Sáng kiến kinh nghiệm: Mở rộng môi trường học tập Mỹ thuật, ứng dụng môn học vào thực tế và trải nghiệm, qua đó tạo sự yêu thích môn học, giáo dục kỹ năng sống và thái độ tích cực cho học sinh

Kết quả thực hiện sáng kiến, cải tiến, giải pháp kỹ thuật, quản lý, tác nghiệp, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật hoặc nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng Tên đề tài: Mở rộng môi trường học t

Kết quả thực hiện sáng kiến, cải tiến, giải pháp kỹ thuật, quản lý, tác nghiệp, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật hoặc nghiên cứu

khoa học sư phạm ứng dụng

Tên đề tài:

Mở rộng môi trường học tập Mỹ thuật, ứng dụng môn học vào thực tế và trải nghiệm, qua

đó tạo sự yêu thích môn học, giáo dục kỹ năng

sống và thái độ tích cực cho học sinh

Tác giả: LÝ THỊ NHƯ Ý Đơn vị: Trường THCS và THPT Phú Tân Lĩnh vực: Mỹ thuật

01/2019

Lời nói đầu

LỜI NÓI ĐẦU

Diest Wehbe – Nhà giáo dục học nổi tiếng của Anh đã chỉ ra rằng việc ngồi vẽ một giờ sẽ tốt hơn so với việc ngồi xem chương trình giải trí trong 9 giờ Đó cũng chính là lý do mà rất nhiều nhà tâm lý học thường cho phép bệnh nhân của mình ngồi vẽ vì đây là một cách điều trị rất tốt Lợi ích từ môn học Mỹ thuật còn nhiều điều tuyệt vời hơn thế, nhưng khi được hỏi, phần nhiều các em đều cho biết là không thích, thậm chí còn coi là “ác mộng” Lý do, theo các chuyên gia là bởi xã hội đã ít quan tâm tới Mỹ thuật, việc giảng dạy bộ môn này cho học sinh cũng còn nhiều hạn chế, khiến cho các em chưa thể hào hứng với môn học này Chẳng hạn như đa số các bài vẽ hoặc Thường thức Mỹ thuật đều được dạy và học trên lớp, các em chủ yếu tiếp thu, tìm cảm hứng qua trực quang mà giáo viên cung cấp do đó thiếu sự trải nghiệm từ thực tế dẫn đến việc nhàm chán, bài vẽ khô khan, thiếu cảm xúc Đòi hỏi cần có giải pháp đổi mới thiết thực

Giải pháp đưa ra của tôi là Mở rộng môi trường học tập Mỹ thuật, ứng dụng môn học vào thực tế và trải nghiệm, qua đó tạo sự yêu thích môn học, giáo dục kỹ năng sống và thái độ tích cực cho học sinh

Lý Thị Như Ý

Hình 1: Học sinh cấp THCS của trường

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

I- Sơ lược lý lịch tác giả:

- Họ và tên: LÝ THỊ NHƯ Ý Nam, nữ: Nữ

- Ngày tháng năm sinh: 08/8/1993

- Nơi thường trú: Châu Văn Liêm, phường Mỹ Bình, Long Xuyên, An Giang

- Đơn vị công tác: Trường THCS và THPT Phú Tân

- Chức vụ hiện nay: Giáo viên

- Trình độ chuyên môn: Đại học Sư phạm Mỹ thuật

- Lĩnh vực công tác: Sư phạm Mỹ thuật

II.- Sơ lược đặc điểm tình hình đơn vị:

THPT Với mục tiêu “tiếp tục đổi mới

công tác quản lý và nâng cao chất

lượng giáo dục”; thực hiện các cuộc

vận động lớn của ngành giáo dục và

mở rộng quy mô trường lớp, tiến thêm

một bước tiếp cận dần một số tiêu chí

cơ bản về “Xây dựng trường đạt chuẩn

quốc gia”, Ban giám hiệu cùng tập thể giáo viên trường THCS và THPT Phú Tân đã đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; đổi mới phương pháp dạy và học; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, dạy và học, góp phần nâng dần chất lượng giáo dục của trường

Nhà trường luôn luôn tạo điều kiện, khuyến khích, động viên giáo viên áp dụng những phương pháp giáo dục mới nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Bên cạnh đó, giáo viên rất nhiệt tình tâm huyết với nghề Học sinh rất hứng thú với những phương

Hình 2: Học sinh gặp khó khăn với bài vẽ khô khan

pháp mới, đặc biệt là việc trải nghiệm thực tế trong các bài học và ứng dụng nội dung học trên lớp vào các hoạt động có ích của cuộc sống

