Trong khi đó, quátrình phát triển đất nước trong điều kiện toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế đã dẫnđến hậu quả ngoài mong muốn như trong giáo dục quá coi trọng đến việc cungcấp kiến
Trang 12.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 42.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN 62.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 112.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,
với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
18
Trang 2DANH MỤC QUY ĐỊNH CÁC TỪ VIẾT TẮT
- KHXH
- GDCD
Khoa học xã hộiGiáo dục công dân
- SKKN Sáng kiến kinh nghiệm
Trang 31 Mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc giáo dục, rènluyện thế hệ cách mạng cho đời sau, đặc biệt là giáo dục, rèn luyện đạo đức.Trong Di chúc, Người đã căn dặn: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau làmột việc làm rất quan trọng và cần thiết” Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIIcủa Đảng nhấn mạnh: “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện vàphát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình,yêu Tổ quốc, yêu đồng bào, sống tốt và làm việc hiệu quả”
Trong những năm qua, công tác giáo dục đạo đức truyền thống(GDĐĐTT) cho học sinh đã được các cấp trong Ngành Giáo dục và Đào tạotriển khai đồng bộ, đạt nhiều kết quả Thông qua các hoạt động giáo dục, cáccuộc vận động, phong trào thi đua trong và ngoài nhà trường đã tạo ra môitrường lành mạnh để thế hệ trẻ rèn luyện, trưởng thành, góp phần hình thành lýtưởng, đạo đức cao đẹp, lối sống nghĩa tình, tuân thủ pháp luật, từng bước hoànthiện nhân cách Tuy nhiên, GDĐĐTT cho học sinh hiện nay vẫn đang tồn tạinhững hạn chế, yếu kém, chưa được chú trọng đúng mức Trong khi đó, quátrình phát triển đất nước trong điều kiện toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế đã dẫnđến hậu quả ngoài mong muốn như trong giáo dục quá coi trọng đến việc cungcấp kiến thức, rèn luyện kỹ năng mà lãng quên giáo dục phẩm chất đạo đức và
đã có nhiều biểu hiện coi trọng cái hiện đại mà lãng quên giá trị truyền thống.Mặt khác, cùng với những tác động của mặt trái cơ chế thị trường tạo ra sự cộnghưởng tiêu cực, dẫn đến “đạo đức xã hội có mặt xuống cấp nghiêm trọng”, trong
đó có một bộ phận học sinh trung học phổ thông (THPT)
Không nằm ngoài thực trạng chung ấy của xã hội, đời sống của bộ phậnhọc sinh ở trường THPT Yên Định 1, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa hiện nay
đã xuất hiện những biểu hiện đáng báo động về đạo đức, lối sống như đề cao chủnghĩa cá nhân, cơ hội, thực dụng, sống buông thả, vi phạm kỷ luật; bạo lực họcđường, đua xe, ăn chơi sa đọa; quay lưng, phủ nhận các giá trị tốt đẹp của dântộc, tiếp nhận xô bồ, thiếu chọn lọc các giá trị từ bên ngoài Những biểu hiệntiêu cực đó ảnh hưởng xấu đến môi trường đạo đức các nhà trường phổ thông ởđịa phương và đặc biệt nguy hiểm đối với sự phát triển, hoàn thiện nhân cáchcủa học sinh Có nhiều nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan dẫn đến hoạt độnggiáo dục đạo đức truyền thống cho học sinh ở trường THPT Yên Định 1, còn tồntại những yếu kém: Đó là từ phía gia đình; nhà trường, sự phối hợp giữa các tổchức trong nhà trường; xã hội; sự phối hợp giữa các tổ chức này chưa thực sựhiệu quả Vì vậy, việc đánh giá đúng tình hình, phát hiện những mặt mạnh vànhững hạn chế; chỉ ra nguyên nhân và đề xuất các giải pháp nhằm đổi mới nộidung và phương thức giáo dục đạo đức truyền thống cho học sinh trường THPTYên Định 1 là vấn đề có ý nghĩa, có tính cấp thiết hiện nay
Xuất phát từ những lý do trên, trong quá trình giảng dạy bộ môn GDCD,
tôi luôn trăn trở, tìm tòi, suy nghĩ và mạnh dạn đưa ra “Giải pháp nâng cao
hiệu quả giáo dục đạo đức truyền thống cho học sinh trường THPT Yên Định1, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa hiện nay”.
