Đối với trẻ mầm non việc cho trẻ “khám phá khoa học” là tạo điều kiện hình thành và phát triển ở trẻ tâm hồn trong sáng, hồn nhiên, lòng nhân ái, tình cảm yêu thương với người thân, với cuộc sống xung quanh trẻ, biết yêu quí bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ những truyền thống của quê hương đất nước, trân trọng và giữ gìn sản phẩm lao động tự làm ra.Vì vậy đổi mới hình thức tổ chức giáo dục là khâu đột phá trong đổi mới nội dung, phương pháp. Chính tình hình đó đòi hỏi phải thiết kế lại môi trường học tập cho trẻ, sự tích hợp nội dung theo từng chủ đề và các phương pháp, thủ pháp hết sức linh hoạt, mềm dẻo gắn liền với cuộc sống thực tiễn của trẻ và đồng thời đánh giá trẻ dựa vào năm lĩnh vực phát triển.
Trang 1CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: - Hội đồng sáng kiến cấp cơ sở huyện Phú Ninh;
- Phòng giáo dục đào tạo huyện Phú Ninh
Tôi ghi tên dưới đây:
TT Họ và tên Ngày tháng
năm sinh
Nơi công tác
Chức danh
Trình độ chuyên môn
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến
Hoa Sen
Giáoviên
Đại học sưphạmmầm non
100%
Tên đề tài sáng kiến: Một số hình thức giúp trẻ tham gia khám phá khoa học đạt hiệu quả trong trường Mầm Non
1 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Ngô Thị Mỹ.
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục và đào tạo Giáo dục mầm non.
3 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Tháng 9 năm 2019.
4 Mô tả bản chất của sáng kiến.
4.1 Phân tích tình trạng của giải pháp đã biết:
“Trẻ em như búp trên cành, biết ăn biết ngủ biết học hành là ngoan”.
Một câu nói của Bác Hồ viết riêng cho trẻ em như một lời khuyên, lời nhắcnhở nhẹ nhàng dành cho thiếu nhi Trẻ em là thế hệ nhỏ của đất nước, cần đượcchăm sóc, bảo vệ, khi mỗi trẻ em biết ăn, biết ngủ, học hành tốt chính là một trẻ
em ngoan ngoãn, vừa lòng cha mẹ Làm những điều phù hợp với lứa tuổi củamình.Chính vì trẻ em cần được nâng niu chăm sóc nên giáo dục mầm non là ngànhgiáo dục hết sức quan trọng, một mắc xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốcdân, đặt nền móng cho sự phát triển toàn diện nhân cách trẻ Đến trường trẻ đượchọc, được chơi, được tiếp xúc với nhiều bạn, được sống trong tình thương của cô
Trang 2giáo, được khám phá thế giới bí ẩn xung quanh Trường Mầm non chính là tổ ấmthứ hai của trẻ.
Đối với trẻ mầm non việc cho trẻ “khám phá khoa học” là tạo điều kiện hìnhthành và phát triển ở trẻ tâm hồn trong sáng, hồn nhiên, lòng nhân ái, tình cảm yêuthương với người thân, với cuộc sống xung quanh trẻ, biết yêu quí bảo vệ thiênnhiên, bảo vệ những truyền thống của quê hương đất nước, trân trọng và giữ gìnsản phẩm lao động tự làm ra
Vì vậy đổi mới hình thức tổ chức giáo dục là khâu đột phá trong đổi mới nộidung, phương pháp Chính tình hình đó đòi hỏi phải thiết kế lại môi trường học tậpcho trẻ, sự tích hợp nội dung theo từng chủ đề và các phương pháp, thủ pháp hếtsức linh hoạt, mềm dẻo gắn liền với cuộc sống thực tiễn của trẻ và đồng thời đánhgiá trẻ dựa vào năm lĩnh vực phát triển
Trong đó giáo dục phát triển nhận thức là một trong các lĩnh vực giáo dụckhông kém phần quan trọng của chương trình giáo dục mầm non mới Giáo dụcnhận thức là một quá trình sư phạm được tổ chức đặc biệt nhằm hình thành nhữngtri thức và kỹ năng sơ đẳng, những phương thức hoạt động trí tuệ sơ đẳng pháttriển những năng lực và nhu cầu hoạt động trí tuệ ở trẻ em Mục đích cơ bản củagiáo dục nhận thức là nâng cao trình độ phát triển chung của trẻ mầm non
Và trong trường mầm non hiện nay, nó thể hiện rõ nhất ở hoạt động khámphá khoa học mà trước đây chương trình mầm non cải cách gọi chung là môn học
“Tìm hiểu môi trường xung quanh”
