BẢO vệ THỊ lực HỌC ĐƯỜNG với DẠY HỌC NGOẠI KHÓA CHỦ đề mắt, các tật CỦA mắt vật LÍ 11 NHẰM PHÁT HUY NĂNG lực tự HỌC, NGHIÊN cứu bài HỌC, TẠO HỨNG THÚ HỌC tập vật lí

Ngày nay công nghệ thông tin phát triển đã trở thành gần gũi với đông đảo giáo viên và học sinh, đặc biệt là internet là kho chứa thông tin, dữ liệu phong phú giáo viên có thể

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

BẢO VỆ THỊ LỰC HỌC ĐƯỜNG VỚI DẠY HỌC

NGOẠI KHÓA CHỦ ĐỀ "MẮT, CÁC TẬT CỦA MẮT" VẬT LÍ 11 NHẰM PHÁT HUY NĂNG LỰC TỰ HỌC,

NGHIÊN CỨU BÀI HỌC, TẠO HỨNG THÚ

HỌC TẬP VẬT LÍ

Người thực hiện: Lê Mạnh Cường Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Vật lí

THANH HOÁ, NĂM 2020

MỤCLỤC

1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

Trang

Trang 2

1.2 Mục đích nghiên cứu 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu 1

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 2

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.1.1 Những nguyên tắc của hoạt động ngoại khóa Vật lí 3

2.1.2 Các đặc điểm của giờ học ngoại khóa Vật lí 4

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

2.2.1 Tình hình giáo viên 4

2.2.2 Tình hình học sinh 6

2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện 5

2.3.1 Xây dựng giáo án ngoại khoá Vật lí bài "Mắt" với chủ đề "Mắt, các tật của mắt." 5

2.3.2 Nội dung giáo án 5

2.4 Kiểm nghiệm thực tế 13

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

Trang 3

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

Để đáp ứng nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội, một yêu cầu cấp bách đòi hỏi ngành giáo dục phải kế thừa những thành tựu của phương pháp dạy học truyền thống, đồng thời phát huy những thế mạnh của phương pháp dạy học hiện đại, đặc biệt là ứng dụng phương tiện dạy học hiện đại Việc đưa công nghệ thông tin vào trường học đã và đang từng bước được thực hiện ngày càng có hiệu quả Từ năm 1993, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có chủ trương đưa máy vi tính vào trường học để dạy tin học nhằm hỗ trợ giảng dạy các môn học và quản

lý trong nhà trường

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp có vị trí và ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hoạt động tự giáo dục, tự rèn luyện của học sinh vì nó có nội dung phong phú, hình thức giáo dục đa dạng, hấp dẫn, phạm vi tiến hành rộng rãi hơn

Do đó hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp rèn luyện cho học những kỹ năng, những năng lực giao tiếp chuẩn bị cho các em có điều kiện tự khẳng định vai trò chủ thể trong học tập, lao động và hoạt động giao lưu, hoạt động xã hội trong thời gian học tập ở trường phổ thông cũng như ở các môi trường làm việc sau này

Gần đây công tác ngoại khóa, ở các trường phổ thông ngày càng được chú trọng, được đưa vào kế hoạch giảng dạy giáo dục của nhà trường Tuy nhiên, khi thực hiện còn mang tính tự phát, lúng túng trong soạn thảo nội dung và cách tổ chức Việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa nói chung và Vật lí nói riêng là rất

cần thiết Trong chương trình vật lí phổ thông phần "Quang hình học" có nhiều

ứng dụng thực tế trong đời sống hằng ngày, đồng thời nó làm cơ sở cho việc giải thích một số hiện tượng trong tự nhiên

Ngày nay công nghệ thông tin phát triển đã trở thành gần gũi với đông đảo giáo viên và học sinh, đặc biệt là internet là kho chứa thông tin, dữ liệu phong phú giáo viên có thể khai thác kho dữ liệu này vào đổi mới phương pháp dạy học là môi trường thuận lợi để giáo viên và học sinh mở rộng kiến thức

Xuất phát từ những lý do trên tôi chọn đề tài: Bảo vệ thị lực học đường với dạy học ngoại khóa chủ đề " Mắt, các tật của mắt' vật lí 11 nhằm phát huy năng lực tự học, nghiên cứu bài học, tạo hứng thú học tập vật lí.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Tổ chức dạy học ngoại khóa bài "Mắt" với sự hỗ trợ của máy vi tính nhằm kích thích hứng thú, phát huy tính tích cực và khả năng sáng tạo của học sinh, từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học vật lí ở trường trung học phổ thông

