Một số giải pháp vận dụng kỹ thuật sơ đồ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học phần địa lí kinh tế xã hội cho học sinh lớp 9 ở trường PTDTBT THCS xuân chinh, thường xuân, thanh hóa

Vì vậy trong quá trình dạy và học; nếu người giáo viên và học sinh không khéo léo lựa chọn và vận dụng được các phương pháp, kĩthuật dạy học phù hợp thì rất dễ bị lúng túng để có thể giả

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THƯỜNG XUÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“ MỘT SỐ GIẢI PHÁP VẬN DỤNG KỸ THUẬT SƠ ĐỒ TƯ DUY NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC MỘT SỐ TIẾT BÀI PHẦN ĐỊA LÍ KINH TẾ- XÃ HỘI CHO HỌC SINH LỚP 9

Ở TRƯỜNG PTDTBT THCS XUÂN CHINH, THƯỜNG XUÂN,

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 42.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 16

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài.

Địa lí là môn học cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, cần thiết

về Trái Đất và những hoạt động của con người trên bình diện quốc gia và quốc

tế, làm cơ sở cho hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục tư tưởng tình cảmđúng đắn, đồng thời rèn luyện cho học sinh các kĩ năng hành động, ứng xử phùhợp với môi trường tự nhiên, xã hội, phù hợp với yêu cầu của đất nước và xu thếcủa thời đại Cùng với các môn học khác, môn Địa lí góp phần bồi dưỡng chohọc sinh ý thức trách nhiệm, lòng ham hiểu biết khoa học, tình yêu thiên nhiên,con người và đất nước Theo đó, mục tiêu của môn Địa lí chú trọng đến việchình thành và rèn luyện cho học sinh các năng lực cần thiết của người lao độngmới Để đạt được mục tiêu này thì cần thiết phải có sự đổi mới sách giáo khoa

và phương pháp dạy học một cách phù hợp và tương xứng

Trong Nghị Quyết số: 29-NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 của BCH TWĐảng về việc đổi mới căn bản toàn diện giáo dục đã nêu rõ “Tiếp tục đổi mớimạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực,chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức liên môn, kỹ năng của người học;khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cáchhọc, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổimới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực”

Khi chương trình và sách giáo khoa đã đổi mới, tất yếu phương pháp dạyhọc bộ môn cũng phải đổi mới theo Do đó, phương pháp dạy học Địa lí theođịnh hướng mới, sách giáo khoa mới không chỉ buộc học sinh phải “mới” trongcách học mà còn buộc giáo viên phải “mới” trong cách dạy Theo đó, giáo viêncần đầu tư nhiều hơn về thời gian và trí tuệ trong bài dạy, vừa để làm rõ nhữngnội dung kiến thức ẩn chứa ở kênh hình, kênh chữ, cũng như tìm ra cách thức vàphương pháp nhằm hướng dẫn cho học sinh cách tự khai thác và lĩnh hội kiếnthức Bên cạnh việc chú ý phát triển ở học sinh các kĩ năng bộ môn (kĩ năng làmviệc với các thiết bị dạy học, các nguồn tư liệu địa lí ) việc rèn luyện kĩ nănglàm việc độc lập, làm việc nhóm, kĩ năng trình bày, giải quyết vấn đề cũng hếtsức quan trọng và đặc biệt là phát triển kỹ năng tư duy

Phân môn Địa lí kinh tế - xã hội ở lớp 9, là một phân môn khó và cũng rấtphức tạp; ở đó nó có mối quan hệ chằng chéo, nhân quả giữa các yếu tố: Giữacác yếu tố tự nhiên với các yếu tố kinh tế - xã hội và ngược lại; đồng thời nócũng mang tính quy luật Vì vậy trong quá trình dạy và học; nếu người giáo viên