Tuy nhiên vẫn còn không ít những khó khăn đặt ra

Về cơ sở vật chất, chưa có phòng chức năng riêng cho môn Mĩ thuật, việc cất giữ

đồ dùng của học sinh gặp nhiều khó khăn Thời lượng chương trình tiết học quá ngắn

so với lượng kiến thức, đòi hỏi các em phải có thêm buổi trải nghiệm từ thực tế vào trái buổi

Từ những khó khăn nhất định đòi hỏi người giáo viên phải thực sự tìm tòi, chuẩn

bị chu đáo, chủ động vận dụng linh hoạt vào từng bài học khác nhau, nhằm thu hút sự tham gia của tất cả các em học sinh Giáo viên dạy Mĩ thuật phải có nhiều thời gian đầu tư vào tiết học sao cho phù hợp với từng đối tượng hoc sinh

Mặt khác, học sinh bước đầu thực hiện phương pháp học mới sẽ gặp lúng túng trong việc giao tiếp khi đến thăm các làng nghề, đình làng địa phương, bán các sản phẩm do các em làm ra nhằm mục đích gây quỹ giúp đỡ học sinh nghèo

Về phía gia đình học sinh, một phần còn hạn chế nhận thức môn Mỹ thuật nên chưa quan tâm đến việc học Mỹ thuật của học sinh Học sinh thiếu đồ dùng học tập bộ môn thường xuyên xảy ra

- Tên sáng kiến/đề tài giải pháp: Mở rộng môi trường học tập Mỹ thuật, ứng dụng

môn học vào thực tế và trải nghiệm, qua đó tạo sự yêu thích môn học, giáo dục kỹ

năng sống và thái độ tích cực cho học sinh

- Lĩnh vực: Mỹ thuật

III Mục đích yêu cầu của đề tài, sáng kiến:

1 Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến

Mỹ thuật tuy là một môn học nghệ thuật thú vị, nhưng khi

được hỏi, phần nhiều các em đều cho biết là không thích,

thậm chí còn coi là “ác mộng” Lý do, theo các chuyên gia là

bởi xã hội đã ít quan tâm tới Mỹ thuật, việc giảng dạy bộ

môn này cho học sinh cũng còn nhiều hạn chế, khiến cho các

em chưa thể hào hứng với môn học này Chẳng hạn như đa

số các bài vẽ hoặc Thường thức Mỹ thuật đều được dạy và

học trên lớp, các em chủ yếu tiếp thu, tìm cảm hứng qua trực

quang mà giáo viên cung cấp do đó thiếu sự trải nghiệm từ

thực tế dẫn đến việc nhàm chán, bài vẽ khô khan, thiếu cảm

xúc

Tại trường THCS và THPT Phú Tân học sinh được học Mỹ thuật theo chương trình sách giáo khoa của Bộ giáo dục và đào tạo Mặt khác, học tập hiện nay không còn bó hẹp trong các bài giảng trên lớp mà đòi hỏi học sinh cần phải chủ động nắm bắt và học tập các kiến thức của thế giới khoa học rộng lớn xung quanh, quá trình này gọi là học tập tích cực Học tập tích cực cũng chính là "chìa khóa vàng" để mở ra sự thành công Kết cấu chương trình môn Mỹ thuật lấy trục phát triển chính là những kiến thức cốt lõi của mỹ thuật gồm các yếu tố tạo hình và các nguyên lý tạo hình cơ bản, nhằm bồi dưỡng, phát triển năng lực thẩm mỹ thị giác cho học sinh Nội dung

Hình 3: Thời gian học đa số trên lớp, thiếu kết nối với cuộc sống bên ngoài

dạy học bao gồm: mỹ thuật tạo hình, mỹ thuật ứng dụng và thảo luận nghệ thuật được lồng ghép trong thực hành nghệ thuật

Ở cấp trung học cơ sở, chương trình đảm bảo cho học sinh tiếp cận với các trường phái, phong cách, di sản văn hóa, nghệ thuật của Việt Nam và thế giới để vận dụng vào thực hành, sáng tạo thẩm mỹ gắn với thực tiễn đời sống Tuy vậy nhiều học sinh chưa thật sự yêu thích, thậm chí chán ghét với những giờ học Mỹ thuật

Trong thời gian qua, nhiều quan điểm quy kết trách nhiệm “chán ghét” môn Mỹ

thuật về phía học sinh, do vậy tìm cách áp đặt, bắt buộc các em học Mỹ thuật mà không biết rằng làm như vậy là duy ý chí Thực tế, nguyên nhân sâu xa khiến học sinh chưa yêu thích môn Mỹ thuật còn là vì nội dung chương trình sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy, trình độ đội ngũ giáo viên Để học sinh yêu thích môn Mỹ thuật cách duy nhất vẫn là mang đến sự hào hứng thật sự cho học sinh ở môn học này

Mặc khác, chương trình học của Bộ hiện nay phần lớn trang bị kiến thức hơn là

kỹ năng sống Vì thế, nhiều trẻ không thể tự lo cho bản thân được, kể cả sinh hoạt cá nhân Quỹ thời gian của một bộ phận không nhỏ học sinh là học ở trường, đi học thêm… mà ít tham gia hoạt động ngoại khóa Đây thực sự là “vấn nạn” do học sinh thiếu kết nối với cuộc sống xung quanh, thiếu kỹ năng sống trầm trọng Có một số thanh thiếu niên rất giỏi toán, giỏi văn trong trường học, nhưng tôi thấy các em luôn mệt mỏi và nhút nhát Trong khi ở độ tuổi này cần đến sự hoạt bát, nhanh nhạy và tràn đầy sức sống Kỹ năng sống chỉ có được khi có sự kết nối với cuộc sống bên ngoài trường học

Hình 4: Sản phẩm từ việc nhận thức và tạo ra cái đẹp của học sinh

Vào đầu năm học tôi tổ chức kiểm tra một bài vẽ tự do_tranh đề tài hoặc trang trí, kết quả cho thấy đa số bài tập thực hành học sinh vẽ hình, đường nét, bố cục, mảng miếng khá tốt nhưng bài vẽ khô khan, thiếu cảm xúc Các em chỉ vẽ theo trực quang, trí tưởng tượng mà không có sự trải nghiệm, liên hệ thực tế, nhiều sự vật, hiện tượng các em chưa từng được nhìn thấy ngoài cuộc sống dù khá gần gũi

Trở lại với thực trạng việc dạy và học Mỹ thuật bị bó hẹp trên lớp và thời lượng ngắn ngủi 1 tiết/tuần/lớp Về phía học sinh, không khỏi đáng tiếc khi có những bài vẽcủa các em về bố cục, đường nét, mảng miếng, hình vẽ đều rất tốt nhưng lại thiếu cái gọi là cảm xúc, sự am hiểu thực tế Một phần vì các em ít được tiếp xúc với thế giới xung quanh trong giờ học để cảm nhận cái đẹp, đưa cái đẹp của cuộc sống, trong sinh hoạt vào tranh vẽ, mặc dù các em cũng yêu và trân trọng cái đẹp Nhưng khoảng cách

từ cảm nhận cái đẹp đến tạo ra cái đẹp với các em còn quá xa

Như vậy, với điều kiện của nhà trường, hoàn cảnh gia đình của mỗi học sinh, đòi hỏi người giáo viên phải có biện pháp thiết thực trong giảng dạy, thu hút học sinh trong học tập qua việc mở rộng môi trường học tập Mỹ thuật, ứng dụng môn học vào thực tế và trải nghiệm, qua đó tạo sự yêu thích môn học, giáo dục kỹ năng sống và thái

độ tích cực cho học sinh

2 Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến

Như chúng ta đã biết, qua nội dung và phương pháp giáo dục, môn Mỹ thuật góp phần hình thành, phát triển ở học sinh các phẩm chất yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, có tinh thần trách nhiệm; các năng lực tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo

Bác Hồ nói "Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có con người xã hội chủ nghĩa" và không phải ngẫu nhiên mà sự nghiệp giáo dục nước ta hiện nay được coi là quốc sách hàng đầu, con người xã hội chủ nghĩa đã trở thành mục tiêu hàng đầu quan trọng của cách

mạng Việt Nam trong

thời đại ngày nay thời

đại của công nghệ hội

nhập và phát triển nhân

loại đều hướng đến

chân trời tri thức mà

hạt nhân là giáo dục,

thước đo quan trọng

cho năng lực sáng tạo

của mỗi người trong

nền kinh tế tri thức, là

tốc độ tư duy, khả

năng biến đổi thông tin

thành kiến thức và

kiến thức tạo ra giá

trị Là một bộ phận hợp thành của giáo dục xã hội, giáo dục thẩm mỹ không thể đứng ngoài hoặc tách biệt khỏi quá trình giáo dục toàn diện trong nhà trường phổ thông Thế nhưng để đào tạo con người phát triển toàn diện đáp ứng với yêu cầu và thách

thức của hội nhập và phát triển, thì con người của thời đại phát triển phải có đủ: tri thức, đạo đức, sức khoẻ và thẩm mỹ, luôn biết cảm nhận được cái đẹp và biết tự tạo ra cái đẹp cho bản thân mình và cuộc sống Trong giáo dục mỹ thuật dù dạy ở trường chuyên nghiệp hay trường phổ thông thì mục tiêu chung cũng đều hướng đến cái đẹp, cái giá trị thẩm mỹ thông qua môn Mỹ thuật, người học có thể cảm nhận được cái đẹp

và biết tạo ra cái đẹp! Với thời đại hiện nay nhiều phương tiện kỹ thuật ra đời, nhằm phục vụ cho lợi ích con người và cuộc sống, trong giáo dục nước ta việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo cho học sinh, lấy học sinh là trung tâm, giáo viên là người tổ chức các bài học đòi hỏi học sinh phải tư duy, phân tích, lập luận, tổng hợp để có kết quả tốt: "Học để biết học để làm người và học

để sống với nhau"

Giáo dục Mỹ thuật đóng vai trò rất quan trọng trong nền giáo dục hiện nay, nhưng vấn đề đáng quan tâm ở đây là dạy Mỹ thuật như thế nào? Với môn mỹ thuật trong trường trung học cơ sở có những phân môn như: Vẽ theo mẫu, vẽ trang trí, vẽ tranh, thường thức mỹ thuật Vậy làm sao để học sinh hứng thú với môn Mỹ thuật? Làm sao

để học sinh không cảm thấy nhàm chán và khô khan? Điều đó phụ thuộc khá lớn ở người giáo viên, giáo viên nắm vững kiến thức điều hoà tốt các phương pháp dạy học kết hợp với sự sáng tạo trong dạy học, làm được như vậy người giáo viên sẽ làm chủ được mọi kiến thức và tình huống trong giảng dạy, thông qua đó học sinh sẽ cảm thấy được sự thích thú khi học môn mỹ thuật

Mặt khác, học sinh đối diện với rất nhiều kiến thức, hàng tá bài tập… Có những điều chưa hiểu trên lớp một số em cũng ngại hỏi lại thầy cô và bạn bè Quá trình học của một số học sinh trở nên khép kín và bản thân cũng không chia sẻ kiến thức cùng

ai Đòi hỏi các em phải thay đổi phương pháp học bởi đơn giản nếu tình trạng chỉ luôn học một mình không có sự tương tác như này sẽ khiến việc học giậm chân tại chỗ Thậm chí gây ra những cảm xúc tiêu cực trong quá trình học

Chúng ta phải tạo ra môi trường học tập mà ở đó học sinh thoải mái trao đổi, thảo luận với bạn bè những điều chưa biết hoặc đơn giản là đưa ra những ý kiến mà học sinh cho là đúng Học hành cũng cần có môi trường phù hợp, có sự tương tác giữa các học sinh với nhau, hoặc giữa học sinh và giáo viên Học sinh sẽ cảm thấy hứng thú, có động lực học tập Vậy nên đừng bó hẹp môi trường học tập!

Xuất phát từ đặc trưng của môn học, Chương trình môn Mỹ thuật nhấn mạnh các quan điểm xây dựng chương trình như: khoa học và hiện đại; hệ thống và cơ bản; thực hành và thực tiễn; mở và liên thông Chương trình tạo cho học sinh cơ hội tiếp cận văn hóa, nghệ thuật dân tộc và thế giới dựa trên cơ sở những kiến thức cơ bản của nghệ thuật thị giác kết hợp với những kiến thức thuộc các lĩnh vực khác của giáo dục

Như vậy, chúng ta cần chú trọng vận dụng đa dạng hình thức thực hành sáng tạo, gắn kiến thức mỹ thuật với thực tiễn cuộc sống thông qua lồng ghép hoạt động thảo luận nghệ thuật và hoạt động thực hành nghệ thuật để phát triển năng lực thẩm mỹ cho học sinh

Ngoài ra, chương trình cũng hướng học sinh tới nhận thức các giá trị thẩm mỹ phù hợp với truyền thống văn hóa, nghệ thuật dân tộc và thời đại; giúp học sinh hình thành, phát triển những phẩm chất cao đẹp của con người Việt Nam và những giá trị phổ quát của công dân toàn cầu Chỉ cần dạo một vòng trên internet với cụm từ khóa

Hình 5: Một vài dụng cụ Mỹ thuật của học sinh

“lợi ích của mỹ thuật với trẻ”, hay “benefits of art for kid”, ta sẽ thấy rất nhiều kết quả tìm được với các nhận định, cả về học thuật và các quan điểm cá nhân

Có thể về nhận thức, chúng ta thấy có sự đúng-sai của các nhận định đó, nhưng với một nền kinh tế khởi nghiệp như Chính phủ đang hô hào hiện nay, sự sáng tạo, dám nghĩ dám làm, những đặc trưng riêng và dám đứng dậy khi thất bại sẽ quyết định khá lớn, không muốn nói là hầu như toàn phần của sự thành công đó Và bộ môn Mỹ thuật chính là bộ môn góp phần nhiều trong những nhận định trên

Ta sẽ phần nào nhận thấy những lợi ích đó của bộ môn Mỹ thuật cho trẻ em, những doanh nhân, công dân của đất nước tương lai Và đây là những lợi ích cho toàn thể trẻ

em nói chung, không chỉ dành riêng cho những em có năng khiếu hay những em được gia đình hướng vào con đường nghệ thuật nói chung và họa sĩ nói riêng (chúng ta có thể dễ dàng kiểm chứng những lập luận sau đây với con em chúng ta hay kể cả các bạn sinh viên đang còn trên giảng đường hoặc là đã tốt nghiệp)

Đầu tiên, bộ môn Mỹ thuật sẽ giúp trẻ em phát triển cả hai bán cầu não Với việc thực hành mỹ thuật, (xin phép chưa bàn tới việc trẻ thể hiện qua vẽ, nặn hay cắt dán) trẻ qua quan sát, suy nghĩ đã tự nhiên yêu thích màu sắc, các chuyển động, cao thấp,

to nhỏ… để giúp phát triển bán cầu não phải (nơi hình ảnh và cảm xúc phát triển)

Và với việc lưu giữ những kiến thức trực quan đó, trẻ so sánh, tư duy khoa học và thể hiện những tính chất trực quan đó trong tác phẩm của mình

Điều này là cực kì quan trọng, nếu chúng ta nhìn lại về việc chúng ta luôn so sánh trong cuộc sống về tất cả sự vật, sự việc (nhưng chưa đưa hoặc chưa đưa đủ những so sánh đó vào trong công việc của chúng ta) và lưu vào kho tri thức ở bán cầu não trái

Có nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ tiếp xúc sớm với mỹ thuật có tư duy logic, toán học, ngôn ngữ rất tốt, khả năng lập luận, so sánh và trình bày khá thuyết phục so với những trẻ ít hoặc không tiếp xúc với mĩ thuật sớm và rèn luyện thường xuyên

Thứ hai, khi học bộ môn Mỹ thuật, trẻ em có dịp tiếp xúc, phát triển kỹ năng sử dụng và kết hợp với nhiều loại dụng cụ khác nhau (không chỉ học cụ) như chì màu, sáp dầu, phấn, kéo, dao nhựa, khuôn, con dấu, dây…

Hình 6: Học sinh trong giờ học thiết kế thời trang

Ở đây, các dụng cụ khác nhau cho phép các bé hoạt động không chỉ cổ tay như khi viết bằng bút, phấn mà trẻ có thể linh hoạt sử dụng cơ thể để sử dụng các công cụ đó bằng cả 2 tay, 2 chân, miệng,…(chưa kể toàn thân trong các giờ thiết kế thời trang)

Và các dụng cụ của bộ môn khác các bé cũng có thể

sử dụng khi sáng tạo Ví dụ như khi ta thấy trẻ vẽ và chơi với các đồ chơi trên cát Khi lớn hơn, người giáo viên

Mỹ thuật có thể thông qua lợi ích này để dạy cho trẻ biết gõ đúng cửa nhờ đúng người

Thứ ba, khi sử dụng nhiều dụng cụ như vậy, tất yếu là các bé sẽ sử dụng nhiều loại chất liệu, thấy được các tính chất, cái hay-

dở của các loại chất liệu Nhưng, quan trọng hơn

cả là khả năng phân tích sự khác nhau, sự phù hợp của các loại chất liệu, dụng cụ để kết hợp chúng với nhau Đây cũng là tiền đề của việc dám nghĩ dám làm, tư tưởng dám kết hợp sự phù hợp-không phù hợp, các mặt lợi-hại của chất liệu (kỹ năng này phát triển rất tốt ở trẻ em THCS)

Và khi trẻ lớn hơn, đây cũng là một kỹ năng mà người giáo viên có thể hướng dẫn trẻ khi trẻ hoạt động nhóm, lãnh đạo nhóm( teamwork, teamleader)

Thứ tư, khi học Mỹ thuật, trẻ em sẽ hình thành kỹ năng phản ánh, chuyển hóa (sau khi liên kết các tính chất, hình ảnh,…) các hình ảnh hiện thực thành các hình tượng, biểu tượng trong não, từ đó thể hiện qua tác phẩm

Chắc trong chúng ta, ai có con hay đã qua nói chuyện, giảng dạy trẻ em thì cũng đã nghe những câu hỏi, nhận xét ngô nghê như: “Cái nải chuối đó giống bàn tay quá”,

“Sao máy bay có hình dáng giống con cá heo, con cá heo đâu có biết bay”, “con nặn cái này dài-ngắn hơn đó thầy”…

Và với kỹ năng này, trẻ em sẽ dám suy nghĩ, liên tưởng vượt qua những giới hạn hiện thực, tư duy logic mà xã hội, hiện thực khách quan phản ánh vào não trái của mình

Hình 7: Áp dụng trò chơi Nặn tượng vào bài Tập vẽ dáng người

Và từ đó, lợi ích thứ năm khi trẻ học Mỹ thuật chính là việc bé phải phán đoán, thực nghiệm tìm ra câu trả lời cho bản thân để thể hiện qua tác phẩm của mình

Ở trong cùng một sự vật, sự việc, trẻ có thể thực nghiệm cả hai, ba hay thậm chí nhiều hơn các tính chất của sự vật, hiện tượng đó Ví dụ như: cá voi sẽ có con màu đỏ, xanh, vàng,… và màu nào sẽ đẹp khi vẽ trong bức tranh này, không bắt buộc phải là con cá voi xanh

Từ đó, lợi ích thứ sáu của trẻ là bé rộng mở lòng mình hơn, chấp nhận có nhiều hơn một câu trả lời cho các vấn đề của cuộc sống thực tế Ví dụ như khi chúng ta hỏi một bé biết quan sát, so sánh và không bị áp đặt từ trước bởi định kiến của người lớn,

xã hội (dạy trước chữ O, số 0) về một hình tròn, chúng ta sẽ có những câu trả lời thú

vị như: ông mặt trời mà thiếu nắng, đồng hồ, vòng tròn,…tất nhiên người lớn phải hỏi

bé liên tục“Gì nữa con?”

Lợi ích tiếp theo, rất quan trọng cho bất cứ ai trong chúng ta chứ không chỉ với trẻ

em, đó là khả năng chấp nhận thay đổi mục đích ban đầu, có khả năng thay đổi mục tiêu của mình Ở đây, không phải là thấy mục tiêu xa quá thì bỏ đi, mà là khi đến một ngã rẽ, có mục tiêu tích cực thì ta thay đổi theo hướng tích cực

Lợi ích thứ tám của việc học Mỹ thuật là trẻ sẽ biết rằng sự khác biệt nhỏ có thể tạo

ra những tác động lớn Như khi trẻ vẽ các quả táo màu đỏ, chợt có một trái táo vẽ màu xanh, mọi người sẽ rất ấn tượng với sự thay đổi đó Hay như khi trẻ vẽ các bạn đang chơi đùa, chạy nhảy với nhau thì tư thế tay, chân, đầu của các bạn khi được vẽ khác nhau sẽ khiến bức tranh rất vui vẻ, thú vị

Hình 8: Tranh vẽ Đề tài Bộ đội của học sinh

Do đó, chắc chắn Mỹ thuật sẽ khiến trẻ em xây dựng lên nhiều quan điểm khác nhau (do cả 8 lợi ích trên) nên trẻ phải học cách trình bày quan điểm, chia sẻ, chấp nhận, bảo vệ quan điểm bản thân hay dung hòa khi làm việc nhóm…

Nhưng điều kiện tiên quyết là người giáo viên phải có khả năng làm trọng tài uyên bác và công tâm Đó là lợi ích thứ chín khi học sinh học Mỹ thuật

Không kể đến các kỹ năng như: kiên nhẫn, tập trung, đầu tư (vì đó là kỹ năng mà loài người chúng ta bắt buộc phải học dù có theo học bất cứ một ngành nghề nào đi chăng nữa), lợi ích thứ mười mà việc học Mỹ thuật có thể mang lại cho trẻ là đức tính dám nghĩ, dám làm, làm sai làm lại hay niềm tin mình sẽ làm được

Với những ích lợi kể trên, tôi tin rằng bộ môn Mỹ thuật là cực kỳ cần thiết và nó sẽ tuyệt vời hơn nếu học sinh được mở rộng môi trường học tập, ứng dụng môn học vào thực tế và trải nghiệm, qua đó tạo sự yêu thích môn học, giáo dục kỹ năng sống và thái

Sau khi cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản trên lớp học, tôi cho các em thêm buổi trải nghiệm thực tế, tiếp xúc trao đổi với người thật, việc thật và sự vật thật, để ngoài việc học tập trên lớp tiếp nhận kiến thức từ giáo viên, học sinh còn học hỏi được nhiều thứ từ cuộc sống xung quanh Qua đó là những trải nghiệm học tập, những vốn sống, làm giàu cho cảm xúc nâng cao chất lượng bài vẽ và kĩ năng sống cần thiết

Cụ thể như ở bài Vẽ tranh

đề tài Bộ đội (K6), tôi cho

học sinh có buổi tiếp xúc với

các anh bộ đội xuất ngũ, để

nghe những câu chuyện người

lính, để cùng vui buồn Để

các em thỏa thích đặt câu hỏi

về cuộc sống người bộ đội, để

các em thêm hiểu thêm yêu

anh bộ đội cụ Hồ, thêm trân

quý độc lập đất nước, rằng

học tập cũng chính là yêu

nước Mang những cảm xúc

ấy vào những bài vẽ được

giáo viên hướng dẫn ở lớp

Hình 9: Học sinh tìm hiểu thực tế ở làng

bánh phồng Phú Mỹ

Hoặc ở bài vẽ tranh đề tài Cuộc sống quanh em (K7), cuộc sống quanh em

là một đề tài khá rộng, bao gồm tất cả các hoạt động xung quanh học sinh như gia đình, nhà trường, xã hội,… Thế nhưng tận dụng các làng nghề sẵn có ở địa phương, gần khu vực trường, tôi hướng học sinh đến thăm các làng nghề truyền thống như bánh phồng, làm lò, làm chổi, trồng nếp,… để các em thêm yêu cuộc sống lao động, yêu quê thương và quý trọng các sản phẩm được làm ra trong cuộc sống

Thật thú vị khi các em được trao đổi với người lao động các làng nghề, biết quy trình sản xuất, cách thức làm ra từng sản phẩm thay vì ngồi trên ghế nhà trường xem qua tranh ảnh

và hình dung qua lời kể của giáo viên

Bài vẽ cũng đạt chất lượng hơn rất nhiều, hình vẽ chuẩn xác hơn với các dáng người từ thực tế, sự vật, sự việc được các em am hiểu, yêu thích đưa vào tranh vẽ với nguồn cảm xúc dồi dào

Hình 10: Bài vẽ làng bánh phồng của học sinh (Đạt giải B Tranh thiếu nhi Việt Nam cấp huyện)

Hình 11: Học sinh kí họa ngoài trời

Hình 12: Bài vẽ Trình bày khẩu hiệu của học sinh

Hoặc với bài Kí họa, Kí họa ngoài trời, tôi thực hiện tiết học lý thuyết, giới thiệu với các em những bước cơ bản của kí hoạ về người, vật, cây cối và phong cảnh

và sự quan trọng của nó trong vẽ tranh đề tài Đương nhiên để giúp các em dễ hiểu và nắm được phương pháp kí hoạ tốt hơn tôi phải kèm theo một số tranh đề tài với các bài kí hoạ để phân tích Sau đó, các em được mang giấy ra sân kí họa những hình ảnh mình thích như lá, cây, dáng người, góc sân,… đó là những trải nghiệm thú

vị Học sinh có thể biết quan sát mọi vật xung quanh để tìm hiểu

vẻ đẹp qua hình thức thể hiện màu sắc Qua đó, giúp học sinh thêm yêu mến thiên nhiên

Hoặc với bài Trình bày khẩu

hiệu (K8), cùng học sinh đi một vòng trường, dạo một đoạn đường gần trường để các em quan sát, nhận biết và tự rút ra khái niệm khẩu hiệu, các em sẽ dễ dàng tiếp thu phần lý thuyết trên lớp Và thật tuyệt vời để các em trò chuyện với một thợ quảng cáo chuyên làm khẩu hiệu hay bộ phận cắt dán khẩu hiệu ở trường Các em sẽ được tận mắt nhìn thấy từng bước làm ra một cái khẩu hiệu, được chia sẻ cách canh chữ giữa dòng, cách tính khoảng cách giữa các con chữ và một vài kinh nghiệm khác để việc trình bày khẩu hiệu trên giấy của các em dễ dàng hơn Thậm chí có thể mở rộng cho các em sử dụng đa chất liệu lên bài trình bày khẩu hiệu như cắt chữ bằng giấy, xốp hay ghép từ que nhựa,…

Hoặc với bài Chạm khắc gỗ đình làng Việt Nam (K9), sau tiết học lý thuyết về đình làng Việt Nam cho học sinh đến thăm đình làng ở địa phương (Tổ Đình_thuộc thị trấn Phú Mỹ, Phú Tân) để học sinh phân biệt, tư duy so sánh giữa đình làng Việt Nam khu vực miền Trung và Bắc với đình tưởng niệm ở địa phương về các đặc điểm mái vòm, điêu khắc, đầu đao, các bức phù điêu, và chức năng của từng ngôi đình Từ đó rút ra kiến thức bổ ích cho bản thân Ngoài ra còn là dịp để các em trao đổi, bày tỏ

Hình 14: Tranh học sinh vẽ đề tài Lễ hội

nhiều ý nghĩa khác nhau Theo con số

thống kê vào năm 2018 , ở Việt Nam có 7.966 lễ hội lớn nhỏ , trong đó có 7.039

lễ hội dân gian còn lại là du nhập những lễ hội từ các nước Nhiều lễ hội

đã được công nhận là di sản phi vật thể cấp quốc gia , không đơn giản chỉ là nơi vui chơi mà những lễ hội là nơi gặp

gỡ, giao lưu , đúc kết trong một năm làm việc và cũng là nơi giao thoa của các nền văn hóa vùng miền khác nhau Hơn hết ý nghĩa của những mùa lễ hội dân gian chính là gợi nhớ về ký ức, cội nguồn và mỗi một lễ hội thường có những ” tích ” riêng rất hay , thu hút

