Một số giải pháp giáo dục kỹ năng sống thông qua các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 4 5... Vì vậy bên cạnh việc trang bị cho học sinh Tiểu học những vốn
Trang 12.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3
2.3 Một số giải pháp giáo dục kỹ năng sống thông qua các môn học
và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 4 5
Trang 21 Mở đầu:
1.1 Lí do chọn đề tài:
Trước lúc đi xa, Bác Hồ - vị lãnh tụ muôn vàn kính yêu của dân tộc ta đã
căn dặn: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng
và rất cần thiết” Nhân cách, phẩm chất, năng lực của công dân được hình thành
ngay từ cấp học Tiểu học và được hoàn thiện dần thông qua một cụm từ mà ta
quen gọi là “Kỹ năng sống” Vì vậy bên cạnh việc trang bị cho học sinh Tiểu
học những vốn kiến thức cơ bản trong học tập, lao động còn cần phải chú ý đếnviệc vận dụng kiến thức rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh, dạy học sinh cách
“làm người", để học sinh có thêm vốn kinh nghiệm thích ứng với môi trường xã
hội, tự giải quyết được một số vấn đề thiết thực trong cuộc sống như vấn đề sứckhoẻ, môi trường, tệ nạn xã hội, để các em có thể tự tin, chủ động không bịquá phụ thuộc vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ mình, tự đem lại lợi íchchính đáng, điều kiện thuận lợi cho bản thân mình rèn luyện, học tập phấn đấuvươn lên
Trong thực tế hiện nay, việc rèn kỹ năng sống cho học sinh trong và ngoàinhà trường đã được chú ý đến, nhưng chất lượng chưa cao Chính vì vậy mà tavẫn còn nghe rất nhiều lời phàn nàn chẳng hạn như: “Ngoài việc học ra, cháunhà tôi chẳng biết làm gì”; “Tôi đi làm về muộn, mà con không biết nấu cơm,cũng không biết dọn nhà cửa để bề bộn”; “Nó không biết quét nhà, rửa bát,không biết giặt quần áo” Lời phàn nàn này không những dành cho đối tượng
là học sinh Tiểu học mà ngay cả đến những em học sinh đã học ở các cấp họctrên Vậy nguyên nhân của tình trạng này là đâu? Làm thế nào để khắc phục tìnhtrạng đó? Làm thế nào để học sinh biết cách vận dụng kiến thức đã học vàotrong cuộc sống hằng ngày? Là một giáo viên Tiểu học, tôi hết sức băn khoăn và
trăn trở, chính vì vậy tôi đã đi sâu nghiên nghiên cứu tìm hiểu: “Một số giải
pháp giáo dục kỹ năng sống thông qua các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 4”
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Tìm một số biện pháp rèn kỹ năng sống cho học sinh thông qua các mônhọc và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
Giúp học sinh ý thức được giá trị của bản thân trong mối quan hệ xã hội;
giúp học sinh hiểu biết về thể chất, tinh thần của bản thân mình; có hành vi, thóiquen ứng xử có văn hóa, hiểu biết và chấp hành pháp luật…
Giúp học sinh có đủ khả năng tự thích ứng với môi trường xung quanh, tựchủ, độc lập, tự tin khi giải quyết công việc, đem lại cho các em vốn tự tin banđầu để trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết làm hành trang bước vàođời
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống thông qua các môn học và hoạtđộng giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 4
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Trang 3Để tiến hành nghiên cứu đề tài này, tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
Phương pháp nghiên cứu lý luận;
Phương pháp khảo sát thực tế, thu thập thông tin;
Phương pháp quan sát thực tế;
Phương pháp thực hành;
Phương pháp phân tích và tổng hợp kinh nghiệm giáo dục