và học sinh không khéo léo lựa chọn và vận dụng được các phương pháp, kĩthuật dạy học phù hợp thì rất dễ bị lúng túng để có thể giải quyết được các mốiquan hệ chằng chéo này, đồng thời cũng khó có thể tìm ra được quy luật của nó;đặc biệt là với các thầy và trò ở các trường vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khókhăn của huyện miền núi Thường Xuân thì vấn đề này lại càng trở nên khó khănhơn Qua quá trình tìm hiểu và nghiên cứu, tôi nhận thấy rằng Sơ đồ tư duy vớinhững ưu điểm nổi bật của nó sẽ là một sự lựa chọn tối ưu và là một giải pháp,một công cụ đắc lực, hữu hiệu cho giáo viên và học sinh để giải quyết vấn đềnày trong thực tiễn dạy và học phần Địa Lí kinh tế - xã hội ở lớp 9 Với tính cấp

thiết và hữu dụng nói trên tôi đã chọn đề tài “Một số giải pháp vận dụng kỹ

thuật Sơ đồ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học một số tiết bài phần Địa lí kinh tế - xã hội cho học sinh lớp 9 ở trường PTDTBT THCS Xuân Chinh- Thường Xuân- Thanh Hóa” để nghiên cứu; hy vọng nó sẽ là những

kinh nghiệm nho nhỏ để bạn bè, đồng nghiệp cùng tham khảo và ứng dụng

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Sơ đồ tư duy là một hình thức ghi chép có thể sử dụng màu sắc và hình

ảnh, để mở rộng và đào sâu các ý tưởng Nhờ sự kết nối giữa các nhánh, các ýtưởng được liên kết với nhau khiến sơ đồ tư duy có thể bao quát được các ýtưởng trên một phạm vi sâu rộng Tính hấp dẫn của hình ảnh, âm thanh, gây

ra những kích thích rất mạnh lên hệ thống rìa (hệ thống cổ áo) của não giúp choviệc nhớ được lâu bền và tạo ra những điều kiện thuận lợi để vỏ não phân tích,

xử lí, rút ra kết luận hoặc xây dựng mô hình về đối tượng cần nghiên cứu

* Đối với giáo viên.

Việc nghiên cứu đề tài này sẽ giúp cho giáo viên bộ môn Địa lí có thể ápdụng trong qua trình giảng dạy bộ môn nhất là áp dụng khi dạy một số bài phầnĐịa lí kinh tế - xã hội trong chương trình Địa lí lớp 9 để giải quyết những vấn đềnảy sinh trong thực tế dạy học từ đó giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cáchlogic, đáp ứng nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học

*Đối với học sinh.

Sử dụng thành thạo và linh hoạt Sơ đồ tư duy trong dạy học sẽ mang lạinhiều kết quả tốt và đáng khích lệ Học sinh học được phương pháp học tập,tăng tính chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy Với học sinh, việc tự vẽSĐTD có ưu điểm là phát huy tối đa tính sáng tạo, lôi cuốn học sinh tham giavào bài giảng, tạo điều kiện phát triển năng khiếu hội họa, sở thích của họcsinh…qua đó, các em tự chiếm lĩnh kiến thức mới một cách nhẹ nhàng, tự nhiênvới hứng thú học tập lớn Với các bài tập nhóm, sử dụng Sơ đồ tư duy còn giúpcác em biết cách lập kế hoạch, phân công công việc, hợp tác để hoàn thành yêucầu của giáo viên

Vận dụng Sơ đồ tư duy trong dạy và học Địa lí của Giáo viên và Học sinhmang lại hiệu quả cao, phát triển tư duy lôgic, khả năng phân tích tổng hợp, họcsinh hiểu bài, nhớ lâu, thay cho ghi nhớ dưới dạng thuộc lòng, học “vẹt”

Vận dung sơ đồ tư duy trong dạy học phù hợp với tâm sinh lí học sinh, đơngiản dễ hiểu thay cho việc ghi nhớ lí thuyết bằng ghi nhớ dưới dạng sơ đồ hóa líthuyết

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Vận dụng Sơ đồ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học một số tiết bàiphần Địa lí kinh tế - xã hội cho học sinh lớp 9 ở trường PTDTBT THCS XuânChinh - Thường Xuân - Thanh Hóa