Khám phá khoa học là một quá trình tiếp xúc, tìm tòi tích cực từ phía trẻ nhằmphát hiện những cái mới, những cái ẩn dấu trong các sự vật, hiện tượng xung quanh Mục tiêu của khám phá khoa học là: Giúp trẻ có những hiểu biết đơn giản,chính xác, cần thiết về các sự vật, hiện tượng xung quanh, phát triển các kỹ năngnhận thức, kỹ năng xã hội và hình thành cho trẻ thái độ sống tích cực trong môitrường, trong đó mục tiêu phát triển kỹ năng là mục tiêu cơ bản Nhưng ở trẻ nhỏchưa có vốn sống, vốn kinh nghiệm, sự trải nghiệm còn ít, trẻ chưa tự khám phá vềthế giới xung quanh nên người lớn phải giúp đỡ trẻ, phải tổ chức, hướng dẫn trẻtham gia vào các hoạt động nhằm cho trẻ làm quen, khám phá về môi trường xungquanh Khi trẻ được khám phá thế giới xung quanh sẽ giúp trẻ tích lũy được kiếnthức, kĩ năng về tự nhiên và xã hội, giúp trẻ phát triển một cách toàn diện Để đạtđược các mục tiêu nêu trên rất cần sự hướng dẫn, giúp đỡ phù hợp từ phía giáoviên Trong những năm gần đây việc cho trẻ khám phá MTXQ đã có những đổimới đáng khích lệ Nhiều giáo viên đã mạnh dạn lựa chọn những đề tài, nội dung
Trang 3khám phá rất mới so với những đề tài quen thuộc trước đây Đã có sự chú trọngnhất định trong việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho trẻ
Năm học 2019 - 2020 tôi được phân công của nhà trường phụ trách lớp Nhỡ
2, lớp có tổng số 30 cháu, đa số các cháu chưa học qua lớp bé, qua nghiên cứu tìnhhình đầu năm học tôi thấy có những thuận lợi và khó khăn sau:
* Thuận lợi:
Luôn nhận được sự quan tâm, hướng dẫn chỉ đạo sát sao về chuyên môn củaBan giám hiệu trong các tiết dạy dự giờ, các tiết thao giảng để học hỏi, bồi dưỡngthêm chuyên môn Lớp học được nhà trường đầu tư đầy đủ các trang thiết bị nhằmnâng cao chất lượng dạy và học, tiện nghi về đồ dùng, các tư liệu, sách, tranh, lớphọc thoáng mát, sạch sẽ Luôn được sự quan tâm nhiệt tình giúp đỡ từ đồng nghiệp
để cho bản thân tôi luôn được học hỏi mọi lúc, nâng cao trình độ chuyên môn, yêunghề mến trẻ sống hòa đồng với chị em đồng nghiệp Trẻ lớp tôi rất ham học hỏi,mạnh dạn tự tin trong giao tiếp và thích khám phá những điều mới lạ Phụ huynhhọc sinh rất nhiệt tình giúp đỡ, trao đổi mỗi khi đưa con đến trường, luôn ủng hộcho giáo viên trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ, 100% trẻ bán trú học tại trường
* Khó khăn:
Thực tế từ đầu năm cho thấy, khi tôi tổ chức cho trẻ ở lớp tham gia vào cáchoạt động học mà nhất là hoạt động khám phá khoa học, thật sự tôi thấy trẻ chưahào hứng tham gia vào hoạt động và không đạt hiệu quả cao Kiến thức tôi muốntruyền đạt đến trẻ còn rời rạc, trẻ ghi nhớ chậm và khả năng tham gia hoạt động ởtrẻ chưa linh hoạt và sáng tạo Đứng trước khó khăn đó, đã thôi thúc trong tôi suynghĩ phải thay đổi cách thức tổ chức nhằm giúp trẻ tham gia vào hoạt động khám
phá khoa học đạt hiệu quả cao hơn Và đó cũng là lí do tôi chọn đề tài “Một số hình thức giúp trẻ tham gia khám phá khoa học đạt hiệu quả trong trường Mầm Non”.
4.2 Nêu nội dung đã cải tiến, sáng tạo để khắc phục những nhược điểm của giải pháp đã biết:
Những thành tựu của nhiều công trình tâm lý chứng tỏ rằng trẻ em có thểnhận thức một cách thành công không chỉ những thuộc tính bên ngoài, có thể nhìnthấy các đối tượng và hiện tượng mà cả những liên hệ và quan hệ bên trong, nănglực trừu tượng hóa, khái quát hóa, sinh lý cũng hình thành trong độ tuổi mẫu giáodưới những hình thức ban đầu Sự phát triển trí tuệ của trẻ được hình thành, đồngthời đối với trẻ mầm non là lứa tuổi ham hiểu biết và say mê khám phá thế giớixung quanh Khả năng quan sát giúp trẻ nhận biết, khám phá thế giới xung quanh
Trang 4với bao điều kỳ thú, phát triển tư duy tốt hơn Qua sự hướng dẫn của người lớnmột số hình ảnh sự vật hiện tượng đã được ghi lại trong trí nhớ của trẻ.
