TL CHINH TRI học NÂNG CAO kinh nghiệm xây dựng cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực của các nước châu âu (đức, thụy điển) và những gợi mở cho việt nam trong giai đoạn hiện nay

Đề tài: Kinh nghiệm xây dựng cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực của các nước Châu Âu (Đức, Thụy Điển) và những gợi mở cho Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài. Ngày nay, tham nhũng, tiêu cực đã trở thành vấn nạn chung của mọi quốc gia, mọi nền văn hóa, mọi thể chế chính trị. Tham nhũng, tiêu cực không chỉ làm tổn hại nền kinh tế, suy đồi đạo đức dân tộc mà còn làm giảm lòng tin của nhân dân vào chính quyền, dần dần có thể dẫn đến sụp đổ cả một hệ thống chính trị. Trước những thách thức lớn của tình trạng tham nhũng, tiêu cực, các quốc gia trên thế giới đều cố gắng luận giải và tìm ra những giải pháp phòng, chống tệ nạn này. Mỗi quốc gia một thể chế riêng, một đặc điểm riêng, do đó các giải pháp là không thể đồng nhất. Tuy nhiên, những điểm giao cắt vẫn xuất hiện và đó cũng chính là những nguyên tắc chung mà bất cứ quốc gia nào cũng cần tuân thủ. Một trong những quốc gia châu Âu có nhiều kinh nghiệm quý báu trong xây dựng cơ chế phòng, chống tham nhũng, tiêu cực chính là hai quốc gia thuộc thể chế Cộng hòa Đại nghị liên bang: Đức và Quân chủ lập hiến với thể chế đại nghị: Thụy Điển. Ở Việt Nam, xây dựng cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực luôn là vấn đề quan trọng trong việc giữ gìn hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Năm 1992, tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII, đã nêu: “Tệ tham nhũng, hối lộ, ăn chơi phung phí tài sản của nhân dân rất nghiêm trong và kéo dài. Những hiện tượng đó gây tác hại rất lớn, làm tổn hại thanh danh của Đảng” 5. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng cũng đã đề ra nhiều chủ trương, giải pháp nhằm đẩy mạnh cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, trong đó nêu rõ: “Đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí là một nhiệm vụ trọng tâm của công tác xây dựng Đảng, nhiệm vụ trực tiếp, thường xuyên của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội” 6. Đặc biệt, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Đảng ta cũng đã khẳng định phải đẩy mạnh đấu tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí, xử lý kịp thời, nghiêm minh các hành vi tham nhũng, lãng phí và bao che, tiếp tay cho tham nhũng, lãng phí,…Có thể nói, tham nhũng, tiêu cực đã trở thành một loại “giặc” đáng sợ, một nỗi lo lớn cho toàn dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên đến nay, thực trạng đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực ở nước ta vẫn chưa đạt được những thành quả nhất định, biện pháp xử lý chưa đủ sức răn đe. Do đó, xây dựng cơ chế phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là một trong những vấn đề cấp thiết hiện nay. Để xây dựng cơ chế tốt, hợp lý không chỉ căn cứ vào tình hình thực tiễn trong nước mà còn cần học hỏi kinh nghiệm quý báu của các quốc gia khác. Vậy nên, nhóm tác giả lựa chọn đề tài “Kinh nghiệm xây dựng cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực của các nước Châu Âu (Đức, Thụy Điển) và những gợi mở cho Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của nhóm.

Đề tài:

Kinh nghiệm xây dựng cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực của các nước Châu Âu (Đức, Thụy Điển) và những gợi mở cho Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài.

Ngày nay, tham nhũng, tiêu cực đã trở thành vấn nạn chung củamọi quốc gia, mọi nền văn hóa, mọi thể chế chính trị Tham nhũng, tiêucực không chỉ làm tổn hại nền kinh tế, suy đồi đạo đức dân tộc mà cònlàm giảm lòng tin của nhân dân vào chính quyền, dần dần có thể dẫn đếnsụp đổ cả một hệ thống chính trị

Trước những thách thức lớn của tình trạng tham nhũng, tiêu cực,các quốc gia trên thế giới đều cố gắng luận giải và tìm ra những giải phápphòng, chống tệ nạn này Mỗi quốc gia một thể chế riêng, một đặc điểmriêng, do đó các giải pháp là không thể đồng nhất Tuy nhiên, những điểmgiao cắt vẫn xuất hiện và đó cũng chính là những nguyên tắc chung màbất cứ quốc gia nào cũng cần tuân thủ Một trong những quốc gia châu

Âu có nhiều kinh nghiệm quý báu trong xây dựng cơ chế phòng, chốngtham nhũng, tiêu cực chính là hai quốc gia thuộc thể chế Cộng hòa Đạinghị liên bang: Đức và Quân chủ lập hiến với thể chế đại nghị: ThụyĐiển

Ở Việt Nam, xây dựng cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cựcluôn là vấn đề quan trọng trong việc giữ gìn hệ thống chính trị trong sạch,vững mạnh Năm 1992, tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trungương Đảng khóa VII, đã nêu: “Tệ tham nhũng, hối lộ, ăn chơi phung phítài sản của nhân dân rất nghiêm trong và kéo dài Những hiện tượng đógây tác hại rất lớn, làm tổn hại thanh danh của Đảng”[5] Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ X của Đảng cũng đã đề ra nhiều chủ trương, giải phápnhằm đẩy mạnh cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, trong đó nêurõ: “Đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí là một nhiệm vụ trọngtâm của công tác xây dựng Đảng, nhiệm vụ trực tiếp, thường xuyên của

cả hệ thống chính trị và toàn xã hội” [6] Đặc biệt, tại Đại hội đại biểutoàn quốc lần thứ XII, Đảng ta cũng đã khẳng định phải đẩy mạnh đấutranh phòng chống tham nhũng, lãng phí, xử lý kịp thời, nghiêm minh cáchành vi tham nhũng, lãng phí và bao che, tiếp tay cho tham nhũng, lãngphí,…Có thể nói, tham nhũng, tiêu cực đã trở thành một loại “giặc” đáng

sợ, một nỗi lo lớn cho toàn dân tộc Việt Nam

Tuy nhiên đến nay, thực trạng đấu tranh chống tham nhũng, tiêucực ở nước ta vẫn chưa đạt được những thành quả nhất định, biện pháp

xử lý chưa đủ sức răn đe Do đó, xây dựng cơ chế phòng, chống thamnhũng, tiêu cực là một trong những vấn đề cấp thiết hiện nay Để xâydựng cơ chế tốt, hợp lý không chỉ căn cứ vào tình hình thực tiễn trongnước mà còn cần học hỏi kinh nghiệm quý báu của các quốc gia khác

Vậy nên, nhóm tác giả lựa chọn đề tài “Kinh nghiệm xây dựng cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực của các nước Châu Âu (Đức, Thụy Điển) và những gợi mở cho Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” làm đề

tài nghiên cứu của nhóm

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.

