Quan điểm chương trình mới cần thực hành, vận dụng, nên nói chung nộidung chương trình thường tinh giảm, tập trung vào các kiến thức kỹ năng cơ bảnbám sát Chương trình toán mới đã có nhữ
Trang 11.MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Hơn 20 năm đứng lớp qua nghiên cứu các tài liệu, tìm hiểu các phươngtiện truyền thông và thông tin đại chúng và từ thực tế giảng dạy bản thân tôinhận thấy vẫn còn nhiều vấn đề không thể không trăn trở Cho dù lộ trình đổimới phương pháp đã có một thời gian dài thực hiện những ưu thế của nó là điềukhông thể phủ nhận, song chưa có ai dám khẳng định rằng ở mọi nhà trường đãthực hiện một cách hoàn hảo các tiêu chí của dạy học hiện đại Một bộ phậnkhông ít giáo viên vẫn tỏ ra chần chừ, không thật mặn mà với phương pháp mới
và thiếu sự quyết liệt trong quá trình đổi mới Một bộ phận học sinh tiếp cận vớiphương pháp mới một cách hờ hững, thiếu sẵn sàng và thiếu tính chủ động, sángtạo linh hoạt trong xử lí, còn hạn chế
Quan điểm chương trình mới cần thực hành, vận dụng, nên nói chung nộidung chương trình thường tinh giảm, tập trung vào các kiến thức kỹ năng cơ bảnbám sát
Chương trình toán mới đã có những đổi mới để tăng cường thực hành vàứng dụng kiến thức mới nhằm giúp học sinh học tập tích cực, linh hoạt, sáng tạotheo năng lực của học sinh Để đạt được mục tiêu chương trình đề ra, trước hếtgiáo viên phải nắm vững mục tiêu, nội dung, khả năng có thể khai thác trongtừng bài Điều quan trọng là giáo viên phải xây dựng những phương pháp huyđộng tính tích cực của học sinh trong hoạt động học để các em nắm chắc và vậndụng thành thạo các nội dung trong từng bài, góp phần phát triển năng lực tưduy và năng lực thực hành của học sinh
Muốn học sinh Tiểu học học tốt môn Toán thì mỗi giáo viên không thểtruyền đạt giảng giải theo các tài liệu đã có sẵn trong sách giáo khoa trong sáchhướng dẫn và thiết kế bài giảng một cách rập khuôn máy móc, làm cho học sinhhọc tập một cách thụ động Nếu chỉ dạy học như vậy thì việc học tập của họcsinh sẽ diễn ra thật đơn điệu, tẻ nhạt và kết quả sẽ không cao Đó là một trongnhững nguyên nhân gây ra cản trở việc đào tạo các em thành những con ngườinăng động, tự tin sáng tạo , sẵn sàng thích ứng với những đổi mới diễn ra hằngngày
Muốn giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tốt nhất người giáo viêncần phải có phương pháp giảng dạy và đổi mới các phương pháp sao cho phùhợp Song việc đổi mới như thế nào , bắt nguồn từ đâu, người thực hiện ra saothì không dễ chút nào Muốn làm được việc này mỗi giáo viên phải dày côngnghiên cứu, tìm tòi sáng tạo để giảng dạy có hiệu quả
Trang 2Nhằm phát huy những ưu điểm, kịp thời khắc phục những hạn chế, đểgiúp học sinh lĩnh hội được đầy đủ các kiến thức từ những phương pháp dạyhọc Qua thực tế giảng dạy, bản thân tôi luôn trăn trở phải làm gì, làm như thếnào để các em có hứng thú trong học tập, nhất là đối với môn Toán Chính vì
vậy tôi đã đi sâu vào tìm hiểu “Một số phương pháp dạy Toán lớp 4 theo hướng: Tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh”, để giúp các em nắm
vững các kiến thức trong môn học này
1.2 Mục đích nghiên cứu
Từ thực tiễn dạy học nói chung và thực tiễn dạy học ở lớp 4A5 Trường Tiểu học Minh Khai 1 nói riêng, tìm ra những giải pháp cần thiết để hoàn thiện dần phương pháp dạy học Toán ở bậc Tiểu học
1.3.Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu việc dạy môn Toán của giáo viên, việc học Toán của học sinhlớp 4A5 nói riêng và tại trường tiểu học Minh Khai 1 nói chung