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

- Phươn pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Trực giác đóng vai trò quan trọng trong sáng tạo Cơ sở của trực giác là trítưởng tượng khoa học Trí tưởng tượng là khả năng tạo hình ảnh phản ánh đốitượng cho trước trong óc Trí tưởng tượng đóng vai trò quan trọng sáng tạo bởicon người tưởng tượng ra cái mới ở trong óc rồi mới biến nó thành hiện thực.Khi ta suy nghĩ về một vấn đề gì đó, thông tin được tích lũy trong não mộtcách dần dần Bằng trí tưởng tượng của mình, con người xây dựng các sơ đồ,

mô hình và tiến hành thao tác với các vật liệu ấy Những hình vẽ, kí hiệu, màusắc đóng vai trò quan trọng trong tưởng tượng vì nó là những “vật liệu neothông tin”, nếu không có chúng thì không thể tạo ra được sự liên kết giữa các ýtưởng

Với cách thể hiện gần như cơ chế hoạt động của não, sơ đồ tư duy có thểphục vụ một số mục đích Ba trong số những mục đích chính là làm cho tư duy

có thể nhìn thấy được qua sơ đồ là:

- Tìm hiểu những gì ta biết, giúp xác định những khái niệm then chốt, thểhiện mối liên hệ giữa các ý tưởng và lập nên một mẫu có nghĩa từ những gì tabiết và hiểu, do đó giúp ta ghi nhớ một cách bền vững

- Trợ giúp lập kế hoạch cho một hoạt động hoặc một dự án thông qua tổchức và tập hợp các ý tưởng và thể hiện mối liên hệ giữa chúng

- Trợ giúp đánh giá kinh nghiệm hoặc kiến thức thông qua quá trình suynghĩ về những yếu tố chính trong những gì đã biết hoặc đã làm

Trong Sơ đồ tư duy, học sinh được tự do phát triển các ý tưởng, xây dựng

mô hình và thiết kế mô hình vật chất hoặc tinh thần để giải quyêt các vấn đềthực tiễn Từ đó, cùng với việc hình thành các kiến thức, các kỹ năng tư duy(đặc biệt kĩ năng tư duy bậc cao) của học sinh cũng được phát triển

Với việc lập sơ đồ tư duy, học sinh không chỉ là người tiếp nhận thông tin

mà còn cần suy nghĩ về các thông tin đó, giải thích nó và kết nối nó với cáchhiểu biết của mình Và điều quan trọng hơn là học sinh học được một qúa trình

tổ chức thông tin, tổ chức các ý tưởng

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Trên thực tế dạy và học Địa lí nói chung hiện nay, cũng như dạy học phânmôn Địa lí kinh tế - xã hội ở lớp 9 trường THCS đang còn gặp rất nhiều khókhăn Đa số giáo viên cung cấp cho học sinh những kiến mang tính riêng lẻ vớigiấy trắng và bảng đen, chưa có sự khái quát và hệ thống hóa cao, nên học sinh

rất dễ quên và các em học cũng rất dễ bị nhàm chán, vì vậy hiệu quả giáo dụcđạt được không cao Đa số các em học sinh không hào hứng học tập bộ môn.Xuất phát từ thực tế trên, mà đòi hỏi người giáo viên phải không ngừng tìm tòi,đổi mới phương pháp và vận dụng các kĩ thuật dạy học đổi mới trong quá trìnhdạy và học Sơ đồ tư duy với những ưu điểm nổi bật của nó sẽ là một giải pháp

và là một công cụ đắc lực, hữu hiệu cho giáo viên và học sinh trong việc giảiquyết vấn đề này

Nhằm đáp ứng nhu cầu giáo dục và đào tạo nói chung cũng như đào tạonhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đào tạo người lao động nói riêng có khả năngthích ứng được với nhu cầu của thời đại mới là một vấn đề nóng bỏng đối vớiNgành giáo dục và Đào tạo nước nhà

Hiện nay, giáo dục và đào tạo đang có nhiều thay đổi lớn lao đòi hỏi ngườidạy cũng như người học luôn phải đổi mới một cách sáng tạo, tìm ra cách dạy vàhọc mới phù hợp với xu thế của thời đại Tuy nhiên, không phải người dạy vàngười học nào cũng làm được điều đó Đặc biệt là những vùng sâu vùng xa,vùng đặc biệt khó khăn thì áp dụng các biện pháp giáo dục và đào tạo mới làđiều không dễ làm

