Những biện pháp ôn thi trung học phổ thông quốc gia môn lịch sử hiệu quả, đạt kết quả cao

Bởi vì ngoài việc cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản và bổ ích, thì người giáo viên phải hình thành cho học sinh kỹ năng tư duy, quan sát, liên hệ, so sánh, đối chiếu, phân tích,

MỤC LỤC Trang

I MỞ ĐẦU……… 2

1 Lý do chọn đề tài………

2 Mục đích nghiên cứu……… 3

3 Đối tượng nghiên cứu………

4 Phương pháp nghiên cứu………

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM……… 3

1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm………

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm……… 4

3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề……… 6

3.1 Hướng dẫn HS các kỹ năng học tốt môn Lịch sử 3.2 Hướng dẫn HS các kỹ năng làm bài thi THPT Quốc gia môn Lịch sử…16 4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 17

III kÕt luËn, kiÕn nghÞ 19

1 KÕt luËn

2 Kiến nghị

I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Với đặc trưng của môn lịch sử là tái hiện lại cho học sinh biết về quá khứ dân tộc qua các thời kỳ, để các thế hệ tiếp theo vận dụng những bài học kinh nghiệm của

người xưa vào công cuộc đấu tranh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Môn Lịch sử còn giáo dục những phẩm chất, truyền thống tốt đẹp của dân tộc, hoài bão và ý chí xây dựng đất nước cho các thế hệ tiếp theo

Mặc khác trong giai đoạn mở cửa hiện nay, môn Lịch sử còn là môn học quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc truyền thống văn hóa dân tộc Với những đặc trưng đó của môn Lịch sử thì việc đổi mới phương pháp dạy học là vô cùng cần thiết và cấp bách Bởi vì ngoài việc cung cấp cho các em những kiến thức

cơ bản và bổ ích, thì người giáo viên phải hình thành cho học sinh kỹ năng tư duy, quan sát, liên hệ, so sánh, đối chiếu, phân tích, tổng hợp, nhận xét, đánh giá, rút kinh nghiệm…để từ đó phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, để phát triển tư duy độc lập, khả năng tự học, tự bồi dưỡng, tạo hứng thú học tập, tạo niềm tin, niềm đam mê trong học Lịch sử, để các em lĩnh hội được kiến thức tốt nhất, hiệu quả nhất

Hơn nữa, ngày nay khi đất nước ta đang thực hiện đường lối đổi mới và tiến

hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, thì nền giáo dục nước ta cũng đang đổi mới theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, người thầy chỉ giữ vai trò tổ chức, hướng dẫn, giúp học sinh tích cực chủ động tìm tòi, khám phá, lĩnh hội kiến thức mới song song với việc hình thành các kỹ năng cơ bản Nội dung đổi mới giáo dục tập trung chủ yếu vào đổi mới phương pháp dạy và học, thay sách giáo khoa, thi trắc nghiệm tất cả các môn(trừ môn Ngữ văn)… Cùng với sự đổi mới đó, môn Lịch sử cũng là một trong những môn thi trắc nghiệm khách quan, thuộc môn khoa học xã hội

Mấy năm qua, trong các kỳ thi Trung học phổ thông quốc gia, kết quả môn Lịch

sử rất thấp, thấp đến mức báo động(sau môn Tiếng Anh) Vậy nguyên nhân là gì?

Có rất nhiều nguyên nhân khác nhau như: đây là môn học tái hiện lại quá khứ trong các thời kỳ lịch sử, có rất nhiều nội dung, sự kiện, từng là nỗi ám ảnh của nhiều sỹ tử, nhiều em cho rằng môn Lịch sử là môn học phụ, hơn nữa trong bộ môn khoa học xã hội(Sử, Địa, Giáo dục công dân), môn Lịch sử là môn rất khó nhớ, nên các em chỉ cần học để lấy đủ điểm thi xét tốt nghiệp… Tuy nhiên, xét một cách toàn diện, các em chưa hứng thú học môn Lịch sử, kết quả thi thấp, chủ yếu vẫn là do cả giáo viên và học sinh còn lúng túng trong dạy và học

Bản thân tôi lúc đầu cũng rất lúng lúng trong việc ôn thi Trung học phổ thông Quốc gia môn Lịch sử, nhất là việc ra đề thi trắc nghiệm Nhưng rồi, tôi đã suy nghĩ, trăn trở, tìm tòi, nghiên cứu, vừa dạy vừa rút kinh nghiệm, và cuối cùng đã

nghiên cứu đề tài: “Những biện pháp ôn thi Trung học phổ thông quốc gia môn Lịch sử hiệu quả, đạt kết quả cao”.