Nghiên cứu cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực là một trongnhững nội dung quan trọng nhằm hạn chế và đẩy lùi tình trạng thamnhũng, tiêu cực đang diễn ra hiện nay Do đó trong những năm qua, đã córất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài, có thể kể đến như:

Hồng Vĩ (2004): Các biện pháp chống tham nhũng ở Trung Quốc,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Trong cuốn sách này, tác giả đã tập trung

nghiên cứu tình trạng tham nhũng ở Trung Quốc thời kỳ cải cahs mở cửa;các dạng tham nhũng điển hình ở thời kỳ này; nguyên nhân của tình trạngtham nhũng Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp chống tham nhũng ởTrung Quốc hiện nay.

Ban Nội chính Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2005): Một

số văn bản của Nhà nước về phòng chống tham nhũng, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội Cuốn sách này gồm hai phần Phần 1: Tập trung làm rõnhững vấn đề chung về pháp luật chống tham nhũng ở nước ta hiện nay.Phần 2: Bao gồm những văn bản pháp lý của Nhà nước về phòng chốngtham nhũng: Văn bản pháp luật quốc hội, Ủy ban thường vụ quốc hội;Chính phủ, Thủ tướng chính phủ, Tfao án nhân dân tối cao

Phan Xuân Sơn, Phạm Thế Lực (đồng chủ biên) (2008), Nhận diện tham nhũng và những giải pháp phòng chống tham những ở Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Đây là công trình khoa học đề

cập một cách sâu sắc, toàn biện về tham nhũng ở Việt Nam dưới góc độ

Trần Thái Hà (2014), Kinh nghiệm phòng chống tham nhũng của Công hòa Phần Lan, Tạp chí lý luận chính trị, số 2 Tác giả đã phân tích

tình hình tham nhũng ở Phần Lan, đưa ra nhận định rằng tham nhũng ởnước này rất ít xảy ở khu vực tư và các vụ tham nhũng ở khu vực này rất

ít dược đưa ra xét xử; phân tích các nguyên tắc cơ bản trong dấu tranhphòng chống tham nhũng; đưa ra các giải pháp mà Phần Lan đã thực hiệnthành công trong công tác đấu tranh phòng chống tham nhũng và đây lànước có tỷ lệ tham nhũng thấp nhất trên thế giới

Nguyễn Phú Trọng (2014): Quyết tâm ngăn chặn và từng bước đẩy lùi tham nhũng, góp phần xây dựng Đảng ngày càng trong sạch, vững mạnh, Tạp chí Cộng sản số 860, tháng 6 Bài viết đánh giá tình hình, kết

quả công tác phòng chống tham nhũng; phân tích những hạn chế à

nguyên nhân hạn chế trong công tác giáo dục phòng chống tham nhũng;

từ đó đưa ra các giải pháp, chủ trương phòng chống tham nhũng trongthời gian tới

Các đề tài nghiên cứu trên đều đã phân tích tình hình tham nhũng

và đưa ra các giải pháp nhằm đẩy lùi tình trạng tham nhũng, tiêu cựcnhưng chưa có đề tài nào đi sâu nghiên cứu về kinh nghiệm tham nhũng,tiêu cực ở các quốc gia Châu Âu mà cụ thể là Đức và Thụy Điển, từ đóvận dụng vào giải quyết vấn đề tham nhũng, tiêu cực ở Việt Nam

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.

3.1 Mục tiêu nghiên cứu.

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về cơ chế phòng chốngtham nhũng, tiêu cực và nghiên cứu kinh nghiệm xây dựng cơ chếphòng chống tham nhũng, tiêu cực ở các nước châu Âu (Đức, ThụyĐiển), đề tài đưa ra các giải pháp gợi mở cho việc xây dựng cơ chếphòng chống tham nhũng, tiêu cực ở Việt Nam giai đoạn hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Làm rõ cơ sở lý luận về cơ chế phòng chống tham nhũng,tiêu cực

- Nghiên cứu kinh nghiệm xây dựng cơ chế phòng chống thamnhũng, tiêu cực ở các nước châu Âu, đặc biệt là Đức vàThụy Điển

- Đề xuất các giải pháp gợi mở cho xây dựng cơ chế phòngchống tham nhũng, tiêu cực ở nước ta hiện nay

4 Đối tượng nghiên cứu.

Kinh nghiệm xây dựng cơ chế phòng chống tham nhũng,tiêu cực của các nước châu Âu (Đức, Thụy Điển) và những gợi mởcho Việt Nam

5 Đối tượng khảo sát, phạm vi và giới hạn nghiên cứu.

- Đối tượng khảo sát: Cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực.

- Phạm vi nội dung: Kinh nghiệm xây dựng cơ chế phòng chống

tham nhũng, tiêu cực ở Đức, Thụy Điển và những gợi mở cho ViệtNam hiện nay

- Giới hạn không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực tại Đức, Thụy Điển, Việt Nam.

- Giới hạn thời gian: Từ năm 2000 đến nay.

6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu.

6.1 Phương pháp luận.

Đề tài nghiên cứu dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác –

Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, chủ trương của Đảng,chính sách, pháp luật của Nhà nước hiện nay về cơ chế phòng chốngtham nhũng, tiêu cực

6.2 Phương pháp nghiên cứu.

- Pháp pháp chủ nghĩa duy vật biện chứng

- Phương pháp lịch sử và logic

- Phương pháp phân tích và tổng hợp

- Phương pháp phân tích số liệu

- Phương pháp điều tra xã hội học

- Phương pháp so sánh

7 Đóng góp mới của đề tài.

- Đề tài làm sáng tỏ hơn một số vấn đề lý luận về cơ chế phòngchống tham nhũng, tiêu cực

- Đúc kết kinh nghiệm xây dựng cơ chế phòng chống tham nhũng,tiêu cực ở các nước Châu Âu, đặc biệt là Đức và Thụy Điển

- Đề xuất và luận giải cơ sở khoa học của các giải pháp gợi mở choviệc xây dựng cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực ở ViệtNam hiện nay

8 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài.

- Đề tài góp phần làm phong phú thêm kho tàng lý luận về cơ chếphòng chống tham nhũng, tiêu cực và có thể được sử dụng làm tàiliệu tham khảo cho những đề tài liên quan

- Những gợi mở cho việc xây dựng cơ chế phòng chống tham nhũng,tiêu cực được trình bày trong đề tài nếu được áp dụng tốt sẽ manglại hiệu quả thực tiễn

9 Kết cấu tổng thể của đề tài.

Ngoài phần mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, sơ đồ bảng biểu,

đề tài gồm 3 chương và 8 tiết được trình bày trên 50 trang khổ A4

NỘI DUNGChương 1 Một số vấn đề lý luận về cơ chế phòng chống

tham nhũng, tiêu cực.

1.1 Khái niệm tham nhũng, tiêu cực và cơ chế phòng chống tham

nhũng, tiêu cực.