Hình 13: Học sinh tìm hiểu kiến trúc đình ở địa phương

người đến xem và nghe Thật tuyệt vời nếu, nếu giáo viên là người hướng dẫn, mang các em đến với lễ hội ở địa phương, cùng các em tìm hiểu nguồn gốc, nghi thức và trải nghiệm hòa mình trong không khí lễ hội Giúp các em mang cảm xúc, niềm tự hào quê hương vào tranh vẽ để bài vẽ đạt chất lượng tốt nhất, lượng kiến thức chắc và nhiều nhất có thể nhưng được tiếp thu một cách nhẹ nhàng

Ngoài ra, chúng ta còn có thể mở rộng môi trường học tập, đem đến cho học sinh nhiều trải nghiệm các bài học trên lớp qua cuộc sống xung quanh ở nhiều nội dung của các bài khác như:

- Màu sắc, màu sắc trong trang trí (K6)

- Chép họa tiết trang trí dân tộc (K6)

- Vẽ tranh đề tài quê hương (K6)

- Vẽ tranh đề tài phong cảnh (K7)

- Tạo dáng và trang trí lọ hoa (K7)

- Vẽ tranh đề tài an toàn giao thông (K7)

- Trang trí bìa lịch (K7)

- Vẽ tranh đề tài trò chơi dân gian (K7)

- Trang trí bìa sách (K8)

- Trang trí quạt giấy (K8)

- Vẽ tranh đề tài nhà giáo Việt Nam (K8)

Sẽ còn hứng khởi với môn Mỹ thuật hơn nếu mang những kiến thức bổ ích các em được học trên lớp ứng dụng vào thực tiễn Mang đến sự trải nghiệm cho bản thân, dạy cho các em biết lao động, biết kinh doanh, biết tiếp thị hàng hóa, trân trọng giá trị của đồng tiền lao động và sử dụng nó vào mục đích có ích, thể hiện sự đùm bọc, giúp đỡ bạn qua việc làm hoa, vẽ heo đất, chậu cảnh, làm thiệp 20/11 bán gây quỹ cho học sinh nghèo hiếu học

Hình 16: Gian hàng gây quỹ từ các sản phẩm do học sinh làm ra

Hình 15: Học sinh làm các sản phẩm gây quỹ từ ứng dụng Mỹ thuật

Hình 17: Học sinh trình diễn sản phẩm thời trang tư thiết kế từ nguyên liệu tái chế

Lẽ tất nhiên, chúng ta không có cuồng ý là mong muốn cho tất cả học sinh trở thành họa sĩ, nhưng lúc nào chúng ta cũng mong muốn cho tất cả học sinh trở thành bạn tốt của hội họa, am hiểu Mỹ thuật và làm những điều có ích từ Mỹ thuật Vậy muốn đạt tới mục đích đó thì trước hết phải:

- Tổ chức lại phương pháp hướng dẫn và môn học này phải được coi là cần thiết tương đối với các môn học khác

- Chúng ta phải áp dụng một đường lối thích hợp để cho học sinh có thể đạt được kết quả khả quan mà đỡ cho các nản lòng thành lười biếng

Nhà giáo dục người Mỹ B Bloom đã chia thang nhận thức thành 6 bậc từ đơn giản đến phức tạp:

Đầu tiên là "biết", nghĩa là ghi nhớ những điều đã được học và khi cần thiết có thể hồi tưởng lại sau một thời gian tương đối dài Tiếp theo là "hiểu", tức là nắm bắt được bản chất (các nguyên nhân, nguồn gốc, quá trình…) của kiến thức đã được học

Thứ ba là "vận dụng", tức là biết sử dụng một cách thích hợp các thông tin, kiến thức vào những tình huống khác nhau trong cuộc sống

Thứ tư là "phân tích", nghĩa là có thể chỉ ra các yếu tố tham gia vào một quá trình hay

sự kiện nào đó, đồng thời chỉ ra những sự tương đồng và dị biệt giữa chúng với nhau Thứ năm là "tổng hợp", là biết liên kết các chi tiết, thành phần thành một tổng thể để

có cái nhìn khái quát hơn và toàn diện hơn

Và cuối cùng là "đánh giá", nghĩa là biết nhận xét, so sánh, phê phán, và gán một giá trị tương ứng, trên cơ sở các tiêu chí đã được xác định trước

Sau này, kỹ năng “sáng tạo” đã được bổ sung thêm vào các nấc thang tư duy của Bloom Sáng tạo là khả năng tạo ra cái mới từ những cái đã biết, khả năng phát hiện

“vấn đề bất cập” của mỗi người, và năng lực giải quyết vấn đề bất cập Chính vì những khả năng này nên nấc thang "sáng tạo" chính là nấc thang cao nhất của sự học

Ví dụ như ở bài Tạo dáng và trang trí thời trang ở chương trình Mỹ thuật 9 Nếu các em có thể tạo ra sản phẩm thời trang tái chế để trình diễn, thuyết trình và nhận xét nhóm bạn thì điều đó quá tuyệt vời cho “nấc thang sáng tạo”