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm:
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh nói chung và học sinh Tiểu họcnói riêng là giúp học sinh có khả năng thích nghi và hành vi tích cực, có khảnăng đối phó hiệu quả với nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày Giáodục kỹ năng sống cho học sinh rất cần thiết và phù hợp với mục tiêu giáo dục,
nhằm góp phần đào tạo “con người mới” với đầy đủ các mặt “đức, trí, thể, mĩ”
để các em được phát triển toàn diện đáp ứng những yêu cầu mới của xã hội Với học sinh Tiểu học, đây là giai đoạn hình thành nhân cách cho các em,giúp các em có một kỹ năng sống tốt cho tương lai sau này Việc giáo dục kỹnăng sống cho học sinh lớp 4 thường thông qua các môn học, chủ yếu là mônTiếng Việt, Đạo đức, Khoa học, Lịch sử và Địa lý và các hoạt động giáo dụcngoài giờ lên lớp Các môn học đó vừa cung cấp cho học sinh những kiến thứcban đầu về tự nhiên và xã hội, vừa cung cấp cho học sinh những tri thức sơ đẳng
về các chuẩn mực hành vi gắn với thực tế cuộc sống để từ đó giúp học sinh hìnhthành kỹ năng sống, biết phân biệt đúng sai làm theo cái đúng, ủng hộ cái đúng,đấu tranh với những biểu hiện sai trái, xấu xa, thôi thúc các em hành động theochuẩn mực đạo đức và thói quen đạo đức tốt Trong sự phát triển nhân cách củahọc sinh, việc giáo dục kỹ năng sống là đảm bảo cho học sinh có được bản lĩnh
rõ ràng về nhân cách toàn diện Nếu không giáo dục kỹ năng sống thì khôngnhững sự ứng xử trong các tình huống sẽ phức tạp sẽ gặp khó khăn, thậm chímắc phải sai lầm, mà việc hình thành nhân cách toàn diện của trẻ bị hạn chế,phiến diện, việc xây dựng những thói quen hành vi dễ rơi vào chủ nghĩa hìnhthức máy móc, lí trí và tình cảm không thống nhất với nhau đó là lời nói không
đi đôi với việc làm thì dẫn đến hiện tượng lệch lạc về nhân cách Chính vì vậyviệc giáo dục kỹ năng sống ở bậc Tiểu học là một nhiệm vụ quan trọng màngười làm công tác giáo dục cần quan tâm
Từ nhiều năm nay, ngành Giáo dục và Đào tạo đã đưa nội dung giáo dục
kỹ năng sống là một trong những tiêu chí đánh giá “Trường học thân thiện Học sinh tích cực” Trên tinh thần đó, bản thân tôi nhận thấy rằng: chính ở dưới
-mái trường các em học được nhiều điều hay, lẽ phải và trường học trở thành làngôi nhà thân thiện, mà mỗi học sinh sẽ tích cực học tập, rèn luyện để những
“chủ nhân tương lai” sau này xây dựng đất nước, có khả năng hội nhập cao,
từng bước trở thành công dân toàn cầu Đây là một nhiệm vụ quan trọng màĐảng, Nhà nước đã tin tưởng giao cho các thầy giáo, cô giáo, những người làmcông tác giáo dục
Trang 42.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
Những năm gần đây, nhiều trẻ em rất thiếu kỹ năng làm việc nhà, kỹ năng
tự phục vụ, kỹ năng giao tiếp với ông bà, cha mẹ, … Nhiều em không tự dọndẹp phòng ở của chính mình, không giúp đỡ bố mẹ bất kì việc gì ngoài việc học,thậm chí có em gái đến tuổi dậy thì do chưa có sự hiểu biết nên thường lo lắng
sợ sệt, không biết làm thế nào Phụ huynh vì bận nhiều công việc nên ít quantâm giúp đỡ con em trong các hoạt động cần thiết, làm cho các em rụt rè thiếu tựtin khi giao tiếp hoặc tham gia các hoạt động bởi các em bị cuốn hút theo các tròchơi điện tử và hệ thống ảo trên mạng Internet Đây là những trò chơi làm chocác em xa lánh với môi trường sống thực tế và thiếu sự tương tác giữa con ngườivới con người, kỹ năng xã hội của học sinh ngày càng kém Điều này dẫn đếntình trạng học sinh trở nên ích kỉ, thờ ơ, không quan tâm đến cộng đồng Câu hỏi