1.1.1 Khái niệm tham nhũng.

Tham nhũng xuất hiện kể từ khi có sự phân chia giai cấp và hìnhthành nhà nước Bàn về khái niệm tham nhũng, rất nhiều nhà nghiên cứu

đã đưa ra những định nghĩa khác nhau Mỗi định nghĩa đều nhìn nhậntham nhũng ở những góc độ khác nhau nhưng tựu chung đều nhấn mạnh

sự lạm dụng quyền lực, vị trí công tác để trục lợi cá nhân

Trong tiếng Anh, tham nhũng là “corruption”, nghĩa là hư hỏng, đồi bại, thối nát, phá hoại,… [20,Tr370] Trong tiếng Pháp có từ

“Corruptional”, theo nghĩa đen là sự thối rữa, sự tự phá hủy, sự đồi bại,

sự mục nát từ trong bản thể; theo nghĩa bóng là một loại tội phạm diễn ra trong việc sử dụng công cụ và quyền lực nhà nước một cách bịp bợm, tàn bạo và cực đoan nhằm thu lợi cho bản thân, gây thiệt hại cho nhà nước

và công dân [21,tr406] Theo từ điển tiếng Việt, “tham nhũng là sự lợi dụng quyền hạn để nhũng nhiễu dân và lấy của” [27,tr910] Tại Điều 1, Luật phòng chống tham nhũng định nghĩa: “tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi” Bàn về “vụ lợi”, Điều 3, Luật phòng chống tham nhũng giải thích:

“vụ lợi là lợi ích vật chất, tinh tình mà người có chức vụ, quyền hạn đạt được thông qu hành vi tham nhũng”

Trên thế giới hiện nay đã có rất nhiều định nghĩa khác nhau vềtham nhũng:

Theo Tổ chức Minh bạch Thế giới (Transparance International),

tham nhũng là hành vi “của người lạm dụng chức vụ, quyền hạn hoặc cố

ý làm trái pháp luật để phục vụ cho lợi ích cá nhân”.

Ngân hàng Thế giới (World Bank – WB) cho rằng “tham nhũng là

sự lạm dụng chức vụ công để tư lợi” [26,tr9].

Ngân hàng Phát triển Châu Á lại có khái niệm rộng hơn, tham

nhũng là “lạm dụng chức vụ công hoặc chức vụ tư để tư lợi” [26,tr10]

Tại Việt Nam, GS,TS Nguyễn Xuân Yêm, PGS,TS Nguyễn HòaBình, TS Bùi Minh Thanh đã đưa ra định nghĩa rất cụ thể về thamnhũng:

Tham nhũng là hiện tượng xã hội tiêu cực có tính chất lịch sử xuấthiện và tồn tại trong xã hội phân chia giai cấp và hình thành nhànước, được thể hiện bằng hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để

vụ lợi cho cá nhân hoặc người khác dưới bất kỳ hình thức nào, gâythiệt hại tài sản của nhà nước, của tập thể, của công dân hoặc đedọa gây thiệt hại cho hoạt động đứng đắn của cơ quan nhà nước, tổchức xã hội hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của nhân dân [28,tr26] Xét và tham nhũng, V.I Lênin không đề cập trực tiếp đến cụm từnày nhưng lại nhắc nhiều đến bệnh “quan liêu” Thực tế chúng minh,quan liêu và tham nhũng có mối quan hệ mật thiết với nhau, quan liêudẫn đến tham nhũng và càng tham nhũng thì tệ quan liêu càng tràn lan,

nghiêm trọng Theo Lênin, những người quan liêu “là thành những nhân vật có đặc quyền, thoát ly quần chúng và đứng trên quần chúng” Người cũng chỉ rõ: “Chúng ta có những phần tử quan liêu không những trong các cơ quan xô - viết của chúng ta mà cả trong những cơ quan đảng nữa"

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã rất sớm nhận rõ một trong những nguy

cơ đối với đảng cầm quyền không chỉ là bệnh quan liêu, xa quần chúng

mà còn là các thói hư tật xấu do chủ nghĩa cá nhân sinh ra như tham ô

lãng phí Người đã khẳng định: “Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là

kẻ thù của nhân dân, của bộ đội và của Chính phủ” Xét ở bản chất, tham

- Mục đích của hành vi tham nhũng là vụ lợi Nếu hành vi lợi dụngchức vụ, quyền hạn nhưng không xuất hiện từ động cơ, mục đích

vụ lợi thì không coi là tham nhũng

- Tham nhũng gây thiệt hại hoặc đe dọa thiệt hại cho nhà nước, tổchức xã hội và nhân dân

Từ những khái niệm và đặc điểm của tham nhũng, nhóm nghiên

cứu đưa ra khái niệm tham nhũng như sau: “Tham nhũng là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao nhằm mục đích vụ lợi, gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho nhà nước, tổ chức xã hội và nhân dân”.

1.1.2 Khái niệm tiêu cực.

Tiêu cực là khái niệm đươc dùng rất phổ biến Khái niệm này tráivới khái niệm tích cực – nghĩa là có tác dụng xây dựng, phát triển

Theo Từ điển Tiếng Việt, tiêu cực được hiểu theo 3 nghĩa:

Nghĩa thứ nhất, tiêu cực nghĩa là “có tác dụng phủ định, làm trở ngại sự phát triển” Với định nghĩa này ta có các cụm từ như “yếu tố tiêu cực”, “mặt tiêu cực của vấn đề”.

Nghĩa thứ hai, tiêu cực “chỉ sự chịu tác động mà không có phản ứng, hoặc phản ứng yếu ớt, không có những hoạt động mang tính chất

chủ động” Với khái niệm này ta có các cụm từ như: “thái độ tiêu cực”,

“phản ứng tiêu cực”.

Nghĩa thứ ba, tiêu cực là “không lành mạnh, có tác dụng không tốt với quá trình phát triển của xã hội” Với nghĩa này, ta có những cụm từ thưỡng gặp như: “hiện tượng tiêu cực”, “tệ nạn tiêu cực”, “nảy sinh tiêu cực”, “đấu tranh phòng chống tiêu cực” [22,tr 227]

Căn cứ vào nội dung nghiên cứu của đề tài, khái niệm “tiêu cực”được hiểu theo nghĩa thứ ba, tức là những hiện tượng gây tác động khôngtốt, không lành mạnh đến sự phát triển của xã hội

Từ những định nghĩa trên về tiêu cực, nhóm nghiên cứu đưa ra

định nghĩa tiêu cực như sau: “Tiêu cực là những hành vi không lành mạnh, có tác dụng xấu đến sự phát triển của xã hội”.

1.1.3 Khái niệm cơ chế và cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu

cực.