Trang 41.2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở lý luận GDĐĐTT cho học sinh THPT, sáng kiến phân tích thựctrạng công tác giáo dục đạo đức truyền thống của học sinh trường THPT YênĐịnh 1, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa, từ đó đề xuất một số giải pháp nângcao hiệu quả GDĐĐTT cho học sinh ở trường THPT Yên Định 1, huyện YênĐịnh, tỉnh Thanh Hóa
1.3 Đối tượng nghiên cứu
GDĐĐTT cho học sinh trường THPT Yên Định 1, huyện Yên Định, tỉnhThanh Hóa hiện nay
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Sáng kiến kinh nghiệm sử dụng hệ thống phương pháp nghiên cứu khoahọc như: Lôgíc - lịch sử, phân tích - tổng hợp, khái quát hoá - trừu tượng hoá,phương pháp chuyên gia, phỏng vấn, khảo sát, điều tra xã hội học
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
- Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng vấn đề GDĐĐTT cho họcsinh trường THPT Yên Định 1, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa; Đồng thời,đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả GDĐĐTT cho học sinhtrường THPT Yên Định1 hiện nay
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Xuất phát từ tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức truyền thống đối với quá trình hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh trường THPT Yên Định 1
GDĐĐTT cho học sinh trường THPT Yên Định 1 có vai trò hết sức quantrọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh, nó giúp cho họcsinh thấy được ý nghĩa to lớn nhiều mặt của các giá trị đạo đức truyền thống,trên cơ sở đó học sinh kế thừa, phát huy đạo đức truyền thống dân tộc tronghoàn cảnh lịch sử mới; hình thành ở họ những nhân cách phát triển toàn diện.Vai trò đó thể hiện ở chỗ:
Thứ nhất, GDĐĐTT cho học sinh trường THPT Yên Định 1, sẽ góp phần
hình thành và phát triển ở học sinh những phẩm chất nhân cách cần thiết
Học sinh trường THPT Yên Định 1 chủ yếu thuộc lứa tuổi từ 15 - 18 Sựphát triển thể chất, trí tuệ, tình cảm của các em đã đạt đến độ trưởng thành nhấtđịnh Ở các em tồn tại hai quá trình song song: vừa có nhu cầu khẳng định bảnthân một cách độc lập vừa hướng đến hòa nhập với tập thể, đặc biệt với các bạncùng trang lứa Ở lứa tuổi này các em gần như muốn tách dần ra khỏi sự bao bọccủa gia đình, muốn có khoảng trời riêng, muốn tự ý quyết định những việc cánhân như về tình bạn, về học tập lại càng thích được khẳng định bản thântrước mọi người nhất là bạn lứa tuổi hoặc ít hơn mình Tình bạn ở độ tuổi nàycủa các em cũng hết sức hồn nhiên và trong sáng, bởi đây là lứa tuổi đẹp nhấtcủa cuộc đời mỗi người, các em cũng có những thời gian gắn bó bên nhau khálâu nên tình cảm xây dựng cũng khá bền vững Đây là lứa tuổi chuyển tiếp từ trẻ
em sang người lớn, có sự phát triển nhanh về thể chất, tinh thần và trí tuệ vàcũng là lứa tuổi đang hình thành, phát triển nhân cách, những phẩm chất của mộtcông dân, hình thành thế giới quan và lý tưởng đạo đức Do vậy, GDĐĐTT cho
Trang 5học sinh trường THPT Yên Định 1 sẽ góp phần hình thành và phát triển ở họcsinh những phẩm chất nhân cách cần thiết.
Thứ hai, GDĐĐTT cho học sinh trường THPT Yên Định 1 sẽ góp phần
đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng phẩm chất đạo đức trong nhân cách họcsinh
Thành tố đạo đức trong cấu trúc nhân cách con người một mặt được hìnhthành một cách tự phát, mặt khác chủ yếu hơn nó được hình thành một cách tựgiác, thông qua giáo dục nói chung, giáo dục đạo đức nói riêng, trong đó có giáodục đạo đức truyền thống
Những giá trị đạo đức nói chung, giá trị đạo đức truyền thống nói riêng sẽgóp một phần nhất định trong việc nhân đạo hóa con người và xã hội loài người.Đối với học sinh, giáo dục giá trị đạo đức truyền thống sẽ giúp cho họ hiểu biếtmột cách sâu sắc những giá trị đạo đức đã được các thế hệ cha ông đi trước xâydựng nên với tư cách là giá trị tinh thần cao đẹp, làm nên sự đa dạng trong bảnsắc Việt Nam và cốt cách con người Việt Nam Xây dựng nên một tầng lớp thanhniên, học sinh có những phẩm chất đạo đức tốt đẹp của nhân cách con ngườiViệt Nam hiện đại: yêu nước; yêu lao động, nhân văn, nhân ái; sống vì tập thể,cộng đồng; yêu tự do, yêu hòa bình; tiến bộ và dân chủ
