Tuy nhiên trong thực tế giảng dạy cũng như trong quá trình làm công tác quản lý chuyên môn cho đến nay đã gần 28 năm, tôi nhận thấy một thực tế là các trường mầm non nói chung và trường
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài:
Như chúng ta đã biết, trong mọi giai đoạn lịch sử, bản sắc văn hóa, truyền thống dân tộc luôn là nền tảng tinh thần của xã hội Là động lực và mục tiêu của
sự phát triển kinh tế Là linh hồn và sức sống của toàn dân tộc Chính vì vậy, việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa, truyền thống dân tộc đóng một vai trò
vô cùng quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước
Thực hiện nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa, trong những năm qua, cả nước ta, từ Trung ương đến địa phương đã tổ chức nhiều hoạt động thiết thực nhằm bảo tồn, kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống dân tộc Trong
đó, âm nhạc dân tộc cổ truyền được quan tâm, đặc biệt là thể loại dân ca Đây là một trong những loại hình nghệ thuật có vai trò, ý nghĩa rất quan trọng thể hiện diện mạo và bản sắc đời sống, văn hóa tinh thần của cộng đồng người Việt
Việc giáo dục truyền thống, bản sắc dân tộc không phải lớn lên mới thực hiện mà phải chăm lo nuôi dưỡng từ khi trẻ còn trong bụng mẹ, khi trẻ còn nằm trong nôi với những lời ru êm dịu ngọt ngào của bà, của mẹ từng ngày, đã thấm dần vào trong máu thịt của con trẻ cho đến khi trưởng thành và về già vẫn còn nhớ: “Bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”…
Và chúng ta cũng phải khẳng định rằng âm nhạc nói chung và thể loại dân ca nói riêng là con đường ngắn nhất đưa con người đến với bản sắc văn hóa, truyền thống dân tộc
Dân ca góp phần giáo dục trẻ thơ tình cảm đối với quê hương đất nước, lòng tự hào dân tộc Theo các nhà nghiên cứu về giáo dục âm nhạc và tâm lý học thì: Âm nhạc là một trong những phương tiện hiệu quả góp phần tạo nên sự hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của trẻ thơ Đối với trẻ mầm non, tất cả đều là sự khởi đầu mới mẻ, đầy sức hấp dẫn và lý thú Trẻ bước đầu tiếp cận với những tinh hoa văn hóa của nhân loại, trong đó có nghệ thuật âm nhạc Âm nhạc nói chung và dân ca nói riêng có tác động sâu sắc đối với tâm hồn của trẻ và kích thích trẻ phát triển cảm xúc, thói quen tập trung chú ý và năng lực biểu
hiện Tác giả Phạm Thị Hòa trong cuốn giáo dục âm nhạc viết: “Âm nhạc là
phương tiện sắc bén để bồi dưỡng tình cảm dân tộc”
Trước khi về thế giới vĩnh hằng, tâm nguyện cuối cùng Bác Hồ muôn vàn kính yêu của chúng ta chỉ là: “Muốn nghe một khúc hát quê nhà” Những bài dân ca có giai điệu mượt mà, nội dung miêu tả cảnh đẹp thiên nhiên, đời sống sinh hoạt và sự cần cù trong lao động của người dân Việt Nam nói chung và người Thanh Hóa nói riêng sẽ mãi là ấn tượng đẹp trong ký ức tuổi thơ và sẽ còn theo ta đến suốt cuộc đời
Tuy nhiên trong thực tế giảng dạy cũng như trong quá trình làm công tác quản lý chuyên môn cho đến nay đã gần 28 năm, tôi nhận thấy một thực tế là các trường mầm non nói chung và trường mầm non Quảng Tâm nói riêng, chưa chú trọng việc đưa các bài hát dân ca vào trong chương trình giáo dục âm nhạc cho trẻ và chưa thực sự gieo vào lòng con trẻ tình yêu đối với các làn điệu dân
ca Chính vì lẽ đó dẫn đến một thực tế đáng buồn là trẻ em hiện nay thuộc nhiều
và hát nhiều những bài nhạc chế, những bài hát tiếng Anh, tiếng Hàn, tiếng
Trang 2vai trò là một hiệu phó chuyên môn trong nhà trường mầm non, nơi ươm những mầm xanh cho đất nước, tôi đã trăn trở, dành thời gian để tìm hiểu và đưa ra
“Một số giải pháp chỉ đạo giáo viên đưa các bài hát dân ca vào trong hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ tại trường mầm non Quảng Tâm, Thành phố Thanh Hoá” nhằm giúp trẻ thêm yêu các làn điệu dân ca quê nhà Từ đó trẻ
thêm yêu Tổ quốc Việt Nam yêu dấu của chúng ta