Khái niệm “cơ chế” thường được sử dụng đi kèm nhiều thuật ngữkhác nhằm tạo nên các khái niệm chuyên môn trong các lĩnh vực khoahọc khác nhau Trong Tâm lý học ta có “cơ chế kích thích – phản ứng”,trong Kinh tế học có “cơ chế kinh tế”, “cơ chế thị trường”, “cơ chế quản

lý kinh tế”, trong Chính trị học có “cơ chế hành chính”, “cơ chế mộtcửa”, “cơ chế áp dụng pháp luật”, trong Sinh học có “cơ chế quang hợp”,

“cơ chế tuần hoàn”…

Trong tiếng Anh, cơ chế được viết là “mechanism” với hai nghĩa

khác nhau Một là, “Cơ chế là hệ thống các bộ phận hoạt động cùng nhautrong cỗ máy” Hai là “Cơ chế là một quá trình tự nhiên hoặc được thiếtlập, nhờ đó một hoạt động nào đó được tiến hành hoặc được thực hiện”

Theo Từ điển Tiếng Việt, cơ chế là “cách thức tổ chức nội bộ và quy luật vận hành, biến hóa của một hiện tượng” [22,tr289]

Như vậy, cơ chế gắn liền với hoạt động của các yếu tố cấu thànhnên một chỉnh thể Từ những quan niệm trên, nhóm nghiên cứu đưa ra

định nghĩa “cơ chế” như sau: “Cơ chế là cách thức hoạt động của các bộ phận có mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau trong một chỉnh thể”

Phòng chống tham nhũng, tiêu cực là hoạt động cần thiết và cấpbách của mọi thể chế chính trị Để phòng chống được tham nhũng, tiêucực, không thể nào thực hiện chỉ trong một thời gian ngắn với một vàibiện pháp đơn giản mà cần có cả một cơ chế tác động

Từ định nghĩa cơ chế, nhóm nghiên cứu đua ra khái niệm: “Cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực là cách thức hoạt động của các đơn

vị, cơ quan, tổ chức trong bộ máy chính trị nhằm xử lý, ngăn chặn và đẩy lùi các hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao để vụ lợi”.

1.2 Điều kiện nảy sinh và biểu hiện của tham nhũng, tiêu cực.

1.2.1 Điều kiện nảy sinh tham nhũng, tiêu cực.

1.2.1.1 Điều kiện khách quan

Tham nhũng, tiêu cực dù trong điều kiện lịch sử nào cũng có, trongthể chế chính trị nào cũng xuất hiện, nhưng ở những môi trường thuận lợicho sự nảy sinh, tham nhũng tiêu cực sẽ phát triển mạnh hơn và ngàycàng lan rộng Xét về điều kiện khách quan, các yếu tố khiến tham nhũng,tiêu cực nảy sinh đó là:

Hệ thống chính trị chậm đổi mới Pháp luật còn nhiều sơ hở, chồngchéo, chưa nhất quán, trình độ quản lý lạc hậu, còn nhiều bất cập Việcphân cấp quản lý giữa Trung ương và địa phương chưa rõ; phân biệt quản

lý nhà nước với quản lý sản xuất, kinh doanh chưa đầy đủ Cơ chế quản

lý tài sản công, quản lý vốn, tài sản trong doanh nghiệp nhà nước cònlỏng lẻo

Mặt trái của cơ chế thị trường khiến sự cạnh tranh không lànhmạnh có điều kiện phát triển, đề cao quá mức giá trị đồng tiền, thươngmại hóa mọi mối quan hệ, giá trị đạo đức bị đảo lộn Con người sẵn sang

vì lợi ích bản thân mà chà đạp lên mọi lợi ích của cộng đồng, xã hội

Nhiều nét văn hóa của người Việt như biếu, tặng,…bị lợi dụng đểthực hiện hành vi tham nhũng, hối lộ.

1.2.1.2 Điều kiện chủ quan

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: “Tham ô và lãng phí đều do bệnh quan liêu mà ra” [8, tr489-490] Người chỉ rõ, quan liêu

chính là nguyên nhân sâu xa, trực tiếp, nơi nào có quan liêu thì nơi đó cótham ô, lãng phí, quan liêu càng nặng thì tham ô, lãng phí càng nhiều.Như vậy, “bệnh quan liêu” cũng chính điều kiện của tham nhũng, tiêucực Người chỉ rõ: “Quan liêu là bệnh giấy tờ, bệnh hình thức, không thực

tế, là xa cách quần chúng,…”, không đi sâu xát công viêc, việc gì cũngnắm đại khái, chung chung

Bên cạnh “bệnh quan liêu”, tham nhũng, tiêu cực còn nảy sinh bởnhững điều kiện chủ quan sau:

Sự lãnh đạo, chỉ đạo đấu tranh phòng chống tham nhũng lãng phí

ở một số nơi chưa chặt chẽ, chưa thường xuyên và chưa đủ sức răn đe

Đạo đức của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên thoái hóa,biến chất Công tác giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viênchưa thường xuyên Công tác tuyên truyền phòng chống tham nhũng, tiêucực chưa đem lại nhiều kết quả tích cực

Công tác giám sát, kiểm tra, đánh giá đối với cán bộ, đảng viên cònlỏng kẻo, chưa được thực hiện thường xuyên, nghiêm túc

Chức năng, nhiệm vụ của một số cơ quan phòng chống thamnhũng, tiêu cực chưa được quy định rõ ràng; thiếu các chế tài, công cụ đểphát hiện, xử lý, ngăn chặn tham nhũng, tiêu cực

Cải cách hành chính còn chậm và nhiều lúng túng Thủ tục hànhchính vẫn còn rườm rà, phức tạp Cơ chế “xin – cho” vẫn còn phổ biến

Cơ chế trách nhiệm của các cán bộ, công chức chưa rõ ràng, cụ thể, đặcbiệt là trách nhiệm của người đứng đầu, lãnh đạo các cơ quan, đơn vị

Sự tham gia đấu tranh phòng chống tham nhũng, tiêu cực của các

tổ chức, đơn vị, quần chúng nhân dân chưa tích cực, chưa phát huy hiệuquả Một số cơ quan báo chí chưa phát huy hết vai trò, chức năng trongcông tác phòng chống tham nhũng, tiêu cực

Chế độ lương, thưởng còn chưa hợp lý, chưa khích lệ sự nhiệt tình,cống hiến của cán bộ, công chức, viên chức

1.2.2 Biểu hiện của tham nhũng, tiêu cực.

Trên thực tế, hành vi tham nhũng, tiêu cực biểu hiện rất đa dạng,dưới nhiều hình thức khác nhau Trong Tài liệu Bồi dưỡng về phòng,chống tham nhũng của Viện Khoa học Thanh tra nêu rõ, tham nhũng gồmcác biểu hiện sau:

+ Tham ô tài sản.

+ Nhận hối lộ.

+ Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản.

+ Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì

vụ lợi

+ Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi

+ Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng với người khác để trục lợi

+ Giả mạo trong công tác vì vụ lợi.

+ Đưa hối lộ, môi giới hối lộ được thực hiện bởi người có chức vụ, cóquyền hạn để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địaphương vì vụ lợi

+ Nhũng nhiễu vì vụ lợi

+ Không thực hiện nhiệm vụ công vụ vì vụ lợi

+ Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành vi vi phạm

pháp luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc kiểm tra, thanh tra,

kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án vì vụ lợi.