Trong quá trình học tập và vui chơi, trẻ cũng đã ghi nhớ một số kiến thức cơbản và đơn giản trong hoạt động của mình Tuy nhiên ghi nhớ của trẻ nhiều hay ítbiểu hiện khác nhau ở mỗi trẻ Tùy thuộc vào điều kiện sống, việc truyền thụ kiếnthức của giáo viên, trẻ ghi nhớ điều gì có ý nghĩa trong đời sống trong hoạt độngcủa trẻ, cái gì thích thú gây ấn tượng mạnh mẽ và rõ rệt thì trẻ dễ ghi nhớ và ghinhớ lâu hơn Chính vì thế mà các nhà giáo dục đã giúp trẻ khám phá khoa học vớinhiều hình thức, đề tài đổi mới và hấp dẫn, đã lôi cuốn vào hoạt động một cáchhiệu quả
Trí dục của trẻ mẫu giáo được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau.Mỗi hình thức có những đặc điểm khác nhau cần được vận dụng sao cho phù hợpvới đặc điểm và khả năng của từng lứa tuổi của trẻ, sao cho mỗi phương tiện đạtđược hiệu quả cao nhất đối với sự phát triển trí tuệ của trẻ
Một nhà giáo dục học đã từng nói “ Hình thức hoạt động của trẻ càng đadạng thì con đường nhận thức thế giới xung quanh và sự phát triển khả năng nhậnthức càng phong phú Tác động sư phạm có mục đích sẽ tăng cường hiệu quả củacác hình thức đối với sự phát triển chung của trẻ và đối với sự phát triển trí tuệ của trẻ”
Đối với trẻ tuổi mẫu giáo, để trẻ khám phá khoa học có hiệu quả thông quacác hình thức cần tổ chức dựa trên cơ sở đặc điểm nhận thức của trẻ như sau:
- Trẻ ham hiểu biết, thích khám phá, tìm tòi các sự vật hiện tượng xungquanh và hay đặt câu hỏi: Tại sao? Để làm gì ?
- Có khả năng quan sát, so sánh, phân loại, phán đoán, chú ý, ghi nhớ có chủ định
- Trẻ nhận thức được những hành động của mình đâu là đúng, đâu là sai, có
ý thức với các hành động văn hóa và hành vi văn minh trong cuộc sống
- Trẻ có khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề đơn giản theo những cáchkhác nhau
- Trẻ có khả năng diễn đạt sự hiểu biết bằng nhiều cách khác nhau (bằnghành động, hình ảnh, lời nói…) với ngôn ngữ là chủ yếu
- Có một số hiểu biết ban đầu về con người, sự vật hiện tượng xung quanh
- Khám phá môi trường xung quanh thông qua những hoạt động thực tiễn cóhiệu quả cao Trẻ được trải nghiệm các hoạt động khám phá môi trường xungquanh thông qua các hoạt động thực tiễn cụ thể cô đóng vai trò hướng dẫn tổ chứctạo cơ hội cho trẻ tham gia Thông qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả trẻ khámphá thế giới xung quanh thông qua hoạt động thực tiễn
Trang 54.3 Nêu các điều kiện, phương tiện cần thiết để thực hiện và áp dụng giải pháp:
- Tài liệu chăm sóc và giáo dục mầm non mới
- Tài liệu thơ, truyện, ca dao, câu đố độ tuổi 4-5 tuổi
- Các bài hát dân ca, trò chơi dân gian, hò, vè
- Tạo môi trường để giáo dục nhằm thu hút sự chú ý của trẻ
4.4 Nêu các bước thực hiện giải pháp, cách thức thực hiện giải pháp:
Đổi mới giáo dục mầm non hiện nay được hiểu dưới góc độ kế thừa, cải tiến
và đưa yếu tố mới vào giáo dục để tạo ra sự đổi mới nhằm nâng cao chất lượnghiệu quả giáo dục Chính vì thế tôi cũng tiến hành đổi mới cho chính bản thânmình về quan điểm giáo dục, các phương pháp giáo dục, nội dung giáo dục cũngnhư các hình thức giáo dục Đối với hoạt động khám phá khoa học, để tạo cho trẻ
sự hứng thú khi tham gia vào hoạt động và đạt kết quả tốt, tôi đã tiến hành tổ chứcthực hiện một cách linh hoạt với những giải pháp sau:
Giải pháp 1:
Lựa chọn đề tài mới lạ và phù hợp với độ tuổi của trẻ
Đối với trẻ mầm non sự tiếp thu tri thức của trẻ chưa có hệ thống, khả nănghứng thú nhận thức chưa bền vững Vì vậy tổ chức hoạt động học ở trường mầmnon là rất quan trọng giúp trẻ lĩnh hội kiến thức một cách chặt chẽ và có hệ thống.Đặc biệt tổ chức hoạt động học thông qua các trò chơi là phương pháp chủ đạo củatrẻ Mẫu Giáo Để tổ chức hoạt động khám phá khoa học không gây sự nhàm cháncho trẻ, tôi luôn linh hoạt sáng tạo trong quá trình lựa chọn, nghiên cứu đề tài vớinội dung mới lạ, hấp dẫn, vừa học vừa chơi trong quá trình tham gia hoạt động
Những năm trước đây, khi tổ chức hoạt động khám phá khoa học thường làchủ đề quen thuộc, lặp đi lặp lại, tạo sự nhàm chán cho người dạy và người học, trẻthường thụ động trong giờ học, ít linh hoạt và sáng tạo Bởi kiến thức cung cấp chotrẻ trong giờ học quá ôm đồm với nhiều đối tượng tìm hiểu Với chương trình giáodục mầm non mới đã tạo cơ hội cho tôi tự thử sức mình, có thêm bản lĩnh và sángtạo hơn để tìm những đề tài mới lạ cho trẻ làm quen Tôi thật sự rất ngạc nhiên vàvui mừng vì thấy trẻ tham gia học có hứng thú và hiệu quả hơn
Ví dụ: Với chủ đề “Bản thân” tôi chọn đề tài “Những giác quan thôngminh” (Bé tìm hiểu về năm giác quan của mình);
Đề tài “Những ngón tay ngộ nghĩnh”
Đề tài “Bé ơi! Cẩn thận nhé” (Trẻ nhận biết một số đồ dùng vật dụng nguyhiểm không thể sờ tay vào) hoặc đề tài “Bé tiết kiệm năng lượng như thế nào? Khi
Trang 6ở trường và ở gia đình trẻ (Giáo dục trẻ biết tiết kiệm khi sử dụng nguồn nước,điện năng…).