Trong quá trình viết và hoàn thiện đề tài này, do khả năng có hạn nên còn thiếu sót gì rất mong sự góp ý, giúp đỡ của các đồng nghiệp để đề tài sáng kiến kinh nghiệm của tôi được hoàn thiện hơn

2 Mục đích nghiên cứu

- Tạo niềm đam mê, hứng thú, phát huy khả năng tìm tòi, khám phá của học sinh, giảm bớt căng thẳng, áp lực trong ôn thi

- Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo, liên hệ, liên kết kiến thức trong các môn học Hình thành ở các em tư duy lôgic, so sánh , đối chiếu, phân tích, tổng hợp, chủ động trong việc lĩnh hội kiến thức Đặc biệt các em không phải nhớ máy móc, sao chép kiến thức

- Giúp các em có thể bình tĩnh, tự tin làm bài thi, không mắc phải sai lầm đáng tiếc trong phòng thi

3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu cách học và ôn thi Trung học phổ thông Quốc gia môn Lịch

sử hiệu quả và đạt kết quả cao nhất, giành cho học sinh lớp 12 trung học phổ thông

4 Phương pháp nghiên cứu

- Nguồn sử liệu viết sáng kiến kinh nghiệm không có, chủ yếu là những kinh nghiệm tích lũy được trong quá trình giảng dạy, điều này đòi hỏi giáo viên phải nắm thật vững kiến thức lịch sử, từ đó khái quát, phân tích, tổng hợp, liên hệ, so sánh, vận dụng kiến thức vào thực tế, kết hợp với các phương pháp giảng dạy

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế trên lớp thông qua các tiết dạy thực nghiệm

- Phương pháp thu thập thông tin từ học sinh, từ thông tin mạng

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu từ kết quả kiểm tra, thi thử của học sinh

- Phương pháp đối thoại, trao đổi, thảo luận

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

1.1 Cơ sở lý luận

Môn Lịch sử là một môn khoa học, cung cấp kiến thức khoa học, hình thành thế giới quan khoa học, phẩm chất đạo đức chính trị cho học sinh, nên đòi hỏi học sinh không chỉ nhớ mà mà còn phải hiểu và vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống Cho nên cùng với các môn học khác, việc học tập lịch sử đòi hỏi phải tư duy thông minh, sáng tạo Đã có nhiều quan niệm sai lầm cho rằng học Lịch sử chỉ cần học thuộc lòng sách giáo khoa, ghi nhớ sự kiện, hiện tượng lịch sử là đạt, không cần phải tư duy, động não, … đây là một trong những nguyên nhân làm suy giảm chất lượng môn học

Điều quan trọng nhất trong việc đổi mới phương pháp dạy học là thầy dạy thế nào để học sinh động não, biết liên hệ, so sánh, đối chiếu… để phát triển trí thông minh, trí sáng tạo của các em Hiện nay trong quá trình dạy học trên lớp, hoạt động trí tuệ của học sinh là ghi nhớ và tái hiện Ở nhà học sinh tự học dưới dạng học bài

và làm bài, nhưng về cơ bản là đã được hướng dẫn trên lớp, nên hoạt động của học sinh vẫn nặng về rèn luyện trí nhớ và khả năng tái hiện

Như vậy rèn luyện năng lực tư duy, khả năng tưởng tượng, sáng tạo, phát triển trí tuệ và trí thông minh … của học sinh nói chung được xem là nhiệm vụ chủ yếu,

nhiệm vụ quan trọng nhất của quá trình dạy học hiện đại Do đó then chốt của đổi mới phương pháp dạy học là điều chỉnh mối quan hệ giữa tái hiện và sáng tạo, đến việc tăng cường các phương pháp sáng tạo nhằm đổi mới tính chất hoạt động nhận thức của học sinh trong quá trình dạy học