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Đề tài hướng đến thể loại dân ca trong âm nhạc đối với hoạt động giáo dục âm nhạc cho các cháu trong trường mầm non
Thông qua nghiên cứu đề tài, rút ra những bài học kinh nghiệm hay từ hoạt động thực tiễn nhằm nâng cao lên một bước trong quá trình hình thành nhân cách và trí tuệ cho trẻ Đề xuất một số biện pháp đưa các làn điệu dân ca phù hợp vào trong hoạt động giáo dục âm nhạc trong trường mầm non đạt hiệu quả cao
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Đề tài tập trung hướng vào đối tượng là thể loại dân ca trong các hoạt động giáo dục âm nhạc đối với trẻ mầm non, nhằm rút ra những biện pháp hữu hiệu để chỉ đạo giáo viên đưa dân ca vào trong các hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non đạt kết quả cao nhất
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Trong quá trình nghiên cứu đề tài để viết sáng kiến, tôi đã sử dụng những phương pháp sau:
- Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn (Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, phương pháp thu thập thông tin và xử lý thông tin)
- Phương pháp thống kê, xử lý dữ liệu
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Dân ca là một thể loại nghệ thuật dân gian, được bắt nguồn từ nhu cầu của nhân dân trong quá trình lao động sản xuất và đời sống sinh hoạt Dân ca là phương tiện để nhân dân lưu truyền những kinh nghiệm trong sản xuất, giúp con người thư giãn sau thời gian làm việc vất vả và là nhịp cầu tình cảm để con người bày tỏ những cảm xúc của mình
Đối với trẻ thơ, những làn điệu dân ca ngọt ngào trữ tình là nguồn sữa mát nuôi dưỡng tâm hồn của trẻ Ngay từ khi cất tiếng khóc chào đời, trẻ đã yêu thích những lời ru ngọt ngào của mẹ, của bà Đến tuổi đi nhà trẻ, những bài hát
dân ca với nhiều tính chất khác nhau như vui nhộn với bài “Trống cơm”; Dịu dàng êm ái như bài “Bèo dạt mây trôi” Luôn hấp dẫn trẻ.
Những làn điệu dân ca như những món ăn tinh thần đối với trẻ, như ánh nắng ban mai, như ngọn gió mát, như hạt sương buổi sáng nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ, đưa trẻ vào thế giới của cái đẹp một cách hấp dẫn và thú vị Muốn đưa dân ca đến thật gần với trẻ, chúng ta phải hiểu lòng con trẻ để từ đó có những giải pháp tốt nhất để giúp trẻ yêu thích dân ca, muốn hát múa các bài hát dân ca
Từ đó những ca từ đầy tình cảm, đầy tự hào về quê hương đất nước, con người
Trang 3Việt Nam, cái hay, cái đẹp trong cuộc sống mới thấm vào trong từng tế bào máu của trẻ mà đưa trẻ đến đỉnh cao của nhân cách con người
Cùng với sự phát triển về tâm sinh lý của lứa tuổi thì khả năng cảm thụ
âm nhạc ở từng lứa tuổi cũng khác nhau Ở tuổi mầm non trẻ yêu thích những
âm thanh quen thuộc như tiếng mẹ, lời ru, bài dân ca, tiếng kêu của những con vật gần gũi và các bài hát có ca từ đơn giản, gần với cuộc sống của trẻ, thanh niên thích những bài hát sôi động, người già thường yêu thích thể loại nhạc đỏ, nhạc quê hương có giai điệu khoan thai sâu lắng Mỗi độ tuổi khả năng nhận thức của trẻ về thế giới xung quanh khác nhau, mức độ thể hiện cảm xúc khác nhau, khả năng vận động khác nhau do đó khả năng âm nhạc của trẻ cũng khác nhau Vì vậy nhà giáo dục cũng cần có những hình thức tổ chức các hoạt động giáo dục âm nhạc phù hợp theo từng độ tuổi khác nhau
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
* Thuận lợi:
Là một xã ngoại thành, song có nhiều cơ quan trường học đứng chân trên địa bàn thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - văn hóa xã hội ở địa phương cũng như sự phát triển của giáo dục nói chung và trường mầm non nói riêng trong tương lai
Trường mầm non Quảng Tâm là đơn vị đạt Chuẩn Quốc Gia mức độ 2 và trường đạt Tiêu chuẩn chất lượng giáo dục cấp độ 3, đơn vị kiểu mẫu cấp Tỉnh được Bộ GD&ĐT, Chủ tịch UBND Tỉnh khen thưởng Trường lớp rộng rãi thoáng mát, cảnh quan nhà trường luôn khang trang xanh - sạch - đẹp, tập trung
