Tại trường THPT Lam Kinh, để góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng dạy và học đạo đức trong môn Giáo dục công dân ở lớp 10 thì việc khai thác và sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ trong
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Thực hiện Chỉ thị 05-CT/TW của Bộ Chính trị "Về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh", những năm học gần đây, ngành GD&ĐT tỉnh Thanh Hoá đã chỉ đạo các trường học sử dụng tài liệu “Bác
Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống cho học sinh” để giảng dạy trong các cấp học Tỉnh đoàn, các cơ sở giáo dục trong tỉnh còn thường xuyên tổ chức phát thanh, viết bài, diễn đàn, cuộc thi trực tuyến “Tuổi trẻ học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”; sáng tác, quảng bá các tác phẩm văn học, các bài báo về học tập và làm theo Bác Các hoạt động này đã góp phần nâng cao nhận thức của cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh trong việc tu dưỡng, rèn luyện để trở thành công dân có ích Đồng thời, đấu tranh, phê phán, ngăn chặn, đẩy lùi sự xuống cấp về đạo đức xã hội, nhất là ở một bộ phận thế hệ trẻ; nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách cho học sinh
Tại trường THPT Lam Kinh, để góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng dạy và học đạo đức trong môn Giáo dục công dân ở lớp 10 thì việc khai thác và
sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ trong quá trình dạy học có vai trò rất quan trọng Cùng với hệ thống tri thức lý luận về đạo đức có trong sách giáo khoa, các câu chuyện kể về Bác Hồ nếu được khai thác và vận dụng hiệu quả sẽ giúp hình thành ở học sinh niềm tin đạo đức và rèn luyện hành vi ứng xử phù hợp với các chuẩn mực đạo đức của xã hội một cách tự giác Những hành vi ứng xử của Bác Hồ trong các câu chuyện sẽ tác động mạnh vào tình cảm, giúp các em chuyển tri thức thành niềm tin và thói quen thực hiện hành vi đạo đức một cách
tự nhiên Vì vậy, các câu chuyện kể về Bác Hồ không chỉ có tính giáo dục, làm phong phú đời sống tâm hồn mà còn có sức lay động, cổ vũ trong việc định hướng suy nghĩ và hành động của bản thân học sinh Đó cũng chính là mục tiêu của quá trình giảng dạy đạo đức trong môn GDCD ở trường trung học phổ thông Chính vì lí do đó tôi chọn đề tài: “Sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ trong giảng dạy đạo đức môn GDCD lớp 10 tại trường THPT Lam Kinh”
II.PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
1 Phạm vi nghiên cứu:
Các bài giảng - Môn GDCD - lớp 10 – Phần II: Công dân với đạo đức
2 Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh khối 10 của trường THPT Lam Kinh - Thọ xuân trong suốt 3 năm học
từ năm 2017 - 2020
III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
- Sử dụng các các câu chuyện kể về Bác Hồ trong bài giảng đạo đức môn GDCD lớp 10 nhằm mục đích hướng sự chú ý của học sinh qua các hoạt động lắng nghe, trao đổi, thảo luận, nêu vấn đề và giải quyết vấn đề từ đó có ý thức trách nhiệm thực hiện tốt các qui tắc, chuẩn mực đạo đức của cộng đồng, của xã hội
- Thông qua các các câu chuyện kể về Bác Hồ giúp học sinh tiếp cận sâu hơn về thực tế đời sống Từ đó, các em sẽ tự hình thành các kĩ năng xử lí, kĩ năng tự học hỏi, kĩ năng ứng dụng của nội dung môn học vào thực tiễn
Trang 2- Rèn luyện những phẩm chất đạo đức, nhân cách của cá nhân theo yêu cầu chung của xã hội Đồng thời, thấy rõ vai trò của đạo đức trong bất kì giai đoạn nào cũng thực sự cần thiết để tự giác tu dưỡng, vun đắp đáp ứng với xu thế hội nhập và phát triển trong giai đoạn mới
- Góp phần cùng với Ban giám hiệu, Đoàn thanh niên và các giáo viên chủ nhiệm tại trường THPT Lam Kinh giáo dục đạo đức cho học sinh trong nhà trường
- Khơi dậy những ước mơ, hoài bão của bản thân và tự hoàn thiện mình
IV KẾT QUẢ CẦN ĐẠT ĐƯỢC
- Góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy và nâng cao chất lượng dạy học cho chính bản thân
- Nâng cao chất lượng học tập của học sinh trong các lớp dạy
- Góp phần rèn luyện kĩ năng cho học sinh trong nhà trường THPT Lam Kinh
- Góp phần làm phong phú thêm phương tiện dạy học của giáo viên
B PHẦN NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN
Sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ là một trong những tư liệu quan trọng trong giảng dạy phần đạo đức môn GDCD lớp 10 tại trường trung học phổ thông Lam Kinh Ngoài những tư liệu dạy học cơ bản như thông tin – sự kiện, tình huống điển hình, tranh ảnh, ca dao – tục ngữ, âm nhạc… thì các câu chuyện
kể về Bác là một dạng tư liệu có sức ảnh hưởng đặc biệt đối với quá trình giảng dạy ở phần bài học này Bởi vậy, khi khai thác các câu chuyện kể về Bác đòi hỏi người giáo viên phải dùng lời nói diễn cảm kết hợp với các phương tiện khác như điệu bộ, cử chỉ, đồ dùng trực quan để thuật lại nội dung của truyện nhằm đáp ứng yêu cầu bài dạy Vai trò và ý nghĩa của các câu chuyện kể về Bác Hồ trong giảng dạy đạo đức môn Giáo dục công dân được thể hiện ở chỗ nó tạo ra
sự hứng thú và hấp dẫn cho người học Bên cạnh đó, đối với các bài dạy đạo đức thì các câu chuyện về Bác Hồ luôn là một trong những phương thức giáo dục đạo đức mang lại hiệu quả cao
Thực tế đã cho thấy rằng thông qua các câu chuyện kể về Bác Hồ sẽ tác động vào tình cảm học sinh, giúp các em chuyển tri thức thành niềm tin và thói quen thực hiện hành vi đạo đức một cách tự giác Ngạn ngữ Việt Nam có câu:
“Gieo suy nghĩ bạn sẽ gặt hành động, gieo hành động bạn sẽ gặt thói quen, gieo thói quen bạn sẽ gặt tính cách" Như vậy, các câu chuyện kể về Bác Hồ không
chỉ làm phong phú đời sống tâm hồn của các em học sinh mà còn bồi dưỡng cho các em thái độ yêu ghét rõ ràng: đối với cái xấu thì lên án, đối với cái tốt thì học tập, bắt chước làm theo Ban đầu, việc tiếp cận những phẩm chất đạo đức của Bác với học sinh có thể chỉ dừng lại trong suy nghĩ Tuy nhiên, lâu dần nó sẽ trở thành những thói quen, tính cách trong đời sống hàng ngày của các em Ngoài
ra, nếu được sử dụng một cách khoa học các câu chuyện kể về Bác Hồ còn góp phần bồi dưỡng và phát triển các năng lực cơ bản, phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh trong các bài dạy đạo đức Bài giảng sẽ tránh được sự đơn điệu,
Trang 3nhàm chán nhờ có sự tham gia tích cực từ phía người học trong quá trình tiếp thu nội dung và chiêm nghiệm ý nghĩa từ các câu chuyện
Qua nhiều năm giảng dạy tôi nhận thấy việc đưa các câu chuyện kể về Bác Hồ vào giảng dạy phần đạo đức môn GDCD lớp 10 tại trường THPT Lam Kinh thực sự cần thiết và đạt hiệu quả cao
II.THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
Trước các cơ sở tôi đã trình bày ở trên sử dụng các câu chuyện kể về Bác
Hồ trong giảng dạy đạo đức cho học sinh trường THPT Lam Kinh qua bài giảng môn GDCD lớp 10 là một nhiệm vụ rất quan trọng góp phần cơ bản giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh Trong quá trình thực hiện đề tài có những thuận lợi và khó khăn nhất định
1.Thuận lợi :
- Có nhiều các văn bản về giáo dục đạo đức học sinh như nghị quyết TƯ khoá VIII, luật giáo dục, các văn bản chỉ đạo của sở giáo dục và đào tạo tỉnh Thanh hoá Một số văn bản chỉ đạo của Ban Giám hiệu, Ban nề nếp, đoàn thanh niên trường THPT Lam Kinh
- Bản thân tôi thường xuyên được tham gia bồi dưỡng các chuyên đề về giáo dục đạo đức, rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh Đặc biệt là các chuyên đề về việc đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, tìm hiểu
50 năm thực hiện di chúc của Bác Hồ…
- Bản thân tôi thực hiện giảng dạy GDCD khối 10 nhiều năm nên việc bao quát học sinh tốt hơn, sự nhìn nhận, đánh giá thiết thực hơn