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Chủ yếu sử dụng phương pháp thu thập thông tin thực tế, kiểm chứng bằng thực tiễn dạy học để đưa ra những giải pháp phù hợp cho việc xây dựng phương án dạy học môn Toán ở bậc tiểu học một cách tối ưu
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận:
Giáo dục Việt Nam trong thập niên đầu thế kỉ XXI chứng kiến sự bứt phángoạn mục Lộ trình đổi mới chương trình, đổi mới phương pháp, thay sách giáokhoa như là một bước đột phá Cuộc chiến chống tiêu cực trong thi cử, bệnhthành tích trong giáo dục, việc nói không với hành vi vi phạm đạo đức nhà giáo,nói không với việc học sinh ngồi nhầm lớp cho dù vẫn đang rất gian nan songbước đầu đã được sự đồng thuận cao từ phía các thầy cô giáo, các em học sinh
và cả dư luận xã hội Phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện họcsinh tích cực đang từng bước tạo ra môi trường giáo dục lành mạnh gắn bó vàđáp ứng tối đa sự đòi hỏi của thực tiễn
Môn Toán là một môn học có vị trí và nhiệm vụ hết sức quan trọng Bởi
lẽ, Toán học không những cung cấp cho học sinh kiến thức, kĩ năng cần thiết đểhọc lên các lớp trên hay áp dụng vào cuộc sống, nó còn là chìa khóa mở ra sựphát triển ở các môn học khác Môn Toán còn góp phần quan trọng trong việc
Trang 3diện Trong chương trình môn học ở bậc Tiểu học, môn Toán chiếm số giờ rấtlớn Việc sử dụng chúng tùy thuộc vào mục đích và khả năng sử dụng của ngườidạy và học, tùy thuộc vào hoàn cảnh dạy học cụ thể: Đối tượng học sinh, thiết bịdạy học và không khí học tập Trong thực tiễn không một giáo viên có kinhnghiệm nào lại sử dụng đơn điệu một phương pháp trong hoạt động dạy học củamình Dạy học phải phối hợp nhiều thao tác, sử dụng nhiều công cụ khác nhau.Nghệ thuật dạy học là nghệ thuật phối hợp các PPDH trong một bài dạy củamột người giáo viên.
Như vậy, trong dạy học nói chung và dạy học Toán ở tiểu học nói riêngngười giáo viên phải biết kết hợp nhiều PPDH vào trong một tiết dạy Khôngđược xem nhẹ một phương pháp nào, mỗi PPDH có những mặt tích cực và hạnchế riêng, không nên tuyệt đối hóa một PPDH nào Để tổ chức hoạt động dạyhọc hiệu quả, giáo viên cần biết cách lựa chọn, sử dụng ưu thế của từng PPDHphù hợp với mục tiêu, nội dung ở từng loại bài học, ở từng lớp học, ở từng giaiđoạn dạy học nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động sáng tạo của họcsinh
Tuy nhiên, do hạn chế năng lực của người dạy, người học, hạn chế vềđiều kiện cơ sở vật chất và môi trường dạy học nên công bằng mà nói để nhanhchóng đuổi kịp các nền giáo dục tiên tiến trong khu vực và trên thế giới thì sự nỗlực tự vận động là điều chúng ta không thể không quan tâm Trong đó vai tròcủa người thầy là mấu chốt để giải quyết kịp thời những bức bách mâu thuẫnđang hiện hữu trong nèn giáo dục của chúng ta Vì vậy sự trăn trở cho mỗi giờdạy, mỗi môn học là điều mà giáo viên như chúng tôi không thể quan tâm
Trong đó môn Toán nói chung, môn Toán lớp 4 nói riêng là nền tảng chonền kiến thức sau này Các em mà hổng kiến thức ở bậc Tiểu học thì sau này các
em khó có thể giải các bài toán ở bậc cao hơn Mà bất cứ một ngành nào haymột lĩnh vực nào thì Toán học cũng giúp chúng ta thành đạt, giúp mọi nhàdoanh nghiệp hay các nhà khoa học thành công trong việc nghiên cứu Vậymuốn có được kết quả như mong muốn chúng ta phải gây dựng, kèm cặp ngay
từ bậc Tiểu học là quan trọng nhất Như chúng ta đã biết: Toán là “sai một li đimột dặm”, có nghĩa là Toán rất cần sự tuyệt đối chính xác
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
CẦN TẬP TRUNG VÀO VẤN ĐỀ THỰC TRẠNG CỦA VIỆT DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CHỰC CỦA HỌC SINH NHƯ ĐỀ TÀI ĐÃ CHỌN
Trang 4* Về phía giáo viên:
Trong quá trình dạy học có thể nói người giáo viên còn chưa có sự chú ýđúng mức tới việc làm thế nào để đối tượng học sinh nắm vững được lượng kiếnthức Nguyên nhân là do giáo viên chưa nhiệt tình trong công tác giảng dạy cũngnhư chưa đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động họctập của học sinh Tổ chức các hình thức dạy và học chưa phong phú và phù hợpvới từng đối tượng học sinh Do vậy, chưa lôi cuốn được sự tập trung chú ýnghe giảng của học sinh Từ đó dẫn đến tình trạng dạy học chưa trọng tâm, kiếnthức còn dàn trải
Nội dung mỗi bài học trước thường là cơ sở của bài học sau, việc giớithiệu bài cũng hết sức quan trọng vì nó là một sự chuyển tiếp giữa mảng kiếnthức cũ và mảng kiến thức mới Tuy nhiên vẫn còn một số giáo viên chưa đầu
tư, các kiến thức liên quan đến bài giảng chưa biết sử dụng bài trước để giớithiệu dẫn dắt lôi cuốn học sinh một cách hấp dẫn vào bài mới Ví dụ: Bài nàogiáo viên cũng chỉ giới thiệu một cách khô khan ( Hôm nay chúng ta học bài:Phép cộng phân số (tiếp theo) Khai thác nội dung kiến thức giáo viên cũng chưalàm nổi bật được khi nào bắt đầu, khi nào cao trào đỉnh điểm, khi nào kết thúc,
…Cách đặt ra tình huống có vấn đề, tự nhớ lại kiến thức cũ và vận dụng làm bài,chủ động, sáng tạo trong giờ học
Ví dụ: Bài: “So sánh hai phân số khác mẫu số” Giáo viên không cho họcsinh tự tìm cách làm để cho hai phân số có mẫu số bằng nhau mà yêu cầu luônhọc sinh quy đồng rồi so sánh tử số của 2 phân số mới Hoặc bài: “Diện tíchhình thoi”, giáo viên chỉ yêu cầu tính diện tích dựa vào hình chữ nhật, chứkhông yêu cầu các em ghép hình rồi tự tìm cách tính dựa vào cách tính diện tíchhình chữ nhật
Việc sử dụng đồ dùng dạy học không kém phần quan trọng Đồ dùng dạyhọc phong phú, lạ lẫm cũng thu hút học sinh chú ý vào bài giảng rất là nhiều,đặc biệt những đồ dùng dạy học càng thu hút và huy động được nhiều các giácquan của học sinh thì càng có hiệu quả Một số giáo viên chỉ vẽ hình và cho họcsinh quan sát, tìm kiến thức mới trên hình: Không cho các em thao tác và nhưthế các em chỉ huy động được giác quan thị giác (nhìn lên bảng) và thính giác(nghe cô giảng bài ) Ví dụ bài: “So sánh hai phân số khác mẫu số” Học sinh sosánh trên hai băng giấy sẽ dễ tiếp thu kiến thức hơn vì trực quan tác động đượcnhiều đến các giác quan của các em (có thêm xúc giác – tiếp xúc với băng giấy).Một số giáo viên ít dành thời gian nghiên cứu, chuẩn bị đồ dùng dạy học phục
Trang 5vụ cho tiết dạy thêm phong phú (Sợ tốn thời gian) dẫn tới việc tiếp thu bài mônToán chưa cao.
* Về phía học sinh:
Việc khảo sát chưa thể hiện được thực trạng của vấn đề
Kết quả khảo sát chất lượng môn Toán lần 1 như sau
TỔNG SỐ HS
KẾT QUẢ ĐÚNG 4/4 BÀI
TẬP
ĐÚNG 3/4 BÀI TẬP
ĐÚNG 2/4 BÀI TẬP
ĐÚNG 1/4 BÀI TẬP
Qua giảng dạy tôi thấy chủ yếu các em học ở trên lớp là chính Vì thế việchọc của các em gặp rất nhiều trở ngại Đặc biệt chưa nhận thức đúng vai trò củamôn Toán Học sinh chưa ý thức được nhiệm vụ của mình, chưa chịu khó, tíchcực tư duy suy nghĩ tìm tòi cho mình những phương pháp học đúng để biến trithức của thầy thành của mình Cho nên sau khi học xong bài, các em chưa nắmđược lượng kiến thức thầy giảng, rất nhanh quên và kỹ năng tính toán chưanhanh Ví dụ: Khi học xong các cách giải toán về phân số các em làm rất lộnxộn: cộng hai phân số cùng mẫu số cũng quy đồng rồi cộng tử số, có khi nhânphân số các em cũng quy đồng…mặc dù khi học xong bài mới, ở lớp các em vândụng làm bài rất tốt, nhưng khi làm luyện tập chung lại lộn xộn tinh thần hợptác học tập chưa cao nhiều em còn chưa tự tin, học thụ động
2.3.Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Sử dụng PPDH vấn đáp kết hợp với một số PPDH khác trong hình thành tri thức mới.