Xét về hiện tượng tiêu cực của cán bộ, công chức, viên chức, có thể kháiquát thành một số biểu hiện sau:

+ Cá nhân chủ nghĩa; ích kỷ, lợi dụng; hay ganh ghét, đố kị, tị nạnh.+ Gây mất đoàn kết nội bộ; cục bộ, bè phái; tranh chức, tranh quyền; viphạm nguyên tắc tập trung dân chủ

+ Chạy theo thành tích, thích được đề cao, ca ngợi; hay phô trương, chedấu khuyết điểm

+ Thờ ơ, vô cảm, thiếu trách nhiệm, mắc bệnh quan liêu

+ Kê khai tài sản không trung thực

Như vậy, tham nhũng, tiêu cực đều là những hành vi gây tổn hại xã hội,trở thành vấn nạn của quốc gia và cần được nhanh chóng đẩy lùi Các hành vitham nhũng, tiêu cực hoàn toàn có thể được phát hiện khi căn cứ vào đặc điểm

và các biểu hiện cụ thể của nó

1.3 Sự cần thiết phải có cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực.

Tham nhũng, tiêu cực gây nên những hậu quả to lớn đối với sự phát triểncủa xã hội V.I Lênin đã khẳng định tác hại của quan liêu rất nguy hiểu có thểdẫn đến thay đổi bản chất của Nhà nước và “làm tiêu vong" cả chế độ Ngườicảnh báo: “Toàn bộ công việc của tất cả các cơ quan kinh tế của chúng ta bị

khốn khổ trước hết về tệ quan liêu Những người cộng sản đã trở thành những

tên quan liêu Nếu có cái gì sẽ làm tiêu vong chúng ta thì chính là cái đó” Quanliêu tất yếu sẽ dẫn tới tham nhũng, cùng với quan liêu thì hủ hóa, tham nhũngcàng lan tràn và nghiêm trọng hơn

Hồ Chí Minh cũng đã nhấn mạnh: "những kẻ tham ô, lãng phí và quan liêu thì phá hoại tinh thần, phí phạm sức lực, tiêu hao của cải của Chính phủ và của nhân dân Tội lỗi ấy cũng nặng như tội lỗi Việt gian, mật thám" “Tham ô

là trộm cướp”, “là kẻ thù của nhân dân, của bộ đội, của chính phủ” (Hồ Chí Minh, Toàn tập, t.6 tr 490) "Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu, dù cố ý hay không, cũng là bạn đồng minh của thực dân và phong kiến” nên "chống tham ô,

lãng phí và bệnh quan liêu cũng quan trọng và cần kíp như việc đánh giặc trênmặt trận"

Như vậy, xét về mặt chính trị, tham nhũng, tiêu cực sẽ làm chậm quátrình xây dựng, phát triển đất nước; kìm hãm con đường đi lên chủ nghĩa xã hội;làm giảm uy tín của Đảng; giảm lòng tin của quần chúng nhân dân; dẫn đếnmất đoàn kết dân tộc Khi lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đao của Đảng bịgiảm sút sẽ rất khó để các chủ trương, chính sách, quy định của Đảng, Nhà nước

đi sâu vào quần chúng, từ đó tạo điều kiện cho các thế lực thù địch lôi kéo, kíchđộng, chống phá cách mạng nước ta Mất đi lòng tin của nhân dân đồng nghĩavới việc chúng ta mất đi một nguồn sức mạnh to lớn

Về mặt kinh tế, tham nhũng, tiêu cực làm thất thoát tiền của, công sức,thời gian của Nhà nước và nhân dân, con số thất thoát tiền của do tham nhũng,lãng phí vô cùng lớn, gây thiệt hại nặng nề, trong khi đời sống nhân dân cònnhiều khó khăn, nợ công còn nhiều; quá trình quá độ lên chủ nghĩa xã hội còn

nhiều gian nan, vất vả Sự tham nhũng, tiêu cực không chỉ làm thất thoát mà cònlàm kìm hãm sự phát triển kinh tế, dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh, kinh tếkhông ổn định, kém phát triển, kìm hãm đầu tư nước ngoài.

Về mặt xã hội, tham nhũng, tiêu cực làm đảo lộn giá trị đạo đức xã hội,làm tha hóa, biến chất con người, dẫn đến vô tâm, vô cảm, thờ ơ, chà đạp lên lợiích của người khác Lối sống ích kỷ, thực dụng, vì đồng tiền có điều kiện pháttriển Truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc bị lợi dụng, biến chất Đạo đứccon người bị xói mòn, xuống cấp trầm trọng Tham nhũng, tiêu cực dần trởthành điều “tất nhiên” trong suy nghĩ của một số cán bộ, công chức Đây cũngchính là sự “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong chính cán bộ, đảng viên

Tác hại của tham nhũng, tiêu cực không chỉ làm ảnh hưởng đến mọi lĩnhvực trong thời gian đó, địa bàn đó mà còn ảnh hưởng đến cả một quốc gia, dântộc và ảnh hưởng đến nhiều thế hệ sau này

Khi tham nhũng, tiêu cực trở thanh phổ biến, quyền lực chính trị vàquyền lực nhà nước bị biến dạng không còn giữ được vai trò điều hòa các lợiích xã hội, từ đó mất đi sự ổn định, đe dọa sự tồn vong của chế độ mà quyền lựcchính trị và quyền lực nhà nước đang duy trì Do đó, dù ở bất cứ chế độ nào,phòng chống tham nhũng, tiêu cực cũng là cấp bách và cần thiết

Tuy nhiên, hiện nay cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực còn lỏnglẻo, thiếu sự đồng bộ, nhất quán, thiếu sức răn đe Sự lãnh đạo của Đảng và sự

cụ thể hóa thành chính sách, pháp luật phòng chống tham nhũng, tiêu cực chưaphát huy hiệu quả; sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức xã hội và quần chúngnhân dân trong cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng chưa tích cực; cơ chếphát hiện, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm còn nhiều bất cập; phòng chốngtham nhũng, tiêu cực chưa trở thanh phong trào, chưa tạo sự chuyển biến mạnh

mẽ trong nhận thức của cán bộ, công chức, viên chức, đặc biệt là người lãnh đạo

cơ quan Do đó, xây dựng cơ chế phòng chống tham nhũng, tiêu cực là việc làmcần thiết để phát hiện, xử lý và ngăn ngừa tình trạng này

Chương 2 Kinh nghiệm xây dựng cơ chế phòng chống tham nhũng,

tiêu cực ở các nước châu Âu (Đức, Thụy Điển) hiện nay.