Với đặc điểm là trẻ tuổi, có tri thức và dễ dàng tiếp thu cái mới, lại đượctrang bị của các phương tiện thông tin hiện đại và việc mở rộng, đa dạng hoátiến trình giao lưu quốc tế, học sinh trường THPT Yên Định 1 ngày càng thíchứng nhanh với quá trình hội nhập quốc tế Điều đó, đã tạo ra điều kiện thuận lợitrong việc kế thừa có chọn lọc các giá trị đạo đức mang tính nhân loại phổ biếnnhư: đấu tranh cho một thế giới hoà bình, dân chủ, tiến bộ; chống phân biệtchủng tộc; cùng nhau xây dựng hành tinh xanh các giá trị này đang được giớitrẻ tiếp nhận Hiện nay học sinh trường THPT Yên Định 1 đang chủ động hoànhập thế giới, mở ra cơ hội giao lưu, học hỏi lẫn nhau Điều đó góp phần làmphong phú thêm đời sống đạo đức học sinh, làm cho đời sống đạo đức học sinhkhông chỉ mang chuẩn mực đạo đức của dân tộc, mà còn mang hơi thở của thờiđại
Thứ ba, GDĐĐTT cho học sinh trường THPT Yên Định 1 sẽ góp phần
quan trọng đối với việc phát triển yếu tố năng lực trong nhân cách học sinh.Năng lực trong cấu trúc nhân cách của con người được hình thành và pháttriển trên cơ sở yếu tố bẩm sinh - di truyền và yếu tố xã hội Mặc dù yếu tố ditruyền rất quan trọng trong việc hình thành năng lực của con người, nhưngkhông có năng lực nào mà không gắn với lịch sử - xã hội nhất định; yếu tố nănglực bẩm sinh của con người chỉ phát huy trong môi trường xã hội nói chung,giáo dục - đào tạo nói riêng Thông qua giáo dục đào tạo, yếu tố năng lực bẩmsinh ấy hình thành nên những năng lực vượt trội (năng lực nhận thức và nănglực hoạt động thực tiễn), những năng lực đó phải gắn với những yêu cầu của xãhội, trong đó có các chuẩn mực đạo đức Các chuẩn mực đạo đức của xã hộiquy định các năng lực nhận thức và năng lực hoạt động thực tiễn của con ngườiphát triển phù hợp với yêu cầu của lịch sử - thời đại
Trang 62.1.2 Xuất phát từ yêu cầu của việc xây dựng chuẩn mực đạo đức và định hướng giá trị mới tốt đẹp cho học sinh trước tác động của quá trình toàn cầu hóa và những âm mưu chống phá của các thế lực thù địch
Thế kỷ XXI là thế kỷ của công nghệ thông tin và truyền thông, khoảngcách về địa lý giữa các quốc gia và dân tộc trước đây ngày càng được thu hẹpchỉ trong tầm tay với việc sử dụng thiết bị định vị toàn cầu Một mặt thành tựucủa khoa học công nghệ, giúp ghi lại những giá trị vật chất, cũng như giá trị tinhthần, lưu giữ và sử dụng trong quá trình phát triển đất nước Mặt khác, khi thếgiới bước vào thế giới phẳng mọi khoảng cách về địa lý trước kia gần như khôngtồn tại, thay vào đó là sự kết nối toàn cầu, chính yếu tố đó đã đặt các quốc giatrước những nguy cơ đánh mất bản sắc văn hóa dân tộc trong đó có những giá trịđạo đức truyền thống Vấn đề này đặt ra câu hỏi lớn là làm thế nào để giáo dụccho thế hệ trẻ vừa có bản lĩnh, trí tuệ, vừa giữ được truyền thống đạo đức tronggiao tiếp thời kì hội nhập Đây thực sự là vấn đề quan trọng, cần thiết của cả hệthống chính trị
Mặt khác, đất nước ta hiện nay đang phải đối mặt với nhiều thủ đoạn củacác thế lực thù địch chống phá sự thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, sự chống phá
ấy đến từ nhiều phương diện khác nhau của đời sống Đối tượng mà chúng tậptrung hướng tới là thanh niên những chủ nhân tương lai của đất nước vì đây làmột lực lượng đông đảo của xã hội, là một bộ phận rất nhạy cảm với các hiệntượng của xã hội và rất manh động, một bộ phận có học thức và quan trọng hơntính kiên định lập trường và tính giai cấp đang trong quá trình hoàn thiện nên rất
dễ lung lay Vì vậy, Đảng ta khẳng định: “Xây dựng chuẩn mực đạo đức và địnhhướng giá trị mới cho thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh Chủ động hơncông tác chính trị, tư tưởng; nắm bắt và dự báo tình hình tư tưởng thanh niên;kịp thời đấu tranh, tuyên truyền, làm rõ các âm mưu, luận điệu sai trái, giúpthanh niên hiểu và tích cực đấu tranh với âm mưu “ diễn biến hòa bình” của cácthế lực thù địch” Thực tế hiện nay một bộ phận không nhỏ học sinh THPT nhấtlà ở các đô thị, trung tâm lớn của đất nước có những biểu hiện lệch lạc, với lốisống hưởng thụ, thích đua đòi, lười lao động, sống thiếu lý tưởng, hoài bão, một