Với đề tài “Bé tập đánh răng” (giáo dục trẻ có ý thức giữ gìn vệ sinh răngmiệng sạch đẹp) Và rèn cho trẻ kỷ năng tự phục vụ cho bản thân trong sinh hoạtcũng như trong ăn uống
Trước khi tổ chức hoạt động chính là khám phá khoa học, để tạo tâm lí hàohứng, tò mò thích khám phá ở trẻ, tôi thường trò chuyện với trẻ về tên chủ đề vàcho trẻ tự do lựa chọn nội dung mà mình thích khám phá và cho trẻ tự đặt tên Tôithấy trẻ rất nhiệt tình tham gia và đặt tên cho đề tài của mình rất dễ thương và lý thú
Ví dụ: Khi lớp tôi học về chủ đề nhánh “Các con vật nuôi trong gia đình” đểchuẩn bị cho giờ học có chủ đích “Khám phá khoa học” tôi đã trò chuyện với trẻ
và gợi ý để trẻ đặt tên
“Ngày mai cô sẽ cho các con làm quen về con gà trống và gà mái, vậy bâygiờ bạn nào có thể đặt tên cho đề tài này hay hơn?” ( Trẻ trả lời theo khả năng và
sự hiểu biết của mình)
Có trẻ đặt tên “Thưa cô: gà bố, gà mẹ”
Trẻ khác “Gia đình nhà gà” Sau khi trẻ đã tự đặt tên cho đề tài tôi tuyêndương khuyến khích trẻ rồi sau đó tôi sẽ khái quát lại và lựa chọn một đề tài thíchhợp với tiết học “Những chú gà đáng yêu” Và khuyến khích trẻ về nhà tìm hiểuthêm về đề tài này, có thể nhờ bố mẹ hỗ trợ cho mình trong việc sưu tầm tranh ảnh,nguyên vật liệu, đồ dùng cho đề tài mà cô giáo đã gợi ý
a) Sử dụng các trò chơi thực nghiệm vào các hoạt động cho trẻ khám phá trải nghiệm.
Các trò chơi thực nghiệm được lựa chọn dựa trên cơ sở đặc điểm nhận thứccủa trẻ mẫu giáo và có nội dung phù hợp để đưa vào tổ chức hoạt động học Trongkhám phá khoa học việc sử dụng trò chơi, thí nghiêm đơn giản luôn tạo cho trẻ sựhứng thú, kích thích trẻ tích cực hoạt động, phát triển ở trẻ tính tò mò, ham hiểubiết, thích khám phá tìm tòi, phát triển óc quan sát, phán đoán và các năng lực hoạt
Trang 7động trí tuệ… Chính vì vậy mà phương pháp sử dụng các trò chơi thực nghiệmluôn đạt hiệu quả cao trong hoạt động khám phá khoa học
Ví dụ: Đề tài “Sự kì diệu của đất”
Cho trẻ quan sát các loại đất, trẻ có thể biết đất có màu gì là có nhiều chấtdinh dưỡng và đất có màu gì là kém dinh dưỡng, sau đó cho trẻ thi đua nhau đi tìm
các loại đất theo yêu cầu rồi về bỏ vào trong chai (Hình 1)
Ví dụ: Đề tài “Nam châm hút gì?”
- Cho trẻ quan sát những đồ dùng đã chuẩn bị gọi tên chúng và nêu chất liệucủa từng đồ dùng
- Mời 6 - 7 trẻ lên lấy 1 trong số những vật mà cô chuẩn bị hỏi trẻ:
+ Vật đó có tên là gì? Làm bằng gì?
+ Cho trẻ đưa vật đó lại gần cục nam châm và trẻ trả lời xem chúng có hútnhau không và vì sao?