về một điểm nên dễ theo dõi, quản lí chỉ đạo Lớp học thoáng mát, diện tích phòng học đảm bảo với số lượng học sinh, đồ dùng, đồ chơi, trang thiết bị đầy
đủ theo yêu cầu tối thiểu, đáp ứng với chất lượng chăm sóc nuôi dưỡng và giáo dục trẻ
Trường có phòng hoạt động âm nhạc, trong phòng có tương đối đầy đủ trang thiết bị cho các cháu tham gia các hoạt động âm nhạc như: Gióng múa, gương múa, đàn Oocgan, trang phục biểu diễn… trường có một số giáo viên hát hay, múa đẹp, có khả năng biên đạo các tiết mục văn nghệ phù hợp với trẻ Đội ngũ giáo viên nhiệt tình, sáng tạo ra nhiều đồ chơi âm nhạc, sáng tác đa dạng các trò chơi âm nhạc để các giờ học âm nhạc không bị nhàm chán Đây là những điều kiện thuận lợi để giáo viên thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục âm nhạc nói chung và việc đưa dân ca vào trong các hoạt động giáo dục âm nhạc của trẻ Được sự quan tâm chỉ đạo của Ban lãnh đạo phòng giáo dục và đào tạo, cũng như sự quan tâm chỉ đạo của đồng chí hiệu trưởng về chuyên môn cũng như tinh thần đoàn kết, truyền thụ kinh nghiệm cho cán bộ giáo viên trong nhà trường học hỏi lẫn nhau, giúp đỡ nhau cùng tiến bộ
Ban giám hiệu nhà trường luôn tạo điều kiện về vật chất cũng như tinh thần
để giáo viên tham gia học tập, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ
Đội ngũ giáo viên nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ, có ý thức, tinh thần trách nhiệm với công việc, có trình độ chuyên môn trên chuẩn cao, trẻ khỏe, chịu khó
Trang 4học hỏi, tâm huyết với công việc, không ngừng tự học, tự bồi dưỡng, sẵn sàng tiếp thu kiến thức tiếp cận những điểm mới của chương trình, đáp ứng với yêu cầu của giáo dục trong hiện nay.Đây chính là nhân tố cơ bản quyết định đến việc nâng cao chất lượng trong nhà trường
Nhà trường có tổng số 22 nhóm lớp ( 4 nhóm trẻ và 18 lớp mẫu giáo)
Tổng số cháu là 610 cháu Trong đó: 80 cháu nhà trẻ, 530 cháu mẫu giáo Tổng số cán bộ giáo viên, nhân viên là 38 đồng chí Trong đó: Quản lý 3 là đồng chí; Nhân viên hành chính 1 đồng chí và Giáo viên là 34 đồng chí
Là đơn vị liên tục được công trường tiên tiến cấp Thành phố, cấp Tỉnh được Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa, Bộ GD&ĐT tặng Bằng khen Các tổ chức đoàn thể trong nhà trường đều hoạt động tích cực, có hiệu quả, do đó mọi phong trào của nhà trường và của ngành phát động nhà trường đều hưởng ứng nhiệt tình và đạt kết quả tốt
* Khó khăn
- Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học thiếu đồng bộ so với nhu cầu giáo dục hiện nay Đặc biệt là thiết bị hiện đại như loa, sân khấu biểu diễn Phòng hoạt động âm nhạc lồng ghép với phòng học diện tích chật chội nên việc trang trí, sắp đặt cho phù hợp với chức năng hoạt động âm nhạc gặp nhiều khó khăn
- Khả năng âm nhạc của đa số giáo viên trong nhà trường còn hạn chế, ít giáo viên hát hay và có khả năng biểu diễn mà chỉ chủ yếu là hát ở mức đúng nhạc Các bài hát dân ca trong chương trình giáo dục mầm non còn nghèo nàn, chủ yếu là một số bài hát cho trẻ nghe Bản thân một số giáo viên còn trẻ cũng yêu thích nhạc trẻ hơn là dân ca nên khi xây dựng kế hoạch hoạt động ít đưa dân
ca vào trong nội dung hoạt động Nhiều giáo viên trẻ mới ra trường kinh nghiệm giảng dạy còn nhiều hạn chế
- Kết quả thực trạng:
Để sáng kiến mang ý nghĩa thực tiễn và phục vụ thực tế công tác chỉ đạo các hoạt động giáo dục âm nhạc trong nhà trường, tôi đã tiến hành khảo sát thực
tế và kết quả như sau:
Bảng khảo sát mức độ trẻ nghe và hát dân ca
STT Độ tuổi
Số lượng trẻ được KS
Kết quả khảo sát Mức độ 1 Mức độ 2 Mức độ 3 Ghichú
Trang 5Ghi chú:
Mức độ 1: Trẻ thích nghe và hát dân ca, khi nghe hát hưởng ứng tích cực, thuộc một số bài hát dân ca
Mức độ 2: Trẻ lắng nghe cô hát nhưng không hưởng ứng, biết tên một số bài dân ca
Mức độ 3: Trẻ không quan tâm và làm việc riêng
Bảng thăm dò mức độ cần thiết đưa dân ca vào các hoạt động giáo dục âm
nhạc trong chương trình giáo dục mầm non đối với giáo viên.