mà chúng ta thường đặt ra cho học sinh Tiểu học là ngoài những kiến thức phổthông về Toán, Khoa học và Nhân văn, học sinh cần học điều gì để giúp các emhội nhập với xã hội, trở thành công dân có ích cho cộng đồng
Hiện tượng trẻ em ngu ngơ mà ta quen gọi là “gà tây”; "gà công nghiệp”
khi phải xử lí những tình huống của cuộc sống thực, thiếu tự tin trong giao tiếp,thiếu bản lĩnh vượt qua khó khăn, thiếu sáng kiến và dễ nản chí ngày càngnhiều Nguyên nhân do đâu? Phải khẳng định rằng trước hết do giáo dục Nhiềuvấn đề của xã hội hiện đại tác động đến trẻ em chưa được cập nhật, bổ sung vàochương trình giáo dục nhà trường Việc định hướng sai các giá trị là nguyênnhân gây ra những hiện tượng đáng tiếc trong cách ứng xử của trẻ Phương phápgiáo dục nhồi nhét, lí thuyết xuông, không tạo được khả năng tư duy, óc phântích, suy xét, phán đoán, không tạo cơ hội cho trẻ trải nghiệm những vấn đề thựctrong cuộc sống hiện đại… Mặt khác, ở gia đình, bố mẹ ít khi yêu cầu con làmviệc vì quan niệm rằng: học sinh học cả ngày trên lớp mệt nên để cho các cháunghỉ ngơi, để các cháu làm rồi mình lại phải làm lại, thôi làm rốn cho xong, …
Qua thực tế cho thấy tại trường Tiểu học Điện Biên 2, thành phố ThanhHóa kỹ năng sống của một bộ phận học sinh chưa cao: một số học sinh có hành
vi, thói quen, kỹ năng tốt, phần còn lại các em có nhận xét, đánh giá về sự việcnhưng chưa có thái độ và cách ứng xử chuẩn mực Học sinh thể hiện kỹ năngchưa mạnh dạn, ngại nói trước tập thể, trước bạn bè thầy cô, trước đám đông,ngại viết, ngại làm việc, khả năng tự học, tự tìm tòi còn hạn chế
Thực tế khảo sát học sinh lớp 4A2 đầu năm học 2019-2020 với chủ đề
“Kỹ năng sống của em”, nội dung:
Chỉ làm khi
có sự nhắc nhở của người lớn
Mức độ hoàn thành
(tốt, chưa tốt)
1 Ngủ và dậy đúng giờ
2 Gấp chăn màn
Trang 58 Tắm rửa giặt giũ quần áo
9 Nấu cơm, nước giúp mẹ, …
chuẩn bị bữa ăn
10 Thấy trời mưa gió, mang đồ
14 §ưa ra ý kiến để đề xuất, kiến
nghị với bố mẹ thầy cô, …
15 Nói lời cảm ơn, xin lỗi
16 Trò chuyện với bạn thân mật
17 Thăm hỏi, trò chuyện với ông
bà lễ phép
18 Chào hỏi, tiếp khách
19 Bỏ giấy rác vào nơi quy định
* Nguyên nhân:
Trang 6Qua tìm hiểu thực tế, tôi nhận thấy có các nguyên nhân sau: Những họcsinh có kỹ năng sống tốt và có hình thành kỹ năng sống thuộc những em có ýthức học tập tốt, được gia đình luôn quan tâm, có lối sống nghiêm túc với concháu; Những em có kỹ năng sống chưa tốt, phần lớn thuộc các gia đình có hoàncảnh hết sức đặc biệt: bố mẹ có việc làm không ổn định, mải mê tìm việc làmkinh tế Một số gia đình hoàn toàn phó mặc việc dạy dỗ con cái cho nhà trường.Cũng có những gia đình có điều kiện kinh tế khá giả, quá chiều chuộng con dẫnđến trẻ thiếu sự sáng tạo, luôn ỉ lại, phụ thuộc vào người lớn; mỗi khi gặp cáctình huống trong thực tế lúng túng không biết xử lý thế nào, hạn chế trong việc
tự bảo vệ bản thân mình; hoặc có trẻ được chiều chỉ làm theo ý của mình chứkhông làm theo ý người khác Hơn nữa một số bậc cha mẹ các em luôn nóng vộitrong việc dạy con: họ chỉ chú trọng đến việc con mình về nhà mà chưa đọc, viếtchữ, hoặc chưa biết làm toán thì lo lắng một cách thái quá Mặt khác, các emhọc sinh vừa chuyển giai đoạn nhận thức từ nhận thức cảm tính sang từ duy trừutượng, làm quen với môi trường lớp 4, các em khá rụt rè chưa quen với cách họccũng như mạnh dạn bày tỏ ý kiến Khi phát biểu các em nói không rõ ràng, trảlời trống không, không trọn câu và ít nói lời cảm ơn, xin lỗi với thầy cô, bạn bè.Nhiều em đến trường tỏ ra nói nhiều vì ở nhà các em không có người tròchuyện, chia sẻ
