Một số giải pháp giúp học sinh lớp 5a trường tiểu học thị trấn thường xuân sử dụng biện pháp nhân hóa và so sánh trong viết văn miêu tả

Chính vì phân môn Tập làm văn có vai trò quan trọng như vậy mà tôi muốn đi sâu tìm hiểu một khía cạnh nhỏ nhằm bồi dưỡng kỹ năng cho học sinh lớp 5 về phân môn Tập làm văn: đó là “Một số

MỤC LỤC

8 2.2 Thực trạng dạy học môn Tập làm văn miêu tả ở lớp 5 4

10 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm: 16

1 Mở đầu

1 1 Lí do chọn đề tài:

Trong chương trình Tiểu học, môn học nào trong nhà trường cũng giữ một

vị trí quan trọng, trong đó có môn Tiếng Việt Môn Tiếng Việt chiếm số tiết nhiều hơn cả Môn Tiếng Việt được chia thành các phân môn: Tập đọc, Chính

tả, Tập làm văn, Luyện từ và câu, Tập viết, Kể chuyện Mỗi phân môn có nhiệm

vụ rèn cho học sinh một số kĩ năng nhất định Các kĩ năng đó luôn bổ trợ cho

nhau trong quá trình lĩnh hội kiến thức

Phân môn Tập làm văn là phân môn mang tính tổng hợp cao, rèn cho học sinh cả bốn kĩ năng: Nghe; nói; đọc; viết Trong đó chú trọng vào các kĩ năng nói, viết Đối với phân môn này, học sinh phải được hình thành và rèn luyện năng lực trình bày văn bản (nói và viết) ở nhiều thể loại khác nhau

Việc bồi dưỡng kỹ năng làm bài Tập làm văn cho học sinh Tiểu học trong các nhà trường đang là mối quan tâm của nhiều giáo viên Bởi phân môn Tập làm văn là phân môn thực hành tổng hợp, được vận dụng các tri thức, kỹ năng của nhiều phân môn khác Phân môn Tập làm văn có vị trí hết sức quan trọng trong chương trình Tiểu học Thông qua phân Tập làm văn nhằm rèn luyện cho học sinh các kỹ năng: Nói, viết, nghe, đọc để phục vụ cho việc học tập và giao tiếp: nói, viết đúng từ ngữ, đủ các bộ phận của câu, đủ ý, rõ ràng, mạch lạc nội dung diễn đạt Cũng từ đó trau dồi thái độ ứng xử có văn hoá, tinh thần trách nhiệm trong công việc Bồi dưỡng tình cảm lành mạnh, tình yêu Tiếng Việt, tình yêu quê huơng đất nước Góp phần đặc biệt quan trọng trong việc hoàn thiện và nâng cao các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt cho học sinh Tiểu học

Qua thực tế giảng dạy tại trường Tiểu học Thị trấn, huyện Thường Xuân, tôi nhận thấy phân môn Tập làm văn là phân môn khó trong các phân môn của môn Tiếng Việt Để thực hiện được mục tiêu của phân môn Tập làm văn là xây dựng các văn bản (nói và viết), học sinh cần huy động tất cả các kiến thức tiếng Việt tiếp thu được qua việc học Tập đọc, Chính tả, Luyện từ và câu, Kể chuyện… Học sinh thường không muốn học Tập làm văn vì vốn từ ngữ của các

em chưa nhiều, giao tiếp xã hội còn hạn chế, khả năng tư duy còn nghèo nàn Với học sinh lớp 5A trường Tiểu học Thị trấn, đa số các em là học sinh con gia đình nông nghiệp, vốn từ của các em còn hạn hẹp, khả năng tư duy hình ảnh còn hạn chế nên việc rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho học sinh là cần thiết Vì việc giúp học sinh làm được một bài văn miêu tả sẽ góp phần nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho các em, giúp các em phát triển, tích luỹ vốn từ ngữ, giàu hình ảnh từ đó các em khám phá được cái hay, cái đẹp của sự vật và sự phong phú của cuộc sống qua việc xây dựng văn bản Rèn luyện các thao tác tư duy, phát triển ngôn ngữ phổ thông, bồi dưỡng tình yêu cái đẹp, cái thiện, lẽ phải và sự công bằng trong xã hội; tình yêu và thói quen giữ gìn sự giàu đẹp của Tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam hiện đại, có tri thức, thấm nhuần tryền thống tốt đẹp của dân tộc, ưa chuộng lối sống lành mạnh, ham thích việc làm và biết rèn luyện khả năng thích ứng với cuộc sống xã hội sau này Khi các em học tốt tập làm văn thì việc xây dựng cốt truyện trong tiết kể chuyện và việc trình bày kể chuyện trước lớp sẽ thuận lợi hơn Không những thế phân môn Tập làm văn còn tạo điều kiện thuận lợi để học sinh học tốt các môn học khác ở Tiểu học và trên các lớp trên