1.2 Cơ sở thực tiễn

Dạy học Lịch sử là dạy học những gì diễn ra trong quá khứ, mỗi bài học đều có rất nhiều sự kiện và khái niệm lịch sử mà học sinh phải nhớ và hiểu Trong thực tế hiện nay, còn nhiều học sinh học một cách thụ động, chỉ đơn thuần là nhớ kiến thức một cách máy móc, mà chưa rèn luyện kỹ năng tư duy, học sinh học bài nào biết bài đấy, nhớ các sự kiện rất rời rạc và rất nhanh quên

Ngoài ra do quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của môn học Lịch sử trong đời sống xã hội, một số học sinh và phụ huynh có thái độ xem thường môn Lịch

sử, coi đó là môn học phụ, môn học thuộc lòng, không cần đầu tư công sức nhiều Dẫn đến hậu quả là học sinh không nắm được các sự kiện lịch sử cơ bản, nhớ sai, nhầm lẫn kiến thức lịch sử, là hiện tượng khá phổ biến của tất cả các trường Trung học phổ thông trên cả nước

Trong điều kiện hiện nay, việc giảng dạy và học tập môn Lịch sử vẫn còn nhiều bất cập Chương trình sách giáo khoa khá nặng nề, quá tải về hầu hết các nội dung ,

về thời lượng của chương trình, chương trình còn nặng về lý thuyết mà rất ít số tiết thực hành và ôn tập(nhất là chương trình lịch sử lớp 12) Trong mỗi bài lại có quá nhiều sự kiện, làm cho học sinh ít hứng thú học lịch sử, vì khó nhớ, khó thuộc Thực tế học sinh trên cả nước đều rất ngại học môn Lịch sử, đa số các em mắc phải sai lầm trong cách học những môn xã hội Các em cho rằng những môn này là môn học thuộc, nên chỉ cần mang ra học thuộc là được Nhưng với những chữ, sự kiện chi chít, làm cho các em sợ, rối và không thể nào ghi nhớ được, nên kết quả thi THPT Quốc gia môn Lịch sử rất thấp Qua nhiều năm giảng dạy Lịch sử, bản thân tôi luôn trăn trở để tìm ra những phương pháp giúp học sinh hứng thú học tập,

ôn tập, ôn thi đạt kết quả cao nhất, đặc biệt là thi trắc nghiệm Làm thế nào để học sinh hứng thú học và nắm chắc được hệ thống kiến thức Lịch sử, từ đó áp dụng và làm bài trắc nghiệm môn Lịch sử đạt kết quả cao nhất Để trả lời cho câu hỏi này,

tôi đã nghiên cứu và chọn đề tài: “Một số biện pháp ôn thi Trung học phổ thông Quốc gia môn Lịch sử hiệu quả, đạt kết quả cao” Hi vọng thông qua đề tài này

có thế cải thiện được phần nào sự lúng túng trong dạy và học môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

- Môn Lịch sử vốn dĩ là một môn học khó vì quá nhiều sự kiện, số liệu, nội dung cần phải nhớ chính xác Tuy đề thi THPT Quốc gia mấy năm gần đây hầu hết

đã không ra sự kiện lịch sử, nhưng nội dung lịch sử phải gắn liền với sự kiện lịch

sử, nên những sự kiện chính, cơ bản đòi hỏi các em không những phải nắm vững,

mà còn phải hiểu được Do đó bài học Lịch sử nếu không kết hợp tốt các phương pháp, không có những biện pháp ôn thi hiệu quả thì sẽ trở nên nhàm chán, khô khan, học sinh không nắm vững được kiến thức để làm bài

- Về phía giáo viên: Lương thấp, không đủ trang trải cuộc sống, nên nhiều người phải lo làm thêm bên ngoài, không đầu tư vào chuyên môn, nên kiến thức Lịch sử nắm hời hợt, không tổng hợp, khái quát được thành các chuyên đề, không đưa ra được những phương pháp ôn thi hiệu quả, nên bài giảng Lịch sử khô khan, khó hiểu

- Về phía học sinh: Do cách giảng dạy khô khan, nhàm chán như vậy, nên đa số học sinh không hiểu bài, không liên hệ, liên kết, phân tích, so sánh, nhận xét, đánh giá, đối chiếu được nội dung kiến thức Lịch sử, nên không nắm được bài, dẫn đến chán học, hoặc có học chỉ mang tính đối phó, học để lấy điểm kiểm tra Nhiều em khi đi thi không nắm được kiến thức, nên đã gom những mảnh giấy nhỏ, viết 4 đáp án(A, B, C, D) vào đó rồi xúc xắc để chọn đáp án