Từ thực trạng, nguyên nhân nêu trên, bản thân tôi đã cố gắng tìm hiểu và
áp dụng một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các tiếtdạy của một số môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp nhằm đem lạihiệu quả cao trong công tác giáo dục
2.3 Một số giải pháp giáo dục kỹ năng sống thông qua các môn học
và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 4
Kĩ năng sống được giáo dục ở nhà và ở trường; kỹ năng sống được giáodục trong các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Giáo dục kỹnăng sống cần bắt đầu từ nhỏ, từ những hành vi cá nhân đơn giản nhất, theo đó
hình thành tính cách và nhân cách Bản thân tôi đã áp dụng "Một số giải pháp giáo dục kỹ năng sống thông qua các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 4" như sau:
Biện pháp 1: Giáo viên phải nhận thức được tầm quan trọng của việc
giáo dục kỹ năng sống thông qua các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh Tiểu học.
Để giúp giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ
năng sống thông qua các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp chohọc sinh Tiểu học, bước vào đầu năm học, nhà trường đã triển khai thực hiệnnhiệm vụ trong năm Một trong những nội dung trọng tâm là: chú trọng giáo dụcđạo đức, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, tăng cường mối quan hệ giữa Nhà
Trang 7trường - Gia đình - Xã hội Để thực hiện có hiệu quả các nội dung trên, là mộtgiáo viên trực tiếp dạy lớp 4 cần hiểu rõ những vấn đề sau đây:
Mục tiêu của việc giáo dục kỹ năng sống thông qua các môn học: Giáodục kỹ năng sống không làm nặng nề, quá tải nội dung môn học mà ngược lạigiáo dục kỹ năng sống giúp cho việc học tập các môn học, các hoạt động giáodục trở nên nhẹ nhàng, thoải mái và hiệu quả hơn
Giáo dục kỹ năng sống có thể thực hiện trong bất kỳ giờ học nào, bằng sựlựa chọn các hình thức tổ chức dạy học linh hoạt để tăng cường thực hành luyệntập các kỹ năng sống cho học sinh, bước đầu hình thành cho các em lối sốnglành mạnh, các hành vi chuẩn mực, ứng xử phù hợp trong học tập, giao tiếp vàtrong cuộc sống, sinh hoạt hàng ngày
Giáo viên cần lựa chọn, sử dụng các phương pháp dạy học tích cực tạođiều kiện, cơ hội cho học sinh được thực hành trải nghiệm qua quá trình học tập
để giờ học và các hoạt động giáo dục nhẹ nhàng, bổ ích hơn như: bài tập tìnhhuống, trình bày ý kiến, đặt câu hỏi, thảo luận, chia sẻ, đóng vai, xử lý tìnhhuống
Bên cạnh đó, tôi hiểu rõ hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là hoạt độnggiáo dục quan trọng trong nhà trường phổ thông Thông qua hoạt động này họcsinh được trải nghiệm thực tế ở các nội dung như: giáo dục kỹ năng vui chơi, kỹnăng tự phục vụ, kỹ năng bảo vệ môi trường, kỹ năng ứng phó, kỹ năng thamgia hoạt động chung,
Như vậy, giáo viên cần hiểu rõ việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một trong những nhiệm vụ quan trọng mà qua mỗi bài dạy, qua mỗi tiết học, trong từng hoạt động của học sinh tại nhà trường chúng ta đều phải theo dõi, quản lý, kiểm soát, kiểm nghiệm sản phẩm để mỗi sản phẩm đều góp phần phát triển về trí tuệ, cường tráng về thể lực, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức giúp cho các em phát triển toàn diện nhân cách
Biện pháp 2: Xây dựng mối quan hệ gần gũi và thân thiện với học
sinh.