Chính vì phân môn Tập làm văn có vai trò quan trọng như vậy mà tôi muốn

đi sâu tìm hiểu một khía cạnh nhỏ nhằm bồi dưỡng kỹ năng cho học sinh lớp 5

về phân môn Tập làm văn: đó là “Một số giải pháp giúp học sinh lớp 5A trường Tiểu học Thị Trấn Thường Xuân sử dụng biện pháp nhân hoá và so

sánh trong viết văn miêu tả” Đây là kết quả của những trải nghiệm trong quá

trình dạy học của bản thân tôi, với mong muốn được góp phần nâng cao khả năng

sử dụng biện pháp nhân hoá và so sánh một cách tốt hơn khi làm bài tập làm văn trong quá trình học phân môn tập làm văn của học sinh và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho các em học sinh

2 Mục đích nghiên cứu:

- Giúp học sinh lớp 5 có được khả năng sử dụng biện pháp nhân hoá và so sánh một cách tốt hơn khi làm bài tập làm văn trong quá trình học phân môn tập làm văn của môn Tiếng Việt

- Góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh ở bậc Tiểu học

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

a Đối tượng nghiên cứu:

Kinh nghiệm giúp học sinh lớp 5A trường Tiểu học Thị Trấn huyện Thường Xuân sử dụng biện pháp nhân hoá và so sánh trong viết văn miêu tả

b Phạm vi nghiên cứu:

Lớp 5A – Trường Tiểu học Thị trấn Thường Xuân

4 Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng một số phương pháp sau:

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Ở đây phương pháp điều tra không chỉ dừng lại ở điều tra thực trạng mà phải điều tra từng giai đoạn trong suốt thời gian thực hiện sáng kiến kinh nghiệm Ở mỗi giai đoạn tôi đều lấy kết quả đã đạt được để đối chứng với kết quả giai đoạn trước, với kết quả năm trước và cuối cùng đi tổng hợp số liệu và rút ra bài học kinh nghiệm

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu: Sử dụng trong quá trình thống kê

số liệu, so sánh kết quả trong từng giai đoạn khảo sát để phân tích, đối chứng kết quả

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Ngay sau khi nhận lớp, nhận thấy khả năng tiếp thu và làm bài của các em còn nhiều hạn chế, tôi đã tiến hành nghiên cứu và xây các cơ sở để tiến hành thực nghiệm vấn đề

2 Nội dung 2.1 Cơ sở lí luận

Để giúp học sinh làm bài văn miêu tả hay và súc tích, ngoài cách dùng từ ngữ miêu tả học sinh cần phải biết so sánh và nhân hoá một số hình ảnh của sự vật thì bài văn mới sinh động, mới đạt hiệu quả cao Vì nhân hoá và so sánh là một biện pháp tu từ rất quan trọng trong việc hình thành cho học sinh Tiểu học tình cảm gần gũi, giàu hình ảnh, yêu thích thế giới xung quanh Bởi nhờ nhân hoá và so sánh mà các con vật, đồ vật, cảnh vật trở nên sống động, có hồn, có tính cách như con người, trở thành người bạn thân thiết của các em nhân hoá và

so sánh góp phần nâng cánh ước mơ, phát triển năng lực cảm thụ và khả năng tư duy hình tượng cho học sinh