- Bản thân tôi cũng thường xuyên trao đổi với đồng nghiệp để học hỏi kinh nghiệm trong giáo dục đạo đức cho học sinh
- Nhà trường rất quan tâm mua sách, báo, nối mạng internet…để học sinh tìm hiểu, sưu tầm nhiều câu chuyện về Bác Hồ trên nhiều kênh thông tin khác nhau
- Phong trào đọc sách báo của thư viện trường được phát động rộng rãi Các hoạt động ngoài giờ lên lớp của đoàn thanh niên đề cập nhiều nội dung phong phú trong đó tìm hiểu, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh cũng là một trong những nội dung được quan tâm đặc biệt
- Hội phụ huynh nhà trường có sự nhất trí cao
- Các ban nghành, đoàn thể trường THPT Lam Kinh quan tâm , chỉ đạo rất sát sao
2 Khó khăn:
- Sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ đòi hỏi giáo viên phải có nhiều kỹ năng, phải lựa chọn được các câu chuyện phù hợp, điển hình sát với thực tế cuộc sống, với địa phương, với tâm lý lứa tuổi học sinh để đạt hiệu quả cao
- Sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ trong giảng dạy phần công dân với đạo đức nếu giáo viên không có sự lựa chọn các mẩu chuyện phù hợp và không biết cách thâu tóm nội dung câu chuyện thì sẽ mất nhiều thời gian
- Do môn GDCD là môn học phụ nên còn một số giáo viên, phụ huynh, học sinh thờ ơ, chưa thực sự đầu tư học tập và động viên con em học tập
- Năng lực học sinh không đồng đều đôi khi việc kể chuyện là sự máy móc không hiệu quả Mặt khác, phương pháp kể chuyện của một số giáo viên chưa
Trang 4hấp dẫn, chưa biết biểu lộ được tình cảm yêu ghét, buồn vui, nên chưa tạo được
sự hấp dẫn, cuốn hút sự chú ý của học sinh
III MỘT SỐ GIẢI PHÁP
Trong nhiều năm liên tục sử dụng các câu chuyện kể về Bác trong giảng dạy đạo đức môn GDCD lớp 10 từ năm 2017 - 2020 thực hiện, triển khai tôi quan tâm thực hiện theo các giải pháp sau:
1 Tìm hiểu sơ lược về Bác Hồ và các câu chuyện kể về Bác Hồ
Bác Hồ – một con người sinh ra từ chân lí – người Việt Nam đẹp nhất Mặc dù Bác đã đi xa nhưng cuộc đời, sự nghiệp và tấm gương đạo đức của Bác
đã trở thành bất tử Bác Hồ là kết tinh và toả sáng những gì ưu tú nhất, tốt đẹp nhất của trí tuệ và đạo đức Việt Nam Phẩm chất và đạo đức của Bác mãi mãi là tấm gương sáng ngời cho dân tộc Việt Nam noi theo Có thể nói cuộc đời và tấm gương đạo đức của Bác đã đi vào lịch sử và đời sống tâm hồn dân tộc Việt Nam, như là dòng máu đỏ tươi chảy trong huyết quản của mỗi người dân đất Việt Cả cuộc đời của Bác là cả một kho tàng chuyện kể về tấm gương đạo đức sáng ngời cho các thế hệ sau học tập Đó là nguồn tài sản vô giá được kết tinh từ những giá trị truyền thống của dân tộc, của nhân loại và của thời đại
Sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ để giáo dục, hình thành các chuẩn mực hành vi đạo đức cho học sinh là một cách làm nhẹ nhàng mà hiệu quả
Đồng chí Phạm Văn Đồng khái quát về Người: "Đối với mỗi gia đình Việt Nam, Bác Hồ là một người thân thiết trong gia đình như cha với con Đối với mỗi con người Việt Nam Bác là lương tâm tuyệt vời trong sáng, luôn luôn thấu hiểu từ bên trong mọi ý nghĩ và nguyện vọng của mình" (Phạm Văn Đồng, Chủ tịch Hồ
Chí Minh - tinh hoa và khí phách, báo Nhân dân, Hà Nội, 19-3-1970) Ta thấy, tấm gương đạo đức của Bác luôn hiện hữu trong mỗi gia đình Việt, những phẩm chất đạo đức của Bác luôn được các thế hệ học tập và làm theo Với những tình cảm đặc biệt của học sinh dành cho Bác Hồ kính yêu, chắc chắn những câu chuyện kể về Bác sẽ là những bài học đạo đức đầy giá trị, góp phần hình thành những chuẩn mực, hành vi đạo đức đúng đắn cho các em Việc sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ trong giảng dạy phần công dân với đạo đức vừa thực hiện được yêu cầu chuyên môn, vừa làm phong phú thêm phương tiện dạy học của giáo viên Đồng thời thực hiện được nhiệm vụ lồng ghép việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh mà các cấp ngành giao phó