STT
Khối
lớp
Số lượng GV
Kết quả thăm dò đối với giáo viên Rất cần thiết Cần thiết Không cần thiết Ghi chú
Từ kết quả khảo sát trẻ và thăm dò giáo viên ở trên cho biết: Đa số giáo viên trong nhà trường chưa thấy cần thiết phải đưa các làn điệu dân ca quê hương vào trong các hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ Bởi vì lẽ đó, khi tổ chức các hoạt động âm nhạc với thể loại dân ca trẻ thường không hào hứng, ít có cảm xúc như hát theo, nhún nhẩy hoặc chăm chú lắng nghe…
Từ việc nghiên cứu cơ sở lý luận kết hợp với thực trạng của nhà trường,
tôi đã đưa ra được một số biện pháp nhỏ để “Chỉ đạo giáo viên nhà trường đưa các bài hát dân ca vào trong hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non”.
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Giáo dục tư tưởng, nuôi dưỡng tình yêu quê hương đất nước cho giáo viên
Với giải pháp này, chắc mọi người sẽ thắc mắc “Giáo dục tư tưởng, nuôi dưỡng tình yêu quê hương đất nước cho giáo viên” có liên quan gì đến việc đưa dân ca vào trong các hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ? Nhưng, chúng ta biết rằng, trong lao động sản xuất và đời sống sinh hoạt, những cảm xúc của con người được nảy sinh Cảm xúc đó dần phát triển theo thời gian một cách mãnh liệt và không biết từ lúc nào, cảm xúc đó được bật ra thành những giai điệu âm nhạc Bởi vậy, dân ca là tâm hồn, là hơi thở riêng của dân tộc Khi ta yêu quê hương đất nước tươi đẹp của ta thì ta yêu dân ca Ta yêu dân ca để thêm yêu nơi chôn rau cắt rốn của ta Dân ca nuôi dưỡng tâm hồn con người
Trang 6Giáo dục tư tưởng cho giáo viên là xây dựng một đội ngũ giáo viên mầm non gương mẫu, luôn thấm nhuần đạo đức cách mạng, luôn kiên định với mục tiêu phấn đấu của ngành, của nhà trường, không ngại khó, không ngại khổ, luôn
có ý chí vươn lên để khẳng định vai trò của mình trong tập thể, biết tuân thủ những nội quy của đơn vị Vậy nên, để đưa được dân ca đến với trẻ thơ, thì bản thân cô giáo phải yêu dân ca, phải nhận thức sâu sắc được sự cần thiết của việc đưa dân ca vào trong các hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non Giáo dục tư tưởng cho giáo viên để vượt lên trên mức độ chấp hành chủ trương, định hướng của nhà trường là sự tự nguyện, toàn tâm toàn ý và luôn trăn trở tìm ra sáng kiến hay để thực hiện bằng được những mục tiêu giáo dục của nhà trường
đã xây dựng Để thực hiện tâm nguyện đưa dân ca vào các hoạt động giáo dục
âm nhạc trong nhà trường, tôi đã tổ chức tuyên truyền cho tập thể CBGV-NV trong nhà trường về chủ trương chính sách của Đảng, nhà nước đối với việc bảo tồn bản sắc dân tộc; Triển khai kế hoạch năm học sâu rộng đến từng giáo viên
để mỗi người thấm nhuần và nhận thức được trách nhiệm của mình đối với việc thực hiện thành công nhiệm vụ năm học và đối với các cháu
Hiểu được trách nhiệm của mình với việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục chung của nhà trường và nhiệm vụ “Đưa dân ca vào các hoạt động giáo dục âm nhạc” nên tập thể giáo viên nhà trường có sự đồng thuận tuyệt đối và cùng quyết tâm thực hiện