Học sinh muốn tiếp thu tri thức mới cần có sự hướng dẫn của giáo viên bắngmột hệ thống câu hỏi phù hợp Giáo viên tổ chức các hoạt động dạy học nhằmchuyển giao ý đồ sư phạm của thầy thành nhiệm vụ học tập của trò
Ví dụ trong bài: “Phép nhân phân số” Hình thành phép tính nhân của 2
phân số 43 và 52 Hình thành phép tính nhân của 2 phân số 43 và 52 cho họcsinh là một vấn đề mới nếu giáo viên chỉ giới thiệu quy tắc tính sau đó áp dụngvào luyên tập thì không phát huy được tính tích cực, tư duy, sáng tạo của họcsinh Do đó, giáo viên cần suy nghĩ, chuẩn bị hệ thống câu hỏi phù hợp để
Trang 6hướng dẫn học sinh tiếp thu tri thức mới một cách tích cực, sáng tạo Khi đưa ra
hệ thống câu hỏi thì cần phải có nội dung chính xác , rõ ràng, sát với yêu cầumục đích của bài học và sát với từng loại đối tượng của học sinh nghĩa là phải
có nhiều câu hỏi ở nhiều mức độ khác nhau Giáo viên cần đặt những câu hỏi
mở để học sinh đưa ra nhiều phương án trả lời và phát huy được tính tích cực ,chủ động sáng tạo của học sinh
Với bài học này, giáo viên có thể tổ chức hoạt động dạy học bằng hệthống câu hỏi sau: - Hãy tính 43 của 52
Đây là một tình huống mà học sinh chưa thể thực hiện được ngay Nhưngnếu học sinh chịu khó suy nghĩ, vận dụng kiến thức đã học ( Cách cấu tạo phân
số ) hoặc giáo viên hướng dẫn thì học sinh có thể thực hiện được Ở đây, giáoviên muốn học sinh thực hiện câu hỏi trên để dẫn đến cách tính
Trang 7Bài toán: “Có một băng giấp màu, bạn Hà lấy 21 băng giấy, Bạn An lấy
Hướng dẫn giải như sau:
+ Muốn tìm số phần băng giấy của 2 bạn Hà và An đã lấy, cần thực hiệnphép tính gì? (phép cộng: 21 + 31)
Như vậy, việc yêu cầu học sinh tính tổng hai phân số khác mẫu số là mộttình huống gợi vấn đề, là một yêu cầu nhận thức mà học sinh chưa thể giải quyếtđược bằng vốn kiến thức và kinh nghiệm sẵn có của mình (học sinh chỉ mới biếttính tổng hai phân số có cùng mẫu số)
Tuy nhiên nếu học sinh chịu khó suy nghĩ hoặc được giáo viên hướng dẫntìm cách biến đổi để đưa hai phân số đã cho thành hai phân số có cùng mẫu số(Quy đồng mẫu số) thì học sinh có thể giải quyết vấn đề kết hợp với PPDH vấnđáp để tổ chức hoạt động dạy học hình thành phép cộng 2 phân số khác mẫu số
Tôi hướng dẫn học sinh theo các bước như sau:
+ Bước 1: Tìm mẫu số chung bằng cách nhân các mẫu số với nhau
+ Bước 2: Lấy mẫu số chung chia cho từng mẫu số ban đầu để tìm thương+ Bước 3: Nhân các thương vừa tìm được với tử số và mẫu số của từngphân số tương ứng để tìm ra các phân số đã quy đồng mẫu số
Sau khi học sinh hiểu bản chất của vấn đề, tôi củng cố cho HS hiểu: Bước
2 và 3 có thể gộp làm một bước như sau: “Lấy cả tử số và mẫu số của phân sốnày nhân với mẫu số của phân số kia” (quy tắc sách giáo khoa)
Qua cách làm này học sinh hiểu kĩ bản chất, khái niệm của quy đồng mẫu
số các phân số “Quy đồng mẫu số” tức là đưa các phân số về những phân số cócùng mẫu số
Trang 82.3.3 Sử dụng PPDH hợp tác theo nhóm nhỏ và kết hợp với PPDH khác để tổ chức hoạt động dạy học nhằm phát huy tính chủ động sáng tạo, hợp tác của học sinh.