2.1 Tình trạng tham nhũng, tiêu cực ở các nước châu Âu (Đức, Thụy Điển).

Để có cái nhìn khách quan và toàn diện hơn về thực trạng tham nhũng

ở Đức, Thụy Điển trong tiểu luận này, chúng tôi xin viện dẫn đánh giá của Tổchức Transparency International- TI - Tổ chức minh bạch quốc tế Đây là một tổchức phi chính phủ, nghiên cứu về vấn đề tham nhũng, sự trong sạch của bộmáy chính quyền ở các nước trên thế giới Hàng năm, tổ chức này tiến hành cáccông trình, khảo sát, nghiên cứu ở các quốc gia do các viện nghiên cứu độc lậptriển khai, rồi tổng hợp kết quả, tính toán ra chỉ số cảm nhận tham nhũng (TheCorruption Perception Index – CPI) và đưa ra bảng xếp hạng minh bạch củamỗi quốc gia Cách tính điểm, đánh giá của tổ chức này như sau: Chỉ số CPIđược xếp theo thang điểm từ 0 đến 10, trong đó nước có chỉ số CPI càng cao thìnước đó có nền công vụ, hành chính càng trong sạch và ít tham nhũng Còn cácnước có chỉ số CPI thấp là nước có bộ máy quản lý yếu kém và nhiều thamnhũng

Theo thăm dò năm 2014, các nước được nhận thức là ít tham nhũng nhất là:

 Đan Mạch 1/182

 New Zealand 2/182

 Phần Lan 3/182

 Barbados , Hồng Kông, Ireland, Hoa Kỳ 17/182

Theo thăm dò năm 2014, các nước được nhận thức nhiều tham nhũng nhất là:

 Somalia , CHDCND Triều Tiên 174/182

 Uzbekistan , Libya, Eritrea 166/182

 Yemen , Venezuela, Haiti, Guiné-Bissau, Angola 161/182

 Syria , Burundi 159/182

 Zimbabwe , Myanmar, Campuchia 156/182

Trong giới hạn tiểu luận này, chúng tôi chỉ đề cập chủ yếu đến tìnhtrạng tham nhũng, tiêu cực ở hai quốc gia Châu Âu (Đức, Thụy Điển) Như vậy,theo thăm dò của Tổ chức minh bạch quốc tế thì Đức và Thụy Điển đều nằmtrong danh sách các nước ít tham nhũng nhất Thụy Điển xếp thứ 4 và Đức xếpthứ 12 trong tổng số 182 quốc gia được thăm dò Với các cơ chế, chính sáchphòng chống tham nhũng đúng đắn, hai quốc gia này đã chứng tỏ là các quốcgia “trong sạch” nhất trên thế giới Tuy nhiên, TI cho biết cuộc khảo sát gần đâynhất đã vẽ lên bức tranh đáng lo ngại về vấn nạn tham nhũng trên thế giới Gần70% trong số 182 nước nằm trong diện khảo sát "có vấn đề nghiêm trọng" liênquan tham nhũng, không nước nào đạt điểm tuyệt đối và hơn 50% đạt điểmtrung bình về mức độ trong sạch Ngay cả những quốc gia có độ minh bạch caonhất cũng phải đối mặt với những thế lực có ảnh hưởng tới chính phủ thông quacác giao dịch sân sau, tài chính vận động và giành giật các hợp đồng chính phủ.

Để thấy, mặc dù vậy nhưng Đức và Thụy Điển vẫn đối mặt với mối đe dọa thamnhũng ở mọi cấp của chính phủ, từ hoạt động cấp phép ở địa phương cho tớithực thi luật và các quy định Tham nhũng xuất hiện mọi lúc, mọi nơi, ở tất cảcác lĩnh vực của đời sống xã hội, ở ngay cả những lĩnh vực được coi là lĩnh vựctinh thần như y tế, giáo dục,

* Tham nhũng ở Đức

Trích dẫn tài liệu nghiên cứu về phòng, chống tham nhũng của Chínhphủ Đức năm 2015 cho biết, nhiều cáo buộc tham nhũng có liên quan đến việccấp thị thực do Bộ Ngoại giao đảm nhiệm Bộ này đã tiến hành xử lý 11 trườnghợp với 15 quan chức bị cáo buộc phạm tội, 10 người trong số đó có liên quanđến vấn đề thị thực Trong trường hợp khác, 2 nhân viên Nhà nước bị cáo buộcnhận hối lộ 10.000 euro từ một nhà thầu đang tìm kiếm hợp đồng xây dựng, 1người trong số đó đã bị phạt cắt giảm 50% lương

Đối chiếu các số liệu điều tra của Bộ Nội vụ Đức cho thấy sự gia tăngcác vụ tham nhũng trong những năm gần đây Cụ thể, năm 2014, có 19 vụ việc;còn năm 2013, số vụ tham nhũng bị điều tra là 12.

Tham nhũng nổi cộm nhất là tại Bộ Môi trường, Bảo tồn thiên nhiên, Xâydựng và An toàn hạt nhân Một công chức bị cáo buộc đã tiết lộ thông tin quantrọng cho một công ty, giúp công ty này có lợi thế trong quá trình đấu thầu Mộtcông chức khác ký hóa đơn giả mạo, gây thất thoát lên tới khoảng 870.000 euro.Trong vụ việc khác, một sỹ quan quân đội Đức (Bundeswehr) đã bị sa thải vì nhậnquà tặng một iPad, một máy tính xách tay và tiền hối lộ Ngoài ra, 2 cán bộ hảiquan bị nghi ngờ đã dành ưu ái đặc biệt để đổi lại những tấm vé cho một buổi hòanhạc Một nhân viên hải quan khác bị cáo buộc giúp cho một công ty ở Đông Nam

Á trốn thuế

Liên quan tới trốn thuế, một quan chức Đức đã bị phạt 4 năm 10 tháng

tù giam vì đã đồng lõa với hành vi trốn thuế, vi phạm lòng tin và tham nhũng

Ba trường hợp khác cũng bị nghi ngờ tham nhũng tại Bộ Lao động

Hành vi tham nhũng được thấy là khá đa dạng, khi một số quan chứctại trung tâm tuyển dụng bị cáo buộc nhận tiền để những người thất nghiệp cóthể tham gia khóa đào tạo lao động do trung tâm này tổ chức

Đó chỉ là một số những vụ án tham nhũng, tiêu cực tiêu biểu được đưa

ra ánh sáng Ngoài ra, còn rất nhiều vụ việc khác vẫn nằm ngoài vòng kiểm soátcủa luật pháp

* Tham nhũng ở Thụy Điển

Theo xếp hạng cảm nhận tham nhũng năm 2013 của tổ chức Minh bạchquốc tế, Thụy Điển đồng hạng ba Kể từ khi xếp hạng này bắt đầu thực hiệnnăm 1995, Thụy Điển chưa bao giờ ra khỏi top 6 Luôn nằm trong danh sáchnhững quốc gia "sạch" nhất thế giới, nhưng người Thụy Điển chỉ dám nghĩmình là "bệnh nhân ít ốm nhất" Theo một nghiên cứu về nhận thức của người

Thụy Điển đối với thực trạng tham nhũng trong khu vực hành chính công củaPGS.TS Gissur Erlingsson của ĐH Tổng hợp Linköping, chuyên nghiên cứu vềchính trị trong nước, như thế không phải là “khỏe” mà chỉ là “ít ốm” Vì nếucũng tính là đánh giá từ bên ngoài, thì Nhóm quốc gia chống tham nhũng(GRECO), một tổ chức do Liên minh châu Âu (EU) thành lập, lại chỉ ra ngườiThụy Điển có phần thua kém trong việc "sẵn sàng tố cáo tham nhũng".