* Đối với giáo viên:

Trong chương trình dạy học hiện nay, việc vận dụng và áp dụng cácphương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực vào giảng dạy các bộ môn thườngxuyên được đề cập đối với giáo viên nói chung và giáo viên bộ môn Địa lí nóiriêng Việc thực hiện chương trình và thay sách giáo khoa mới cũng như việc cảitiến, đổi mới phương pháp dạy học ở các môn học nói chung và ở môn Địa lí nóiriêng, đang được triển khai có hiệu quả thông qua nhiều chương trình tập huấnchuyên đề các cấp

Tuy nhiên, ở trường PTDTBT THCS Xuân Chinh nói riêng và các trườngTHCS trong huyện Thường Xuân thuộc xã vùng đặc biệt khó khăn nói chung,việc vận dụng các kỹ thuật dạy học đổi mới nhằm tạo hứng thú học tập cho họcsinh cũng như nâng cao hiệu quả, chất lượng giáo dục đang còn hạn chế Đa sốcác giáo viên Địa lí kỹ năng tin học chưa cao, vì vậy việc áp dụng các kỹ thuậtdạy học đổi mới gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là sử dụng kỹ thuật dạy học Sơ đồ

tư duy và phần mềm Imindmap hỗ trợ Do vậy đa số giáo viên còn lúng túng, engại khi áp dụng kỹ thuật dạy học này vào thực tiễn, một số khác thì chỉ thựchiện một cách qua loa, đại khái, hiệu quả không cao Đó cũng chính là một trongcác lí do có ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng, hiệu quả giáo dục bộ môn nóichung và học phần Địa lí kinh tế - xã hội ở lớp 9 nói riêng

* Đối với học sinh.

Trên thực tế dạy học ở các trường, các kỹ thuật dạy học đổi mới hầu nhưcác em mới được làm quen, nên các em còn rất bỡ ngỡ và e ngại thực hiện trongthực tế học tập, chỉ trừ một số trường mà giáo viên đã triển khai và cho các emtiếp cận kĩ thuật dạy học này, hay một số các em học sinh khá giỏi chính vì vậytrong quá trình dạy học giáo viên sẽ gặp nhiều khó khăn

Vì vậy trong quá trình triển khai thực hiện kỹ thuật dạy học này đòi hỏingười giáo viên và cả các em học sinh phải không ngừng nỗ lực, phấn đấu thìviệc vận dụng mới có hiệu quả, chất lượng cao được

1 Kết quả đạt được của năm học trước (Năm học 2017- 2018) khi chưa vận dụng triệt

để kỹ thuật dạy học này là:

Lớp học sinhTổng số

Biết đọc,

vẽ vàphân tíchđúng sơ

đồ tư duy

Chưabiết đọc,

vẽ vàphân tíchđúng sơđồ

ĐiểmKhá,Giỏi Điểm TB Điểm yếu

Tỉ lệ

Bảng thống kê kết quả kiểm tra khảo sát khi chưa áp dụng vào giảng dạy hai bài học

Bằng kinh nghiệm và sự điều tra thực tế của bản thân, cũng như trao đổichuyên môn với các đồng nghiệp trong mỗi lần tập huấn chuyên đề, tôi nhậnbiết và rút ra được một số nguyên nhân dẫn đến kết quả học tập bộ môn Địa línói chung và môn Địa lí 9 học phần Địa lí kinh tế - xã hộ nói riêng về kỹ thuậtdạy học Sơ đồ tư duy còn hạn chế là do:

Nguyên nhân thứ nhất đó là do học sinh không tập trung theo dõi bài dạy

của giáo viên trên lớp, đặc biệt phần lớn những học sinh này là các học sinh yếu,kém, trong giờ học môn Địa lí các em hầu hết không chú ý đến việc giảng bàicũng như hướng dẫn của giáo viên Hơn nữa với những kỹ thuật dạy học đổimới này các em mới được làm quen nên còn lúng túng, e ngại khi thực hiện