2.3.2 Tổ chức hội thi sưu tầm và đặt lời mới cho các bài hát dân ca.
Trong kho tàng dân ca Việt Nam vô cùng phong phú Từng vùng miền đều có những làn điệu dân ca riêng Ví dụ: Dân ca đồng bằng Bắc bộ; Dân ca nam Bộ: Dân ca quan họ Bắc Ninh; Dân ca Thanh Hóa Nhưng có một thực tế
là số lượng các bài hát dân ca dành cho trẻ em mầm non lại rất hạn chế Do đó
để đưa dân ca vào trong các hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non chúng ta phải sử dụng đa dạng các bài hát dân ca phù hợp với trẻ phong phú về thể loại, đa dạng về chủ đề…
Để có “Đủ” các bài hát dân ca cho giáo viên đưa vào các hoạt động giáo dục âm nhạc cho các cháu, tôi đã lên kế hoạch báo cáo với Hiệu trưởng về việc, chỉ đạo các tổ chuyên môn trong nhà trường tổ chức cuộc thi “Sưu tầm và đặt lời mới cho các bài hát dân ca” với các tiêu chí của cuộc thi như sau:
+ Số lượng bài: Mỗi giáo viên sưu tầm ít nhất 20 bài với nhiều thể loại khác nhau, nhiều chủ đề khác nhau
+ Về nội dung: Lựa chọn những bài hát dân ca có giá trị nội dung sâu sắc;
Có tính giáo dục cao, dễ hiểu và phù hợp với trẻ, như: Nội dung đề cập đến môi trường, công việc trong lao động sản xuất, ca ngợi cảnh đẹp của quê hương đất nước…
Ví dụ như: Bài “Hoa trong vườn” dân ca Thanh Hóa; Bài “Bầu và bí”… + Về các yếu tố âm nhạc:
Hình thức: Lựa chọn những bài hát có cấu trúc đơn giản, hình thức một đoạn nhạc Giai điệu hay, dễ nhớ, dễ thuộc, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý
và đặc điểm khả năng âm nhạc của trẻ
Tiết tấu: Rõ ràng không quá phức tạp, nhịp độ vừa phải
Trang 7Tầm cữ: Lựa chọn những bài hát dân ca có tầm cữ không quá rộng, trong phạm vi một quãng 8, hoặc có thể quãng 10
+ Tính phổ cập: Đối tượng giáo viên mầm non chỉ dừng lại chủ yếu ở mức hát đúng giai điệu bài hát dân ca, rất ít cô giáo hát thể hiện được tình cảm,
ý ẩn dụ trong các bài hát dân ca, mặt khác các cháu mầm non là đối tượng mới tiếp xúc với âm nhạc và chủ yếu là cảm nhận bằng trực giác, học bằng truyền khẩu Chính vì vậy, việc lựa chọn những bài hát dân ca phải đảm bảo tính vừa sức đối với cả giáo viên và các cháu
+ Đặt lời mới cho các bài hát dân ca: Lựa chọn các bài hát dân ca phù hợp với trẻ từ các làn điệu khác nhau sau đó đặt lời mới cho phù hợp với một trong các chủ đề giáo dục và mang tính giáo dục cao Lời mới phải hay, dễ hiểu, ca từ đẹp, có nội dung phù hợp với nhận thức của trẻ
Thời gian của cuộc thi là 15 ngày, bắt đầu từ ngày 15 tháng 9 năm 2019 đến hết ngày 30 tháng 9 năm 2019
Tổng kết hội thi: BGH, các tổ trong nhà trường thành lập ban giám khảo hội thi và chấm thi theo các tiêu chí đã xây dựng Cá nhân đạt giải được nhà trường trao thưởng và tuyên dương trước hội đồng nhà trường
Những bài hát dân ca được giáo viên sưu tầm sẽ là tư liệu quý giá và được
sử dụng để xây dựng trong các hoạt động giáo dục âm nhạc của trẻ ở trường theo từng độ tuổi, từng chủ đề phù hợp