Thực tế học sinh trên cả nước cũng đều rất ngại học môn Lịch sử, nên kết quả thi Trung học phổ thông Quốc gia rất thấp(sau môn Tiếng Anh) Không chỉ vậy, nếu tình trạng này kéo dài thì đất nước sẽ đứng trước nguy cơ đánh mất bản sắc truyền thống dân tộc, quên đi công lao của bao thế hệ cha ông ta đã đổ bao xương máu hi sinh bảo vệ độc lập chủ quyền thiêng liêng của dân tộc, thế hệ trẻ sẽ mất phương hướng, đi chệch hướng xã hội chủ nghĩa

Hay ngay cả các cuộc thi Đường lên đỉnh Ôlimbia, Đấu trường 100, Âm vang xứ Thanh… rất nhiều câu hỏi về kiến thức lịch sử, về các vị anh hùng dân tộc … nhưng học sinh và những người tham gia cuộc thi hầu như không nắm được kiến thức

- Trong khi đó, các nước trên thế giới như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ…rất chú trọng môn Lịch sử, học sinh bắt buộc phải thi tốt nghiệp môn Lịch sử, sách Lịch sử còn dài hơn rất nhiều sách Lịch sử của nước ta, phim ảnh cũng chiếu

về Lịch sử… nên người dân dù làm nghề gì đi nữa, họ cũng rất thông hiểu lịch sử của nước họ

- Thực sự ở nước ta, Đảng và Nhà nước chưa thực sự chú trọng môn Lịch sử, học sinh ngày nay chỉ học để đối phó với các kỳ thi, lựa chọn nghề nghiệp… chứ hầu như không có em nào vì thích mà học Ngay cả phim ảnh cũng rất ít chiếu về Lịch sử Do đó rất nhiều những trang sử hào hùng của dân tộc đã bị lãng quên, bị chìm vào dĩ vãng, nhiều nhân vật lịch sử đã cống hiến bao công sức cho đất nước cũng bị lãng quên

Từ thực trạng như vây, tuy bản thân không thể làm thay đổi được tình hình, song tôi cũng luôn trăn trở, muốn đổi mới, muốn thu hút sự đam mê, chú ý học tập của học sinh, muốn các em ôn và thi đạt kết quả cao nhất… Vì vậy, tôi đã nghiên cứu, làm một số đề tài sáng kiến kinh nghiệm và đều đạt giải cấp tỉnh:

(1)- “Những biện pháp nâng cao hiệu quả trong giờ học Lịch sử ở trường Trung học phổ thông”;

(2)- “Hướng dẫn học sinh khai thác đồ dùng trực quan trong dạy học Lịch sử ở trường Trung học phổ thông”;

(3)- “Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy bài: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919-1925”

Và năm nay tôi lại quyết định chọn đề tài: “Những biện pháp ôn thi Trung học phổ thông Quốc gia môn Lịch sử hiệu quả, đạt kết quả cao”.

3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

3.1 Hướng dẫn học sinh các kỹ năng học tốt môn Lịch sử.

3.1.1 Hướng dẫn học sinh nắm bao quát các mốc thời gian của Lịch sử theo trình tự thời gian.

Môn Lịch sử là môn học trải dài từ quá khứ đến hiện tại và dự đoán được tương lai, nên các sự kiện lịch sử rất nhiều, yêu cầu học sinh phải nắm được thứ tự theo thời gian, sắp xếp và nắm được sự kiện đó nằm ở giai đoạn nào của lịch sử Để làm được điều này, trước khi giảng dạy và ôn thi, giáo viên cần hướng dẫn học sinh nắm bao quát được các mốc thời gian của Lịch sử:

* Đối với phần Lịch sử thế giới:

Học sinh cần nắm được lịch sử loài người là lịch sử đấu tranh giai cấp từ thấp đến cao, trải qua 5 thời kỳ chính:

Nguyên thủy Cổ đại Trung đại Cận đại Hiện đại

CX nguyên CH nô lệ Phong kiến TBCN XHCN

thủy

Sau đó, giáo viên lý giải từng thời kỳ một của Lịch sử:

- Thời kỳ thứ nhất: Công xã nguyên thủy.