- Lần lượt cô cho các trẻ được thí nghiệm với các vật xung quanh lớp và đưa
ra nhận xét, nam châm hút được những vật làm bằng gì?
dễ dàng hơn
Ví dụ: Với chủ đề về các hiện tượng thiên nhiên, tôi cho trẻ tìm hiểu về “Vậtchìm vật nổi” và cho trẻ làm thử nghiệm để kiểm chứng những vật nào chìm vànhững vật nào nổi ở trong nước
- Cho trẻ tự lấy đồ chơi đã chuẩn bị sẵn thả vào chậu nước và yêu cầu trẻnhận xét vật nào chìm ? Vật nào nổi ? Tại sao?
- Qua thí nghiệm này giúp trẻ hiểu những đồ vật làm từ những nguyên liệunặng sắt, thép, nhôm như bị sắt, bát thìa inox sẽ bị chìm… Những đồ vật làm từnguyên liệu nhẹ: Gỗ, xốp, giấy, đá… thì nổi trên nước
Qua việc tạo điều kiện cho trẻ tiếp xúc với các sự vật hiện tượng và môitrường xung quanh bằng các thí nghiệm tôi thấy nhận thức của trẻ được mở rộng,khả năng quan sát, tri giác của trẻ phát triển tốt, đa số trẻ thể hiện được tính tíchcực chủ động khi quan sát đối tượng trong qua trình quan sát trẻ tỏ ra nhanh nhẹn
Trang 8linh hoạt và phát triển vốn kinh nghiệm, vốn từ của trẻ trở nên phong phú hơn, khảnăng diễn đạt tốt hơn.
b) Sử dụng các đồ dùng trực quan vào các hoạt động cho trẻ khám phá trải nghiệm
Nhận thức rõ tầm quan trọng của đồ dùng trực quan đối với hoạt động khámphá khoa học cho nên ngay từ đầu năm học tôi mạnh dạn đề xuất với ban giámhiệu nhà trường trang bị thêm cho các lớp các thiết bị đồ dùng dạy học như bảng,tranh ảnh lô tô, và một số các mô hình mô phỏng bên cạnh đó bản thân tôi cũngthường xuyên làm các loại đồ dùng đồ chơi để phục vụ dạy học
Đồ dùng trực quan phải phù hợp nội dung từng tiết dạy và đặc biệt vừa phảimang tính thẩm mỹ, tính chính xác và sự sáng tạo từ đó kích thích được sự hứngthú, ham hiểu biết ở trẻ Vì trẻ mẫu giáo có sự tưởng tượng chưa phong phú, kinhnghiệm sống của trẻ còn ít nên tôi thường xuyên tận dụng các vật thật để dạy trẻ.Khi cho trẻ được tiếp xúc với vật thật thì tôi nhận thấy trẻ hứng thú và nắm bắtkiến thức một cách rõ ràng nhất
Ví dụ: Khi tìm hiểu về quả cam tôi dùng quả cam thật cho trẻ quan sát vàtrải nghiệm
- Đây là quả gì? Nhìn xem quả cam có hình gì? Màu gì?
- Hãy sờ xem vỏ của chúng có đặc điểm gì? Muốn biết cam có mùi gì hãyđưa lên mũi ngửi xem nào…
- Cuối cùng tôi cho trẻ nếm thử vị của cam sau đó hỏi trẻ về vị của cam (cótrẻ nói chua, trẻ nói ngọt) khi được trải nghiệm thực tế thì trẻ đã nắm vững nhữngkiến thức tôi muốn truyền đạt Qua bài về quả cam tôi không những đã cho trẻ tìmhiểu một cách tổng quát về quả cam mà còn dạy trẻ kĩ năng vứt rác đúng nơi
Việc sử dụng màn hình, máy chiếu cũng là một hình thức sử dụng trực quan
vì vậy tôi thường xuyên sử dụng tạo điều kiện để cho trẻ nắm kiến thức Thông quanhững cảnh quay, đoạn băng được đưa lên màn hình sẽ tạo ra sự thay đổi, sự mới
lạ cho trẻ vì tất cả những sự vật hiện tượng đều có thể chụp lại, quay lại để đưa lênmàn hình cơ hội để trẻ khám phá những sự vật- hiện tượng, con vật… mà trẻ khó có cơhội tiếp xúc như: Tìm hiểu động vật sống trong rừng, động vật sống dưới nước… Việc sử dụng đồ dùng trực quan phải được sử dụng một cách linh hoạt vàsáng tạo Trong tiết dạy tôi không sử dụng một loại đồ dùng từ đầu đến cuối cũngkhông sử dụng quá nhiều loại ôm đồm để trẻ khó hiểu mà tôi phối hợp các loại đồdùng trực quan sao cho phù hợp, linh hoạt từng phần sao cho trẻ không nhàm chán
Trang 9Việc kết hợp sử dụng linh hoạt các loại đồ dùng trực quan trong tiết học tôithấy trẻ hứng thú hơn mỗi khi học khám phá khoa học, kiến thức tôi truyền đạt vìthế mà dễ dàng và trẻ ghi nhớ hơn.