2.3.3 Chỉ đạo giáo viên xây dựng kế hoạch chuyên môn, đưa dân ca vào kế hoạch hoạt động một cách khoa học.
Quan điểm, mục tiêu của chương trình giáo dục mầm non hiện nay là: Giáo viên là người hướng dẫn, tạo điều kiện cho trẻ hoạt động vui chơi, tìm tòi, khám phá Trẻ tham gia các hoạt động, trong đó hoạt động với âm nhạc một cách hứng thú, chủ động để phát triển khả năng cá nhân
Giáo dục âm nhạc cho trẻ cũng dựa theo các chủ đề xuất phát từ nhu cầu của trẻ gắn với cuộc sống, thiên nhiên, môi trường gần gũi với trẻ Các bài hát cho trẻ nghe, dạy trẻ hát, các trò chơi âm nhạc cũng được lựa chon gắn vào các chủ đề
Ví dụ: Chủ đề “Bản thân”; “Gia đình”; “Trường mầm non”; “Thế giới động vật”…
Do vậy, các bài hát dân ca đưa vào các hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ cũng được gắn vào các chủ đề phù hợp
Ví dụ: Bài “Lý con sáo” đưa vào chủ đề “Thế giới động vật”; bài “Lý cây bông” dân ca nam bộ đưa vào chủ đề “Thế giới thực vật”; bài dân ca “Cái Bống” đưa vào chủ đề “Gia đình”…
Để các bài hát dân ca đến với trẻ một cách khoa học, tôi đã quan tâm hướng dẫn giáo viên lên kế hoạch hoạt động thật khoa học, chi tiết, và cụ thể Từng chủ đề đưa những bài hát dân ca nào Bài nào dạy trẻ hát, bài nào hát cho trẻ nghe, bài nào phục vụ cho các hoạt động khác tại các thời điểm sinh hoạt hằng ngày của trẻ Kế hoạch hoạt động của giáo viên được lên theo tuần, theo chủ đề và được BGH nhà trường duyệt trước khi đưa vào thực hiện Sau khi duyệt kế hoạch giáo viên phải nghiêm túc tuân thủ theo kế hoạch đã xây dựng,
Trang 8những bài hát dân ca đưa vào kế hoạch hoạt động hằng ngày phải đảm bảo phù hợp với khả năng của trẻ ở từng độ tuổi
Với quan điểm chỉ đạo đưa các bài hát dân ca vào trong các hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ theo từng chủ đề, từng tuần nên trẻ được hát và nghe hát nhiều các bài hát dân ca hơn và thuộc nhiều hơn Trong các buổi biểu diễn văn nghệ của trường, những tiết mục dân ca và âm hưởng của dân ca có chất lượng tốt, được đại biểu và phụ huynh đánh giá cao
2.3.4 Nâng cao khả năng âm nhạc của giáo viên, đặc biệt là kỹ năng hát dân ca:
Ở trường mầm non, bước đầu trẻ được tiếp cận với nền văn hóa của loài người vì vậy hình thức nghệ thuật mang tính dân tộc như: Ca dao, hát ru và đặc biệt là dân ca luôn là phương tiện sắc bén để bồi dưỡng tình yêu quê hương, lòng tự tôn dân tộc Ở nhiều nước trên thế giới, giáo dục truyền thống trong âm nhạc là vấn đề có tính nguyên tắc Việc sử dụng các trò chơi dân gian, hát cho trẻ nghe dân ca càng thể hiện rõ ý thức dân tộc trong giáo dục âm nhạc
Dân ca là thể loại âm nhạc đặc biệt, phong phú về giai điệu, sâu lắng về cảm xúc và mang tính hình tượng cao Mặt khác trẻ mầm non chưa biết về nốt nhạc Trẻ đến với âm nhạc nói chung và đến với dân ca chủ yếu là do người lớn
và cô giáo Cô giáo nào hát hay, múa đẹp thì trẻ thích bài hát đó; Cô giáo nào hát không hay, múa không đẹp trẻ không thích Chính vì lẽ đó, để dân ca thấm vào tâm hồn con trẻ, cô giáo mầm non phải có khả năng âm nhạc nhất định: (Khả năng nghe, cảm thụ tác phẩm âm nhạc, khả năng hát, khả năng múa và vận động theo nhạc) Khi nghe nhạc, cô sẽ cảm nhận được cái hay, cái đặc biệt trong từng tác phẩm âm nhạc, trong từng bài dân ca và cô mới hát đúng giai điệu bài hát, thể hiện và truyền tải được “tiếng nói” của bài hát đó đến với trẻ Với trẻ mầm non, trực quan hình tượng vẫn còn chiếm ưu thế, bởi vậy ngôn ngữ hình thể là yếu tố quan trọng để lôi cuốn trẻ cảm thụ bài hát dân ca một cách trọn vẹn Việc nâng cao khả năng âm nhạc cho giáo viên là điều cốt lõi để trẻ thích tham gia vào các hoạt động giáo dục âm nhạc Xác định được điều đó nên trong năm học qua tôi đã tạo điều kiện để giúp giáo viên nâng cao khả năng
âm nhạc Cách làm như sau:
Tổ chức cho giáo viên được học đàn oocgan, học thanh nhạc để cô giáo được ôn lại nhạc lý cơ bản, biết cách đọc các bản nhạc đơn giản Qua việc học đàn, cô cảm nhận rõ cao độ, trường độ của nốt nhạc, biết ngừng nghỉ đúng nhịp, biết cách lấy hơi, nhả hơi, biết hát luyến láy Cô biết chơi những bản nhạc đơn giản để trẻ hát theo, như bài “Lý cây bông”; Bài “Hoa trong vườn”…
Tổ chức giao lưu hát dân ca trong các ngày lễ như ngày 8/3, ngày 20/10,
để giáo viên tập luyện nâng cao khả năng hát, khả năng biểu diễn trước nơi đông người, khả năng biên đạo
Tích cực dự các giờ hoạt động âm nhạc để một mặt kiểm tra việc thực hiện kế hoạch chuyên môn, việc lựa chọn các bài hát dân ca đưa vào hoạt động
âm nhạc của giáo viên Mặt khác kiểm tra khả năng thể hiện các kỹ năng hát, múa, biên đạo các bài hát dân ca đối với giáo viên sẽ giúp giáo viên có thái độ tích cực với việc luyện hát dân ca Bên cạnh đó theo dõi được mức độ tích cực tham gia hưởng ứng của trẻ khi hát và nghe cô hát dân ca
Trang 92.3.5 Tổ chức phong phú các ngày hội, ngày lễ tại nhà trường và đặc biệt là các ngày hội truyền thống của địa phương.
