chỉ số ABI và các yếu tố nguy cơ bệnh đọng mạch chi dưới

Tuổi động mạch có liên quan với các YTNC tim mạch như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành..... Chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu mối liên quan giữa tuổi động mạch, chỉsố A

1

1 2 3 4

Ở Hoa Kỳ, với tỷ lệ người cao tuổi

tăng lên 22% vào năm 2040,

XVĐM trở thành gánh nặng kinh

tế khổng lồ với nền y tế.(1)

Ở Huế, nghiên cứu của Huỳnh Văn Minh và cs tại

Bệnh viện Trung Ương Huế BĐMCD chiếm 79% các

bệnh mạch máu nói chung.(3)

Tại Việt Nam, theo thống kê của Viện Tim

mạch Việt Nam tỷ lệ BĐMCD năm 2003 là

1,7% đến năm 2007 đã tăng gấp đôi

3,4%.(2)

(1),(3) Huỳnh Văn Minh, Nguyễn Anh Vũ (2014), "Bệnh viêm tắc động mạch chi dưới", Giáo trình sau đại học Tim mạch học NXB Đại học Huế, tr.

381-390.

(2) Đinh Thị Thu Hương (2011), "Khuyến cáo 2010 của Hội Tim mạch học Quốc gia Việt Nam về chẩn đoán và điều trị bệnh động mạch chi dưới",

Tạp chí Tim mạch học Việt Nam 58, tr 74-85.

3

BĐMCD thường do XVĐM, các YTNC của bệnh cũng chính

là các YTNC của XVĐM như: tuổi cao, hút thuốc, đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, tăng homocystein, tăng CRP,

Khuyến cáo của ACC/AHA năm 2013 sử dụng chỉ số ABI, baPWV như là phương tiện đánh giá lâm sàng và mức độ hẹp ĐMCD ở người có triệu chứng hoặc nhiều nguy cơ, có giá trị để sàng lọc khi ABI ≤ 0,9.

Tuổi động mạch đã được nhiều nghiên cứu đề xuất để đánh giá ban đầu nguy cơ XVĐM Tuổi động mạch có liên quan với các YTNC tim mạch như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành

Chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu mối liên quan giữa tuổi động mạch, chỉ

số ABI, vận tốc sóng mạch và chụp động mạch chi dưới ở bệnh nhân có bệnh động mạch chi dưới” với mục tiêu sau:

Khảo sát tuổi động mạch, chỉ số cổ chân-cánh tay, vận tốc sóng mạch đối chiếu với kết quả chụp động mạch chi dưới ở bệnh nhân

có bệnh động mạch chi dưới.

Tìm hiểu mối liên quan và tương quan giữa tuổi động mạch, chỉ số

cổ chân-cánh tay, vận tốc sóng mạch với một số yếu tố nguy cơ truyền thống và với kết quả chụp động mạch chi dưới.

Mục tiêu 1

Mục tiêu 2

5

Tiêu chuẩn chọn bệnh

Bệnh nhân BĐMCD dựa vào triệu chứng lâm sàng và đo chỉ số ABI ≤0,9, tìnhnguyện tham gia nghiên cứu

Tiêu chuẩn loại trừ:

nghiệm lipid máu, đến con số huyết áp và có bệnh tiên lượng tử vong

Thiết kế nghiên cứu: Phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang

Địa điểm nghiên cứu: Khoa Nội Tim mạch và Khoa Ngoại Chấn

thương Lồng ngực – Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế.

Phân tích số liệu: SPSS 20.0

Thời gian nghiên cứu: tháng 01/2018 đến tháng 01/2019

Phương tiện nghiên cứu:

Máy chụp động mạch xóa nền Máy thăm dò xơ vữa động mạch

Qua nghiên cứu 45 bệnh nhân BĐMCD điều trị tại Khoa Nội tim mạch và Khoa Ngoại chấn thương Lồng ngực – Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế đáp ứng các tiêu chuẩn chọn bệnh

được khảo sát theo 2 mục tiêu.

Bảng 3.1 Phân bố theo nhóm tuổi

Tỷ lệ bệnh nhân trên 60 tuổi chiếm 91,1%

Nguyễn Thị Ngân (2017): 68,54±11,71Ngô Đắc Hồng Ân (2017): 69±13

11

Giới tính n %

Bảng 3.2 Phân bố theo giới tính

Biểu đồ 3.1 Sự phân bố của hai giới theo nhóm

Tỷ lệ nam:nữ = 1,14:1

Nữ giới có xu hướng tăng dần

K Kroger (2010): nam giới (62,1%)

E Selvin (2004): nam giới (68,7%)

Ng L Rân (2017): nam giới (61,4%)

Biểu đồ 3.2 Phân bố các yếu tố nguy cơ truyền thống

Tăng huyết áp Rối loạn lipid Hút thuốc lá Tăng đường huyết

Thừa cân béo phì

Lối sống tĩnh tại, ít vận động

68.911.1

51.133.3

67,4% THANguyễn L Rân (2016)

70,2% hút thuốc lá

K Kroger (2010)

84,2% THA45,0% hút thuốc lá

Yếu tố nguy cơ Nam (%) Nữ (%) p

Tăng huyết áp 54,8 45,2 p>0,05

Rối loạn lipid 40,0 60,0 p>0,05

Hút thuốc lá 95,7 4,3 p<0,05

Tăng đường huyết 40,0 60,0 p>0,05

Thừa cân béo phì 33,3 66,7 p<0,05

Lối sống tĩnh tại, ít

vận động 55,0 45,0 p>0,05

Bảng 3.3 Các yếu tố nguy cơ theo giới

Phạm T Ngọc Liên (2017)Hút thuốc lá

Nam giới 95,7%

Nữ giới 3,7%

Biểu đồ 3.3 Phân bố bệnh theo triệu chứng lâm sàng

15

Biểu đồ 3.4 Phân độ của Leriche Fontaine

34,5% giai đoạn IVCriqui (1996)

49% ABI<0,6

Tỷ lê bn mắc bệnh giai đoạn muộn khá cao, phân loại giai đoạn Fontain mức cao

Vòng bụng trung bình: 82,22 ± 5,85cm , VBmin=63cm, VBmax=108cm

Bảng 3.4 Trị số vòng bụng trung bình và tỷ lệ béo phì theo giới

Nguyễn Thị Ngân (2017) 84,24±5,85 cm, sự khác biệt hai giới (p<0,05)

17

Giới Phân nhóm BMI (kg/m

20

6.7

< 5,25,2 – 6,2

≥ 6,2

42.248.9

8.9

< 1,01,0 – 1,6

˃1,6

40

24.420

< 2,62,6 – 3,43,4 – 4,24,2 – 5

≥ 5

64.417.8

17.8

< 1,71,7 – 2,3

≥ 5,7

Biểu đồ 3.5 Phân bố các giá trị Cholesterol total Biểu đồ 3.6 Phân bố các giá trị HDL-c

Nam Nữ Chung p Tuổi thực 75,29 ± 12,17 80,86 ± 8,66 77,89 ± 10,93 p>0,05

Tuổi mạch 79,21 ± 5,43 79,19 ± 4,76 79,20 ± 5,07 p>0,05

Bảng 3.6 Tuổi mạch và tuổi thực theo giới

So sánh Phạm Thị Ngọc Liên Phan Thị Bích Phương Tuổi thực 64,36 ± 5,59 69,81 ± 11,01 62,08 ± 10,38

Tuổi mạch 74,80 ± 9,14 72,15 ± 10,44 73,01 ± 8,59

Tuổi mạch cao hơn tuổi thực

Vị trí Bên phải Bên trái Chung

baPWV (cm/s) 2051,20 ± 845,08 2079,07 ± 752,13 2269,20 ± 853,27

p < 0,05

Bảng 3.7 Giá trị trung bình của baPWV

baPWV baPWV bên phải baPWV bên trái maxbaPWV

baPWV bên phải - r=0,633; p<0,01 r=0,896; p<0,01

baPWV bên trái r=0,633; p<0,01 - r=0,821; p<0,01

maxbaPWV r=0,896; p<0,01 r=0,821; p<0,01

-Bảng 3.8 Tương quan giữa vận tốc sóng mạch bên phải, bên trái và maxbaPWV

21

Giới Nam Nữ baPWV trung bình (cm/s) 2436,38 ± 732,48 2078,14 ± 955,44

Bảng 3.9 Trung bình của baPWV theo giới

Vận tốc sóng mạch ở nam cao hơn nữ

Chang Sheng Sheng (2014)

baPWV ở nam 17,5 ± 3,8 m/s; nữ 18,1 ± 4,2 m/sPhạm Thị Ngọc Liên (2017)

baPWV ở nam 1900,93 ± 505,42 cm/s; nữ 2001,69 ±509,49 cm/s

Vị trí Bên phải Bên trái Trung bình

ABI trung bình 0,72 ± 0,21 0,75±0,20 0,66±0,16

p<0,05

Bảng 3.10 Bảng giá trị trung bình của chỉ số ABI

Chỉ số ABI ABI bên phải ABI bên trái minABI ABI bên phải - r=0,447; p>0,01 r=0,822; p<0,01

ABI bên trái r=0,447; p>0,01 - r=0,726; p<0,01

minABI r=0,822; p<0,01 r=0,726; p<0,01

-Bảng 3.11 Tương quan giữa ABI bên trái, bên phải và min ABI

K Kroger ABI trung bình 0,72 ± 0,25

23

Chỉ số ABI <0,4 0,4-0,69 0,70-0,90 0,91-1,3 Tổng ABI bên phải 3 (6,7%) 20 (44,4%) 12 (26,7%) 10 (22,2%) 45

ABI bên trái 1 (2,2%) 15 (33,3%) 22 (48,9%) 7 (15,6%) 45

Bảng 3.12 Tỷ lệ phân độ bệnh động mạch chi dưới theo ABI hai bên

ABI bên phải (<0,9) chiếm 77,8%

ABI bên trái (<0,9) chiếm 84,4%

Nguyễn Thị Ngân (2017) ABI<0,9 chiếm 26,3%

Yếu tố nguy cơ Tuổi mạch p

Yếu tố nguy cơ minABI p

Yếu tố nguy cơ baPWV p

Các yếu tố nguy cơ Leriche - Fontain minABI maxbaPWV

y = -0.0033x + 1.1947 R² = 0.1581

Huyết áp tâm thu (mmHg)

Đồ thị hồi quy tuyến tính giữa HATT với

minABI

y = 31.597x - 215.33 R² = 0.1689

0 1000 2000 3000 4000 5000 6000

Huyết áp tâm trương (mmHg)

Đồ thị hồi quy tuyến tính giữa HATTr với maxbaPWV

Biểu đồ 3.5: Đồ thị hồi quy tuyến tính giữa

HATT với minABI

Biểu đồ 3.6: Đồ thị hồi quy tuyến tính giữa

HATTr với maxbaPWV

y = 0.0023x + 3.5801 R² = 0.1362

14 16 18 20 22 24 26 28

Biểu đồ 3.7: Đồ thị hồi quy tuyến tính giữa

glucose máu với maxbaPWV

Biểu đồ 3.8: Đồ thị hồi quy tuyến tính giữa chỉ

số khối cơ thể với maxbaPWV

Phân độ Leriche Fontain

Biểu đồ liên quan giữa tuổi động mạch với mức độ nặng BĐMCD

Biểu đồ 3.9: Biểu đồ liên quan giữa tuổi động mạch và mức độ nặng BĐMCD

Mối liên quan và tương quan giữa tuổi động mạch, vận tốc sóng mạch, chỉ số ABI với các yếu tố nguy cơ truyền thống.

không tăng glucose máu, p<0,05

loạn lipid máu, p<0,05

tĩnh tại, ít vận động, p<0,05

p<0,05

33

Mối liên quan và tương quan giữa tuổi động mạch, vận tốc sóng mạch, chỉ số ABI với các yếu tố nguy cơ truyền thống.

1 Nên áp dụng kết hợp phương pháp tính tuổi động mạch với đo vận tốc sóng mạch và chỉ số ABI làm tăng khả năng chẩn đoán và dự báo nguy cơ tổng thể góp phần tiên lượng ở bệnh nhân có bệnh động mạch chi dưới.

2 Cần phải sử dụng bổ sung các kĩ thuật hình ảnh khác, trong đó chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) cho giá trị chính xác cao và cần thiết ở các bệnh nhân có tiên lượng can thiệp nội mạch Việc sử dụng kết hợp chỉ số ABI, baPWV và DSA sẽ giúp làm tăng giá trị chẩn đoán của ở các đoạn động mạch khó và tăng khả năng phát hiện bệnh động mạch chi dưới.

35