2 Chọn lọc, xác định các câu chuyện kể về Bác Hồ để giảng dạy đạo đức môn GDCD ở lớp 10.
Sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ trong giảng dạy đạo đức môn GDCD lớp 10 tại trường THPT Lam Kinh là một phương tiện dạy học rất tích cực Thông qua đó, giáo viên có thể tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh một cách chủ động Việc sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ có thể tiến hành bằng nhiều cách khác nhau tùy vào điều kiện giảng dạy trong mỗi tiết học khác nhau
Thực tế tại trường THPT Lam kinh, với đặc thù kiến thức của môn GDCD lớp 10 thì các câu chuyện kể về Bác cũng cần được lựa chọn kĩ lưỡng để áp dụng trong từng bài, từng phần cho phù hợp Sau mỗi bài học để chuẩn bị giảng dạy nội dung kiến thức mới được tốt hơn mỗi học sinh cần chuẩn bị bài mới, tìm
Trang 5hiểu trước các câu chuyện kể về Bác Hồ các em sẽ có nhiều kĩ năng hơn trong việc vận dụng kiến thức đạo đức vào thực tiễn
Để giảng dạy pháp luật môn GDCD lớp 10 bằng việc sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ giáo viên cần xác định các bước sau :
Bước 1: Xác định mục tiêu bài học:
Trong mỗi bài dạy, tiết dạy giáo viên cần xác định rõ mục tiêu của bài học, tiết học cần truyền đạt những đơn vị kiến thức nào? Những đơn vị kiến thức nào là trọng tâm cần nhấn mạnh? Những đơn vị kiến thức nào cần đưa các câu chuyện thích hợp để các em ghi nhớ tốt hơn? Đồng thời qua đó học sinh cần có những kĩ năng gì? Các em cần cố gắng như thế nào để làm theo những phẩm chất đạo đức của Bác? Các em cần lên án những hành vi sai phạm đạo đức của bạn bè như thế nào để cảm hoá, loại bỏ những quan niệm, hành vi xấu diễn ra trong đời sống hàng ngày?
Bước 2: Lựa chọn các câu chuyện kể về Bác Hồ.
Tùy vào từng bài học, từng đơn vị kiến thức mà giáo viên có thể sưu tầm, lựa chọn các câu chuyện kể về Bác phù hợp với nội dung kiến thức sắp dạy Tùy mục đích sử dụng mà giáo viên có thể khai thác các câu chuyện khác nhau theo yêu cầu Một câu chuyện khi được áp dụng vào bài dạy cần phải đảm bảo các yêu cầu sau:
Thứ nhất: Câu chuyện phải phù hợp với nội dung, yêu cầu của bài học
Thứ hai: Câu chuyện phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí, trình độ nhận thức của học sinh
Thứ ba: Câu chuyện phải ngắn gọn và mang tính giáo dục sâu sắc
Thứ tư: Câu chuyện phải để lại cho học sinh những bài học kinh nghiệm phù hợp
Bước 3: Rút ra ý nghĩa và bài học kinh nghiệm từ các câu chuyện kể về Bác
Hồ mà chúng ta sử dụng trong bài dạy.
Một câu chuyện phù hợp sẽ giúp học sinh liên tưởng một cách tích cực giữa tri thức bài học với ý nghĩa từ trong câu chuyện Kết quả của việc sử dụng các câu chuyện là việc đúc rút ra những bài học kinh nghiệm làm cho tri thức bài học được tiếp thu một cách sâu sắc và nhớ lâu
Trong hệ thống các tư liệu dạy học môn GDCD, các câu chuyện kể về Bác Hồ một khi được sử dụng đúng lúc, đúng mức, đúng yêu cầu sẽ luôn đem lại hiệu quả cao, đặc biệt là đối với các bài học đạo đức Điều này xuất phát từ chính giá trị của bản thân các câu chuyện trong việc giáo dục nhân cách, đạo đức
và đặc thù tri thức của các bài dạy môn GDCD Đó cũng chính là vai trò quyết định đến hiệu quả của viêc sử dụng nguồn tư liệu đặc thù này
3 Triển khai, sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ trong giảng dạy đạo đức môn GDCD lớp 10 tại trường THPT Lam Kinh.