Những ngày hội, ngày lễ của trường mầm non như: Ngày hội bé đến trường; Vui “Hội trung thu”, Hội thi “Bé với dân ca”, Hội thi “Bé với hoạt động nghệ thuật”, chào mừng ngày nhà giáo Việt Nam 20/11; Văn nghệ chào mừng ngày 8/3…
Chúng ta biết rằng, tổ chức ngày hội, ngày lễ ở trường mầm non là một hoạt động được quy định trong chương trình giáo dục Hoạt động này tạo điều kiện hình thành ở trẻ phẩm chất đạo đức, trí tuệ và kỹ năng nghệ thuật Ngày hội, ngày lễ tổ chức các hoạt động nghệ thuật đa dạng như múa, hát, đọc thơ, kể chuyện, đóng kịch… tạo cho trẻ niềm phấn khởi, vui vẻ, niềm cảm xúc mới mẻ, tăng cường khả năng âm nhạc, nhà giáo dục Tri-Khê-ê-va gọi đó là “Những cảm xúc vui sướng” Ngày hội, ngày lễ tạo cơ hội cho trẻ được nâng cao kỹ năng hoạt động nghệ thuật nói chung và niềm yêu thích đối với dân ca, trẻ hiểu thêm những điều mới lạ trong ngày hội, ngày lễ, đồng thời củng cố những điều trẻ đã lĩnh hội được
Những buổi biểu diễn văn nghệ trong các ngày hội, ngày lễ để lại dấu ấn sâu sắc, những kỷ niệm đẹp trong thời ấu thơ của trẻ vì vậy để dân ca là tình yêu thực thụ đối với trẻ, trong các tiết mục văn nghệ của trẻ, tôi đã chỉ đạo giáo viên xây dựng nhiều tiết mục dân ca để các cháu biểu diễn Khi múa hát dân ca, tôi yêu cầu giáo viên chuẩn bị thật kỹ về trang phục, đạo cụ bởi trang phục, đạo
cụ và nhạc cụ là một phần không thể thiếu khi mang dân ca đến với trẻ Những giai điệu, tiết tấu, nhịp điệu mang âm thanh đến cho trẻ, giúp trẻ cảm nhận bằng tai Trang phục đẹp sẽ mang đến cho trẻ ấn tượng hình ảnh bằng mắt Sự tác động đa dạng đó sẽ giúp trẻ cảm nhận trọn vẹn bài dân ca từ đó khiến trẻ say dân ca tự bao giờ không biết
Yêu cầu khi tổ chức ngày hội, ngày lễ: Chương trình phải được xây dựng chặt chẽ Sân khấu trang trí phải phù hợp và long trọng để tạo cảm giác phấn chấn, hồ hởi cho trẻ Trang phục cho trẻ phải phù hợp với từng bài dân ca để phản ánh được đời sống, hoạt động của từng vùng miền khác nhau Âm nhạc phải phù hợp với tính chất của bài hát, phù hợp với giọng hát của trẻ
2.3.6 Phối hợp với phụ huynh trong việc đưa dân ca đến với trẻ:
Xây dựng mối quan hệ mật thiết giữa nhà trường - Gia đình và xã hội là điều kiện quan trọng để đạt được thành công trong mục tiêu giáo dục của mỗi đơn vị Môi trường gia đình có ảnh hưởng vô cùng mạnh mẽ đối với quá trình xây dựng hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của đứa trẻ Trong thực
tế, các cháu được sống trong môi trường gia đình nền nếp, yêu thương, có trách nhiệm thì các cháu lớn lên cũng có những ảnh hưởng tích cực từ cách sống của
bố mẹ, và ngược lại… Không những thế, gia đình còn là “Đối tác” hỗ trợ rất tích cực cho nhà trường thực hiện thành công nhiệm vụ giáo dục Gia đình cung cấp cho cô giáo, nhà trường những thông tin chính xác về tình trạng sức khỏe, thói quen, sở thích, mong muốn của các cháu; Gia đình hỗ trợ nhà trường về tài chính để bổ sung cơ sở vật chất giúp nhà trường hoàn thành nhiệm vụ giáo dục tốt hơn