1.3 Đối tượng nghiên cứu

+ Nội dung chương trình và phương pháp dạy học vật lí ở trường trung học phổ thông

+ Hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh trong tiến trình tổ chức dạy học ngoại khóa

+ Máy vi tính và các phần mềm ứng dụng hỗ trợ quá trình dạy học

1.4 Phương pháp nghiên cứu

+ Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Trang 4

- Nghiên cứu các văn kiện của Đảng và nhà nước, của Bộ Giáo dục và Đào tạo về đổi mới phương pháp dạy học

- Nghiên cứu sách giáo khoa vật lí lớp 11 và các tài liệu tham khảo

- Nghiên cứu về tâm lý học, giáo dục học và lý luận dạy học vật lí, đặc biệt về hướng dẫn ngoại khóa Qua đó lựa chọn nội dung, hình thức tổ chức, phương pháp thực thi các bài học ngoại khóa, các tình huống dự kiến

- Nghiên cứu các tài liệu về ứng dụng máy vi tính vào dạy học vật lí để xây dựng bài học ngoại khóa

+ Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Dự giờ, phỏng vấn, để tìm hiểu các phương pháp dạy học bài "Mắt" Từ đó đánh giá mức độ nhận thức của học sinh, nhu cầu nhận thức từ cuộc sống xung quanh của các em

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Vật lí là môn học mà giữa lý thuyết và thực hành gắn kết hết sức chặt chẽ Nếu chỉ đơn thuần dạy lý thuyết trên lớp, học sinh sẽ nắm bắt tri thức hết sức trừu tượng Nhưng nếu chỉ dạy thực hành mà không chú trọng dạy lý thuyết thì học sinh sẽ hiểu rất mơ hồ và không nắm được bản chất của sự vật, hiện tượng Bởi vậy để cho học sinh tiếp nhận tri thức một cách có hệ thống, thì hoạt động ngoại khoá vật lí là một trong những hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cần được tổ chức có kế hoạch, có phương hướng xác định Hoạt động ngoài giờ lên lớp được học sinh tiến hành theo nguyên tắc tự nguyện, dưới sự hướng dẫn của giáo viên trong nội dung chương trình mà giáo viên giảng dạy Qua đó bổ sung

và mở rộng hiểu biết về kiến thức vật lí, góp phần gây hứng thú và phát triển tư duy cho học sinh khi học tập môn này Việc tổ chức hoạt động ngoại khoá vật lí có tác dụng lớn về mặt giáo dưỡng, giáo dục và giáo dục kỹ thuật tổng hợp

Hoạt động nói chung, hoạt động ngoại khoá vật lí nói riêng đem lại nhiều tác dụng, dưới đây là một số tác dụng chính, cơ bản:

- Hoạt động ngoại khoá vật lí góp phần củng cố, đào sâu, mở rộng, chuẩn hoá hệ thống kiến thức vật lí đã học nêu trên lớp và những kiến thức mới

- Gây hứng thú học tập cho học sinh trong việc học tập môn vật lí (khơi dậy tính tò mò ham hiểu biết, năng lực phát triển tư duy vật lí, sự ham muốn nghiên cứu, niềm vui của sự thành công)

- Giúp học sinh hiểu biết hơn về vai trò vật lí đối với đời sống, xã hội, qua đó góp phần giáo dục tư tưởng và giáo dục kỹ thuật tổng hợp cho học sinh

- Do học tập chính khoá thời gian hạn hẹp nên hoạt động ngoại khoá làm tăng tính vận dụng của kiến thức, tạo điều kiện gắn lý thuyết với thực tiễn

- Phát triển tính tự lực, phát huy khả năng sáng tạo của học sinh

- Xây dựng phong cách làm việc tập thể, cách thức hoạt động tập thể, các phẩm chất đạo đức, nhân cách của học sinh, tạo cho các em có thói quen phân công, trao đổi bàn bạc và ý thức trách nhiệm với công việc

- Phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu của học sinh

Trang 5

2.1.1 Những nguyên tắc của hoạt động ngoại khoá vật lí

Để tổ chức tốt hoạt động ngoại khoá Vật lí mang tính đặc trưng riêng với các tổ chức ngoại khoá khác và nhằm thực hiện những nhiệm vụ đã trình bày ở trên, hoạt động ngoại khoá phải được tổ chức, chỉ đạo nghiêm túc về lựa chọn nội dung, quy định loại hình, suy tính phương thức tổ chức, hình thức tổ chức Bởi vậy tổ chức hoạt động ngoại khoá vật lí phải tuân thủ theo những nguyên tắc nhất định dưới đây:

- Hoạt động ngoại khoá vật lí phải xuất phát từ mục tiêu đào tạo đối với lớp học, cấp học Phải phù hợp với chương trình đổi mới giáo dục phổ thông, hoàn cảnh cụ thể của từng trường để xây dựng chương trình, xác định nội dung, xây dựng loại hình, lựa chọn phương thức tổ chức hoạt động

- Trong tiến trình hoạt động ngoại khoá vật lí, giáo viên phải biết thể hiện mình với vai trò là người cố vấn cho học sinh thiết kế, thi công hoạt động và tự đánh giá hoạt động của mình và của tập thể

- Hoạt động ngoại khoá vật lí phải đảm bảo nguyên tắc tự nguyện, tự chọn của học sinh, không bắt ép như vậy mới tạo nên sự hứng thú, chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong mọi hoạt động

- Hoạt động ngoại khoá vật lí thể hiện tính hoạt động khoa học rõ nét, nên ngay từ khâu chuẩn bị đã phải tính toán đến tính khả thi của hoạt động Học sinh tự đánh giá được hoạt động của chính mình và của tập thể mình

- Hoạt động ngoại khoá vật lí phải bám sát thời sự kinh tế, chính trị – xã hội của địa phương, phải xuất phát từ điều kiện hoàn cảnh cụ thể của nhà trường Nói một cách khái quát hơn là mang tính thực tiễn và đáp ứng phần nào yêu cầu thực tiễn

2.1.2 Các đặc điểm của giờ học ngoại khoá Vật lí

Việc tổ hoạt động ngoại khoá có những đặc điểm sau:

- Dựa trên tính tự nguyện, không bắt buộc, phát huy tính tự lực của học sinh, kích thích sự hứng thú của học sinh, có như vậy mới phát huy được tài năng của họ Tuy nhiên khi tổ chức tiếp thu kiến thức mới thì bắt buộc các em phải tuân thủ kỷ luật như giờ chính khoá

- Bồi dưỡng tính kế hoạch (giáo viên làm nhiệm vụ hướng dẫn, học sinh tiếp thu tự giác thực hiện)

- Nội dung linh hoạt thể hiện tính mới mẻ

- Hình thức tổ chức phong phú, lịch hoạt động cụ thể cho từng buổi ngoại khoá làm sao cho hoạt động ngoại khoá có sức lôi cuốn học sinh

- Liên kết được các lực lượng giáo dục như: gia đình, nhà trường và xã hội

- Việc đánh giá kết quả các buổi học ngoại khoá của học sinh thông qua: + Sản phẩm của buổi ngoại khoá

+ Tính sáng tạo, tính tích cực và tính hứng thú của học sinh

+ Kết quả được đánh giá công khai thông qua cả giáo viên và học sinh + Không cho điểm nhưng thông qua buổi ngoại khoá phải động viên, khích lệ kịp thời đối với học sinh

+ Tham gia ngoại khoá không hạn chế số lượng học sinh, có thể hoạt động ngoại khoá theo một nhóm hay nhiều nhóm, theo đơn vị lớp hoặc tập thể

Trang 6

đông người Trong điều kiện cho phép có thể huy động học sinh toàn trường tham gia Không phân biệt học sinh giỏi, kém tham gia, tuy nhiên cần chú ý đến hạt nhân nòng cốt của buổi học ngoại khoá

+ Hình thức tổ chức các buổi học ngoại khoá đa dạng, phong phú nhưng cần tránh sự rườm rà

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Tình hình giáo viên

- Các giờ dạy đều có kế hoạch bài học theo phương pháp đổi mới, thực hiện theo kế hoạch bài học, tổ chức các hoạt động theo nhóm, cá nhân làm học sinh hào hứng tham gia hoạt động học tập

- Một số giáo viên thực hiện soạn giảng theo phương pháp dạy học tích cực, tuy nhiên vai trò tổ chức, định hướng của giáo viên thể hiện qua giáo án và trong giờ học chưa thực sự rõ ràng, ít có sự tương tác của giáo viên và học sinh

- Việc tổ chức hoạt động đôi khi còn mang tính hình thức, chưa có kỹ năng hoạt động nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm chưa rõ ràng, chưa quan tâm đến tất cả học sinh trong nhóm, chưa động viên khích lệ học sinh, chưa tạo điều kiện cho những học sinh thụ động tham gia hoạt động