Như chúng ta đã biết trong quá trình giảng dạy đạo đức môn GDCD lớp
10 người giáo viên có thể sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ vào bài học nhằm nhiều mục đích khác nhau Những mục đích đó đều có điểm chung là thu hút sự chú ý của học sinh nhiều hơn và đem lại hiệu quả học tốt hơn trong bài dạy Qua thực tế giảng dạy đạo đức môn GDCD lớp 10 tại trường THPT Lam
Trang 6Kinh nhiều năm tôi đã sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ trong nhiều trường hợp và thu được những thành công nhất định Cụ thể:
3.1 Sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ để kiểm tra bài cũ.
Giáo viên có thể sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ giúp học sinh nhắc lại những kiến thức đã được học ở bài trước Đồng thời các em có thể vận dụng các kiến thức đã học để rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân
Ví dụ: Trong khi dạy tiết 1- bài 13: “Công dân với cộng đồng” giáo viên có thể
kể câu chuyện: “Tấm lòng của Bác”
Trong những ngày ra thăm miền Bắc, đoàn anh hùng, dũng sĩ miền Nam được Bác chăm lo, ân cần như cha đối với con.
Bác bảo tôi (vì tôi được phụ trách theo dõi sức khỏe và đời sống của đoàn):
- Cô Bi phải chăm sóc các cô, các chú ấy thật tốt, đừng để các cô các chú ấy ốm.
Một bữa, đồng chí Huỳnh Văn Đảnh bị sốt rét, Bác biết được, gọi tôi lên hỏi:
- Chú Đảnh bị sốt ra sao?
Tôi báo cáo tình hình của đồng chí Đảnh cho Bác Bác nhắc:
- Cô phải cho các cô, các chú ấy ăn uống đầy đủ, chú ý các món ăn của địa hương để các cô, các chú ấy ăn được nhiều, sức khỏe mới tốt.
Một hôm khác, Bác chỉ vào Trần Dưỡng và hỏi tôi:
- Cô Bi, tại sao chú Dưỡng hơi gầy?
Bác nghe anh hùng Vai kể chuyện quê hương miền núi nghèo khổ của mình Bác cảm động nói:
- Thống nhất Bác vô Nam, thế nào cũng về thăm quê hương cháu Vai Trong những ngày sống bên Bác, tôi càng thấm thía hơn tình cảm của Bác đối với đồng bào miền Nam Chị Tạ Thị Kiều nói với tôi:
- Càng được gần Bác, càng thấy Bác thương yêu dân miền Nam ta quá chị à.
Nói xong, hai chị em lại khóc vì sung sướng và cảm động trước tấm lòng của Bác Hồ.
(Theo 117 câu chuyện kể về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh)
Sau khi kể xong câu chuyện giáo viên có thể yêu cầu học sinh nhắc lại các đơn vị kiến thức: Nhân – nghĩa là gì? Nhân – nghĩa được biểu hiện trong câu chuyện trên như thế nào? Em học tập được điều gì qua câu chuyện trên?
3.2 Sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ để dẫn dắt vào nội dung bài học, tiết học, đơn vị kiến thức.
Thông thường người giáo viên kể ra một câu chuyện kể về những phẩm chất đạo đức của Bác để dẫn dắt học sinh vào nội dung bài học, làm rõ mục tiêu của tiết học Có hai hình thức dẫn dắt như sau:
3.2.1. Sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ để khởi động bài học.
Trước khi vào nội dung chính của bài học, giáo viên thường dùng lời nói
để giới thiệu về nội dung bài học mới để dẫn dắt, tạo tâm thế tiếp nhận bài học
và kích thích sự hứng thú của học sinh Tuy nhiên, giáo viên hoàn toàn có thể thay cách dẫn dắt trên bằng việc sử dụng câu chuyện kể về Bác Hồ để thực hiện
Trang 7hoạt động này Ở đây, giáo viên lựa chọn mẫu chuyện có nội dung phù hợp với chủ đề bài học để thay cho lời vào bài Từ nội dung câu chuyện, giáo viên làm rõ chủ đề bài học bằng những câu hỏi có tính định hướng nhằm chuẩn bị tâm thế tiếp nhận bài học mới cho học sinh một cách chủ động, đầy hứng thú
Ví dụ: để dẫn học sinh vào bài “Công dân với cộng đồng” (tiết 2 bài 13
-GDCD 10), giáo viên có thể kể câu chuyện: “Quả táo của bác Hồ”
Tháng 4 năm 1946, với danh nghĩa là Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Bác Hồ sang Pháp để đàm phán với Chính phủ Pháp về những vấn
đề có liên quan đến vận mệnh của đất nước Nhân dịp đó, Tòa thị chính Pa-ri
mở tiệc lớn đón mừng Bác Tiệc tan, mọi người mời Bác ra phòng lớn uống nước và nói chuyện Bác vui vẻ đứng dậy và cầm một quả táo mang theo Nhiều người ngạc nhiên, nhiều con mắt tò mò chú ý
Bác ra đến ngoài thì có một đám thiếu nhi ríu rít chạy tới chào Bác tươi cười bế một em bé gái nhỏ nhất lên và trao cho em quả táo Mọi người bấy giờ mới vỡ lẽ và rất cảm động trước cử chỉ thương yêu con trẻ của Người.
Ngày hôm sau, câu chuyện “Quả táo của Bác Hồ” đều được các báo đăng lên đầu trang nhất Các báo còn kể lại rằng em bé gái khi nhận được quả táo đó thì giữ khư khư trên tay, ai xin cũng không cho Lúc về nhà, em để quả táo trên bàn học Cha mẹ bảo:
- Con ăn đi, kẻo để lâu sẽ hỏng không ăn được.
Thế nhưng, em bé nhất định không ăn và bảo:
- Đó là quả táo Bác Hồ cho con, con sẽ giữ thật lâu để làm kỷ niệm.
(Theo chuyện “Quả táo của Bác Hồ”, Tuyển tập thơ văn cho thiếu nhi, NXB
Văn Học, 1961)
Kết thúc câu chuyện, giáo viên khẳng định: Với mẫu chuyện trên, thông qua những hành động, cử chỉ, việc làm của Bác, chúng ta thấy toát lên ở Bác một phẩm chất thật đáng quý và trân trọng Đó là tấm lòng, tình thương yêu, lối sống hòa nhập, luôn quan tâm và sống chan hòa với mọi người Đó là một trong những phẩm chất đạo đức cao đẹp của Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ vô cùng kính yêu của dân tộc Việt Nam Vậy sống hòa nhập là gì? Phẩm chất đạo đức này có vai trò như thế nào trong cuộc sống của mỗi con người trong cộng đồng xã hội? Những vấn đề đó sẽ được làm rõ qua bài học ngày hôm nay
3.2.2 Sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ để dẫn dắt vào từng đơn vị kiến thức của bài học
Cũng giống như việc sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ để khởi động vào bài mới nhưng ở đây giáo viên sử dụng câu chuyện kể về Bác để dẫn dắt vào một phần nào đó, một đơn vị kiến thức nào đó của bài học
Ví dụ: Khi giảng dạy phần “Trách nhiệm của công dân đối với cộng đồng” (Mục
2: Phần a – GDCD 10) để dẫn dắt học sinh đến với phần này, giáo viên có thể
kể câu chuyện: “Chú còn trẻ, chú vào hầm trú ẩn trước đi”
Một ngày tháng 7-1967 ở Hà Nội, đồng chí Mai Văn Bộ được Bác Hồ gọi đến mời cơm tiễn chân trước khi đồng chí lên đường đi Paris nhận nhiệm vụ Tổng đại diện Chính phủ ta bên cạnh Chính phủ Pháp.
Trang 8Một ngày tháng 7-1967 ở Hà Nội, đồng chí Mai Văn Bộ được Bác Hồ gọi đến mời cơm tiễn chân trước khi đồng chí lên đường đi Paris nhận nhiệm vụ Tổng đại diện Chính phủ ta bên cạnh Chính phủ Pháp.
Trong bữa cơm, Bác kể chuyện về khu Luýcxămbua, Môngpacnát, nơi Bác có nhiều kỷ niệm Bác nói Bác rất yêu Paris, Paris đã dạy cho Người nhiều điều
Bỗng tiếng còi báo động rú lên Một chiến sĩ bảo vệ yêu cầu Bác và các đồng chí khác xuống hầm Ít phút sau đã nghe tiếng đạn nổ.