Dạy học sinh sử dụng biện pháp so sánh và nhân hoá trong làm văn miêu tả

là dạy cho học sinh kĩ năng thực hành vận dụng khả năng sử dụng Tiếng Việt

và sự hiểu biết của mình để làm bài Sử dụng biện pháp nhân hoá và so sánh là rèn cho các em kĩ năng quan sát hình ảnh của sự vật, hiện tượng, những hình ảnh sống động nhạy cảm, chân thực phong phú từ cuộc sống của các em Từ đó góp phần tạo nên sự thống nhất giữa tư duy và tình cảm, ngôn ngữ và cuộc sống, con người, tự nhiên, xã hội

Để làm được một bài văn hay, học sinh phải biết cách sử dụng từ ngữ, cách đặt câu, liên kết đoạn đồng thời còn phải biết kết hợp cách dùng các biện pháp nghệ thuật trong khi miêu tả Nhiều khi trong câu, trong đoạn chỉ cần sử dụng một biện pháp nghệ thuật so sánh hay nhân hoá nhưng cũng có khi phải sử dụng kết hợp cả biện pháp so sánh và nhân hoá Nhờ đó mà bài văn mới trở nên sống động, có sức gợi cảm Một bài văn miêu tả vừa có tư cách là một bài văn vừa có

tư cách là một tác phẩm văn chương Đây là việc khó đối với học sinh Tiểu học

Để có thể giúp các em có năng lực, kĩ năng viết văn miêu tả nói chung, sử dụng biện pháp so sánh và nhân hoá trong bài văn nói riêng, một trong những biện pháp có hiệu quả là phải xuất phát từ thực tế bài văn học sinh Vì vậy qua bài văn của học sinh để người giáo viên uốn nắn, điều chỉnh, hướng dẫn cho các

em, hình thành hiểu biết và kĩ năng vận dụng vào làm văn Đây là việc làm thường xuyên của giáo viên để các em có hành trang bước lên các lớp cấp trên

và giao tiếp trong cuộc sống hằng ngày

2.2 Thực trạng dạy học môn Tập làm văn miêu tả ở lớp 5.

Qua thực tế giảng dạy và dự giờ đồng nghệp ở trường Tiểu học Thị Trấn tôi nhận thấy thực trạng của việc hướng dẫn học sinh sử dụng biện pháp nhân hóa,

so sánh vào văn miêu tả như sau:

2.2.1 Đối với giáo viên:

-Đa số giáo viên ngại dạy môn Tập làm văn vì cho rằng: môn Tập làm văn

là môn khó dạy, học sinh lại không có hứng thú học tập Do vậy một số giáo viên còn lúng túng trong việc tổ chức các hoạt động dạy học Phương pháp chủ yếu vẫn là cho học sinh làm theo một số khuôn mẫu và theo lời gợi ý của giáo viên

- Giáo viên đã có nhiều cố gắng trong việc đổi mới phương pháp dạy học nhưng đôi khi cũng ngại không dám thoát li các gợi ý của sách giáo khoa, sách hướng dẫn vì sợ sai

- Hình thức dạy học chưa phong phú vẫn là hướng dẫn chung cho cả lớp rồi học sinh làm việc cá nhân Hình thức dạy học theo nhóm còn ít

- Việc sưu tầm tranh ảnh, tìm từ ngữ miêu tả, quan sát thực tế, … liên quan đến bài học chưa được giáo viên chú ý nhiều

2.2.2 Đối với học sinh:

- Học sinh chủ yếu là con gia đình nông nghiệp, vốn Tiếng Việt các em còn nghèo nàn, dẫn đến các em ngại đọc sách, đọc báo, ngại tìm hiểu Các em chưa hiểu hết nghĩa của từ nên việc vận dụng vào bài làm còn nhiều sai sót Phân môn Tập làm văn đòi hỏi phải có sự tưởng tượng phong phú Trong khi đó, việc làm bài miêu tả trong phân môn Tập làm văn lớp 5 lại yêu cầu sử dụng vốn từ ngữ,

sự hiểu nghĩa từ, năng lực tư duy, óc tưởng tượng cao Do vậy sự hiểu bài trên

lớp của học sinh cũng hạn chế.