- Khi dạy phần cấu tạo các dụng cụ quang học bổ trợ cho mắt, một số giáo viên đã tổ chức tình huống học tập nhưng chưa đưa ra được những định hướng phù hợp, chưa tạo điều kiện để học sinh tích cực tìm tòi, xây dựng kiến thức

- Những câu hỏi mà giáo viên đưa ra chỉ mang tính chất tái hiện các kiến thức đã học Các câu hỏi chưa kích thích được tính chủ động học tập của học sinh, chưa khai thác được những hiện tượng quang học gần gũi với đời sống để tạo hứng thú học tập cho học sinh

- Đa số các bài học không sử dụng thí nghiệm và dụng cụ trực quan Giáo viên chưa phát huy được vai trò của đồ dùng dạy học vào việc phát triển nhận thức của học sinh

- Chưa có nhiều giờ học ứng dụng máy vi tính vào trong dạy học và chưa tổ chức thường xuyên các giờ học ngoại khoá, nhất là giờ học ngoại khoá môn Vật lí

2.2.2 Tình hình học sinh

- Đa số học sinh cho rằng môn vật lí là một môn học khó và khô khan

- Học sinh ít có khả năng liên hệ những kiến thức vật lí đã được học với thực tế cuộc sống cũng như hạn chế trong việc vận dụng kiến thức đã học để giải thích các hiện tượng quang học xảy ra trên thực tế

- Kiến thức quang học mà học sinh tiếp thu được do giáo viên truyền thụ rất nhanh quên khi học sinh chuyển sang học phần khác

- Tính tích cực của học sinh trong giờ học chưa cao Rất nhiều học sinh học một cách thụ động

- Kỹ năng tư duy, kỹ năng thu thập và xử lí thông tin, kỹ năng làm việc nhóm và kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin của học sinh còn rất hạn chế

2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện

2.3.1 Xây dựng giáo án ngoại khoá vật lí bài " Mắt" với chủ đề "Mắt, các tật của mắt"

* Hình thức tổ chức: Thảo luận.

Trang 7

* Thời gian tiến hành: Sau khi học sinh học xong các bài: Thấu kính mỏng Mắt.

* Phương tiện hỗ trợ: Máy tính, máy chiếu, thí nghiệm ảo, phòng chức năng, sách giáo khoa

2.3.2 Nội dung giáo án

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

Sau buổi thảo luận học sinh nắm vững và có thêm hiểu biết về các kiến thức:

- Trình bày được cấu tạo của mắt, các đặc điểm và chức năng của mỗi bộ phận của mắt

- Trình bày được khái niệm về sự điều tiết và các đặc điểm liên quan như : Điểm cực viễn, điểm cực cận, khoảng nhìn rỏ

- Trình bày được các khái niệm: Năng suất phân li, sự lưu ảnh Nêu được ứng dụng của hiện tượng này

- Nêu được 3 tật cơ bản của mắt và cách khắc phục

2 Kĩ năng

- Kỹ năng làm việc theo nhóm

- Vận dụng các đặc điểm của mắt để giải thích một số hiện tượng thực tế liên quan đến các tật của mắt

- Các cách chăm sóc cơ bản để có một đôi mắt khoẻ

- Bồi dưỡng cho học sinh biết cách tra cứu, tổng hợp thông tin, vận dụng kiến thức khoa học vào thực tiễn

3 Thái độ

- Nghiêm túc, hứng thú trong học tập

4 Năng lực định hướng hình thành và phát triển cho học sinh

- Năng lực kiến thức vật lí

- Năng lực phương pháp thực nghiệm

- Năng lực trao đổi thông tin

- Năng lực cá nhân của học sinh

- Năng lực hoạt động nhóm

II CHUẨN BỊ

1 Giáo viên

- Chuẩn bị các nội dung câu hỏi cho buổi thảo luận, đặc biệt các câu hỏi cơ bản khắc sâu kiến thức, mở rộng kiến thức

- Các phương tiện phục vụ cho buổi thảo luận như máy vi tính, máy chiếu, phòng chức năng

- Phân chia các nhóm và đưa nội dung cần tìm hiểu trên mạng internet để học sinh chủ động tìm kiếm thông tin

- Dự kiến chia lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm không quá 8 em, cử các em tổ trưởng hoặc cán bộ lớp làm nhóm trưởng

2 Học sinh

- Ôn tập lại các kiến thức về thấu kính mỏng, về mắt, các tật của mắt và cách khắc phục

Trang 8

- Tìm hiểu các thông tin trong sách báo, các website về sức khoẻ về các tật của mắt, các cách chăm sóc để có một đôi mắt khoẻ