Nguyên nhân thứ hai là thói quen tâm lí của học sinh rất xem thường bộ

môn Địa lí, các em và gia đình thường xem nhẹ bộ môn này và coi nó là các bộmôn phụ chỉ học qua loa đại khái để đối phó với các kì thi, chứ chưa coi trọng

nó là một bộ môn quan trong trong việc hình thành tri thức cho bản thân các em

Nguyên nhân tứ ba là, do học sinh thiếu thời gian học tập: Đa số các em là

con em của đồng bào dân tộc thiểu số, sống trong vùng kinh tế đặc biệt khó khăn

(vùng 135), gia đình nông dân nghèo, sau thời gian học tập ở trường, về nhà các

em còn phải phụ giúp gia đình làm công việc nhà hàng ngày như: lên rừng đốicủi, chăn bò, trông em,…vào những thời gian rãnh rỗi Hầu hết các em chưađược gia đình giành thời gian thích đáng cho việc học tập ở nhà, thậm chí đôikhi các em còn nghỉ học, bỏ học vì những lí do không chính đáng nêu trên

Nguyên nhân thứ tư là Về phía giáo viên, một số người đã học trường sư

phạm từ lâu, lại dạy nhiều bộ môn như Văn - Sử - Địa nên họ chưa thể chuyêntâm đầu tư riêng để giảng dạy tốt cho bộ môn Địa lí, hơn nữa hoàn cảnh gia đìnhcũng còn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng không nhỏ đến việc dạy học; và đặcbiệt hơn là kỹ năng tin học của nhiều giáo viên còn hạn chế, chưa tiếp cận tốt

với giáo án điện tử, với kỹ thuật dạy học sơ đồ tư duy và phần mềm hỗ trợ

Imindmap nên khi áp dụng còn e ngại, lúng túng, hiệu quả chưa cao

2.3 Các giải pháp để giải quyết vấn đề:

Giải pháp 1 Rèn luyện cho học sinh cách vẽ và đọc Sơ đồ tư duy.

Giải pháp 1.1 Rèn luyện cho học sinh cách vẽ Sơ đồ tư duy.

Vào đầu năm học mới Giáo viên giành một lượng thời gian nhất định đểhướng dẫn học sinh cụ thể cách vẽ Sơ đồ tư duy và nhấn mạnh, khi vẽ Sơ đồ tưduy cần tuân thủ theo các bước như sau:

- Bước 1: Ở vị trí trung tâm sơ đồ là một hình ảnh hay một từ khóa thể hiện

một ý tưởng hay một ý niệm/ chủ đề/ nội dung chính

- Bước 2: Từ trung tâm sẽ phát triển nối các hình ảnh hay từ khóa/ tiểu chủ

đề cấp 1 liên quan bằng các nhánh chính (thường tô đậm nét)

- Bước 3: Từ các nhánh chính tiếp tục phát triển phân nhánh đến các hình

ảnh hay từ khóa/ tiểu chủ đề cấp 2 có liên quan đến nhánh chính (Trên cácnhánh có thể thêm các hình ảnh hay các kí hiệu cần thiết)

- Bước 4: Cứ thế, sự phân nhánh cứ tiếp tục và các khái niệm/ nội dung/

vấn đề có liên quan được nối với nhau Chính sự liên kết này sẽ tạo ra một “bứctranh tổng thể” mô tả về khái niệm/ nội dung/ chủ đề trung tâm một cách đầy đủ

Giải pháp 1.2 Rèn luyện cách đọc Sơ đồ tư duy trong môn Địa lí cho học sinh.

Giáo viên hướng dẫn cụ thể học sinh: Đọc từ trung tâm đọc ra, đọc hết cácnhánh ở cấp 1 trước vì đây là những ý hoặc những nội dung cơ bản của một vấn

đề, tiếp đó quay lại đọc nội dung từng nhánh cấp 1 ra các nhánh cấp; rồi tiếp đó

đọc nhánh các cấp 2, 3, 4, 5…cho đến hết sơ đồ (Lưu ý không được bỏ sót

nhánh nào, nếu sót thì Sơ đồ sẽ mất tính hoàn thiện và lôgic).