Bước vào năm học mới, sau khi nhận lớp, để tạo mối quan hệ gần gũi, gắnkết giữa học sinh và giáo viên, giáo viên cần tạo cơ hội, sắp xếp nhiều thời giancho học sinh được giới thiệu về mình, động viên khuyến khích các em chia sẻvới nhau về những sở thích, ước mơ tương lai cũng như mong muốn của mìnhvới các em Đây là hoạt động giúp cô trò hiểu nhau, đồng thời tạo một môi
trường học tập thân thiện “Trường học thật sự trở thành ngôi nhà thứ hai của các em, các thầy cô giáo là mẹ hiền thư hai của các em" Đây cũng là một điều
kiện rất quan trọng để phát triển khả năng giao tiếp của học sinh Bởi học sinhkhông thể mạnh dạn, tự tin trong một môi trường mà giáo viên luôn gò bó và ápđặt
Từ việc cho học sinh tự do lựa chọn vị trí ngồi của mình để qua đó phầnnào giáo viên nắm được đặc điểm tính cách của các em: mạnh dạn hay nhútnhát, thụ động hay tích cực, thích thể hiện hay không thích Và tiếp tục quathời gian tiếp theo, giáo viên chú ý quan sát những biểu hiện về thái độ học tập,
Trang 8những cử chỉ, hành vi tại vị trí ngồi mà các em chọn để bắt đầu có điều chỉnhphù hợp.
Khi đã quen dần tôi đưa ra quy định chung cho các em một tuần các emluân phiên chỗ ngồi theo thứ tự bàn, hai tuần các em luân phiên dãy bàn, từ đócác em tự giác trong hoạt động này
Tóm lại, việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh có thể thực hiện trong bất cứ giờ học nào, thời điểm nào, môi trường nào diễn ra một cách thường xuyên, liên tục sẽ đạt hiệu quả cao.
kỹ năng sống cho học sinh
Việc trang trí lớp học đẹp và thân thiện không chỉ là làm cho lớp học đẹp
ra mà thông qua các góc trang trí sẽ chứa đựng các nội dung học tập, thể hiệnđược các kỹ năng sống của học sinh trong lớp
Trong hoạt động này, giáo viên hướng dẫn các em chọn các hình ảnhtrang trí dựa trên các quy định, hướng dẫn của nhà trường và của cấp trên Họcsinh được tự tay vẽ, cắt dán, trình bày sản phẩm tự làm Các em tự trang trí thời
khóa biểu của lớp, xây dựng “Góc học tập” “Góc sáng tạo”, “Góc sinh nhật”,
tạo cơ hội để học sinh đưa ra ý tưởng của mình để các bạn cùng bàn bạc, thốngnhất về cách trang trí, cách làm, giúp các em hiểu nhau hơn, quan tâm đến nhaunhiều hơn, đề ra các nội quy của lớp học và cùng nhau thực hiện
Trong quá trình trang trí lớp học thân thiện giáo viên nên để cho các em
tự làm để các em đưa ra ý tưởng dựa trên sự định hướng của giáo viên là rấtquan trọng vì qua hoạt động này các em được phát huy tính sáng tạo, sự tự tinvào khả năng của bản thân Biết rằng, việc trang trí lớp mất nhiều thời gian vàcông sức của cả thầy và trò nhưng chúng ta cũng không nên thuê làm theokhuôn mẫu vì nó là sản phẩm cần được tôn vinh của học sinh
Như vậy, qua việc trang trí lớp học thân thiện sẽ tạo môi trường học tập, phát huy tính chủ động, sáng tạo, trao đổi thông tin, tạo hứng thú cho học sinh, tạo nên sự gần gũi thân thiết giữa học sinh với nhau và học sinh với thầy cô trong trường
Biện pháp 4: Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các môn
học.