Qua khảo sát để phục vụ nghiên cứu của mình, ông Erlingsson thấy chỉ1/10 người Thụy Điển nghĩ rằng tham nhũng không tồn tại ở nước mình, 9/10người thừa nhận có quan hệ cá nhân thì làm việc với cơ quan công quyền trôichảy hơn, 2/10 người không tin tưởng vào sự trung thực của các công chức

Theo nhà nghiên cứu Thụy Điển, bức tranh về tham nhũng sẽ khôngđầy đủ nếu đánh đồng tham nhũng là hối lộ: "Phải định nghĩa tham nhũng là sựhành xử trái đạo đức và lạm dụng quyền lực - bất cứ việc làm thiếu khách quannào của những người trong khu vực công để dẫn đến sự thiên vị và vụ lợi cánhân"

Nếu xét như thế thì Thụy Điển không phải là không có tham nhũng,hay theo cách nói của một chuyên viên truyền thông của Chính phủ Thụy Điển -

"Chúng tôi không phải là thiên thần"

Điển hình là câu chuyện năm 1995 của Mona Sahlin, môt nữ chính trịgia đầy hứa hẹn, bị phát hiện xài tiền định mức công vụ để làm việc riêng nhưmua sắm lặt vặt, thuê xe Dù không bị kết tội nhưng bà Sahlin đã phải rất chậtvật để quay lại chính trường sau vụ vụ bê bối này

Tham nhũng ở Thụy Điển cũng có ở cấp địa phương như nhiều nướckhác, trong khi chính quyền trung ương nổi tiếng là hoạt động vô cùng hiệu quả,đem lại hệ thống an sinh xã hội hàng đầu thế giới

"Chức năng của chính quyền địa phương, như quy hoạch, cấp phép,thanh kiểm tra, mua sắm và dịch vụ công, là những việc rất dễ bị méo mó, đồng

thời ít được truyền thông hay kiểm toán giám sát so với chính quyền trungương", nhà nghiên cứu chỉ ra trong số 500 tỷ krona Thụy Điển (khoảng 77 tỷUSD) mua sắm công hàng năm thì có 1/5 là không qua đấu thầu minh bạch.

Do đó, dù mức độ rất khiêm tốn so với phần còn lại của thế giới, thamnhũng ở những quốc gia phát triển như Thụy Điển vẫn là vấn đề đáng lưu tâm,

vì những tác động tiêu cực của nó đối với xã hội

"Nó làm lệch lạc sự cạnh tranh, khiến các doanh nghiệp ngần ngại đầu

tư và cản trở việc kinh doanh", ông Erlingsson nói "Hơn thế, tham nhũng đedọa nguyên tắc pháp quyền, làm giảm lòng tin vào các cơ quan công quyền.Cuối cùng là làm tổn hại đến sự phát triển của cả nền kinh tế lẫn nền dân chủ"

Vì vậy, việc ngày càng nhiều người Thụy Điển nhận định rằng cótham nhũng ở đất nước mình, là một việc tốt, theo nhà nghiên cứu: "Không nhìnnhận đúng về bản chất của tham nhũng thì rất khó ngăn chặn và đấu tranh"

2.2 Cơ chế phòng, chống tham nhũng, tiêu cực ở các nước châu Âu (Đức, Thụy Điển) – Thành tựu, hạn chế và nguyên nhân.

Ở Mỹ và các nước Tây Âu việc chống tham nhũng được nhấn mạnh ởkhâu thể chế, tức là việc tổ chức bộ máy nhà nước sao cho các nhánh quyền lực

có thể kiểm tra, giám sát lẫn nhau và thiết lập sự kiểm soát từ phía xã hội Đồngthời, việc xây dựng những tổ chức chống tham nhũng đủ mạnh, độc lập trongđiều tra và khách quan trong xử lý Phát huy vai trò của các cơ quan chức năng,nhất là cơ quan Thanh tra, Giám sát trong việc phát hiện và xử lý tham nhũngcũng là những cơ chế phòng chống tham nhũng hiệu quả mà hai nước này ápdụng

2.2.1 Thể chế chính trị Đức.

- Hiến pháp

Bản hiến Pháp hiện nay của Cộng hòa Liên bang Đức được soạn thảo

từ năm 1949 trên cơ sở 5 nguyên tắc chung: Nước cộng hòa, dân chủ, nhà nướcliên bang bảo đảm tính độc lập của các bang, nhà nước xã hội và nhà nước phápquyền, phân quyền

- Lập pháp

Hạ viện là cơ quan duy nhất do nhân dân trực tiếp bầu ra, có 603 thànhviên, với nhiệm kỳ 4 năm Hạ viện có quyền lập pháp, thông qua ngân sách,thành lập Chính phủ và một số cơ quan nhà nước, giám sát hoạt động và cóquyền giải tán Chính phủ, Ban lãnh đạo gồm Chủ tịch, các Phó chủ tịch và cácThư ký, Hội đồng Trưởng lão Hạ viện có Ủy ban điều tra, Ủy ban về công táccủa Liên Minh châu Âu, Ủy ban Quốc phòng, Ủy ban đối ngoại, Ủy ban Thỉnhcầu và 18 ủy ban thường trực khác

Thượng viện (Hội đồng Liên bang) có 68 thành viên đại diện cho 16bang Mỗi bang có ít nhất 3 đại biểu do Chính phủ bang bổ nhiệm và bãi miễntrong số thành viên Chính phủ Thượng viện bầu Đoàn Chủ tịch gồm Chủ tịch,