bộ phận học sinh coi nhẹ giáo dục đạo đức truyền thống, thẩm mỹ và các bộmôn đạo đức, khoa học xã hội và xu hướng này ngày càng có biểu hiện phức tạpvà khó lường Vì vậy, GDĐĐTT cho học sinh trường THPT Yên Định 1 đang làyêu cầu, nhiệm vụ công tác quan trọng, thường xuyên, liên tục cần sự chung taycủa cả nhà trường
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
GDĐĐTT cho học sinh là công việc của toàn Đảng, toàn dân ta, là nhiệm
vụ quan trọng của toàn xã hội, trong đó Ngành Giáo dục có vai trò đặc biệt.Nhận thức được điều đó, trong những năm qua, công tác GDĐĐTT cho học sinhtrường THPT Yên Định1, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa đã được quan tâmđặc biệt và được triển khai đồng bộ, có nhiều đổi mới về phương thức và nộidung Nhà trường đã kiên trì phương châm giáo dục học đi đôi với hành, lý luậngắn với thực tiễn, khích lệ tinh thần tự giác rèn luyện, tu dưỡng về đạo đức, tư
Trang 7cách, tác phong, lối sống cho học sinh bằng nhiều hình thức nêu gương điểnhình tiên tiến; Đồng thời, nhà trường còn phát huy vai trò tự giáo dục, tự giácrèn luyện của học sinh, góp phần bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, giáo dụctruyền thống, đạo đức, lối sống, ý thức chấp hành pháp luật của học sinh
Trước hết, Đảng ủy, Ban Giám hiệu (BGH) trên cơ sở quán triệt những Chỉthị, Nghị quyết của Đảng, Nhà nước, Ngành về công tác GDĐĐTT cho học sinh,trực tiếp “lên kế hoạch - tổ chức chỉ đạo thực hiện - giám sát kiểm tra - xử lý kếtquả ” Ban Giám hiệu chỉ đạo các thành viên trong Hội đồng Giáo dục (giáo viên,Đoàn Thanh niên, Ban Đại diện Cha mẹ học sinh, đặc biệt với giáo viên chủnhiệm) nỗ lực đổi mới nội dung và phương thức trong công tác GDĐĐTT chohọc sinh Đặc biệt, qua giáo viên chủ nhiệm truyền đạt đến từng học sinh nhữngnội dung GDĐĐTT góp phần hoàn thiện lối sống, đạo đức cho các em; Thiết lậpcác kế hoạch phối hợp chặt chẽ GDĐĐTT cho học sinh với các tổ chức chính trị -
xã hội ngoài nhà trường
Bên cạnh những kết quả đáng khích lệ, khả quan đã đạt được trong thờigian qua, công tác GDĐĐTT cho học sinh trường THPT Yên Định1, vẫn cònmột số tồn tại và hạn chế:
Một bộ phận không nhỏ học sinh vẫn chưa hiểu và xác định được vai tròGDĐĐTT trong quá trình hình thành, hoàn thiện nhân cách; các em còn duy trìlối sống hưởng thụ, sống buông thả, thực dụng, thậm chí vô cảm, ích kỷ thiếutrách nhiệm với bản thân, với gia đình và xã hội Hiện tượng học sinh vi phạmđạo đức truyền thống không phải là ít: thiếu lễ phép với thầy cô, thiếu tôn trọngngười lớn hay xem thường kỉ cương, kỉ luật…
Nhiều giáo viên chưa ý thức được trách nhiệm của mình trong công tácGDĐĐTT, vẫn chú trọng giáo dục trí dục, chưa quan tâm đúng mức đến mặt đứcdục cho học sinh Nếu có lồng ghép GDĐĐTT thông qua các môn học thì trênthực tế, công việc này vẫn chưa tiến hành đồng bộ, chưa được đưa vào tiêu chíđánh giá giờ dạy
Nội dung GDĐĐTT chưa hấp dẫn, còn nghèo nàn, không đổi mới trongmột thời gian dài để thích nghi với yêu cầu xã hội và phù hợp với đặc điểm tâmsinh lý của học sinh Tỉ lệ kiến thức lý thuyết và thực hành trong chương trìnhsách giáo khoa mất cân đối, cụ thể là chú trọng kiến thức lý thuyết mà xem nhẹviệc rèn luyện ý thức, thái độ, hành vi cho học sinh, ít liên hệ với thực tiễn vàthiếu hướng dẫn ứng xử trong những tình huống cụ thể Trong khi đó, việc giáodục kỹ năng sống chưa quan tâm đúng mức, không tạo được dấu ấn để hìnhthành nhân cách cho học sinh
Các hình thức tổ chức giáo dục cho học sinh tuy có đa dạng nhưng chưasáng tạo, chưa thực sự hấp dẫn Nhiều phương pháp giáo dục chưa phù hợp vớihọc sinh, với bài dạy nên chưa uốn nắn kịp thời những hành vi sai lệch của họcsinh Việc giáo dục mới chỉ dừng lại ở việc truyền dạy những giá trị đạo đứctruyền thống mà chưa thực sự phát huy vai trò tích cực, chủ động của học sinh
để biến quá trình giáo dục thành tự giáo dục, giúp học sinh chuyển tri thức đạođức truyền thống bên ngoài thành hệ thống phẩm chất của bản thân mình
GDĐĐTT cho học sinh thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp của các nhàtrường mới chỉ dừng lại ở kế hoạch tổng thể Các hình thức tổ chức chưa phong
Trang 8phú, đa dạng, có chiều sâu để cuốn hút học sinh và chưa góp phần nâng caonhận thức, tình cảm và niềm tin để hình thành và phát triển ở các em nhữnghành vi đạo đức, chuẩn mực tích cực trong mối quan hệ.