Đây là thời kỳ đầu tiên trong lịch sử loài người, khi tổ tiên ta vừa thoát thai khỏi thế giới động vật, bước vào thế giới con người Là thời kỳ con người công bằng, bình đẳng, cùng làm, cùng hưởng Nhưng từ khi công cụ bằng kim khí ra đời, sự công bằng, bình đẳng không còn nữa, từ đây có sự phân hóa giàu nghèo, phân chia giai cấp và đấu tranh giai cấp

- Thời kỳ thứ hai: Chiếm hữu nô lê(Cổ đại).

Đây là thời kỳ xã hội phân chia giai cấp sâu sắc nhất, là thời kỳ bóc lột thô bạo nhất trong lịch sử loài người(điển hình nhất là ở Phương Tây), gồm 2 giai cấp chính: chủ nô và nô lê Nô lệ là lực lượng sản xuất chính, nhưng bị chủ nô bóc lột thậm tệ(kể cả quyền làm người) Vì thế nô lệ đứng lên đấu tranh quyết liệt, làm cho đế quốc Rôma khủng hoảng, suy yếu

- Thời kỳ thứ 3: thời kỳ Trung đại(Phong kiến).

Đây là thời kỳ xã hội có 2 giai cấp chính: Lãnh chúa phong kiến và nông nô(Châu Âu); Địa chủ phong kiến và nông dân(Phương Đông), về cơ bản đây là thời kỳ quân chủ chuyển chế

Thời kỳ này, nền kinh tế chủ yếu là đóng kín, mang tính chất tự nhiên, tự cấp, tự túc Nhưng giai cấp tư sản ra đời, có thế lực lớn về kinh tế, nhưng không có thế

lực về chớnh trị, nờn họ đứng lờn đấu tranh chống lại chế độ phong kiến, làm bựng

nổ cỏc cuộc cỏch mạng tư sản ở chõu Âu, sau đú là chõu Mỹ, chõu Á Kết quả: giành thắng lợi, đó lật đổ chế độ phong kiến, đưa đất nước đi theo con đường Tư bản chủ nghĩa

- Thời kỳ thứ 4: thời kỳ Cận đại – Tư bản chủ nghĩa(từ thế kỷ XVI)

Chế độ tư bản chủ nghĩa là chế độ tiến bộ hơn hẳn chế độ phong kiến, nhưng chủ nghĩa tư bản vừa ra đời đó làm cho nhõn loại phải đổ mỏu bởi chớnh sỏch cướp búc thuộc địa, búc lột thậm tệ của giai cấp tư sản đối với giai cấp cụng nhõn(vụ sản) và nhõn dõn lao động… Vỡ thế nảy sinh mõu thuẫn xó hội sõu sắc, bựng nổ cỏc phong trào cụng nhõn chống lại tư sản, hệ quả là cỏc Đảng Cộng sản được thành lập, hỡnh thành cỏc tư tưởng, học thuyết chủ nghĩa xó hội khoa học của Mỏc, Ănghen, Lờnin… Thắng lợi của cỏch mạng thỏng Mười Nga năm 1917 đó lật đổ chủ nghĩa tư bản – chủ nghĩa đế quốc ở khõu quan trọng, yếu nhất là đế quốc Nga, làm cho chủ nghĩa tư bản khụng cũn là hệ thống duy nhất trờn toàn thế giới, đồng thời mở ra cho nhõn loại một thời kỳ phỏt triển mới: thời hiện đại

- Thời kỳ thứ 5: thời hiện đại – Xó hội chủ nghĩa(từ năm 1917- đến năm 2000).

Đõy là thời kỳ mõu thuẫn giữa cỏc nước đế quốc gay gắt, làm bựng nổ 2 cuộc chiến tranh thế giới đó gõy thảm họa khủng khiếp nhất về người và của trong lịch

sử nhõn loại;

Là thời kỳ tồn tại trật tự Vộc xai - Oasinhtơn và trật tự thế giới mới - trật tự 2 cực Ianta, với đặc trng nổi bật là sự phân chia thế giới thành 2 phe: Tư bản chủ nghĩa((TBCN) và Xó hội chủ nghĩa(XHCN) do Mỹ và Liên Xô đứng đầu