- Nhóm trưởng phân công nhiệm vụ trong nhóm của mình Cụ thể tìm các thông tin trên mạng Internet nói về tật cận thị và cách chăm sóc mắt

III TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG BUỔI NGOẠI KHOÁ

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ

3 Bài mới

3.1 Khởi động

a Mục tiêu:

Hiểu được mắt có cấu tạo về mặt quang học như thế nào

b Phương pháp dạy học:

Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan

c Định hướng phát triển năng lực:

Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp

Giáo viên nêu lên chủ đề, mục đích của buổi ngoại khoá:

Các cụ ta đã có câu: "Giàu hai con mắt, khó hai bàn tay" hay như "Đôi mắt

là cửa sổ tâm hồn", qua đó ta thấy được vai trò quan trọng của đôi mắt

Trong buổi thảo luận ngày hôm nay chúng ta sẽ kiểm tra lại các kiến thức

về "Mắt" mà các em đã được học Và cũng qua buổi thảo luận chúng ta sẽ biết cách chăm sóc để có một đôi mắt khoẻ, đẹp

3.2 Hình thành kiến thức

a Mục tiêu:

- Trình bày dược cấu tạo của mắt, các đặc điểm và chức năng của mỗi bộ phận của mắt

- Trình bày được khái niệm về sự điều tiết và các đặc điểm liên quan như: Điểm cực viễn, điểm cực cận, khoảng nhìn rõ

- Trình bày được các khái niệm: Năng suất phân li, sự lưu ảnh Nêu được ứng dụng của hiện tượng này

- Nêu được 3 tật cơ bản của mắt và cách khắc phục, nhờ đó giúp học sinh có ý thức giữ vệ sinh mắt, bảo vệ mắt

b Phương pháp dạy học:

Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan

c Định hướng phát triển năng lực:

- Năng lực tự học, tự nghiên cứu tài liệu

- Năng lực giải quyết các tình huống có vấn đề, sáng tạo, khám phá, tìm tòi bản chất tác dụng của các thấu kính cụ thể

- Năng lực hợp tác nhóm, năng lực tính toán, trình bày và trao đổi thông tin, thảo luận

d Sản phẩm hoạt động

Giáo viên: Em hãy kể tên các bộ phận chính của mắt dọc theo trục chính tính từ ngoài vào trong?

Trang 9

Học sinh: Các bộ phận chính của mắt dọc theo trục chính tính từ ngoài vào trong, đó là: giác mạc, thuỷ dịch, con ngươi, màng mống mắt, thuỷ tinh thể, cơ vòng, dịch thuỷ tinh, màng lưới

Giáo viên: Sau khi học sinh trả lời cho học sinh quan sát trên màn chiếu hình ảnh mô phỏng cấu tạo của mắt, hình ảnh mắt bổ dọc

Hình 1

Hình 2

Học sinh: quan sát và khắc sâu những kiến thức đã học

Giáo viên: Thế nào là sự điều tiết của mắt?

Con ngươi

Màng lưới

Trang 10

Học sinh: Sự thay đổi độ cong của thuỷ tinh thể (dẫn đến sự thay đổi tiêu cự của thấu kính mắt) để giữ cho ảnh của vật cần quan sát hiện rõ trên màng lưới gọi là sự điều tiết của mắt

Giáo viên: Khi nhìn vật mắt phải điều tiết như thế nào? Giải thích?

Học sinh: Nhìn các vật ở gần thuỷ tinh thể phồng lên Nhìn các vật ở xa, thuỷ tinh thể xẹp xuống

Giải thích: Theo công thức thấu kính: 1 1 1

f  d d Như vậy từ công thức này ta thấy: để dkhông đổi khi d thay đổi thì f phải thay đổi

Hơn nữa, theo công thức:

(n 1)

Để f tăng thì R phải tăng hay thuỷ tinh thể phải xẹp xuống

Để f giảm thì R phải giảm hay thuỷ tinh thể phải phồng lên

Giáo viên: Cho học sinh quan sát sự điều tiết của mắt bằng thí nghiệm ảo để học sinh thấy rõ về sự co bóp của thuỷ tinh thể dẫn đến sự thay đổi độ cong của nó

Hình 3

Giáo viên: Thế nào là mắt cận thị? Người bị cận thị phải đeo kính loại gì? Tại sao?

Học sinh: Mắt cận thị là mắt khi không điều tiết, tiêu điểm của thấu kính mắt nằm trước võng mạc

Giáo viên: Cho học sinh quan sát mắt cận thị trên thí nghiệm ảo

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	1,75 MB