Công tác phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong quá trìnhGDĐĐTT cho học sinh chưa đa dạng Vai trò của gia đình và xã hội mờ nhạt
Việc thanh tra, kiểm tra quá trình GDĐĐTT trong các nhà trường cònchưa được tiến hành thường xuyên, chặt chẽ
* Nguyên nhân của những hạn chế:
Một là, từ phía gia đình: Một số gia đình do quá bận rộn làm kinh tế,không có thời gian gần gũi, trò chuyện với con Họ cho rằng, thõa mãn nhu cầuvật chất của con là đã quan tâm, chăm sóc một cách đầy đủ Thực tế không nhưvậy, từ đó những đứa con trong gia đình sẽ thiếu đi sự chia sẻ, sự quan tâm chântình, trách nhiệm Còn có những trường hợp gia đình nghèo nhưng vẫn chiềuchuộng con thái quá Họ không hiểu rằng, một đứa trẻ được nuông chiều sẽkhông biết đến sự cảm thông, chia sẻ, chỉ biết người khác phục vụ mình rồi dẫnđến lối sống hưởng thụ, ích kỉ, không hòa nhập, không biết lắng nghe Gia đìnhsống không hạnh phúc, các mối quan hệ thiếu chuẩn mực, có thành viên gia đìnhrơi vào các tệ nạn xã hội trong khi cha mẹ không có sự hiểu biết về tâm sinh lýlứa tuổi, thiếu kiến thức giáo dục và chăm sóc con cái sẽ là nguyên nhân cơ bảndẫn đến sự phá vỡ các giá trị đạo đức truyền thống trong gia đình mà con cái làđối tượng phải chịu sự thiệt thòi, mất mát đó
Hai là, từ phía nhà trường: Trong nhiều năm qua, ngành GD&ĐT luônnhấn mạnh quan điểm tăng cường công tác giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đứcvà lối sống cho học sinh Tuy nhiên, trong thực tiễn, quan điểm này chưa được
cụ thể hóa để được hiểu một cách đầy đủ và triển khai một cách thực sự có hiệuquả Trong các nhà trường, Ban Giám hiệu và một số cán bộ giáo viên chưanhận thức đầy đủ về vai trò của việc GDĐĐTT, chưa thấy hết trách nhiệm đốivới việc giáo dục thế hệ trẻ, nên chưa có sự quan tâm thỏa đáng, tạo điều kiệntăng cường công tác GDĐĐTT và lối sống trong học sinh
Quá trình khen thưởng học sinh ở nhà trường THPT Yên Định 1, thườngchú trọng khen thưởng học sinh giỏi các môn văn hóa, chưa chú ý mức khenthưởng những học sinh có đạo đức tốt, có nhân cách Đồng thời, những giáoviên có học sinh giỏi các môn văn hóa cũng được nhiệt liệt biểu dương, trongkhi những giáo viên khác dày công bồi đắp, giáo dục đạo đức thường ít đượcbiết đến Thực trạng này không chỉ đem lại kết quả giáo dục chưa toàn diện màcòn không khuyến khích được việc làm tốt, việc làm hay ở mỗi học sinh
Các cấp ủy đảng, chính quyền địa phương chưa quan tâm đúng mức vàthường xuyên đối với công tác GDĐĐTT; việc tổ chức thực hiện các phong tràothi đua mang tính GDĐĐTT đối với học sinh chưa thực sự hiệu quả; việc phốihợp giáo dục giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong quá trình GDĐĐTT cólúc thiếu chặt chẽ, chưa đồng bộ
Trong quá trình GDĐĐTT, lực lượng giáo dục sử dụng các phương pháp,hình thức tổ chức dạy học chưa linh hoạt và không phát huy hiệu quả, đôi khimang tính áp đặt, hình thức
Nội dung chương trình giảng dạy đạo đức ở cấp THPT là môn GDCD còn
Trang 9mang tính lý thuyết, thiếu kĩ năng sống, không tạo được dấu ấn mạnh mẽ đểhình thành nhân cách cho học sinh Số tiết ngoại khóa trong chương trình còn ít(2 tiết/năm học/lớp) Vì vậy, bản thân người giáo viên lên lớp bị hạn chế nhiềuvề thời gian truyền đạt kiến thức mà chưa có điều kiện để liên hệ thực tiễn ở địaphương, hoặc phân tích sâu những tình huống đạo đức, hành vi đạo đức để rút ranhững bài học kinh nghiệm…
Ba là, về phía xã hội: Môi trường xã hội ngày càng phức tạp Quá nhiềuhiện tượng tiêu cực xã hội diễn ra ở địa phương hoặc các tỉnh, thành trong cảnước mà các em được chứng kiến, điều này hoàn toàn đối lập với những gì nhàtrường thường xuyên giáo dục các em như tình thương yêu giữa người vớingười, sự chia sẻ, cảm thông, tinh thần đoàn kết, tương thân, tương ái Nhiềuhọc sinh đang mất niềm tin vào một số hiện tượng xảy ra trong xã hội, thậm chínhiều người lớn lợi dụng lòng tốt của người khác trục lợi, vì thế bản thân họcsinh phải khép mình vì không thấy an toàn khi giao tiếp với người khác, với xãhội