Trang 10Để thực hiện thành công tâm nguyện đưa dân ca vào các hoạt động giáo dục trong trường mầm non, tôi cùng tập thể cán bộ giáo viên, nhân viên trong nhà trường tích cực làm công tác tuyên truyền đến các bậc phụ huynh, để phụ huynh hiểu được ý nghĩa của những làn điệu dân ca đối với đời sống tinh thần của các cháu từ đó kêu gọi sự hỗ trợ từ phụ huynh
+ Tuyên truyền để phụ huynh cho các cháu ở nhà nghe dân ca, nghe những bài hát ru nhiều hơn là nghe những bản nhạc chế, nhạc không phù hợp với trẻ
+ Cô giáo gửi đến phụ huynh những đĩa hát dân ca, giới thiệu các trang wed hay các đường link về nhạc dân ca phù hợp với trẻ để gia đình cho trẻ nghe lúc trẻ vui chơi, trước khi trẻ ngủ
+ Mời phụ huynh tham gia tư vấn xây dựng các hoạt động ngày hội, ngày
lễ tại nhà trường để phụ huynh tham gia đóng góp ý kiến về việc lựa chọn các tiết mục dân ca phù hợp, chọn trang phục phù hớp với bài hát, điệu múa Mời phụ huynh đến dự các chương trình văn nghệ của các cháu, được chứng kiến con cháu mình biểu diễn sẽ là động lực để phụ huynh tích cực phối hợp với nhà trường đưa dân ca đến gần hơn với trẻ Đây cũng là dịp mà gia đình và nhà trường thể hiện sự quan tâm đối với trẻ, mang đến cho các con tuổi thơ hồn nhiên vui tươi, đầy ắp tiếng cười
+ Kêu gọi phụ huynh hỗ trợ về vật chất để tổ chức các ngày hội, ngày lễ
Ví dụ: Nhà trường tổ chức cho các cháu chương trình “Vui hội trung thu”, phụ huynh đã hỗ trợ nhân công để cùng làm bột, rán bánh, phụ huynh tham gia dạy các cháu các kỹ năng nặn bánh rán, lăn tròn phụ huynh hỗ trợ bột nếp, hỗ trợ trang phục cho các cháu biểu diễn các tiết mục văn nghệ trong ngày hội Với nguồn kinh phí hẹp hòi của nhà trường, nếu không có sự hỗ trợ tự nguyện, nhiệt huyết và thấu hiểu của phụ huynh thì nhà trường không thể thực hiện thành công nhiệm vụ năm học
Nhờ có sự đồng hành của phụ huynh mà trong năm học 2019 – 2020, nhà trường đã tổ chức được nhiều hoạt động ý nghĩa cho các cháu, nhiều chương trình văn nghệ mà chứa đựng trong đó là những tiết mục dân ca đặc sắc giúp trẻ thêm yêu trường mầm non, yêu làng quê, con phố, yêu quê hương đất nước Việt Nam này
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
Từ xa xưa, dân ca đã là một phần không thể thiếu trong đời sống lao động của người dân Việt Nam Về với dân ca là về với cội nguồn dân tộc Dân ca là nhịp cầu âm nhạc nối liền quá khứ, hiện tại và tương lai
Đưa dân ca vào các hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non là góp phần giáo dục những tình cảm tốt đẹp của trẻ đối với quê hương đất nước, làng quê, con phố, những người mẹ, người chị tần tảo sớm hôm
Đưa dân ca đến với trẻ là môi trường tốt để bảo tồn, nuôi dưỡng và là điều kiện để dân ca Việt Nam sống mãi và bay cao, bay xa Mặt khác trẻ được tiếp cận với dân ca là cơ hội để trẻ được trải nghiệm khả năng hoạt động âm nhạc của bản thân, được độc lập thể hiện mình trước khán giả Từ đó rèn luyện cho trẻ tính tự tin, mạnh dạn trong giao tiếp, làm chủ bản thân