Mục đích cho trẻ khám phá khoa học thông qua hoạt động học nhằm gópphần hoàn thiện và phát triển các quá trình tâm lí đặc biệt là cảm giác, tri giác, tưduy tưởng tượng, mở rộng vốn từ, phát triển lời nói mạch lạc.Tôi luôn chú trọngtrong việc giáo dục cho trẻ có thái độ ứng xử đúng đối với thực tiễn cuộc sống quacác bài học một cách linh hoạt và mềm dẻo
Thật sự giờ học sẽ không đạt hiệu quả cao nếu trẻ không biết cách cư xử,hành vi đúng đắn đối với đối tượng tìm hiểu Để làm tốt điều đó tôi thực hiện lồngghép với nhiều hình thức qua lời nói, qua tranh ảnh, qua các trò chơi
Ví dụ: Qua đề tài tìm hiểu về “Sự kì diệu của nước”, sau khi cho trẻ làm thửnghiệm về nước, tôi kết hợp giáo dục trẻ qua hình thức xem tranh ảnh về nguồnnước bị ô nhiễm, sử dụng nước lãng phí, hay sử dụng nước không đúng cách,không hợp vệ sinh sẽ dễ bị nhiễm bệnh Và tôi cho trẻ chọn tranh ảnh để phân loạiđâu là hành vi đúng, đâu là hành vi sai…
c) Sử dụng đồ chơi làm từ nguyên vật liệu dễ tìm tạo hứng thú cho trẻ
hoạt động.
Như chúng ta đã biết ngành giáo dục đang phát động phong trào “Xây dựngtrường học thân thiệt học sinh tích cực” Vậy đòi hỏi giáo viên luôn phải có sựchuẩn bị chu đáo, ngoài việc cung cấp kiến thức thông qua hình ảnh, tôi nhận thấyđược tầm quan trọng của việc làm đồ dùng mới lạ từ những nguyên vật liệu phếthải qua bàn tay của cô giáo đã làm nên những đồ dùng đồ chơi mới lạ đẹp mắt đểtạo sự hứng thú tò mò của trẻ, nhất là ở lứa tuổi mầm non đang giai đoạn “Tư duytrực quan hành động” những điều mới lạ luôn thu hút sự chú ý
Ví dụ: Với chủ đề nghề nghiệp tôi tận dụng cái chai nhựa làm bàn máy may
Cách làm bàn máy may
* Nguyên liệu:
- 02 chai nước chùi gương
- 01 cái dĩa giấy
Trang 10- Tiếp theo để làm thân máy chúng ta sẽ giữ nguyên chai nước chùi, dùngkeo dán kỹ các nắp lại, còn chai kia chúng ta sẽ dùng kéo cắt làm đôi chúng ta chỉlấy phần thân dưới
- Sau đó chúng ta dán chúng lại với nhau
- Dễ hoàn thành sản phẩm mình sẽ dán cái dĩa làm bánh xe quay, kim giả vàtrục chỉ Để sản phẩm đẹp hơn chúng ta có thể sơn và vẽ họa tiết lên
Ví dụ: Ở chủ đề thực vật
Cách làm các loại rau củ, quả.
Nguyên liệu: Xốp trắng, xốp bitit, vải lụa hoặc màu vẽ dạng nước.
* Cách làm:
Với loại xốp trắng chúng ta sẽ dùng dao để cắt theo hình những loại quảmình thích, bầu bí , sau đó chúng ta dùng vải voan bọc lại, cột thắt tại phần cuộn
và dùng chỉ xanh lá hoặc keo su mà xanh lá để quấn phần vải thừa lại để làm cuốn củ
Nếu không có vải voan chúng ta có thể dùng màu vẽ dạng nước để tô màulên phần xốp trắng
Để thêm đẹp có thể dùng xốp bitis màu cắt hình những chiếc lá đính lên
cuộn của các loại quả (Hình 2)
Cách làm hoa, cây:
Nguyên liệu: Xốp bitit, các loại chai nhựa, sơn màu, sơn kim tuyến,
Cách làm: Cắt ngang chai nước, lấy phần đế chai cũng được hoặc phần
miệng chai cũng được Quan trọng là chúng ta sẽ tỉa cánh hoa cho cân, uốn cánhhoa cho đẹp Muốn uốn cánh hoa cho có độ cong nhẹ nhàng, ta sẽ dùng lửa hơ ấmcho chai nhựa mềm rồi uốn là được Sau đó mình hoàn thành sản phẩm bằng cáchsơn những màu sắc yêu thích lên những bông hoa đó
Từ những tờ xốp bitit ta có thể cắt được cây xanh , cây khế, cây đu đủ haychai nước ngọt ta dùng dao cắt lấy phần đáy chai và 2 phần đáy chai ấy ta ghép vô
sẽ được 1 số loại quả nhựa, cuối cùng dùng sơn để tạo thành 1 số loại quả thật đẹp
(Hình 3)
* Làm con cá, con chuột từ quả banh.