Ngoài ra, quá trình hội nhập quốc tế đã mang tới những cơ hội lớn nhưngcũng mang đến nhiều thách thức lớn đối với GDĐĐTT
Qua điều tra, tìm hiểu nguyên nhân của sự xuống cấp đạo đức của họcsinh trường THPT Yên Định 1, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa năm học 2018-
2019, có bảng số liệu sau:
Bảng 1 Nguyên nhân dẫn đến sự xuống cấp đạo đức truyền thống của học
sinh THPT Yên Định 1 (Đơn vị tính: Học sinh)
1 Trình độ nhận thức mỗi học sinh khác nhau 35
3 Gia đình, nhà trường chưa quan tâm giáo dục 12
4 Các hiện tượng tiêu cực xã hội khá phổ biến, trái nội dung
5 Sự ảnh hưởng của phim ảnh, sách báo không lành mạnh 8
6 Nội dung GDĐĐTT chưa phong phú, thiếu thuyết phục 10
Nguồn: Điều tra ý kiến học sinh tham gia hoạt động Ngoại khóa
nhà trường, Năm học 2018 – 2019
Như vậy, qua kết quả điều tra cho thấy: Nguyên nhân dẫn đến quan niệmkhác nhau là do nhận thức, sự va chạm cuộc sống, kĩ năng sống của học sinh ởmỗi trường khác nhau, nên trình độ nhận thức của học sinh không giống nhau
Có điểm tương đồng khi điều tra, lấy ý kiến của học sinh là đa phần các em chưa
Trang 10thấy được tầm quan trọng của GDĐĐTT trong lối sống, chưa biết chọn lọcnhững giá trị hiện đại và kế thừa, phát huy giá trị đạo đức truyền thống như thếnào trước sự hội nhập kinh tế quốc tế
Có thể khẳng định, GDĐĐTT cho học sinh THPT Yên Định 1, hiện nayđang có sự xem nhẹ Chủ thể trực tiếp tham gia quá trình GDĐĐTT còn cónhững biểu hiện thờ ơ, không hào hứng Theo kết quả điều tra trên quy mô lớn,đạo đức truyền thống vẫn còn ở vị trí cao trong bậc thang giá trị xã hội, nhưng
có những biểu hiện đáng lo ngại như học sinh nghiện Game, lười biếng, lối sốnghưởng thụ đang len lỏi vào trường học Động cơ học tập vì lợi ích cá nhân.Những mặt yếu này có dịp bộc lộ công khai trong nhà trường, nhưng nhữngngười làm công tác giáo dục dễ bỏ qua coi đây là xu thế thời đại
Tóm lại, sự du nhập ào ạt lối sống và những chuẩn mực văn hoá trong quátrình CNH, HĐH đất nước và xu thế hội nhập kinh tế quốc tế mâu thuẫn với đạođức truyền thống của dân tộc đã và đang trực tiếp len lỏi vào những giá trịthiêng liêng của đạo đức và bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam được vun đắp quahàng ngàn năm lịch sử, đặc biệt ảnh hưởng đến lối sống giới trẻ, trong đó có họcsinh THPT Một bộ phận không nhỏ thanh niên, học sinh ở Huyện nói chung,trong đó rõ nhất ở trường THPT Yên Định 1, hiện nay, sống trong sự coi trọngnhững giá trị vật chất, đề cao vai trò cá nhân, thích thể hiện mình theo nhữngchuẩn mực giá trị khác truyền thống, xa rời nguồn gốc dân tộc, tự hạ thấp cácgiá trị vật chất tinh thần của dân tộc, xem nhẹ đạo đức truyền thống, chưa nhậnthức đúng đắn vai trò của GDĐĐTT đối với sự hoàn thiện nhân cách Từ thựctrạng trên, cho thấy nhận thức, lối sống, đạo đức, nhân cách của con người bịquy định bởi hoàn cảnh khách quan của xã hội; bởi những điều kiện sống, môitrường sống và môi trường giáo dục của gia đình, nhà trường và xã hội Vì vậy,
để công tác GDĐĐTT cho học sinh THPT đạt kết quả cao, nhất thiết phải xâydựng môi trường giáo dục lành mạnh, có sự thống nhất cao giữa gia đình, nhàtrường và xã hội
Giáo dục đạo đức nói chung và đạo đức truyền thống cho học sinh THPTYên Định 1, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa nhằm hình thành hành vi ứng xửvăn hóa cho học sinh là vấn đề hết sức cần thiết hiện nay Đó là sự định hướngvào những bản chất tốt đẹp của người Việt Nam mới, vừa giữ vững thuần phong