Để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh có hiệu quả giáo viên cần vậndụng vào các môn học, tiết học, nhất là các môn như: Tiếng Việt; Đạo đức;Khoa học; An toàn giao thông; Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đểnhững giờ học sao cho các em được làm để học, được trải nghiệm như trongcuộc sống thực
Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 4 thông qua môn Đạo đức Giúpcác em bước đầu biết sống tích cực, chủ động, có mục đích, có kế hoạch, tựtrọng, tự tin, có kỉ luật, biết hợp tác, giản dị, tiết kiệm, ngăn nắp, vệ sinh để trởthành con ngoan trong gia đình, học sinh tích cực của nhà trường và công dântốt của xã hội Bản thân môn Đạo đức đã chứa đựng nhiều nội dung liên quan
Trang 9đến kỹ năng sống, giáo dục kỹ năng sống không những thể hiện ở nội dung mônhọc mà còn thể hiện ở phương pháp dạy học Vì vậy khi dạy nội dung lồng ghépgiáo dục kỹ năng sống, đòi hỏi người giáo viên cần phải suy nghĩ, nghiên cứuxem các kỹ năng sống đó lồng ghép vào hoạt động nào thì mang lại hiệu quả màkhông bị gò ép, hình thức
Ở môn Đạo đức, để các chuẩn mực đạo đức, pháp luật xã hội trở thànhtình cảm, niềm tin, hành vi và thói quen của học sinh Giáo viên phải sử dụngphương pháp dạy học đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sángtạo của học sinh Tổ chức cho học sinh thực hiện các hoạt động học tập phongphú, đa dạng như: kể chuyện theo tranh; quan sát tranh ảnh, băng hình, tiểuphẩm; phân tích, xử lí tình huống; chơi trò chơi, đóng tiểu phẩm, múa hát, đọcthơ, vẽ tranh,… Sử dụng nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực như:học theo nhóm, đóng vai, trò chơi,…Và chính thông qua việc sử dụng cácphương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực đó, học sinh đã được tạo cơ hội để thựchành, trải nghiệm nhiều kỹ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi Đó là lốisống lành mạnh, các hành vi ứng xử phù hợp với nền văn minh xã hội Lối sống,hành vi như gọn gàng, ngăn nắp, nói lời hay, làm việc tốt, quan tâm chăm sóc bố
mẹ, ông bà, hợp tác, giúp đỡ, chia sẻ với bạn…
Các kỹ năng sống cần giáo dục:
Kỹ năng ứng phó với căng thẳng; Kỹ năng tìm kiếm sự giúp đỡ; Kỹ năngkiên định; Kỹ năng đặt mục tiêu; Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin; Kỹ năng
tư duy phê phán; Kỹ năng tư duy sáng tạo
Trong chương trình lớp 4, môn Tiếng Việt có nhiều bài học có thể giáodục kỹ năng sống cho các em, đó là các kỹ năng giao tiếp xã hội như: Viết đơn;Điền vào giấy tờ in sẵn; Lập chương trình hoạt động; Kể chuyện được chứngkiến hoặc tham gia, được lồng ghép cụ thể qua các tình huống giao tiếp Giáoviên chỉ gợi mở sau đó cho các em tự nói một cách tự nhiên hoàn toàn không gò
bó áp đặt Bên cạnh đó, nhiều bài “Luyện từ và câu” có nội dung rèn luyện ý thức trách nhiệm cách nói và viết khi giao tiếp Nhiều bài “Tập đọc” giới thiệu
những văn bản mẫu chuẩn bị cho việc hình thành một số kỹ năng giao tiếp cộngđồng như mẫu đơn, biên bản hoặc cung cấp những câu chuyện mà qua đó họcsinh có thể rút ra những nội dung rèn kỹ năng sống Để hình thành những kiếnthức và rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh qua môn Tiếng Việt, người giáoviên cần phải vận dụng nhiều phương pháp dạy phát huy tính tích cực, chủ động,sáng tạo của học sinh như: thực hành giao tiếp, trò chơi học tập, phương phápnêu và giải quyết vấn đề, phương pháp tổ chức hoạt động nhóm, phương pháphỏi đáp, … Thông qua các hoạt động học tập, được phát huy trải nghiệm, rèn kĩnăng hợp tác, bày tỏ ý kiến cá nhân, đóng vai,… học sinh có được cơ hội rènluyện, thực hành nhiều kỹ năng sống cần thiết
Ví dụ: Khi dạy bài: “Lập chương trình hoạt động” - môn Luyện từ và