- Thời gian quy định đối với một tiết học cũng là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến việc dạy Tập làm văn trong nhà trường Tiểu học

- Kĩ năng làm văn miêu tả của học sinh hầu như không có Các em chưa biết cách quan sát, thực hiện làm một bài văn miêu tả chưa đúng quy trình, chưa biết cách chọn lọc các chi tiết miêu tả đặc sắc để đưa vào bài văn

- Học văn miêu tả, làm văn miêu tả nhưng nhiều học sinh lại thiếu vốn sống thực tế nên dẫn đến có nhiều tình huống không thực tế hay gặp trong dạy học tập làm văn miêu tả

Ngay từ đầu năm, tôi đã tiến hành điều tra khảo sát chất luợng môn tập làm văn của học sinh trong lớp mình phụ trách Kết quả đạt được như sau:

Tổng số

2.3 Các giải pháp giải quyết vấn đề:

Vậy làm thế nào để nâng cao hiệu quả dạy - học sử dụng biện pháp nhân hoá và so sánh trong làm văn miêu tả? Đây là một vấn đề khiến tôi trăn trở Để nâng cao hiệu quả của môn học nói chung, sử dụng biện pháp nhân hoá và so sánh trong làm văn miêu tả nói riêng, ngay từ đầu năm học 2019 – 2020 tôi đã vận dụng một số biện pháp sau:

2.3.1 Biện pháp 1: Nắm tình hình lớp.

Với thực trạng trên, trong năm học 2019 – 2020, tôi được nhà trường phân công giảng dạy lớp 5A

Trước thực tế đó, để đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực nhằm đem lại hiệu quả cao trong tiết dạy Tập làm văn bản thân tôi đã nghiên cứu kỹ chương trình Tập làm văn lớp 5, tìm tòi và thử nghiệm đổi mới phương pháp dạy dạy học, mạnh dạn đưa các biện pháp tu từ đặc biệt là biện pháp nhân hoá và so sánh để hướng dẫn học sinh làm bài văn với mục đích để học sinh có

kĩ năng làm bài văn được tốt hơn

Tập thể học sinh lớp 5A chào mừng tiết học

2.3.2 Biện pháp 2: Giúp học sinh hiểu rõ thể loại văn và các biện pháp sử dụng khi làm bài văn miêu tả:

* Văn miêu tả?

Để hiểu về văn miêu tả trước hết tôi hướng dẫn học sinh tìm hiểu rõ thế

nào là văn miêu tả? Miêu tả là dùng lời văn có hình ảnh, làm hiện ra trước mắt người đọc bức tranh cụ thể về một cảnh, một người, một vật đã làm ta chú ý và cảm xúc sâu sắc Người tả phải nắm vững cảnh, vật mình định tả có những nét

gì nổi bật, đặc sắc và diễn tả lại bằng từ ngữ giàu sức gợi cảm, cho thấy rõ hình khối, kích thước, màu sắc, âm thanh, hương vị, và những cảm giác vui, buồn, ngạc nhiên, thích thú, khi nhìn cảnh, vật Cầm trên tay chiếc bút máy, ta có thể tháo rời để xem nó có những bộ phận gì: nắp bút, thân bút, ngòi bút; Riêng nắp bút lại gồm: nắp nhựa, đai sắt, ghim cài, ốc chốt Nếu chỉ mới nêu tên thế thôi thì đó là kể Tả là phải nói cụ thể hơn, làm cho người đọc, người nghe như trông thấy trước mắt từng bộ phận của nó: Vuông, tròn, to, nhỏ, dài, ngắn ra sao, có màu sắc gì? lại thấy cả tình cảm gắn bó giữa người với bút Nhìn cảnh, vật ta nhìn bằng mắt và cả bằng tấm lòng yêu ghét của mình Mỗi bài văn miêu tả của học sinh phải là kết quả của sự sáng tạo, nó được coi như là một sáng tác có giá trị nghệ thuật Vì vậy, nó phải tuân theo những quy định để làm ra một tác phẩm nghệ thuật

* Biện pháp so sánh là gì?