Là thời kỳ Phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới phát triển mạnh mẽ, làm sụp đổ hoàn toàn hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa thực dân- chủ nghĩa đế quốc Hơn 100 quốc gia đã độc lập , nhiều quốc gia đã đạt đợc những thành tựu to lớn trong công cuộc xây dựng đất nớc

Là thời kỳ diễn ra cuộc cỏch mạng khoa học kỹ thuật lần 2((khoa học Cụng nghệ), đạt đợc nhiều thành tựu kỳ diệu, đa con ngời tiến những bớc dài trong lịch

sử Trong sự phát triển đó, xu thế toàn cầu hoá đã diễn ra nh 1 làn sóng lan nhanh

ra toàn thế giới

Giỏo viờn nhấn mạnh: trong 5 thời kỳ này, chỳng ta tập trung sõu vào thời kỳ hiện đại, đõy là kiến thức trọng tõm thi Trung học phổ thụng Quốc gia, với 11- 12 cõu(trong tổng số 40 cõu hỏi thi)

* Đối với phần lịch sử Việt Nam

Giỏo viờn cũng hướng dẫn học sinh phõn chia và khỏi quỏt cỏc giai đoạn phỏt triển của lịch sử Việt Nam như sau:

(1) - Việt Nam thời nguyờn thủy: sự xuất hiện của Người Tối cổ trờn đất nước Việt Nam, sau đú Người Tối cổ chuyển húa thành Người tinh khụn – Người hiện đại…

(2)- Việt Nam thời cổ đại: với sự ra đời và phỏt triển của cỏc Nhà nước: Nhà nước Văn Lang – Âu Lạc, Nhà nước Chăm pa, Nhà nước Phự Nam(sau là Chõn Lạp)

(3)- Việt Nam thời Bắc thuộc(179 TCN – đến năm 938): nhân dân ta liên tục đứng lên đấu tranh chống ách đô hộ của bọn phong kiến Phương Bắc, với các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu: khởi nghĩa Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Lý Bí, Mai Thúc Loan, Phùng Hưng, Khúc Thừa Dụ, Dướng Đình Nghệ… Đặc biệt bằng cuộc khởi nghĩa của Ngô Quyền năm 938, đã đánh bại hoàn toàn quân Nam Hán, kết thúc

1000 năm Bắc thuộc, mở ra thời đại mới: thời đại độc lập, tự chủ lâu dài của dân tộc

(4)- Việt Nam thời phong kiến(938 – 1945, trong đó có thời kỳ Pháp xâm lược và thuộc Pháp(từ năm 1858 - 1945)

Từ năm 938 – 1858: là thời kỳ xây dựng, phát triển và suy yếu của chế độ phong kiến độc lập: nhà Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Hồ, Lê sơ, nhà Mạc, nhà Tây Sơn, nhà Nguyễn

Dưới nhà Nguyễn, đất nước lâm vào khủng hoảng, suy yếu và bị thực dân Pháp xâm lược(năm 1858), nước ta trở thành nước thuộc địa nửa phong kiến – thuộc Pháp

(5)- Việt Nam thời hiện đại – Xã hội chủ nghĩa: 1945-2000

Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 2/9/1945, Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa vừa ra đời đã phải đối phó với nạn đói, nạn dốt, những khó khăn về tài chính, với giặc ngoại xâm và nội phản, sau đó Pháp, rồi Mỹ lại xâm lược nước ta, Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân ta đã anh dũng kháng chiến chống Pháp(1946-1954)và chống Mỹ(1954-1975) và giành thắng lợi,

mở ra kỷ nguyên mới: kỷ nguyên độc lập, tự do, thống nhất và cả nước đi lên Chủ nghĩa xã hội

Sau khi giúp học sinh nắm khái quát các giai đoạn phát triển của lịch sử Việt Nam, giáo viên nhấn mạnh những nội dung thi Trung học phổ thông Quốc gia bao gồm:

Lịch sử Việt Nam từ năm 1858-1918(chương trình lớp 11 gồm 3 câu hỏi thi) Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 – 2000(chương trình lớp 12 gồm 25 câu hỏi thi)

Tuy nhiên, do dịch Covid- 19, nên chương trình lịch sử lớp 11 cắt bớt một số câu, tập trung nhiều hơn vào chương trình lớp 12