câu: giáo viên tạo điều kiện cho học sinh hợp tác với các thành viên trong tổ đểbàn bạc, góp ý cho mình khi lập chương trình hoạt động; khi trình bày hoạt độngthể hiện sự tự tin và có trách nhiệm khi lập chương trình hoạt động đó Tổng kết
Trang 10lại vào cuối tiết học, em nào có chương trình hoạt động có chất lượng sẽ đượctuyên dương
Dạy bài Tập làm văn dạng bài tả cảnh, giáo viên liên hệ ngay trong trườngmình Em thích nhất cảnh trường em vào thời điểm nào? Em hãy quan sát kĩcảnh vật, cảnh sinh hoạt của trường rồi ghi chép lại theo dàn ý đã học.… Quaviệc quan sát, giúp các em biết quan tâm đến “thế giới” xung quanh mình, từ đógiáo dục các em các kỹ năng sống cần thiết, cách xử lí tình huống thực tế
Cũng như các môn học khác, môn Khoa học giáo dục “kỹ năng sống”được hình thành trên cơ sở trang bị cho học sinh các kiến thức của môn học vềcon người và sức khoẻ, về các hiện tượng tự nhiên, đặc biệt là khả năng quansát, tìm kiếm các thông tin, phân tích và đánh giá các lựa chọn, từ đó phán đoáncác nguy cơ, tư duy sáng tạo để ứng xử thích hợp trong một số tình huống cóliên quan đến sức khoẻ của bản thân, gia đình và môi trường xung quanh, biếtđảm nhận trách nhiệm, tự giác thực hiện các quy tắc vệ sinh, an toàn cho bảnthân, gia đình và cộng đồng, tích cực thời gian bảo vệ môi trường xung quanh,ứng phó phù hợp; tự bảo vệ bản thân trước các tác nhân từ môi trường, tự nhiên
Ví dụ: Môn Khoa học, bài: "Nam hay nữ ?” tôi cho học sinh thảo luận
nhóm, nêu một số đặc điểm khác biệt giữa nam và nữ về mặt sinh học Bài:
“Phòng tránh bị xâm hại” các em biết được một số tình huống có thể dẫn đến
nguy cơ bị xâm hại để từ đó các em có thể đề phòng nguy cơ bị xâm hại giáoviên cho các em được đóng vai xử lí tình huống khi gặp những biểu biệu cónguy cơ bị xâm hại Các nhóm sẽ thảo luận sau đó lên thể hiện; các em còn lạiquan sát và có nhận xét đối với những tình huống mà các bạn mình vừa xử lí đểrút ra kĩ năng cần thiết khi có những trường hợp xấu xảy ra
Chương “Con người và sức khỏe” các bài: Sự sinh sản; Cơ thể chúng ta
được hình thành như thế nào? Cần làm gì để cơ thể mẹ và bé đều khỏe? Từ lúcmới sinh đến tuổi dậy thì; Tuổi vị thành niên đến tuổi già Giúp các em hiểuđược từng giai đoạn phát triển của con người để các em vận dụng vốn hiểu biết
và kiến thức đã học của mình để vận vào kĩ năng sống hằng ngày, phòng tránhgiúp các em hiểu rằng ăn uống đủ chất dinh dưỡng và hợp lí giúp chúng ta khoẻmạnh, biết phòng tránh một số bệnh biết những việc nên làm và không nên làm
có ý thức tự giác làm vệ sinh cá nhân hằng ngày, tự giác thực hiện nếp sống vệsinh, khắc phục những hành vi có hại cho sức khoẻ Biết tham gia các hoạt động
và nghỉ ngơi một cách hợp lí để có sức khoẻ tốt
Chương “Môi trường và tài nguyên thiên nhiên” giúp học sinh hiểu rằng
con người sống trong môi trường phải dựa vào thiên nhiên, nếu chúng ta phảibiết khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách tiết kiệm và hiệu quảthì mới đem lại cuộc sống tốt đẹp cho con người, từ đó giáo dục các em ý thứcbảo vệ môi trường sống
Các kỹ năng được phát triển từ dễ đến khó Sau bài học giới thiệu lànhững bài học như khám phá, tư duy hiệu quả và đặc biệt kĩ năng làm việc đồngđội Giáo viên luôn tạo không khí thân thiện, áp dụng việc đổi mới phương pháptạo điều kiện cho các em mạnh dạn, tự lập, tự khẳng định và phát huy mình hơnqua việc học nhóm, xử lí tình huống hay các trò chơi học tập có nội dung gầngũi với cuộc sống hằng ngày của các em
Trang 11Như vậy, thông qua các môn học: Tiếng Việt, Đạo đức, Khoa học bằng các hình thức tổ chức dạy học linh hoạt các em được rèn luyện thực hành những
kỹ năng sống trong môi trường an toàn trước khi gặp các tình huống thực tiễn; khích lệ các em thay đổi nhận thức, hành vi, thái độ theo hướng tích cực, trang
bị cho các em sự tự tin để các em biết ứng xử và giải quyết các vấn đề trong cuộc sống một cách phù hợp.