So sánh là đối chiếu hai sự vật, hiện tượng cùng có một dấu hiệu chung nào đó với nhau góp phần làm cho sự vật, hiện tượng được miêu tả trở nên phong phú, sinh động, cụ thể và rõ ràng hơn

Trong phép so sánh gồm sự vật được mang ra so sánh và hình ảnh được so sánh

*Thế nào là nhân hoá ?

Nhân hoá trong viết văn là cách dùng các từ ngữ chỉ về người hoặc biểu thị về các hoạt động tính chất của con người để biểu thị các sự vật hoặc các hoạt động, tính chất của sự vật không phải là người Nhân hóa là biến sự vật ( cỏ cây, hoa lá, gió trăng, chim thú, ) thành con người bằng cách gán cho nó những đặc điểm mang tính cách con người, làm cho nó trở nên sinh động, hấp dẫn qua đó bày tỏ thái độ tình cảm của người nói đối với đối tượng được miêu tả Nhân hoá chỉ có thể được hiện thực hoá trong ngữ cảnh nhất định Nếu tách nó ra khỏi ngữ cảnh thì hiệu quả biểu đạt của nó sẽ không còn giá trị

*Cơ sở của việc xác định biện pháp nhân hoá

Cơ sở để tạo nên nhân hoá đó là sự liên tưởng Liên tưởng để nhằm đi đến phát hiện ra những nét giống nhau giữa người và đối tượng không phải là người

ở đây đòi hỏi một sự quan sát tinh tế, một sự hiểu biết chính xác về những thuộc tính của con người cũng như những thuộc tính không phải của con người

Sự quan sát tinh tế để miêu tả chính là sự chuyển trường nghĩa của các từ mang nghĩa của một trường nhất định này chuyển sang một trường nghĩa khác tạo nên một sự đối lập mới Chính sự đối lập này tạo ra sự bất ngờ trong khi diễn

tả các sự vật hiện tượng

Ví dụ : Gắn đặc tính của con người : siêng năng, cần cù, chịu khó, dùm bọc lẫn nhau … cho cây tre Từ đó tạo ra sự đối lập, làm nên tính hấp dẫn, mới mẻ,

lý thú

Các hình thức nhân hoá thường dùng trong văn miêu tả đó là

- Dùng từ chỉ tính chất , hoạt động của con người để biểu thị tính chất, hoạt động của đối tượng không phải con người : chạy , nhảy, khóc, cười…

- Coi đối tượng không phải là con người như con người , tâm tư , trò chuyện với nhau…

VD: Mấy chú chim đang trò chuyện ríu rít trên cây

- Có thể dùng các từ ngữ chỉ quan hệ thân thuộc của con người trong gia đình

để gọi tên các đối tượng không phải của người: ông, bà, chú, bác…

VD: Ông trời nổi lửa đằng đông

Bà sân vấn chiếc khăn hồng đẹp thay

Mặt khác, trong quá trình phân tích, tìm hiểu , chúng ta thấy nhân hoá có thể được sử dụng ở nhiều cấp độ khác nhau: Cấp độ từ, cấp độ câu, cấp độ toàn văn bản

Vì vậy tôi sẽ dựa vào các cấp độ sử dụng biện pháp này để phân loại , hướng dẫn học sinh cách sử dụng biện pháp nhân hoá khi viết văn nhằm để đạt mục đích đó là

- Nhân hoá giúp học sinh biết thể hiện tình cảm một cách tế nhị , tinh tế

- Nhân hoá làm cho thế giới xung quanh thêm sinh động, hồn nhiên, từ đó trở thành người bạn tâm tình của trẻ thơ, giúp trẻ dễ hiểu và nhận biết thế giới xung quanh

- Nhân hoá có tác dụng giáo dục phù hợp với tâm lí trẻ thơ

Để viết văn miêu tả hay hơn chúng ta cần kết hợp biện pháp so sánh và biện pháp nhân hoá để thể hiện được cái đẹp, cái hấp dẫn của sự vật, hiện tượng