Như vậy, thông qua việc khái quát các giai đoạn phát triển của lịch sử thế giới cũng như lịch sử Việt Nam, giúp các em nắm bắt khái quát, có hệ thống các mốc thời gian của lịch sử theo trình tự thời gian, biết được sự liên kết giữa các sự kiện lịch sử, biết được mỗi sự kiện lịch sử nằm ở giai đoàn nào, biết được nội dung thi Trung học phổ thông Quốc gia nằm ở phần nào của lịch sử…

3.1.2 Hướng dẫn học sinh nắm chắc các sự kiện cơ bản của lịch sử(phần sử) – là những sự kiện, hiện tượng đã diễn ra trong quá khứ, dù muốn hay không cũng

không thay đổi được, không tranh luận, không hiện đại hóa và không xuyên tạc được

Mấy năm gần đây, việc thi trắc nghiệm khách quan môn Lịch sử hầu như không

chú trọng nhiều đến sự kiện lịch sử, tên nhân vật, hay địa danh lịch sử Nhưng học

Lịch sử không thể không nắm chắc các sự kiện cơ bản của lịch sử, nên việc nắm chắc các sự kiện cơ bản của lịch sử là vô cùng quan trọng và cũng là cái khó nhất trong học môn Lịch sử Cũng vì khó, nên nhiều em rất chán và sợ học, không nắm được kiến thức lịch sử, dẫn đến kết quả thi khá thấp

Mỗi sự kiện lịch sử cũng giống như mỗi cây, cây có nhiều rễ và bám sâu vào trong đất, thì dù có gió bão cũng không thể quật đổ được Do đó, để nắm chắc được các sự kiện cơ bản của lịch sử mà không bị quên, các em cần nắm được 5 điểm gốc rễ đưới đây:

(1)- Sự kiện đó diễn ra như thế nào?

(2)- Sự kiện đó diễn ra vào thời điểm và đặt trong bối cảnh lịch sử nào?

(3) - Sự kiện đó gắn với địa danh, không gian nào?

(4)- Sự kiện đó gắn với nhân vật lịch sử nào, giai cấp, tầng lớp, tổ chức nào? (5)- Cuối cùng là dùng mẹo

*Ví dụ 1: Ngày 5 tháng 6 năm 1911 là ngày gì? Làm sao để nhớ được sự kiện

này? Áp dụng 5 điểm gốc rễ trên để các em sẽ nắm và nhớ rất nhanh và lâu:

- Ngày 5 tháng 6 năm 1911, Nguyễn Tất Thành lấy tên là Văn Ba ra đi tìm đường cứu nước

- Là ngày mùa hè nắng nóng, trong bối cảnh nước ta đang khủng hoảng sâu sắc

về đường lối và giai cấp lãnh đạo

- Tại địa danh là bến cảng Nhà Rồng(Sài Gòn)

- Đùng mẹo: 5 + 6 = 11(ngày 5, tháng 6, năm 1911)

*Ví dụ 2:

Ngày 3, tháng 2 năm 1930 là ngày gì? Thật đau lòng là nhiều em vẫn không nhớ được Giáo viên cần áp dụng 5 điểm gốc rễ như sau:

- Ngày 3, tháng 2, năm 1930, là ngày thành lập Đảng Cộng Sản Việt Nam

- Là ngày gần tết, khi mà những tiếng pháo lốp đốp đang vang lên, trong bối cảnh 3 tổ chức Cộng sản ở Việt Nam(Đông Dương Cộng Sản Đảng, An Nam Cộng Sản Đảng và Đông Dương Cộng sản liên đoàn) hoạt động riêng rẽ, công kích, nói xấu, tranh giành đảng viên, quần chúng của nhau, ảnh hưởng không tốt đến cách mạng Việt Nam Tình hình đó, đặt ra yêu cầu cấp thiết là phải thống nhất

3 tổ chức Cộng sản trên thành 1 Đảng duy nhất để lãnh đạo cách mạng Việt Nam

- Trong bối cảnh đó, Nguyễn Ái Quốc đã từ Xiêm(Thái Lan) về Hương Cảng, Trung Quốc để triệu tập Hội nghị hợp nhất các tổ chức Cộng sản, từ ngày 06/1 – đến 08/2/19930

- Dùng mẹo: 06/1 – đến 06/2 là 1 tháng Vậy thời gian diễn ra Hội nghị hợp nhất

3 tổ chức Cộng sản là: 1 tháng 2 ngày(từ ngày 06/1 – đến 08/2/19930)