Thưa Bác, tác chiến báo cáo chúng nó đánh cầu Long Biên Mời Bác vào hầm trú ngay cho.
Bác quay lại đồng chí Bộ, nói:
- Bác già rồi, chẳng bom đế quốc nào ném đâu Chú còn trẻ, chú cần vào hầm trú ẩn trước.
Rồi Bác đẩy đồng chí Bộ đi trước, sau đó đến đồng chí Phạm Văn Đồng, đồng chí cảnh vệ Bác là người vào hầm trú ẩn sau cùng.
(Cổng thông tin điện tử tỉnh quảng ninh – Trang học tập và làm theo tấm gương đạo đức HỒ CHÍ MINH)
Khi kể xong câu chuyện giáo viên có thể đặt câu hỏi cho học sinh: Phẩm chất đạo đức nào của Bác được thể hiện trong câu truyện trên? Đức tính nhân ái, quý trọng nghĩa tình của Bác, tinh thần không lùi bước trước mọi hiểm nguy, gian khổ, không ngại hy sinh bản thân mình, luôn nghĩ đến đồng đội, bảo vệ đồng đội được thể hiện như thế nào? Qua đó, em thấy mình cần học hỏi, trang
bị phẩm chất đạo đức nào? Một khi học sinh trả lời được các câu hỏi trên có nghĩa là các em đã biết mình sẽ được làm quen với nội dung gì trong phần kiến thức sắp tới
3.3 Sử các câu chuyện kể về Bác Hồ để làm rõ, khắc sâu kiến thức.
Đây là hình thức được giáo viên sử dụng thường xuyên, đặc biệt là khi giảng dạy các khái niệm, phạm trù có tính khái quát cao Ở đây, cùng với quá trình phân tích, lý giải tri thức bài học, giáo viên có thể vận dụng những mẫu chuyện kể về Bác Hồ
để làm rõ thêm tri thức của bài Từ đó, giúp người học khắc sâu nội dung quan trọng của bài học
Ví dụ: Khi giảng nội dung "Biểu hiện của người có nhân phẩm" (mục 3.a, bài 11 - “Các phạm trù cơ bản của đạo đức
học” - GDCD 10), trong quá trình giảng giải, để giúp học sinh hiểu rõ hơn những biểu hiện cơ bản của phạm trù này, giáo viên
có thể kể câu chuyện: “Chiếc vòng bạc”
Do điều kiện công tác, sau hơn 2 năm, Bác Hồ mới có dịp trở lại một vùng cơ sở trước đây Người đã từng sống và làm việc Thấy Bác về, bà con già, trẻ, gái, trai khắp bản ùa ra đón Bác.
Trong số những người đứng vây quanh Bác lớp trong lớp ngoài hôm ấy có một em bé 2 năm trước đã từng quấn quýt bên Bác khi Người ra suối câu cá, hoặc lên nương cuốc đất trồng rau
Trang 9sau những giờ làm việc Ngày Bác lên đường đi công tác xa, em
bé đó theo ra đến đầu bản tiễn Bác Trước lúc chia tay, Bác cúi xuống hôn má em và Người chưa kịp hỏi gì thì đã nghe em bé nói một câu rất tự nhiên:
- Đến đâu thấy vòng bạc, Bác nhớ mua cho cháu một cái nhé !
Bà con dân bản tiễn Bác lên đường đi công tác cách đây 2 năm cũng đã quên chuyện “Chiếc vòng bạc” ấy Sau những lời chúc mừng thăm hỏi sức khoẻ dân bản, nhận ra em bé ngày trước đứng trong đám đông, Bác bước đến, từ từ mở nắp túi áo trước ngực, lấy ra chiếc vòng bạc mới tinh và trao cho em.
Ngỡ ngàng giây lát, rồi nhớ ra lời dặn Bác 2 năm trước, em
bé sung sướng quá, không giấu nổi xúc động, hai mắt cứ chớp mãi, líu cả lưỡi mới nói được:
- Cháu cảm cảm ơn Bác!
Cả cô bé và mọi người đều cảm động đến rơi nước mắt Bác nói với mọi người: - Cháu nó đã nhờ mua cái gì tức là nó thích cái đó lắm, đừng để giảm lòng tin của các cháu Đã hứa là mình phải làm cho kỳ được, không làm được thì đừng có hứa Đây là chữ tín, cần giữ trọn lòng tin của mọi người.