Biện pháp 5: Giáo dục kĩ năng sống hiệu quả thông qua các tiết sinh
hoạt, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, thông qua các trò chơi
Ngay những ngày đầu tiên khi các em vào lớp học, tôi đã phát động các
phong trào: “Nói lời hay làm việc tốt” qua cách ứng xử lễ phép như biết đi thưa
về trình, chào hỏi những người lớn tuổi, biết xin lỗi khi có khuyết điểm, cảm ơnkhi được tặng quà, vui vẻ hoà nhã với bạn bè, lễ phép với thầy cô và nhữngngười lớn tuổi, và tổng kết vào các tiết sinh hoạt lớp Giáo viên nên học cáchlắng nghe, tìm hiểu nguyên nhân, và dùng lời lẽ mềm mỏng bằng những tìnhcảm, cử chỉ yêu thương của mình khi yêu cầu điều gì đó với học sinh Tránhhành hung, nói nặng lời để các em bớt đi tính hung hăng đối với những học sinhnghịch ngợm, mắc lỗi
Để giáo dục kỹ năng sống có hiệu quả tôi vận dụng thông qua các hoạtđộng giáo dục ngoài giờ lên lớp Trong tiết hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp,tôi tổ chức cho các em thi tìm hiểu về An toàn khi tham gia giao thông khi ở
nhà, về môi trường, về danh nhân Đất Việt, … thông qua đó để các em “Học mà chơi - chơi mà học” bằng cách đưa ra những tình huống cho các em xử lí.
Bản thân tôi thực hiện nghiêm túc kế hoạt hoạt động giáo dục ngoài giờlên lớp mà nhà trường đã đề ra theo chủ điểm Tạo điều kiện cho các em đượctham gia, được thể hiện mình:
Động viên khích lệ học sinh tích cực tham gia các hoạt động của Đội
Tổ chức để tạo điều kiện cho học sinh được tham gia để thể hiện mìnhngay trong các giờ hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo chủ đề:
HS thể hiện khá thành công tiết học: Tặng hoa, chúc mừng cô và các bạn
gái Làm bưu thiếp chúc mừng bà, mẹ và chị em gái; Thi hát giữa các tổ chọn tiết
mục xuất sắc dự thi Tiếng Hát học sinh Tiểu học cấp trường đạt kết quả Tốt Đặc biệt tiết Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp chủ điểm Tết Trung thu bài Bày mâm cỗ Trung thu Tôi tổ chức cho 4 tổ thi bày mâm cỗ trung thu được các
em thể hiện rất Tốt Tiết Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bài: Giao lưu nữ sinh xuất sắc Cùng với tổ khối tổ chức cho học sinh sinh hoạt dưới cờ đạt hiệu
quả cao
Cùng với sự chỉ đạo của nhà trường tôi tổ chức cho học sinh tham gia có
hiệu quả Hoạt động sân khấu hóa Thiếu nhi.
Hàng tháng lớp tổ chức sinh nhật cho học sinh có ngày sinh trong thángtạo điều kiện để các em biết quan tâm lẫn nhau
Thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp giúp học sinh sống mộtcách an toàn, khỏe mạnh có khả năng thích ứng với biến đổi của cuộc sống hàngngày Rèn luyện cho học sinh kĩ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi: kỹ năng giaotiếp ứng xử văn hóa, kỹ năng tổ chức quản lý và tham gia các hoạt động tập thể