mỹ tục của dân tộc, vừa thể hiện sự thông minh sáng tạo của thế hệ trẻ Đây làviệc làm vừa mang tính cấp bách, vừa mang tính lâu dài và không hề đơn giảntrước những làn sóng nhiễu của thời kì hội nhập và kinh tế thị trường Tuynhiên, cần xác định đúng các bước đi và biết sử dụng linh hoạt phương thức giáodục cùng với sự chung tay của hệ thống chính quyền cấp huyện, Đảng ủy, Hộiđồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Huyện vì thế hệ trẻ nhấtđịnh sẽ đào tạo được một lớp người mới vừa “hồng”, vừa “chuyên” Và đây đãđược xác định là cả sự nghiệp lớn của Đảng bộ trường, cần có sự tham gia,chung sức, chung lòng của toàn hệ thống chính trị - xã hội, mà nòng cốt là từnggia đình (tế bào của xã hội) nhà trường, thầy cô giáo hết lòng chăm lo đến sựnghiệp giáo dục, hết lòng vì học sinh thân yêu, bản thân từng học sinh phải tựxác định trách nhiệm của mình đối với gia đình, xã hội, chắc chắn sự nghiệpgiáo dục của nhà trường sẽ gặt hái những thành tích xứng đáng với lòng tin của
Trang 11phụ huynh và nhân dân toàn Huyện.
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của Đảng ủy, Ban Giám hiệu nhà trường đối với công tác giáo dục đạo đức truyền thống cho học sinh THPT
Trước khi tiến hành một hoạt động, các nhà quản lý cần phải chú ý đến việcnâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm cho các cá nhân, tập thể tham gia vàocông việc, hoạt động đó Chỉ có nhận thức đúng đắn và đầy đủ ý nghĩa, tầm quantrọng của công việc được giao thì các bước tiến hành mới được thực hiện đồng
bộ, đúng quy trình và đạt hiệu quả Trong công tác GDĐĐTT cho học sinh THPT
ở trường THPT Yên Định 1, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa, việc nâng caonhận thức, ý thức trách nhiệm của Đảng ủy, BGH về vị trí, vai trò của công tácgiáo dục đạo đức truyền thống là yếu tố vô cùng quan trọng, ảnh hưởng tới chấtlượng giáo dục toàn diện trong nhà trường
Trên cơ sở nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của Đảng ủy, để làmtốt vai trò lãnh đạo các tổ chức, đoàn thể trong công tác GDĐĐTT cho học sinhtrường THPT Yên Định 1, trước hết cần phải nâng cao vai trò lãnh đạo, sứcchiến đấu của tổ chức cơ sở Đảng trong nhà trường
Đảng bộ, Chi bộ nhà trường đóng vai trò trực tiếp chỉ đạo tất cả các mặthoạt động của nhà trường, trong đó có nhiệm vụ giáo dục toàn diện cho học sinhđặt lên hàng đầu Trong nhà trường, Chi bộ, Đảng bộ là hạt nhân, là nền tảng tạo
cơ sở cho sự đoàn kết vững mạnh trong Đảng bộ và toàn cơ quan Mỗi Đảngviên phải tự rèn luyện phẩm chất, nêu cao vai trò trách nhiệm của mình trướcChi bộ, Đảng bộ, cơ quan, đảng viên phải gương mẫu trong mọi lĩnh vực côngtác, đặc biệt chú trọng đến công tác giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức, tácphong
Cần tập trung những biện pháp cụ thể sau:
- Chi bộ, Đảng bộ nhà trường thường xuyên cập nhật thông tin, triển khaiquán triệt đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, của các cấp chính quyềnđịa phương
- Tổ chức sinh hoạt Chi bộ, Đảng bộ định kỳ đều đặn, nội dung phongphú, có chất lượng trong lãnh đạo, chỉ đạo tránh hình thức
- Làm tốt công tác giáo dục chính trị tư tưởng đạo đức, tác phong cho cán
bộ, giáo viên, học sinh trong nhà trường và xác định đây là một trong nhữngnhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt Cùng với đó, Chi bộ, Đảng bộ phải thườngxuyên tổ chức kiểm tra, giám sát việc triển khai các nhiệm vụ của các cán bộ,đảng viên, chú trọng việc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn với việc nêu caogương sáng, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, kịp thời uốnnắn, sửa chữa những tư tưởng lệch lạc
Trong từng năm học, cần triển khai thực hiện tốt Quyết định số 2005/QĐ-TTg ngày 11-01-2005 của Thủ tướng Chính phủ về việc xây dựngnâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục; cuộc vậnđộng “Dân chủ - kỷ cương - tình thương- trách nhiệm” nhằm nâng cao nhậnthức của các thành phần tham gia giáo dục đạo đức cho học sinh Để mỗi thầy,
09-cô giáo tự hoàn thiện mình, xứng đáng là tấm gương sáng cho học sinh noi theo;
Trang 12để học sinh nhìn nhận, đánh giá người thầy với thái độ: “Trọng thầy vì đạo đứccủa thầy”, “Phục thầy vì kiến thức của thầy”, “Quý mến thầy vì lòng độ lượngcủa thầy”.