Cái đẹp đó sẽ luôn gần gũi với chúng ta, làm cho sự vật hiện tượng trở nên có hồn, có hình ảnh Nhưng không phải lúc nào chúng ta cũng sử dụng đồng thời cả hai biện pháp đó Tuỳ theo từng hình ảnh, chi tiết, từng bộ phận, từng mục đích

mà ta sử dụng sao cho hợp lý để bài văn không trở nên rười rà, khô khan

2.3.3 Biện pháp 3: Chọn đề tài gần gũi, quen thuộc đối với học sinh

- Học sinh Tiểu học vùng thuận lợi có thể viết được những bài văn miêu tả chỉ bằng quan sát qua tranh ảnh, phim… Nhưng đối với học sinh vùng nông thôn, nơi xa trung tâm văn hoá thì những đề tài tương đối xa lạ khi viết một bài văn miêu tả một đối tượng các em chưa nhìn thấy bao giờ thì đúng là điều quá sức các em

Ví dụ: Đề bài trong sách giáo khoa tiếng Việt lớp 5 tập 2 trang 134: Tả một

khu vui chơi, giải trí mà em thích Với đề bài này ở địa phương không có khu

vui chơi riêng cho thiếu nhi Mặt khác đa số các em không được bố mẹ cho đi chơi đâu xa, hay một khu vui chơi nào đó nên các em không biết để tả Với dạng

bài như thế này tôi mạnh dạn thay bằng đề bài: “Em hãy tả lại khu nhà văn hoá

của khu phố nơi em đang sống ”.

- Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa là không cho học sinh có cơ hội phát huy trí tưởng tượng của mình Trong một lớp học luôn có nhiều đối tượng học sinh Khi ra đề cho học sinh, người giáo viên luôn tạo cho các em quyền chọn lựa bằng cách ra nhiều đề (từ 2 đến 4 đề bài) để các đối tượng học sinh trong lớp đều có thể tự do chọn đề bài, tránh sự áp đặt

- Chẳng hạn với tiết kiểm tra viết về văn tả cảnh( SGK Tiếng Việt 5 - Tập 2- Trang 144), tôi chọn ba đề sau:

Tả một ngày mới bắt đầu ở quê em

Tả một đêm trăng đẹp

Tả trường em trước buổi học

Với ba đề bài trên, các em học sinh có thể chọn đối tượng tả là một sự vật quen thuộc, gần gũi mà học sinh cho là lý thú với mình

2.3.4 Biện pháp 4: Giúp học sinh nắm vững từng kiểu bài văn miêu tả ở tiểu học

Ở lớp 5, học sinh được ôn lại một số kiểu bài văn miêu tả đã được học ở lớp

4 Tuy nhiên, khi dạy học, tôi vẫn đặt ra mục tiêu hàng đầu là giúp học sinh nắm chắc từng kiểu bài văn miêu tả và tuỳ thuộc vào từng kiểu bài để hướng dẫn học sinh sử dụng biện pháp nhân hoá và so sánh cho hợp lý, đặc biệt là lấy ví dụ minh hoạ bằng cách sử dụng những đoạn thơ, đoạn văn mang tính chất điển hình

để cho học sinh tham khảo

a) Kiểu bài “tả đồ vật”

Đồ vật là vật vô tri, vô giác Để tả cho sinh động người ta thường hay sử dụng biện pháp nhân hoá đôi khi cần sử dụng cả nhân hoá và so sánh thí sự vật

sẽ trở nên gần gũi, sinh động và hấp dẫn Dựa vào điểm này, tôi đã hướng dẫn học sinh dùng đại từ hay từ xưng hô : Anh, Chị, chú, cô nàng, anh chàng ,… khi đứng trước ngôi thứ ba, hoặc dùng các đại từ nhân xưng ở ngôi thứ nhất (“ Tớ là chiếc xe lu”) để tả Có thể dùng theo các đại từ nhân xưng là hàng loạt các động

từ, tính từ miêu tả hoạt động hoặc tâm trạng, ý nghĩ của con người được dùng để

tả đồ vật Nhờ vậy đồ vật trở nên sinh động, hấp dẫn dù là vật vốn quen thuộc hàng ngày

Ví dụ: Bài Sao Mai –(SGK lớp 3- tập 2 , trang 143)

Gà gáy canh tư

Mẹ em xay lúa

Lúa vàng như sao

Sao nhòm ngoài cửa

Tác giả đã sử dụng biện pháp so sánh và nhân hoá :