3 Phó chủ tịch và Chủ nhiệm Văn phòng viện, nhiệm kỳ 1 năm Có 16 ủy banthường trực

- Hành pháp

Tổng thống liên bang do Hội nghị liên bang (thành phần gồm một nửa

là các Hạ nghị sĩ, một nửa là đại biểu dân cử các bang) bầu, nhiệm kỳ 5 năm, lànguyên thủ quốc gia, đứng đầu cơ quan hành pháp, nhưng có quyền lực hạn chế;

là chức danh biểu tượng quốc gia

Sau cuộc bầu cử Hạ viện, đảng (hoặc liên minh đảng) đa số đượcquyền thành lập Chính phủ, lãnh tụ của đảng sẽ là Thủ tướng Về nguyên tắc,khi thành lập Chính phủ, Hạ viện đề cử Thủ tướng, sau đó Tổng thống bổnhiệm Theo đề nghị của Thủ tướng, Tổng thống bổ nhiệm các thành viên kháccủa Nội các (khoảng 15 – 20 thành viên) Hội viên Hội đồng Nội các có thể

kiêm nhiệm chức vụ Hạ nghị sĩ Thủ tướng lãnh đạo và chịu trách nhiệm vềhoạt động của Chính phủ trước Hạ viện, đề ra các hướng dẫn chung Các Bộtrưởng điều hành công việc một cách độc lập Thủ tướng không có quyền canthiệp trực tiếp vào công việc của các bộ nếu không thông qua Bộ trưởng Tuynhiên, các Bộ trưởng phải chịu trách nhiệm trước thủ tướng, có thể bị Thủtướng yêu cầu từ chức nếu không hoàn thành nhiệm vụ Thủ tướng có quyền đềnghị Tổng thống giải thể Hạ viện trong vòng 21 ngày, nhưng quyền này không

có hiệu lực nếu Hạ viện bằng đa số phiếu bầu ra Thủ tướng mới

- Tư pháp

Toàn án Hiến pháp liên bang là thiết chế đặc biệt và ngang bằng vớiNghị viện và Chính phủ, được lập ra để bảo vệ Hiến pháp, gồm 2 tòa: Thượngthẩm và Sơ thẩm Mỗi tòa có 8 thẩm phán, một nửa do Hạ viện, một nửa doThượng viện bầu ra Nhiệm kỳ của thẩm phán là 12 năm, tuổi không dưới 40 vàkhông quá 68

Tòa án tối cao Liên bang: chia thành 5 tòa án độc lập, nhưng có Hộiđồng chung để đảm bảo sự thống nhất Đó là: Tài phán thường; Tài phán laođộng; Tài phán hành chính chung; Tài phán tài chính và Tài phán xã hội

- Chính quyền bang và địa phương

Nước Đức có 16 bang Các bang có bộ máy chính quyền với chủ quyềnriêng nhất định, có lãnh thổ, hiến pháp riêng; hệ thống chính trị cũng giống nhưliên bang; đứng đầu là Thủ hiến Dưới bang là huyện, tổng, thành phố khôngthuộc huyện; cấp cơ sở là xã, công xã Một số bang lớn chia ra vùng, huyện,công xã

- Thể chế đảng chính trị và nhóm lợi ích

Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU): Đảng này thành lập năm

1945, gồm những người theo đạo Thiên chúa giáo và Tin Lành, đại diện cho

tầng lớp đại tư bản và giáo sĩ Ngoài ra, trong đảng còn có các công chức, nôngdân khá giả, công nhân xây dựng Đây là đảng cánh hữu, theo đường lối bảothủ Đảng cầm quyền từ năm 1983-1998 và từ năm 2005 đến nay.

Đảng Xã hội – Dân chủ (SPD): Đảng này ra đời từ năm 1863, đã 4 lầncầm quyền, dài nhất là từ năm 1969 – 1982 Từ năm 1997 – 2005, Đảng nàynắm quyền trong liên minh với Đảng dân chủ - Tự do Hiện nay, Đảng này thamgia nắm quyền cùng với CDU Đảng này có gần 1 triệu đảng viên, là các nhânviên, công chức nhà nước, trong đó công nhân chiếm ¼ Đảng này từ chối chủnghĩa Mác, thay đổi nguyên tắc “đảng của giai cấp công nhân” thành “đảng củatoàn dân” Đảng này tuyên bố ủng hộ sở hữu cá nhân, bảo đảm “hòa bình giaicấp”, điều hòa lợi ích lao động và tư bản bằng con đường cải cách kinh tế - xãhội; chủ trương xây dựng nền “kinh tế thị trường xã hội”

Ngoài ra, ở Đức còn có các đảng nhỏ khác: Liên minh Xã hội Cơ Đốcgiáo (CSU), Đảng Dân chủ - Tự do (FDP), Đảng Xanh, Đảng Dân tộc dân chủ,Đảng Chủ nghĩa xã hội Dân chủ (PDS), Đảng Nông dân Dân chủ Đức, ĐảngCộng sản Đức, Alliance 90, Tự do Dân chủ, Dân chủ Thiên Chúa giáo,

Các nhóm lợi ích có ảnh hưởng quan trọng đến các cơ quan nhà nước:Các nhóm có tính thể chế, tổ chức của giới chủ, các tổ chức công đoàn, các tổchức nông nghiệp, Các nhóm này được coi là một nhánh quyền lực khôngchính thức đứng ở hậu trường để tác động; trong nhiều trường hợp, các nhómnày thậm chí chi phối quá trình thông qua các đạo luật của Nghị viện, các quyếtđịnh của Chính phủ Tuy nhiên, vẫn có nhiều nhóm ra đời có mục đích nhânvăn, nhân đạo, như: Đấu tranh vì hòa bình, bảo vệ môi trường, chống vũ khí hạtnhân,

2.2.2 Thể chế chính trị Thụy Điển

Thụy Điển theo chế độ quân chủ lập hiến với hình thức chính phủ nghịviện Vua là nguyên thủ quốc gia nhưng không tham gia chính trị và không có

quyền lực chính trị mà chỉ tham gia các hoạt động có tính chất lễ nghi Quyềnlực chính trị chủ yếu thuộc Quốc hội và Chính phủ.

Hạ viện hay Quốc hội (Riksdag) với 349 nghị sĩ được dân bầu thông qua phổthông đầu phiếu, trực tiếp, bỏ phiếu kín và đại diện đảng theo tỷ lệ phiếu bầu.Một đảng phải giành được tối thiểu 4% số phiếu bầu trong cả nước mới có đạidiện trong Quốc hội Nhiệm kỳ của Quốc hội từ 9/1994 trở về trước là 3 năm

Từ 9/1994 quy định lại là 4 năm Quốc hội có ít nhất 15 ủy ban chuyên trách,phụ trách các vấn đề liên quan đến Hiến pháp, ngân sách, tài chính, thuế khóa

và các vấn đề chủ yếu khác của các cơ quan cấp Bộ Quốc hội bỏ phiếu thôngqua thành phần Chính phủ mới hay việc xin từ chức của một Bộ trưởng hoặctoàn bộ Chính phủ theo nguyên tắc đa số nhất trí và có quyền tổ chức bỏ phiếubất tín nhiệm đối với Thủ tướng nếu có 1/3 số nghị sỹ yêu cầu

- Hành pháp bao gồm Chính phủ trung ương và các chính quyền địa

phương

+ Chính phủ:

Đứng đầu Chính phủ là Thủ tướng Thủ tướng là người được Chủ tịchQuốc hội đề nghị đứng ra thành lập Chính phủ mới Thủ tướng được chỉ địnhtiến hành bổ nhiệm các thành viên trong chính phủ Sau đó Quốc hội thông quathành phần Chính phủ mới theo nguyên tắc đa số phiếu tán thành

Chính phủ hoạt động với nhiệm kỳ 4 năm hoặc khi Thủ tướng đươngnhiệm từ chức do mất tín nhiệm hoặc vì lý do cá nhân Chính phủ có quyền đề