Giải pháp 2 Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy và học một số tiết bài phần Địa Lí kinh tế - xã hội ở lớp 9 trường PTDTBT THCS Xuân Chinh cụ thể

Giải pháp 2.1 Vận dụng Sơ đồ tư duy trong triển khai nội dung bài mới.

Sử dụng SĐTD chính là một khởi động, một mô hình tổng thể cho cách trìnhbày bài mới Giáo viên thay vì gạch đầu dòng các ý cần trình bày lên bảng thì sửdụng SĐTD để thể hiện được 1 phần hoặc toàn bộ nội dung bài học một cách rất trựcquan Toàn bộ nội dung cần truyền đạt đến học sinh được thâu tóm trên sơ đồ màkhông bị sót ý Học sinh thay vì cắm cúi ghi chép thì chọn lọc các thông tin quan

trọng, sơ đồ hoá chúng bằng các mối quan hệ và thể hiện lại theo cách hiểu củamình Với cách học này cả giáo viên và học sinh đều phải tham gia vào quá trình dạyhọc tích cực hơn Giáo viên vừa giảng bài vừa thể hiện trên SĐTD hoặc vừa tổ chứccho học sinh khai thác kiến thức vừa hoàn thành SĐTD Học sinh được nghe giảng,nhìn bản đồ, trả lời câu hỏi, đọc sách giáo khoa, ghi chép…sự tập trung chú ý đượcphát huy, cường độ học tập theo đó cũng được đẩy nhanh, học sinh học tập tích cựchơn.

Mở bài Giáo viên đưa ra một SĐTD mang tính định hướng khái quát; sau đóqua từng nội dung (Từng mục) của bài học giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh hoànthiện dần, cuối bài các em sẽ có một sơ đồ tổng thể tổng kết nội dung bài học, sauđây là một ví dụ cụ thể khi tôi áp dụng vào thực tiễn dạy học

Ví dụ 1: Tiết 45- Bài 38

PHÁT TRIỂN TỔNG HỢP KINH TẾ VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN

MÔI TRƯỜNG BIỂN - ĐẢO.

Tôi tiến hành cụ thể như sau:

*Mở bài GV khái quát dẫn dắt học sinh vào nội dung bài học bằng các hìnhảnh trực quan kích thích hứng thú cho các em học tập, sau đó giáo viên đưa raSĐTD mang tính chất khái quát tổng thể nội dung bài học, để học sinh có cáinhìn trực quan, tư duy để định hướng được nội dung bài học mà các em cần phảihiểu và tiếp tục hoàn thiện

Hình 1: Sơ đồ tư duy khái quát nội dung bài học (Mở bài) (Lưu ý: Sơ đồ này chỉ đưa ra chùm từ khóa và các nhánh chính, tổng quát,

không đưa chi tiết, mà phải qua nội dung bài học học sinh dần mới có thể hoàn thiện)

Từ Sơ đồ giáo viên có thể hỏi học sinh: Dựa vào sơ đồ em hãy cho biết bàihọc hôm nay của chúng ta gồm những nội dung chính nào? Như vậy với cáchlàm này sẽ giúp ta thay thế cho cách tóm lược nội dung bài học bằng các ý gạch

đầu dòng rồi đóng khung ở góc bảng mà lâu nay ta vẫn thường làm Sau đó giáoviên lần lượt đi vào các nội dung của bài học

*Mục I: BIỂN VÀ ĐẢO VIỆT NAM Giáo viên sau khi cho học sinh tìm

hiểu nội dung mục 1: Vùng biển Việt Nam và mục 2: Các đảo và quần đảo yêu

cầu học sinh nắm các nội dung chính của mục tiếp tục hoàn thiện sơ đồ vào vở.Hết mục giáo viên đưa ra sơ đồ hoàn thiện của mình để tổng kết, yêu cầu các emhọc sinh đối chiếu với kết quả làm việc của mình từ đó tự đánh giá, cũng nhưđánh giá lẫn nhau Như vậy học sinh vừa nghiên cứu nội dung kênh hình vàkênh chữ SGK, kết hợp nghe giáo viên hướng dẫn, các em mới có thể hoàn thiệnđược sơ đồ mà không cần phải ghi chép nhiều, vẫn nắm được nội dung bài học

Hình 2: Sơ đồ tư duy tổng kết nội dung phần I: Biển và đảo Việt Nam.