Tiếp tục lãnh đạo quán triệt và thực hiện tốt những cuộc vận động lớn như:Cuộc vận động xây dựng và chỉnh đốn Đảng theo Nghị quyết Trung Ương 6 (lần2) khóa VIII; Cuộc vận động Hai không, bốn nội dung của BGDĐT: Nói khôngvới tiêu cực và bệnh thành tích trong giáo dục; Nói không với đào tạo không đạtchuẩn và không đáp ứng yêu cầu xã hội; Cuộc vận động “Học tập và làm theotấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” trong ngành giáo dục theo Chỉ thị 2516/CT-BGDĐT ngày 18-05-2007 của Bộ trưởng BGDĐT
Lãnh đạo các nhà trường cần thực hiện nghiêm túc Quy định về công tácgiáo dục phẩm chất, chính trị, đạo đức truyền thống, lối sống cho học sinh theoquyết định số 50/2007/QĐ- BGDĐT ngày 29/8/2007 của Bộ trưởng BGDĐT;Quy định về đạo đức nhà giáo ban hành theo quyết định số 16/2008/QĐ-BGDĐT ngày 16/04/2008 của BGDĐT Đó cũng là yếu tố quan trọng giúp nhàtrường làm tốt chức năng và nhiệm vụ của mình đối với việc giáo dục tư tưởngchính trị, truyền thống, lí tưởng, đạo đức, lối sống cho học sinh
2.3.2 Nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của cán bộ, giáo viên nhất là giáo viên làm công tác chủ nhiệm và phát huy vai trò của các tổ chức, đoàn thể trong công tác giáo dục đạo đức truyền thống cho học sinh
Việc nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, giáoviên về công tác giáo dục đạo đức cho học sinh trường THPT Yên Định 1,huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa đang trở thành yêu cầu bức thiết Đây cũng làcông việc có tính thường xuyên trong hoạt động giáo dục, nhất là hoạt động giáodục trong thời hiện đại, hội nhập và phát triển
Trước hết, cần tập trung công tác quán triệt, tuyên truyền các chủ trươngcủa Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước, các văn bản chỉ thị, nghị quyết,các chính sách cụ thể của các cấp ủy, chính quyền cấp trên Gắn tuyên truyềnchủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước với tuyên truyền về việc học tập vàlàm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Những công việc làm này cần tiếnhành thường xuyên, liên tục và triển khai một cách đầy đủ, kịp thời tới toàn thểcán bộ, giáo viên
Nhà trường cần phải thường xuyên chú trọng đến công tác bồi dưỡng lòngnhân ái sư phạm cho đội ngũ cán bộ, giáo viên Cụ thể, đó là lòng thương yêucon người mà thương yêu học sinh là cơ sở, là nền tảng cho sự sáng tạo sưphạm, tạo cho giáo viên có trách nhiệm cao với công việc của mình Tìnhthương yêu học sinh của giáo viên được thể hiện trong công tác dạy học cũngnhư mọi hoạt động giáo dục, thường xuyên có ý thức, trách nhiệm với nghềnghiệp, không ngừng nâng cao phẩm chất đạo đức Bác Hồ, một tấm gương sángcho mọi thế hệ, đã thường xuyên đề cao vai trò của đạo đức Với Bác, ngườithầy không những chỉ có trí tuệ phổ thông mà còn phải có đạo đức cách mạng.Theo đó, đòi hỏi ở người giáo viên phải thường xuyên tự rèn luyện toàn tâm,toàn ý, với nghề nghiệp, thực hiện “Tất cả vì học sinh thân yêu” Đó cũng chínhlà thước đo phẩm giá của người làm công tác giáo dục