Lúa so sánh sao : so sánh về màu sắc, đồng thời với số lượng

Nhân hoá sao có hoạt động như con người( nhòm)

Tuy nhiên, cần hướng dẫn học sinh sử dụng biện pháp nhân hoá hay so sánh phải đúng chỗ, nếu không có thể làm cho việc tả đồ vật mất tính chân thực b) Kiểu bài “ tả cây cối”

Khi miêu tả cây cối, người ta hay dùng biện pháp so sánh, nhân hoá… Khi dạy kiểu bài này, ngoài việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu kĩ nội dung của các đoạn văn mẫu trong sách giáo khoa tôi còn lấy thêm nhiều ví dụ về việc sử dụng biện pháp nhân hoá, so sánh khi miêu tả cây cối trong các đoạn văn, đoạn thơ ở ngoài để làm ví dụ Chẳng hạn:

Trần Đăng Khoa từng nhân hoá cây dừa bằng cách:

Cây dừa xanh toả nhiều tàu

Dang tay đón gió, gật đầu gọi trăng…

Còn tác giả Nguyễn Duy lại tả cây tre Việt Nam :

Thân gầy guộc lá mong manh…

Lưng trần phơi nắng phơi sương

Có manh áo cộc tre nhường cho con…

Qua đó tác giả đã gắn cây tre với phẩm chất của con người Việt Nam

Hay Trần đăng Khoa đã so sánh một số bộ phận của cây dừa với con vật,

đồ vật Nhân hoá một số bộ phận của cây dừa như hoạt động của sự vật sống

Quả dừa- đàn lợn con nằm trên cao.

Tàu dừa- chiếc lược chải vào mây xanh

Hình ảnh cây dừa Hình ảnh cây tre Việt Nam

c) Kiểu bài “ Tả loài vật”

Phép nhân hoá tỏ ra đặc dụng khi miêu tả loài vật Ở nhiều tác phẩm, nhân hoá không chỉ là biện pháp hoặc thủ pháp có tính chất tu từ học mà trở thành phương pháp xây dựng hình tượng, xây dựng tác phẩm như trong Dế mèn phiêu liêu ký, Võ sĩ Bọ Ngựa…Phổ biến trong các bài văn miêu tả nhân hoá được dùng như một biện pháp nghệ thuật Người viết dùng cách gọi người để gọi vật (Cu Tũn, Chị Vàng…), tả các hoạt động, tính nết của con vật như con người Nhờ biện pháp nhân hoá, con vật được miêu tả trở nên thân thuộc với người đọc

Ví dụ : Bài : Cua càng thổi xôi( SGK lớp 3- tập 2, trang 141)

Cái tép đỏ mắt

Cái ốc vặn mình

Chú tôm lật đật

Bà sam cồng kềnh

Trong bài Chim hoạ mi hót ( Tiếng Việt 5- tập 2 trang 123) có đoạn:

Hót một lúc lâu, nhạc sĩ giang hồ không tên không tuổi ấy từ từ nhắm hai mắt lại, thu đầu vào lông cổ, im lặng ngủ, ngủ say sưa sau một cuộc viễn du trong bóng đêm d y ày.

Hình ảnh chim hoạ mi

Hay: Nhà văn Võ Quảng có đoạn viết Con gà của ông Bảy Hóa hay bới bậy Nó có bộ mã khá đẹp, lông trắng, mỏ búp chuối, mào cờ, hai cánh như hai

vỏ trai úp, nhưng lại hay tán tỉnh láo khoét Nó đến chỗ bờ tre mời bọn gà mái theo nó để nó đãi giun

Bởi sự đặc dụng của biện pháp nhân hoá và so sánh trong miêu tả con vật, nên khi dạy kiểu bài này tôi đã hướng cho học sinh dùng cách gọi người để gọi vật Với cách hướng dẫn này tôi nhận thấy học sinh rất thích thú khi làm bài văn tả con vật, qua đó các em tìm ra được những chi tiết riêng, đặc sắc của con vật vì với cách gọi này các em cảm thấy con vật trở nên gần gũi, quen thộc đối với chính bản thân mình

d) Kiểu bài “ Tả cảnh”: