Xây dựng bài học theo hình thức hoạt động học bài vợ nhặt (kim lân) ngữ văn lớp 12

Ngoài những yêu cầu có tính chất truyền thống như: bámsát mục tiêu giáo dục, nội dung dạy học, đặc trưng môn học, phù hợp với đặcđiểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh, giờ học đổi mới phươn

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT TRƯỜNG THI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

XÂY DỰNG BÀI HỌC THEO HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG HỌC - BÀI “VỢ NHẶT” (KIM LÂN ) - NGỮ

VĂN LỚP 12

Người thực hiện: Nguyễn Thị Minh Thơ Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn

SKKN thuộc môn: Ngữ Văn

THANH HÓA, NĂM 2020

MỤC LỤC

A - PHẦN MỞ ĐẦU 2

1.1 Lý do chọn đề tài 2

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 3

1.4 Phương pháp nghiên cứu 3

1.5 Điểm mới của đề tài: 3

B NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀ KĨ THUẬT TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC CHO HỌC SINH 3

2.1.1 Dạy học tích cực 3

Theo môt số nhà phương pháp hoc thì phương pháp giảng dạy được gọi là tích cực nếu hội tụ được các yếu tố sau: 3

2.1.2 Kĩ thuật thực hiện hoạt động học 3

2.1.3 Cụ thể hóa tiến trình hoạt động học của học sinh 6

2.2 MỘT SỐ KINH NGHIỆM XÂY DỰNG BÀI HỌC THEO HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG HỌC CHO HỌC SINH - BÀI “VỢ NHẶT (KIM LÂN) - NGỮ VĂN LỚP 12 - Ở TRƯỜNG THPT TRƯỜNG THI 9

2.1.2 Vận dụng các bước chuẩn bị để thiết kế giáo án dạy học môn Ngữ Văn theo phương pháp và kĩ thuật tổ chức hoạt động học cho học sinh 9

3.1.5 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 26

KẾT LUẬN 27

Tài liệu tham khảo 28

I- PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Đổi mới chương trình giáo dục và cùng với nó là đổi mới phương phápdạy học và đổi mới đánh giá là những phương diện thể hiện sự quyết tâm cáchtân, đem lại những thay đổi về chất lượng và hiệu quả giáo dục Tất cả nhữngđổi mới này đều được biểu hiện sinh động trong mỗi giờ học qua hoạt động củangười dạy và người học Chính vì thế những câu hỏi như: Làm thế nào để cómột giờ học tốt? Đánh giá một giờ học tốt như thế nào cho chính xác, kháchquan, công bằng luôn có tính chất thời sự và thu hút sự quan tâm của tất cả cácgiáo viên và cán bộ quản lí giáo dục

Một giờ học tốt là một giờ học phát huy được tính tích cực, tự giác, chủđộng, sáng tạo của cả người dạy và người học nhằm nâng cao tri thức, bồidưỡng năng lực hợp tác, năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn, bồi dưỡngphương pháp tự học, tác động tích cực đến tư tưởng, tình cảm, đem lại hứng thúhọc tập cho người học Ngoài những yêu cầu có tính chất truyền thống như: bámsát mục tiêu giáo dục, nội dung dạy học, đặc trưng môn học, phù hợp với đặcđiểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh, giờ học đổi mới phương pháp dạy học còn cónhững yêu cầu mới như: được thực hiện thông qua việc giáo viên tổ chức cáchoạt động học tập cho học sinh theo hướng chú ý đến việc rèn luyện phươngpháp tư duy, khả năng tự học, nhu cầu hành động và thái độ tự tin được thựchiện theo nguyên tắc tương tác nhiều chiều giữa giáo viên với học sinh, giữa họcsinh với nhau, chú trọng cả hoạt động dạy của người dạy và hoạt động học củangười học Về bản chất, đó là giờ học có sự kết hợp giữa hình thức học tập cánhân với học tập hình thức học theo nhóm, theo lớp, chú trọng kết hợp học vớihành, nâng cao tri thức với rèn luyện các kĩ năng, gắn với thực tiễn cuộc sốngphát huy thế mạnh của các phương pháp dạy hoc tiên tiến hiện đại,các phươngtiện, thiết bị dạy học và những ứng dụng của công nghệ thông tin ; chú trọng cảhoạt động đánh giá của giáo viên và tự đánh giá của học sinh

Ngoài việc nắm vững những định hướng đổi mới phương pháp như trên, để có được những giờ dạy học tốt, người giáo viên cần phải nắm vững các kĩ thuật dạyhọc Chuẩn bị và thiết kế một giờ học cũng là một hoạt động cần có những kĩ thuật riêng Xuất phát từ những lý do trên tôi luôn trăn trở việc chuẩn bị một giờ học, thiết kế giáo án theo phương pháp và kĩ thuật dạy học để giờ học đạt hiệu

quả cao Do vậy tôi chọn đề tài “Xây dựng bài học theo hình thức hoạt động học – Bài “Vợ nhặt” (Kim Lân) – Ngữ văn 12.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu một số bước chuẩn bị và thiết kế một giờ dạy học theophương pháp và kĩ thuật tổ chức hình thức hoạt động học cho học sinh môn Ngữ

văn nhằm giúp giáo viên và học sinh có một giờ học hứng thú, tích cực, pháthuy được tính chủ động của học sinh và để giờ học đạt hiệu quả cao.

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của tôi là một số hướng chuẩn bị và thiết kế giờ dạyhọc theo phương pháp và kĩ thuật tổ chức hoat động học cho học sinh ở mônNgữ văn

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lí luận: Thông qua nghiên cứu tài liệu về phương pháp dạy

học tích cực, kĩ thuật tổ chức hoạt động học cho học sinh và chương trình SGKcấp THPT hiện hành

1.5 Điểm mới của đề tài:

- Sáng kiến đã chỉ ra được một số hướng chuẩn bị giờ dạy học theophương pháp và kĩ thuật tổ chức hoạt động học cho học sinh cụ thể và đã đượcứng dụng cao, mang lại nhiều hiệu quả nhất định như: Cụ thể hóa tiến trình hoạtđộng học của học sinh, giáo viên cần lưu ý đảm bảo một giờ dạy học tích cực,các bước thiết kế giáo án và thực hiện giờ dạy

- Đặc biệt sáng kiến đã đưa ra một giáo án minh họa theo các bước chuẩn

bị giờ dạy học theo phương pháp đổi mới và đã được áp dụng dạy thử nghiệmtại trường

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lý luận của phương pháp dạy học tích cực và kĩ thuật tổ chức hoạt động học cho học

1.1 Dạy học tích cực

Theo môt số nhà phương pháp hoc thì phương pháp giảng dạy được gọi làtích cực nếu hội tụ được các yếu tố sau:

- Thể hiện rõ vai trò của nguồn thông tin và các nguồn lực sẵn có

- Thể hiện rõ được động cơ học tập của người học khi bắt đầu môn học

- Thể hiên rõ được bản chất và mức độ kiến thức cần huy động

- Thể hiện rõ được vai trò của người học, người dạy, vai trò của các mốitương tác trong quá trình học

- Thể hiện được kết quả mong đợi của người học

1.2 Kĩ thuật thực hiện hoạt động học

Kĩ thuật dạy học được hiểu là phần cụ thể hóa của phương pháp dạy học,

là phương thức thực hiện phương pháp Một phương pháp có thể được tiến hànhbằng nhiều kĩ thuật Theo quan điểm dạy học định hướng phát triển năng lực họcsinh, quá trình dạy - học bao gồm một hệ thống các hành động có mục đích màgiáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện Có thể hình dung diễn biến của hoạtđộng dạy học như sau: Giáo viên nêu ra tình huống, giao nhiệm vụ cho học sinh.Khi nhận nhiệm vụ, học sinh gặp khó khăn vì những tri thức đã có không đủ để

thực hiện nhiệm vụ Từ đó nảy sinh vấn đề cần tìm tòi giải quyết Dưới sự điềuhành của giáo viên, vấn đề được diễn đạt chính xác, phù hợp với mục tiêu dạyhọc và các nội dung cụ thể đã xác định Còn học sinh tự chủ tìm tòi giải quyếtvấn đề đặt ra theo một tiến trình hợp lí, phù hợp với những đòi hỏi phương phápluận khoa học Cuối cùng giáo viên điều khiển cho học sinh trao đổi, tranh luận,

bổ sung, tổng kết, khái quát hóa tri thức, kiểm tra kết quả thực hiện nhiệm vụhọc tập và đối chiếu với mục tiêu dạy học để đưa ra những kết luận, định hướnggợi mở tiếp theo

Tổ chức dạy học theo tiến trình như trên, lớp học có thể được chia thànhtừng nhóm nhỏ, tùy mục đích yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm được phânchia ngẫu nhiên hay có chủ định, được giao cùng một nhiệm vụ hay nhữngnhiệm vụ khác nhau Trong nhóm nhỏ, giáo viên phải sử dụng các kĩ thuật dạyhọc để mỗi thành viên đều phải làm việc tích cực, tránh sự ỷ lại hoặc không hợptác Mỗi hoạt động học có thể được sử dụng một kĩ thuật dạy học tích cực nào

đó để tổ chức nhưng phải phù hợp với nội dung bài học và đối tượng

a Xây dựng bài học

Khi xây dựng các bài học theo chủ đề, cần dựa trên một phương pháp dạyhọc tích cực cụ thể được lựa chọn để hình dung chuỗi hoạt động học sẽ thiết kế.Nhìn chung các phương pháp dạy học tích cực đều dựa trên việc tổ chức chohọc sinh phát hiện và giải quyết vấn đề thông qua các nhiệm vụ học tập Chuỗihoạt động học trong mỗi chuyên đề vì thế đều tuân theo con đường nhận thứcchung như sau: Giải quyết một tình huống học tập với mục đích tạo tâm thế họctập cho học sinh, giúp học sinh ý thức được nhiệm vụ học tập, hứng thú học bàimới tìm tòi, khám phá, lĩnh hội được kiến thức, kỹ năng mới hoặc thực hành,luyện tập, củng cố, hoàn thiện kiến thức, kỹ năng vừa lĩnh hội được nhằm giảiquyết tình huống/ vấn đề học tập, vận dụng kiến thức, kĩ năng mới để phát hiện

và giải quyết các tình huống/ vấn đề thực tiễn Dựa trên con đường nhận thứcchung đó và căn cứ vào nội dung chương trình, sách giáo khoa hiện hành, tổ/nhóm chuyên môn tổ chức cho giáo viên thảo luận, lựa chọn nội dung để xâydựng các chuyên đề dạy học phù hợp Mỗi bài học theo chủ đề phải giải quyếttrọng vẹn ít nhất một vấn đề học tập nên việc xây dựng mỗi bài học cần thựchiện theo quy trình như sau:

Bước 1, xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học: Vấn đề cần giải quyết có thể là tìm kiếm, xây dựng kiến thức mới; kiểm nghiệm, ứng dụng kiến

thức; tìm kiếm, xây dựng, kiểm nghiệm và ứng dụng kiến thức mới Căn cứ vàonội dung chương trình, sách giáo khoa của môn học và những ứng dụng kĩ thuật,hiện tượng, quá trình trong thực tiễn, tổ/nhóm chuyên môn xác định các nộidung kiến thức liên quan với nhau được thể hiện ở một số bài/tiết hiện hành Từ

đó xây dựng thành một vấn đề chung để tạo thành một chuyên đề dạy học

Trường hợp có những nội dung kiến thức liên quan đến nhiều môn học, có thểlựa chọn nội dung để thống nhất xây dựng các chủ đề tích hợp, liên môn.

Bước 2, xây dựng nội dung chủ đề bài học: Căn cứ vào tiến trình sư phạm

của phương pháp dạy học tích cực được sử dụng để tổ chức hoạt động học chohọc sinh, từ tình huống xuất phát đã xây dựng, dự kiến các nhiệm vụ học tập cụthể tiếp theo tương ứng với các hoạt động học của học sinh Từ đó xác định cácnội dung cần thiết để cấu thành chủ đề bài học Lựa chọn các nội dung của chủ

đề từ các bài/tiết trong sách giáo khoa của một môn học hoặc/và các môn học cóliên quan để xây dựng chuyên đề dạy học Thông thường, các bài học thuộccùng một chủ đề trong sách giáo khoa hiện hành được đặt gần nhau, trong cùngmột chương, một phần… Về thực chất, mỗi bài học này tương ứng với một loạihoạt động học theo tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cực

Bước 3, xác định mục tiêu bài học: Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho

học sinh theo phương pháp dạy học tích cực, từ đó xác định các năng lực vàphẩm chất có thể hình thành cho học sinh trong chuyên đề sẽ xây dựng

Bước 4, xác định và mô tả mức độ yêu cầu (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao) của mỗi loại câu hỏi/bài tập có thể sử dụng để kiểm tra,

đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong dạy học

Bước 5, biên soạn các câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã

mô tả để sử dụng trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh giá, luyện tập theo chủ đề đã xây dựng.

Bước 6, thiết kế tiến trình dạy học: Thiết kế tiến trình dạy học theo chủ đề

thành các hoạt động trên lớp và ở nhà Mỗi tiết học trên lớp có thể chỉ thực hiệnmột số hoạt động trong tiến trình sư phạm; đặc biệt quan tâm xây dựng tìnhhuống xuất phát Khi tổ chức hoạt động dạy học theo phương pháp dạy học tíchcực, học sinh cần phải được đặt vào các tình huống xuất phát gần gũi với đờisống, dễ cảm nhận Trong quá trình tìm hiểu, học sinh phải lập luận, bảo vệ ýkiến của mình, đưa ra tập thể thảo luận những ý nghĩ và những kết luận cá nhân.Mục tiêu chính của quá trình dạy học là giúp học sinh chiếm lĩnh dần dần cáckhái niệm khoa học và kĩ thuật, học sinh được thực hành, kèm theo là sự củng

cố ngôn ngữ viết và nói Tình huống xuất phát cần phải gần gũi với đời sống màhọc sinh dễ cảm nhận và đã có ít nhiều những quan niệm ban đầu về chúng; phảitạo điều kiện cho học sinh có thể huy động được kiến thức ban đầu để giảiquyết, qua đó hình thành mâu thuẫn nhận thức, giúp học sinh phát hiện đượcvấn đề, đề xuất được các giải pháp nhằm giải quyết vấn đề Tiếp theo tình huốngxuất phát là các hoạt động học như: đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề; thựchiện giải pháp để giải quyết vấn đề; báo cáo, thảo luận; kết luận, nhận định, hợpthức hóa kiến thức

b Xây dựng các tiêu chí chuẩn bị giờ học

Muốn có một giờ học hiệu quả cao giáo viên cần phải lưu ý xây dựng một

số tiêu chí sau:

- Mọi học sinh đều được hoạt động: Dạy học sao cho tất cả học sinh đều

được hoạt động, đều được làm việc (hay dạy học bằng cách tổ chức làm việc) làmột trong những định hướng quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học,dạy học tích cực, việc tổ chức các hoạt động dạy học phù hợp sao cho từng cá nhântrong lớp học đều được tham gia là hết sức quan trọng Công việc này đòi hỏingười giáo viên phải có sự đầu tư đúng mức trong quá trình soạn giáo án lên lớp

- Học sinh chủ động, sáng tạo trong hoạt động học: Trong xu hướng đổimới hiện nay giáo viên không còn đóng vai trò truyền thụ như trước đây nữa,

mà trở thành người tổ chức, điều khiển quá trình dạy học để học sinh tích cực,chủ động, sáng tạo và tự chiếm lĩnh tri thức Chính vì vậy, một trong nhữngtiêu chí quan trọng để đánh giá sự thành công của một giờ dạy, một tiết dạychính là khả năng tự sản sinh ra tri thức mới của học sinh Do vậy, các hoạtđộng dạy học sinh sự tìm tòi khám phá nhằm dẫn dắt các em tiến dần đến trithức cần chiếm lĩnh

- Bầu không khí lớp học vui vẻ, thoải mái: Trước và sau khi thực hiện một

tiết dạy, người giáo viên nên (và cần) tự đặt cho mình các câu hỏi: Các hoạtđộng đã được thiết kế có phù hợp với tiêu chí tích cực hay chưa?, Tiêu chí nàochưa được đảm bảo khi tiến hành tiết dạy? Giờ dạy của mình có phải là một giờdạy tích cực hay chưa? Việc trả lời các câu hỏi này sẽ giúp giáo viên có nhữngđiều chỉnh trước mỗi bài dạy, đồng thời rút kinh nghiệm cho những tiết dạy sau

- Sự thành công của một giờ dạy theo định hướng đổi mới phương pháp dạy họcphụ thuộc vào rất nhiều yếu tố trong đó quan trọng nhất là sự chủ động, linhhoạt, sáng tạo của cả người dạy và cả người học Dù ở điều kiện và hoàn cảnhnào, sự chuẩn bị chu đáo theo quy trình đều đem lại những giờ học có hiệu quả,

bổ ích và hứng thú đối với cả người dạy, người học

1.3 Cụ thể hóa tiến trình hoạt động học của học sinh

Để phát triển năng lực của học sinh trong giờ học Ngữ văn cấp THPT, cầnđổi mới mạnh mẽ mô hình tổ chức dạy học trong việc thiết kế bài học từ phíagiáo viên Trong thiết kế, giáo viên phải cho thấy rõ các hoạt động của học sinhchiếm vị trí chủ yếu trong tiến trình tổ chức dạy học Bằng việc vận dụng thuyếtkiến tạo vào dạy học, các bài học trong sách hướng dẫn học sinh được thiết kếtheo định hướng hình thành và phát triển năng lực của học sinh theo tiến trình

của hoạt động học, với các bước: Khởi động/Trải nghiệm/ Tạo tình huống xuất phát ->Hình thành kiến thức-> Thực hành ->Vận dụng-> Mở rộng, bổ sung / phát triển ý tưởng sáng tạo Mục đích, nội dung và cách thức tiến hành của mỗi

bước như sau:

a Hoạt động khởi động/trải nghiệm/ tạo tình huống xuất phá

Để tổ chức hoạt động này, có thể sử dụng một số nội dung và hình thức sau:

- Câu hỏi, bài tập: Trong mỗi bài học, hoạt động khởi động thường gồm

1-3 câu hỏi, bài tập Các bài tập này thường là quan sát tranh/ảnh để trao đổi vớinhau về một vấn đề nào đó có liên quan đến bài học Cũng có một số bài tậpkhông sử dụng tranh/ảnh mà trực tiếp ôn lại kiến thức đã học ở cấp/lớp dưới,nhưng thiết kế dưới dạng nhiệm vụ kết nối hoặc những câu hỏi Tuy nhiên, cáccâu hỏi không nên mang nhiều tính lý thuyết mà nên huy động những kinhnghiệm thực tiễn có liên quan đến nội dung bài học để tạo sự hứng thú và suynghĩ tích cực cho người học

- Đóng kịch, kể chuyện, hát…: Một số hoạt động yêu cầu học sinh nhậpvai nhân vật trong tác phẩm, kể chuyện hoặc hát về chủ đề liên quan đến bàihọc Các hoạt động này trong một số trường hợp được thiết kế thành các cuộcthi, nhằm tạo ra không khí sôi nổi, hứng thú trước khi tiến hành học bài mới

- Trò chơi, trình chiếu video: Một số trò chơi trong hoạt động khởi độnggiúp tạo ra hứng thú trước khi vào bài học mới, các trò chơi này cũng có nộidung gắn với mỗi bài học Hoặc các video được lựa chọn mang giá trị nhânvăn sâu sắc

b Hoạt động hình thành kiến thức

Mục đích của hoạt động này nhằm giúp học sinh tự chiếm lĩnh kiến thứcmới thông qua hệ thống các bài tập/ nhiệm vụ Nội dung tri thức ở hoạt độngnày thuộc các phân môn Văn học, Tiếng Việt và Tập làm văn trong sách giáokhoa Với mỗi phân môn, học sinh sẽ được thu nhận những kiến thức của bàihọc để kết nối những gì đã biết với những gì chưa biết Từng nội dung kiến thứccủa mỗi phân môn sẽ được tiến hành theo một số định hướng sau:

* Đọc hiểu văn bản

Đọc là hoạt động quan trọng và là bước đi đầu tiên khi tiếp xúc với tácphẩm, cũng là khâu đầu tiên của quá trinh đọc hiểu tác phẩm Phương tiện biểuđạt của tác phẩm là ngôn ngữ, do vậy đọc văn bản chính là quá trình làm sốngđộng thế giới ngôn từ của tác phẩm

Hoạt động đọc được tiến hành đồng thời với hoạt động tìm hiểu văn bản,giáo viên cần thiết kế những hoạt động hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bảnbằng việc sử dụng một số câu hỏi tập hợp thành một bài tập/nhiệm vụ lớn hơn;thiết kế các bài tập trắc nghiệm, kết hợp tự luận; thiết kế các hoạt động kíchthích khám phá, sáng tạo… Nội dung các bài tập/ nhiệm vụ trong mục này nêulên các yêu cầu tìm hiểu về đặc điểm thể loại, nội dung, nghệ thuật của văn bản.Khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản cần chú ý đến cách đọc văn bản theođặc trưng thể loại Chẳng hạn, với những tác phẩm văn học dân gian, cần chú ýkhai thác những đặc điểm thuộc về phương thức tồn tại của văn bản (tính truyền

miệng, tính tập thể) và đặc điểm của từng thể loại văn bản (sử thi, truyền thuyết,

cổ tích, truyện cười, ngụ ngôn, ca dao,…) Với văn học hiện đại, chú ý khai tháctác phẩm theo bút pháp của từng thể loại như: bút pháp hiện thực, bút pháp lãngmạn, cảm hứng sử thi, cảm hứng thế sự, cảm hứng trữ tình– chính luận,… Từcách tiếp cận đặc điểm thể loại và thi pháp để tìm hiểu, khai thác các giá trị nộidung và nghệ thuật của văn bản

*Tích hợp kiến thức, kĩ năng Tiếng Việt

Việc hình thành kiến thức tiếng Việt cần tích hợp với nhiệm vụ tìm hiểuvăn bản Theo các nội dung của bài học, giáo viên đưa ra một số bài tập/ nhiệm

vụ yêu cầu học sinh tìm hiểu các kiến thức Tiếng Việt theo hướng khai tác cácyếu tố ngôn ngữ gắn với việc đọc hiểu văn bản trước đó Các khái niệm lí thuyếtngôn ngữ học cần được giảm tải, chuyển hóa thành dạng kĩ năng, giúp học sinh

dễ tiếp nhận hơn

* Tích hợp kiến thức, kĩ năng Làm văn

Kiến thức Làm văn giúp học sinh chuyển hoá quá trình tiếp nhận văn bảnsang qúa trình tạo lập văn bản, giúp học sinh biết cách thể hiện tốt nhất những gìmình đã được tiếp nhận Các kiến thức Làm văn cũng được dạy tích hợp vớiĐọc hiểu và Tiếng Việt Cũng như phần kiến thức Tiếng Việt, những nội dung líthuyết Làm văn được giảm tải và chuyển hóa thành kĩ năng, được chuyển tải tớihọc sinh dưới dạng các nhiệm vụ, bài tập để học sinh chủ động hình thành kiếnthức cho mỗi cá nhân

Đây là những hoạt động gắn với thực tiễn bao gồm những nhiệm vụ như trình

bày, viết văn, …

tương đương,…giải nghĩa, tìm từ loại, xác định cấu tạo từ, phong cách ngônngữ,… trong các hiện tượng ngôn ngữ của cuộc sống.

e Hoạt động mở rộng, bổ sung, phát triển ý tưởng sáng tạo

Mục đích của hoạt động này giúp học sinh tiếp tục mở rộng kiến thức, kĩ

năng Hoạt động này dựa trên lập luận cho rằng, quá trình nhận thức của họcsinh là không ngừng, do vậy cần có sự định hướng để đáp ứng nhu cầu tiếp tụchọc tập, rèn luyện sau mỗi bài học cụ thể

- Đọc thêm các đoạn trích, văn bản có liên quan

- Trao đổi với người thân về nội dung bài học, như: kể cho người thânnghe về câu chuyện vừa học, hỏi về ý nghĩa của câu chuyện, v.v…

- Tìm đọc ở sách báo, mạng internet … một số nội dung theo yêu cầu.Trên đây là những định hướng chung về đổi mới phương pháp, nội dungdạy học và kiểm tra đánh giá Mỗi môn học, do tính đặc thù có thể linh hoạt vậndụng để tạo nên tính nhất quán, đồng bộ trong việc chuyển từ giáo dục địnhhướng nội dung sang định hướng năng lực

2 Một số kinh nghiệm xây dựng bài học theo hình thức hoạt động học- bài

“Vợ nhặt” (Kim Lân)- Ngữ Văn 12

2.1 Các bước chuẩn bị để thiết kế giáo án dạy học môn Ngữ Văn theo phương pháp và kĩ thuật tổ chức hoạt động học cho học sinh

a Các bước thiết kế một giáo án

Hoạt động chuẩn bị cho một giờ dạy học đối với giáo viên thường đượcthể hiện qua việc chuẩn bị giáo án Đây là hoạt động xây dựng kế hoạch dạy họccho một bài học cụ thể, thể hiện mối quan hệ tương tác giữa giáo viên với họcsinh, giữa học sinh với học sinh nhằm đạt được những mục tiêu của bài học

Căn cứ trên giáo án, có thể vừa đánh giá được trình độ chuyên môn và taynghề sư phạm của giáo viên vừa thấy rõ quan niệm, nhận thức của họ về các vấn

đề giáo dục như: mục tiêu giáo dục, nội dung giáo dục, cách sử dụng phươngpháp dạy học, thiết bị dạy học, hình thức tổ chức dạy học và cách đánh giá kếtquả học tập của học sinh trong mối quan hệ với các yếu tố có tính chất tương đối

ổn định như: kế hoạch, thời gian, cơ sở vật chất và đối tượng học sinh Chính vìthế, hoạt động chuẩn bị cho một giờ học có vai trò và ý nghĩa rất quan trọng,quyết định nhiều tới chất lượng và hiệu quả giờ dạy học Từ thực tế dạy học cóthể tổng kết thành quy trình chuẩn bị một giờ học với các bước thiết kế một giáo

án và khung cấu trúc của một giáo án cụ thể như sau:

- Bước 1: Xác định mục tiêu của bài học căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ

năng và yêu cầu về thái độ trong chương trình Bước này được đặt ra bởi việcxác định mục tiêu của bài học là một khâu rất quan trọng, đóng vai trò thứ nhất,không thể thiếu của mỗi giáo án Mục tiêu, yêu cầu vừa là cái đích hướng tới,

vừa là yêu cầu cần đạt của giờ học; hay nói khác đi đó là thước đo kết quả quátrình dạy học Nó giúp giáo viên xác định rõ các nhiệm vụ sẽ phải làm dẫn dắthọc sinh tìm hiểu, vận dụng những kĩ thuật, kĩ năng nào ở phạm vi, mức độ đếnđâu, qua đó giáo dục cho học sinh những bài học gì.

- Bước 2: Nghiên cứu sách giáo khoa và các tài liệu liên quan để hiểu

chính xác, đầy đủ những nội dung của bài học, xác định những nội dung kiếnthức, kĩ năng, thái độ cơ bản cần hình thành và phát triển ở học sinh, xác địnhtrình tự logic của bài học Bước này được đặt ra bởi nội dung bài học ngoài phầnđược trình bày trong sách giáo khoa mà còn có thể đã được trình bày trong cáctài liệu khác Trước hết nên đọc kĩ nội dung bài học và hướng dẫn tìm hiểu bàitrong sách giáo khoa để hiểu, đánh giá đúng nội dung bài học rồi mới chọn đọcthêm tư liệu để hiểu sâu, hiểu rộng nội dung bài học Mỗi giáo viên không chỉ có

kĩ năng tìm đúng tư liệu cần đọc mà cần có kĩ năng định hướng cách chọn, đọc

tư liệu cho học sinh, xây dựng một hệ thống câu hỏi, bài tập giúp học sinh nhậnthức, khám phá, vận dụng các kĩ thuật trong bài một cách thích hợp

- Bước 3: Xác định khả năng đáp ứng các nhiệm vụ nhận thức của học

sinh gồm: xác định những kĩ thuật, kĩ năng mà học sinh đã có và cần có, dự kiếnnhững khó khăn, những tình huống có thể nảy sinh và các phương án giải quyết.Giáo viên cần lựa chọn phương pháp, phương tiện dạy học, các hình thức tổchức dạy học và đánh giá cho phù hợp Như vậy, trước khi soạn giáo án cho giờhọc mới giáo viên phải lường trước các tình huống, các cách giải quyết nhiệm

vụ học tập của học sinh

- Bước 4: Lựa chọn phương pháp dạy học, phương tiện dạy học, hình thức

tổ chức dạy học và cách thức đánh giá thích hợp nhằm giúp học sinh học tập tíchcực, chủ động, sáng tạo Bước này được đặt ra bởi trong giờ học theo địnhhướng đổi mới phương pháp, giáo viên phải quan tâm tới việc phát huy tính tíchcực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinhthần hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào những tình huống khác nhau tronghọc tập và trong thực tiễn, tác động đến tư tưởng và tình cảm để đem lại niềmvui, hứng thú trong học tập cho học sinh

- Bước 5: Thiết kế giáo án: Đây là bước người giáo viên bắt tay vào soạn

giáo án - thiết kế nội dung, nhiệm vụ, cách thức hoạt động, thời gian và yêu cầucần đạt cho từng hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học tập của học sinh

b Cấu trúc của một giáo án được thể hiện ở các nội dung sau:

- Mục tiêu bài học:

+ Nêu rõ yêu cầu học sinh cần đạt về kiến thức, kĩ năng, thái độ;

+ Các mục tiêu được biểu đạt bằng động từ cụ thể, có thể lượng hoá được

- Chuẩn bị về phương pháp và phương tiện dạy học:

+ Giáo viên chuẩn bị các thiết bị dạy học (tranh ảnh, mô hình, hiện vật,hoá chất ), các phương tiện dạy học (máy chiếu, video, máy tính, máyprojector ) và tài liệu dạy học cần thiết;

+ Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài học (soạn bài, làm bài tập, chuẩn bị tàiliệu và đồ dùng học tập cần thiết)

- Tổ chức các hoạt động dạy học: Trình bày rõ cách thức triển khai các hoạt

động dạy- học cụ thể Với mỗi hoạt động cần chỉ rõ:

+ Tên hoạt động;