Mục tiêu, nội dung bài học yêu cầu hình thành tri thức mới cho học sinh.Tri thức mới đó cần có sự kiểm nghiệm kết quả qua nhiều học sinh khác nhau,cần có sự phát hiện, đóng góp trí tuệ Tập thể học sinh cần phải đo đạc, thu thậpcác số liệu điều tra thống kê
Ví dụ: Bài: Diện tích hình thoi.
Để hình thành công thức tính diện tích hình thoi tôi tổ chức chia lớp thànhcác nhóm 3 - 4 học sinh tham gia cắt và ghép hình để đưa hình thoi về hình đãbiết tính diện tích (hình chữ nhật) vì nó phù hợp với tâm lí lứa tuổi có tác dụngtốt phát triển tư duy năng lực phân tích tổng hợp trí tưởng tượng không gian củahọc sinh, đồng thời thông qua những gợi ý dẫn dắt bằng câu hỏi gợi mở để họcsinh quan sát và xây dựng tính công thức của hình qua các bước sau:
Bước 1: Nhắc lại đặc điểm và một số tính chất của những hình học liên
quan
Bước 2: Nêu những dữ kiện đã cho và yêu cầu cần thực hiện Thiết lập
mối quan hệ giữa các dữ kiện đã cho và yêu cầu cần thực hiện
Bước 3: Xác định diện tích hình mới (bằng diện tích hình cũ đã biết) sau
đó tìm cạnh hình mới (nhờ công thức diện tích)
Bước 4: Xác định phương pháp cắt, ghép hình của bài toán.
Ví dụ: Yêu cầu tính diện tích hình thoi ABCD, khi biết 2 đường chéo AC
Cách làm: Cắt hình tam giác AOD và hình tam giác COD rồi ghép vớihình tam giác ABC để được hình chữ nhật AMNC (hình b)
Trang 9Ta có: Diện tích( hình thoi ABCD) = diện tích ( hình chữ nhật AMNC ) =
* Cách làm: Cắt hình tam giác COB và hình tam giác COD rồi ghép vớihình tam giác ABC để được hình chữ nhật MNBD (hình c)
Ta có: Diện tích ( hình thoi ABCD ) = diện tích (hình chữ nhật MNBD) =
- Diện tích hình thoi bằng tích độ dài hai đường chéo chia cho 2 cùng đơn vị đo
Do đó để kiểm nghiệm kết quả, phát huy tính chủ động sáng tạo và tinhthần hợp tác của học sinh Giáo viên yêu cầu học sinh hợp tác theo nhóm nhỏ để
N M
N
Trang 102.3.5 Phát huy tính tích cực của học sinh trong việc giải các bài toán
là cơ sở giải loại toán sắp học.
Giải các bài toán có tính chất chuẩn bị này, học sinh có thể tính ra đượckết quả dễ dàng nhằm tạo điều kiện cho các em tập trung suy nghĩ váo các mốiquan hệ toán học và các từ mới chứa trong đầu bài toán:
Dạng bài toán “Tìm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đó” được dạytrong 4 tiết, ngay sau tiết “Giới thiệu tỉ số” trong đó một tiết bài mới và 3 tiếtluyện tập Các bài toán chủ yếu dạng đơn giản giúp các em làm quen với dạngtoán này Với một dạng toán “rộng” như thế mà được học trong 4 tiết thì thật làquá ít Chính vì vậy mà giáo viên cần phải giúp học sinh nắm được các bướcgiải dạng toán này
Đầu tiên phải giúp học sinh nắm chắc khái niệm “tỉ số” Đây là khái niệmmới, trừu tượng mà lại phát biểu theo nhiều cách nói khác nhau:
Ví dụ: Tỉ số của số bé và số lớn là31
Số bé bằng 1số lớn Số lớn gấp 3 số bé
Trang 11Giúp học sinh nắm vững một số kiến thức cần ghi nhớ:
Đó là một số kiến thức liên quan đến tổng và tỉ số 2 số Trước và trong khi
dạy dạng toán “ Tìm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đó”, bằng hệ thống
bài tập giáo viên cần giúp học sinh nắm chắc kiến thức này để sử dụng trong khigiải bài tập này
Một số kiến thức liên quan đến dạng toán mà tôi thường hướng dẫn đểgiúp học sinh ghi nhớ như sau:
+ Trung bình cộng của hai số là 15 thì tổng của hai số là 152= 30 (Tức làtổng của hai số bằng trung bình cộng của hai số nhân số nhân với 2)