(Ban Tuyên giáo Trung ương, Những mẩu chuyện về tấm gương đạo đức
Hồ Chí Minh, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2008)
Kết thúc câu chuyện, giáo viên kết luận: Câu chuyện trên cho thấy việc giữ chữ tín là một trong những phẩm chất tạo nên nhân phẩm đáng quý ở con người, nó mang lại niềm vui cho người khác và giữ gìn danh dự cho mỗi cá nhân Chúng ta cần học tập tấm gương giữ chữ tín – một trong những phẩm chất đạo đức tạo nên nhân cách tốt đẹp của Bác Hồ kính yêu
3.4 Sử dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ để củng cố bài học, ôn tập.
Đây là hình thức được dùng sau khi đã kết thúc các hoạt động nhận thức ở nội dung bài học mới Sau khi kết thúc đơn vị kiến thức cuối cùng của bài học, Giáo viên kể cho học sinh nghe một câu chuyện có nội dung phù hợp với nội dung bài học, đặc biệt là những kiến thức trọng tâm để thực hiện bước củng cố Khi ấy, câu chuyện được kể sẽ trở thành một nhân tố hỗ trợ cho giáo viên tổ chức hoạt động này Từ đó, giáo viên có thể yêu cầu học sinh vận dụng những tri thức vừa mới được học để lí giải những vấn đề mà câu chuyện phản ánh hoặc đề nghị học sinh rút ra những bài học trong quá trình liên hệ với trách nhiệm của bản thân
Ví dụ: khi dạy xong bài “Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” - GDCD10), giáo viên có thể kể câu chuyện:
“Một sáng thu xưa”
Trang 10Sáng hôm ấy, nắng nhuộm vàng mái đền cổ kính, Bác Hồ đến thăm đền Hùng và gặp các chiến sĩ đại đoàn quân Tiên Phong đang đóng ở đây Bác nhìn khắp một lượt các chiến sĩ ra đón rồi hỏi:
- Các chủ có khỏe không ?
- Thưa Bác, khỏe ạ !
Mọi người hồi hộp chờ Bác nói chuyện thì lại nghe Bác hỏi:
- Các chú có biết đền thờ ai đây không ?
Một chiến sỹ đứng gần Bác thưa:
- Đền thờ một ông vua ạ !
- Nhưng vua nào ? Bác mỉm cười trìu mến nhìn bộ đội
Một cán bộ trả lời:
- Dạ, vua Hùng !
- Thế các chú có biết vua Hùng là ông vua thế nào không ? Tất cả đều lặng im Bác giải thích :
- Vua Hùng là ông vua có công dựng nước, chính là ông Tổ của nước Việt Nam ta Rồi Bác ân cần dặn mọi người: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.
Lời Bác Hồ dạy giản dị mà đầy ý nghĩa, còn vang vọng mãi trong lòng mọi người
(Theo Đoàn Minh Tuấn (Trích “Núi sông hùng vĩ”)
Sau khi kể xong câu chuyện, giáo viên có thể yêu cầu học sinh hãy phát biểu suy nghĩ của mình về lời dặn dò của Bác Hồ đối với chúng ta Mặt khác, dưới sự dẫn dắt của giáo viên, học sinh sẽ đi đến kết luận: Câu chuyện khẳng định một lần nữa việc xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc vừa là trách nhiệm, vừa là nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi người dân Việt Nam, chúng ta phải luôn ghi nhớ công ơn của các thế hệ cha anh đã hi sinh xương máu để có được giang sơn, gấm vóc này Các câu chuyện
kể về Bác Hồ kính yêu là những mẫu chuyện có thật kể lại những chặng đường, hành động, việc làm và suy nghĩ của Bác
Nó giống như cuốn nhật ký mà mỗi trang giấy là những giá trị, những chuẩn mực đạo đức mà Người để lại cho muôn đời sau
Tự bản thân mỗi câu chuyện kể về Bác cũng đã là một bài học,
tư liệu quý giá trong việc góp phần giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ, đặc biệt là học sinh trung học phổ thông Do vậy, việc vận dụng các câu chuyện kể về Bác Hồ vào thiết kế các bài dạy đạo đức là rất quan trọng Nó không những góp phần nâng cao hơn nữa việc dạy và học nội dung đạo đức nói riêng, môn GDCD nói chung ở trường trung học phổ thông hiện nay mà còn góp phần
thực hiện tốt Chương trình tích hợp nội dung “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” trong môn GDCD.