+ Mục tiêu của hoạt động;

+ Cách tiến hành hoạt động;

+ Thời lượng để thực hiện hoạt động;

+ Kết luận của giáo viên về: những kiến thức, kĩ năng, thái độ học sinhcần có sau hoạt động, những tình huống thực tiễn có thể vận dụng,n để giảiquyết; những sai sót thường gặp; những hậu quả có thể xảy ra nếu không cócách giải quyết phù hợp;

- Hướng dẫn các hoạt động tiếp nối: xác định những việc học sinh cần phải tiếptục thực hiện sau giờ học để củng cố, khắc sâu, mở rộng bài cũ hoặc để chuẩn bịcho việc học bài mới

c Các bước thực hiện giờ dạy học

Một giờ dạy học nên được thực hiện theo các bước cơ bản sau:

- Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh

+ Kiểm tra tình hình nắm vững bài học cũ và những kiễn thức, kĩ năng đãhọc có liên quan đến bài mới

+ Kiểm tra tình hình chuẩn bị bài mới (soạn bài, làm bài tập, chuẩn bị tàiliệu và đồ dùng học tập cần thiết))

Lưu ý: Việc kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh có thể thực hiện đầu giờhọc hoặc có thể đan xen trong quá trình dạy bài mới

- Tổ chức dạy và học bài mới

- GV giới thiệu bài mới: nêu nhiệm vụ học tập và cách thức thực hiện đểđạt được mục tiêu bài học; tạo động cơ học tập cho hoc sinh

- GV tổ chức, hướng dẫn học sinh suy nghĩ, tìm hiểu, khám phá và lĩnhhội nội dung bài học, nhằm đạt được mục tiêu bài học với sự vận dụng phươngpháp phù hợp như: Vẽ sơ đồ tư duy, hoạt động nhóm theo cặp, khăn trải bàn,thuyết trình, đóng vai,

Hình 1 : Hình ảnh học sinh trường THPT Trường Thi sử dụng phương pháp sơ đồ tư duy, thảo luận nhóm, thuyết trình trong giờ học Ngữ Văn

- Luyện tập, củng cố

GV hướng dẫn HS củng cố, khắc sâu những KT, KN, thái độ đã có thôngqua hoạt động thực hành luyện tập có tính tổng hợp, nâng cao theo những hìnhthức khác nhau

- Đánh giá kết quả học tập

- Trên cơ sở đối chiếu với mục tiêu bài học, giáo viên dự kiến một số câuhỏi, bài tập và tổ chức cho học sinh tự đánh giá về kết quả học tập của bản thân

và của bạn

- Giáo viên đánh giá, tổng kết về kết quả giờ học

- Hướng dẫn học sinh học bài, làm việc ở nhà

- Gíao viên hướng dẫn học sinh luyện tập, củng cố bài cũ (thông qua làmbài tập, thực hành, thí nghiệm, )

- GV hướng dẫn HS chuẩn bị bài học mới

Sau đây là một giáo án minh họa cụ thể đã áp dụng các bước xây dựngmột giờ dạy theo phương pháp tổ chức hoạt động học cho học sinh

Giáo án minh họa Tiết 60-61 VỢ NHẶT

- Hiểu được niềm khát khao hạnh phúc gia đình, niềm tin bất diệt vào cuộc sống

và tình thương yêu đùm bọc lẫn nhau giữa những con người lao động ngèo khổngay trên bờ vực thẳm của cái chết

- Nắm được những nét đặc sắc về nghệ thuật của thiên truyện: sáng tạo tìnhhuống, gợi không khí, miêu tả tâm lí, dựng đối thoại

2 Kĩ năng: Đọc hiểu truyện hiện đại Việt Nam giai đoạn từ Cách mạng tháng

Tám năm 1945 đến năm 1975 theo đặc trưng thể loại

3 Định hướng năng lực:

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến tác giả, tác phẩm của Kim Lân

- Năng lực đọc – hiểu các tác phẩm văn xuôi hiện đại Việt Nam giai đoạn1945-1975

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về giá trị tư tưởng vànghệ thuật của truyện

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành công nội dung, nghệ thuậttruyện Vợ nhặt

- Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm của các nhân vật trong truyện, cácnhân vật có cùng đề tài với các tác giả khác;

- Năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học;

4 Thái độ, phẩm chất:

Trân trọng cảm thông trước khát vọng hạnh phúc của con người; biết ơn cáchmạng đã đem lại sự đổi đời cho những người nghèo khổ, nạn nhân của chế độ cũ