Sau khi tổng kết được nội dung mục I, chốt mục, dẫn dắt chuyển sang mục

II, giáo viên cho học sinh quan sát sơ đồ H38.3 sách giáo khoa:

Giáo viên hỏi: Dựa vào sơ đồ em hãy cho biết: kinh tế biển gồm những ngành nào?

Học sinh dựa vào sơ đồ trả lời, sau đó giáo viên chuẩn hóa và tiếp tục tung

ra Sơ đồ tư duy sau, yêu cầu học sinh qua tìm hiểu, nghiên cứu nội dung mục 1,

2 phần II sẽ tiếp tục hoàn thiện sơ đồ này (Hình 3) (Sơ đồ này so với Hình 2 sẽ

có thêm một nhánh: Phát triển tổng hợp kinh tế biển)

Hình 3: Sơ đồ tư duy mở đầu phần II: Phát triển tổng hợp kinh tế biển.

Giải pháp 2.2 Vận dụng Sơ đồ tư duy trong việc củng cố kiến thức bài học

Sử dụng Sơ đồ tư duy để củng cố kiến thức bài học là vệc làm rất có hiệuquả Giáo viên sử dụng Sơ đồ tư duy để thể hiện lại những nội dung cơ bản củabài học, tránh bị bỏ sót ý, khắc sâu những kiến thức trọng tâm Học sinh sử dụng

Sơ đồ tư duy để thể hiện lại sự hiểu biết của mình qua việc tiếp thu nội dung bàihọc, đồng thời là một kênh thông tin phản hồi mà qua đó giáo viên có thể đánhgiá nhận thức của học sinh, định hướng cho từng học sinh và điều chỉnh cáchdạy, cách truyền đạt của mình cho phù hợp

Phù hợp với mục đích củng cố kiến thức cho học sinh sau bài học thì dạngbài tập thích hợp là điền thông tin còn thiếu vào Sơ đồ tư duy Các thông tin cònthiếu này sẽ bao trùm nội dung toàn bài để một lần nữa nhằm khắc sâu kiến thức

và lưu ý đến trọng tâm của bài học

Trên cơ sở kiến thức mà các em học sinh đã được tìm hiểu ở mục I và II

của Tiết 45 Bài 38:

PHÁT TRIỂN TỔNG HỢP KINH TẾ VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN

MÔI TRƯỜNG BIỂN - ĐẢO.

GV đưa ra sơ đồ khái quát nội dung bài học Khi đưa sơ đồ để kích thíchhứng thú học tập và kiểm tra khả năng tư duy của học sinh giáo viên sẽ để trốngthông tin ở một số nhánh của sơ đồ, yêu cầu học sinh dựa vào kiến thức đã học

để điền thông tin hoàn thiện sơ đồ Tiến hành cụ thể như sau:

Giáo viên đưa sơ đồ lên màn hình máy chiếu

Hình 4: Sơ đồ tư duy phát triển tổng hợp kinh tế và bảo vệ tài nguyên môi

trường biển- đảo Việt Nam.

Giáo viên yêu cầu học sinh gấp hết sách vở lại: Dựa vào kiến thức bài học

em hãy lựa chọn các cụm từ điền vào chỗ trống đánh thứ tự (1), (2), (3), (4) trên

sơ đồ sao cho hợp lí (Hình 6)

Học sinh tư duy lại nội dung kiến thức bài học lựa chọn các cụm từ thíchhợp điền vào chỗ trống đánh thứ tự (1), (2), (3), (4), các học sinh khác nhận xét,

bổ sung Giáo viên chuẩn hóa bằng Sơ đồ tư duy sau (Hình 5):

Hình 5: Sơ đồ tư duy tổng kết nội dung bài 38.