Những quả banh nhỏ trong nhà banh khi bị hỏng thường phải vứt bỏ nhưngbản thân tôi sẽ tận dụng
Cắt quả banh thành 2 phần, sau đó chúng ta sẽ dùng kim khâu 2 mép củamẫu banh lại với nhau, chỉ cần cắt các họa tiết bằng xốp dán lên thêm chúng ta sẽhoàn thành sản phẩm con cá nhỏ
Trang 11Chúng ta cũng có thể làm con chuột, chỉ cần một thay đổi nhỏ trong các họatiết phối hợp chúng ta sẽ có một con chuột.
Với đồ dùng đa dạng phong phú về màu sắc kích thước chất liệu thuộc yêucầu của bài dạy, phù hợp với chủ đề đồ dùng trực quan gây được sự chú ý, hứngthú đối với trẻ Những đồ dùng đồ chơi trên không những giúp trẻ nắm vững kiếnthức của môn học mà nó cũng là cơ sở để trẻ hoạt động tích cực hơn
d) Sử dụng mô hình, câu đố, bài hát, chuyện kể, đồng dao, trò chơi
để dẫn dắt trẻ tham gia vào hoạt động khám phá khoa học
Ví dụ: Đề tài Khám phá ngôi nhà thân yêu của bé
ngôi nhà mình cần cung cấp cho trẻ kiến thức
Vì cho trẻ khám phá, nên trong mỗi tiết với mỗi mẫu vật đều cho trẻ quansát kỹ, cho trẻ đưa ra nhiều ý kiến nhận xét để tìm ra đầy đủ và chính xác đặc điểmcủa đối tượng Từ đó trẻ có thể so sánh xem các loại nhà có đặc điểm gì giốngnhau và khác nhau?
Ngoài ra tôi còn dùng cách khác để vào bài cung cấp biểu tượng thế giớixung quanh cho trẻ qua mô hình, đưa vào những sự kiện nóng bỏng của xã hội làmgiàu sự hiểu biết cho trẻ
Sử dụng hình thức trò chơi dân gian để lồng ghép vào hoạt động khám phá.Trò chơi dân gian là một loại hình mà trẻ rất thích, nên tôi đã nghiên cứumột số trò chơi dân gian Tuy nhiên theo tôi thấy đa số những trò chơi dân gian nộidung còn chung chung, mà đối với bậc học mầm non thì thường theo chủ đề Nêntôi cũng đã cải biên trò chơi dân gian theo chủ đề
Ví dụ: Chủ đề “Giao thông” tôi cho trẻ chơi trò chơi “Dung dăng dung dẻ”với lời ca đã cải biên theo chủ đề.
Trang 12Lời ca “Dung dăng dung dẻ / Dắt trẻ đi chơi/ Sân trường đầy nắng/ Chúng
em vui chơi/ Vui quá bạn ơi/ / Giao thông đường phố/ Ngã tư mới mở/ Đèn hiệu bật lên/ Đèn xanh đi liền/ Đèn đỏ dừng lại/ Đèn vàng chớ ngại/ Chờ nhé bạn ơi/ Cùng học cùng chơi/Theo lời cô giáo/ Ù àh ù ập/ Ngồi sập xuống đây”.
Ví dụ về chủ đề thực vật
ĐỒNG DAO VỀ QUẢ
Chì chà chì chành
Cô chanh cô bưởi
Bé ngửi thơm ghê
U chê ngọt lịm Tim tím nàng nho Quả to quả nhỏ Trong đỏ ngoài xanh
Là anh dưa hấu Chì chà chì chành
Cá nhảy lên bờ
Cá cờ cá nục
Cá đục cá rô Nào cô nhanh tay
Kể vè tiếp nhé
Ngoài ra còn đưa thêm vào bài dạy những làn điệu dân ca cho trẻ thích thú
hơn đồng thời giúp trẻ khắc sâu bài học
Trang 13LÝ RỬA TAY Dân nam Nam bộ - Cải biên
Ta luôn chăm sóc bàn tay của ta ơ bạn ơ
Không nên chơi đùa bôi bẩn ơ bạn ơ
Vệ sinh rửa tay hàng ngày cho bàn tay trắng tinh Bàn tay trắng thơm nõn nà cho tay đẹp tay ngoan
Việc gây hứng thú ngay từ đầu tiết học bằng mô hình,câu đố hoặc một câuchuyện, bài thơ, trò chơi đồng dao, bài hát cải biên không những tạo được sự chú
ý cho trẻ ngay từ đầu mà còn tạo cho trẻ một tâm lý thoái mái để trẻ dễ dàng tiếpthu nội dung trọng tâm của tiết học
e) Ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động khám phá khoa học: Hình thức khám phá khoa học qua xem băng hình:
Là một giáo viên trẻ và có khả năng sử dụng công nghệ thông tin khá thànhthạo tôi rất quan tâm và thường xuyên sử dụng công nghệ thông tin qua các bàigiảng điện tử vào các tiết học Tôi nhận thấy khi sử dụng công nghệ thông tin vàocác hoạt động khám phá khoa học trẻ tỏ ra rất hào hứng, thích thú và cũng giúp trẻnhận biết sự vật - hiện tượng một cách rõ ràng hơn Đây là hình thức rất hấp dẫn vàthu hút trẻ xem Qua hình thức xem băng hình giúp trẻ biết trước một số thông tincần truyền đạt trong tiết học Khi vào tiết học trẻ sẽ tự tin hơn, tự mình nói lên suynghĩ, hiểu biết khi tiếp cận thông tin
Hiện nay chương trình trên truyền hình rất đa dạng với nhiều kênh truyềnhình hấp dẫn dành cho thiếu nhi (Chương trình thế giới động vật, thiên nhiênhoang dã ) Ngoài ra, tôi còn sưu tầm các loại băng đĩa, tự quay phim để làm cácđoạn video clip với nội dung phù hợp mang tính giáo dục nhận thức cho trẻ, giúptrẻ mở rộng hiểu biết về thế giới xung quanh
Khi xem băng hình, cả thế giới thực như hiện ra trước mắt trẻ rất sinh động
và nhiều màu sắc Hình thức này không tốn kém nhiều thời gian, sử dụng đơn giản,bảo quản gọn nhẹ Nếu chúng ta biết tận dụng một cách hợp lý, phù hợp với độtuổi của trẻ thì tôi tin rằng đây chính là hình thức giúp trẻ khám phá khoa học theochiều hướng tích cực nhằm phát triển các kỹ năng tư duy cho trẻ như: Quan sát, sosánh, dự đoán
Trẻ tìm hiểu “Vòng đời phát triển của bướm” qua xem băng đĩa (Hình 5)
Bên cạnh đó khi cho trẻ xem băng hình cũng cần có sự theo dõi của cô đểđưa ra những câu hỏi kịp thời cho trẻ suy luận và phán đoán Sau khi trẻ xem bănghình xong, cô và trẻ cùng trò chuyện về đoạn băng đã xem và giúp trẻ hồi tưởng
Trang 14lại, trẻ sẽ kể lại những gì đã theo dõi qua đó giúp trẻ phát triển khả năng ghi nhớ
có chủ định
Với hình thức cho trẻ khám phá thế giới xung quanh qua hình thức xembăng hình, đòi hỏi cô giáo cần phải bố trí không gian hợp lí, thoáng mát, đủ ánhsáng, màn hình vừa tầm mắt trẻ, khoảng cách giữa trẻ và màn hình phải đảm bảoyêu cầu Nếu lạm dụng hình thức này cho trẻ xem quá nhiều sẽ gây ra các bệnh vềmắt, ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như tâm lý của trẻ
* Góc chơi “Bé yêu thiên nhiên”
Khu vực ngoài hiên tôi xây dựng góc thiên nhiên là nơi dành cho các hoạtđộng chăm sóc cây cối: Như nhặt cỏ, bắt sâu, tưới nước, ngoài ra còn là nơi tìmđọc các loại sách về thiên nhiên, các tranh ảnh về thế giới tự nhiên Góc chơi nàynhằm tạo điều kiện cho trẻ tiếp xúc với thiên nhiên, trẻ có cơ hội chăm sóc cho cây
và ở đây trẻ có thể tự do tìm hiểu quá trình sinh trưởng phát triển của cây qua cáchoạt động thử nghiệm
Tất cả những điều đó như tạc vào tâm hồn trẻ cả một thế giới tự nhiên sốngđộng, tươi mát, trong trẻo Để trẻ đắm mình trong thế giới tự nhiên để trầm trồ,ngắm nghía, thậm chí là đưa tay để sờ, để cảm nhận Sự vui tươi, hứng khởi đã lộ
rõ trên khuôn mặt trẻ Bởi chính cô giáo đã mang đến cho chúng cả một thế giớithiên nhiên, thế giới bạn bè đầy thân thiện Ở góc chơi này tôi bố trí nhiều câyxanh, cây hoa Ngoài ra tôi còn chuẩn bị một giá trưng bày một số đồ dùng đồ chơi
về thiên nhiên như: cát, nước, chai lọ các loại, phễu, bình tưới nước… (Hình 6)
* Góc chơi “Bé khám phá khoa học”
Ngoài góc chơi thiên nhiên, tôi thấy trẻ cũng rất hứng thú vừa thích tham giakhám phá khoa học qua góc chơi “Bé khám phá khoa học” Bởi vui chơi là hoạtđộng chủ đạo của trẻ mầm non, trẻ nhỏ học chủ yếu qua chơi, qua tự mày mò,khám phá Bản thân tôi thật sự cũng rất thích góc chơi này Ở đây cô và trẻ cùngnhau làm thí nghiệm, cùng nhau giải quyết vấn đề và rút ra kết luận cho quá trìnhlàm thí nghiệm của mình
Ví dụ: Thí nghiệm các vật chìm- nổi