- Đến tận Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng(9/1960), mới quyết định lấy ngày 3/2 hàng năm là ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

Việc áp dụng 5 điểm gốc rễ trên, giúp các em rất hào hứng, cảm thấy học môn Lịch sử rất nhẹ nhàng, không áp lực, lại rất dễ nhớ, giúp các em sắp xếp được các

sự lịch sử trong sách giáo khoa có hệ thống, theo thứ tự thời gian Do đó khi gặp dạng đề thi: sắp xếp các sự kiện theo thứ tự thời gian, các em sẽ làm rất nhanh, chính xác, không bị lúng túng

Tuy nhiên, khi vận dụng 5 điểm gốc rễ trên, các em không nên máy móc, vì trong một số trường hợp, sự kiện lịch sử không cần phải chi tiết, cụ thể về ngày/tháng/năm, mà mang tính tương đối

Thời gian của sự kiện cũng rất đa dạng, có thể được tính bằng phút(17 giờ 30 phút, ngày 7/5/1954, lá cờ cách mạng tung bay trên nóc hầm tướng Đờ-cax-tơ-ri, báo hiệu chiến dịch Điện Biên Phủ đã toàn thắng), có khi theo mùa(trận mùa khô 1(1965-1966); trận mùa khô 2(1966-1967); mùa hè năm 1911, Nguyễn Tất Thành

ra đi tìm đường cứu nước tại bến cảng Nhà Rồng(Sài Gòn)), hoặc thế kỷ, thập kỷ, cuối thế kỷ, … đôi khi lại dùng cụm từ chỉ tương đối(trong những năm, đầu những năm, cuối những năm… : trong những năm 20 của thế kỷ XX, phong trào dân tộc dân chủ Việt Nam phát triển mạnh mẽ theo 2 khuynh hướng là vô sản và tư sản) Tương tự như vậy, địa điểm, không gian diễn ra sự kiện lịch sử có thể là sông(sông Bến Hải – Quảng Trị - vĩ tuyến 17, nơi chia cắt 2 miền đất nước Việt Nam theo Hiệp định Giơ-ne-vơ(1954), có thể là cây đa(cây đa Tân Trào- nơi diễn

ra lễ xuất quân của một đơn vị Giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy tiến

về giải phóng thị xã Thái Nguyên – mở đầu cho tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945), có thể tại một cứ điểm, căn cứ(cứ điểm Điện Biên Phủ), vùng, miền( miền Nam, miền Bắc Việt Nam), khu vực(khu vực Đông Nam Á, khu vực Mỹlatinh…)

3.1.3 Hướng dẫn học sinh hiểu được phần “luận”:

Phần luận của lịch sử - là phần giải thích, nhận xét, phân tích, chứng minh, bình

luận, so sánh, đối chiếu, liên hệ… là phần trọng tâm, chiếm đa số các câu hỏi thi Trung học phổ thông Quốc gia, điểm của bài thi cao hay thấp phụ thuộc phần lớn vào phần này(khoảng 60 – 70% điểm số của bài thi) Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều em nhớ được phần “sử”, nhưng không hiểu, không giải thích được phần

“luận”

Hay khi vào phòng thi, các em sẽ bị áp lực về tâm lý, căng thẳng, nên rất dễ quên đi kiến thức Việc hướng dẫn học sinh học phần “luận” sẽ giúp các em nhớ chắc, nhớ lâu, nhớ sâu hơn những sự kiện, nhân vật, mốc thời gian, đảm bảo cho việc làm bài tự tin, trôi chảy và đạt kết quả cao

Hơn nữa, trong bài thi trắc nghiệm, ngoài những câu hỏi về kiểm tra kiến thức, cần có một số câu hỏi suy luận, phân tích mà đáp án khá giống nhau theo kiểu 50/50 Đây là những câu hỏi mà các em rất dễ bị mất điểm, và cũng là cơ sở để sàng lọc, phân loại học sinh Do đó, đòi hỏi học sinh phải hiểu bài, phân tích câu trả lời để chọn ra đáp án đúng

Ví dụ: Ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp để độc chiếm Đông Dương

- Giáo viên hướng dẫn học sinh lý giải: vì sao ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp để độc chiếm Đông Dương, mà không phải là thời điểm khi Nhật vừa nhảy vào Đông Dương(9/1940)?