Một số giải pháp ứng dụng công nghệ 4 0 nhằm tích cực hóa hoạt động của học sinh trong bài 47 thực hành làm sữa chua hoặc sữa đậu nành bằng phương pháp đơn giản

Bản thân tôi là giáo viên giảng dạy môn Công nghệ, câu hỏi thường trực trong quá trình tìm tòi, đổi mới phương pháp giảng dạy là làm thế nào để tích cực hóa hoạt động học tập của học sin

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư hay còn gọi là cuộc cách mạng số

diễn ra từ đầu thế kỷ 21 Đặc trưng của cuộc cách mạng công nghiệp lần này là

sẽ ngày càng phổ biến trí thông minh nhân tạo và máy móc tự động hóa, đem lại

sự kết hợp giữa hệ thống ảo và thực tế Cuộc cách mạng này tác động mạnh mẽ đến nhiều lĩnh vực, nhiều khía cạnh trong đời sống xã hội, trong đó đặc biệt không thể thiếu một nguồn nhân lực chất lượng cao, mà nguồn nhân lực lại là đối tượng trực tiếp của giáo dục - đào tạo

Với cuộc cách mạng 4.0 vạn vật kết nối internet, thông tin bùng nổ, vì vậy quá trình trao truyền tri thức, kinh nghiệm giữa con người với con người cũng cần có sự thay đổi cho phù hợp Sự ra đời và phát triển của các thiết bị thông minh khiến con người được tận hưởng những tiện ích của kỷ nguyên Internet giúp cho việc tiếp nhận tri thức nhanh chóng hơn, rút ngắn khoảng cách Khi đó, vai trò của người thầy trong quá trình trao truyền tri thức sẽ thay đổi, người thầy không đơn thuần chỉ truyền đạt kiến thức cho học sinh mà quan trọng phải biết

dẫn dắt, chỉ hướng, dạy cho học sinh cách tư duy, cách đánh giá các tình huống,

các vấn đề phức tạp trong cuộc sống, qua đó hình thành năng lực giải quyết vấn

đề, đặc biệt phải biết cách truyền cảm hứng cho học sinh để học sinh có thể tự nghiên cứu, tự học, tự chiếm lĩnh tri thức

Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng đã khẳng định: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học Đổi mới chương trình, nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề Đa dạng hóa nội dung, tài liệu học tập, đáp ứng yêu cầu của các bậc học, các chương trình giáo dục, đào tạo và nhu cầu học tập suốt đời của mọi người”[7] Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng đã cho

thấy quan điểm của Đảng trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo đang từng bước đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng này Thời đại công nghiệp 4.0 đòi hỏi một nền giáo dục 4.0 Tuy vậy, việc chuyển đổi nền giáo dục sao cho phù hợp với thời đại công nghiệp 4.0 là một điều không dễ dàng

Công nghệ là môn học quan trọng và thiết thực, giúp học sinh hình thành những kiến thức hữu ích về công nghệ và một số kỹ năng cơ bản trong việc sử dụng, thiết kế và đánh giá các thiết bị công nghệ xung quanh mình Môn Công nghệ cũng là cầu nối với giáo dục STEM đang là xu thế mà thế giới nói chung

và Việt Nam nói riêng hướng tới Môn học này là nền tảng ban đầu để tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của các ngành nghề trong cuộc cách mạng công nghệ 4.0 Công nghệ 10 là môn cơ sở giúp các em học tiếp các nghành nghề sau này, đặc biệt là các ngành nghề liên quan đến nông – lâm – ngư nghiệp cũng như áp dụng vào thực tiễn cuộc sống của bản thân và cộng đồng Tuy nhiên đây không phải là môn thi tốt nghiệp, cũng không phải là môn thi đại học nên các

em thường suy nghĩ nó là môn phụ nên không cần phải học nhiều, không mấy hứng thú Giáo viên thường ít chú trọng đến việc phát huy tính tự học của học sinh, ít khi đặt vấn đề mang tính chất tìm tòi cho học sinh phát triển năng lực tư

duy, tự học và tự nghiên cứu Các tiết học đa phần thường diễn ra theo lối truyền thống, thầy đọc, trò chép nên môn Công nghệ trong nhà trường thực sự chưa trở thành môn học đúng tầm của nó

Bản thân tôi là giáo viên giảng dạy môn Công nghệ, câu hỏi thường trực trong quá trình tìm tòi, đổi mới phương pháp giảng dạy là làm thế nào để tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh để nâng cao chất lượng dạy học Vì vậy tôi đã nghiên cứu ứng dụng công nghệ 4.0 vào trong các bài giảng của mình Trong số đó bài “Thực hành: Làm sữa chua hoặc sữa đậu nành bằng phương pháp đơn giản” là một bài có nội dung kiến thức rất gần gũi với đời sống, bởi sữa chua, sữa đậu nành là những món ăn, thức uống thường ngày rất bổ dưỡng của người dân Việt Nam Trên internet hiện nay có rất nhiều video hướng dẫn làm sữa chua, sữa đậu nành, học sinh hoàn toàn có thể vào mạng tìm tòi, nghiên cứu, lựa chọn để tìm ra phương thức chế biến phù hợp, từ đó tạo ra các sản phẩm có chất lượng, đồng thời đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm

Vì vậy tôi đã mạnh dạn nghiên cứu đề tài: Một số giải pháp ứng dụng công nghệ 4.0 nhằm tích cực hóa hoạt động của học sinh trong bài 47 “Thực hành: Làm sữa chua hoặc sữa đậu nành bằng phương pháp đơn giản” (Công nghệ 10)

1.2 Mục đích nghiên cứu.

1.2.1 Đối với giáo viên

- Nghiên cứu ảnh hưởng tích cực của công nghệ 4.0 đến quá trình tự học,

tự nghiên cứu của học sinh

- Nghiên cứu các ứng dụng trên điện thoại thông minh, ipas, máy tính để truy cập, tải các nội dung liên quan đến bài học

- Đề xuất một số biện pháp nhằm tích cực hóa hoạt động của học sinh trong quá trình chiếm lĩnh tri thức

1.2.2 Đối với học sinh

Vận dụng các con đường, biện pháp, kênh kiến thức để phát triển phẩm chất, năng lực, đặc biệt là năng lực tự học, tự nghiên cứu, năng lực hoạt động nhóm, giúp các em lĩnh hội sâu sắc và nhớ lâu kiến thức, vận dụng nó trong đời sống hàng ngày

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

- Tìm hiểu những lí luận dạy học nói chung, dạy học Công nghệ nói riêng

để đưa 4.0 vào trong quá trình tự học, tự nghiên cứu nhằm tích cực hóa hoạt động trong nhận thức, đặc biệt là trong tư duy của học sinh khối 10 trường THPT Vĩnh Lộc

- Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa Công nghệ 10, bài 47 “Thực

hành: Làm sữa chua hoặc sữa đậu nành bằng phương pháp đơn giản.” Đề xuất

một số biện pháp sư phạm nhằm tích cực hóa hoạt động của học sinh

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp nghiên cứu lý luận:

+ Tiếp cận nghiên cứu, đi sâu vào các vấn đề về lí luận dạy học nói chung, dạy học Công nghệ nói riêng để lí giải rõ nội hàm khái niệm tích cực hóa hoạt động trong nhận thức, đặc biệt là trong tư duy của học sinh

+ Nghiên cứu chương trình Công nghệ 10, tài liệu chuẩn kiến thức kĩ năng và các tài liệu khác có liên quan

+ Phương pháp so sánh để tìm ra những nét chung và những nét nổi trội khi vận dụng 4.0 trong quá trình giáo dục và các biện pháp nhằm tích cực hóa hoạt động của học sinh so với phương pháp truyền thống trước đây

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Phương pháp điều tra: Điều tra tỉ lệ học sinh (gia đình) có điện thoại thông minh hoặc máy tính, tỉ lệ học sinh truy cập mạng internet để tìm hiểu thông tin liên quan đến kiến thức môn học

+ Tổng kết kinh nghiệm giáo dục: Dự giờ đồng nghiệp dạy cùng khối 10, trao đổi kinh nghiệm dạy học

+ Thực nghiệm sư phạm: Nhằm xác định hiệu quả của biện pháp đề xuất + Sử dụng phương pháp toán học thống kê: so sánh các giá trị thu được giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng để đánh giá hiệu quả của những biện pháp dạy học mà đề tài đưa ra

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng sáng kiến kinh nghiệm.

2.1.1 Quan điểm dạy học tích cực

Xuất phát từ quan điểm “dạy chữ để dạy người”, quan niệm đồng bộ, toàn diện hiệu quả Giờ học Công nghệ được xác định không chỉ hình thành kiến thức, mà còn giáo dục và phát triển tư duy, kĩ năng, kĩ xảo, tính tích cực học tập của học sinh Để đạt đuợc điều này, một trong những biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học là phải chú trọng đến vai trò của người học, coi học sinh là chủ thể của quá trình dạy học Khi giáo viên dạy học bằng phương pháp dạy học tích cực, người học thấy họ được học chứ không bị học Người học được chia sẻ những kiến thức và kinh nghiệm của mình đồng thời với việc bổ sung những kiến thức, kinh nghiệm không chỉ từ người thầy mà còn từ chính các bạn trong lớp Học sinh hạnh phúc khi được học, được sáng tạo, được thể hiện, được làm Nhờ học theo hướng tích cực mà các em ghi nhớ sâu kiến thức và tăng khả năng áp dụng vào thực tế lên gấp 3 - 4 lần so với cách học thụ động một chiều

2.1.2 Vai trò của cách mạng 4.0 với nền giáo dục.

Hiện nay ở Việt Nam, một trong những phương thức học của giáo dục 4.0 được nhiều học sinh biết và tham gia nhất là học trực tuyến Tại hệ thống giáo dục Hocmai.vn, đến năm 2018 đã có hơn 3 triệu thành viên tham gia học tập trực tuyến từ cấp tiểu học đến bậc THPT; mỗi năm có hơn 11.000 bài giảng trực tuyến được xuất bản, với hình thức học này học sinh có thể chủ động lựa trong cách học tập của mình, các em có thể tương tác với giáo viên và các bạn cùng học mọi lúc, mọi nơi thông qua nền tảng Internet và thiết bị công nghệ Tuy nhiên, để việc học thực sự hiệu quả, học sinh cần tự trau dồi kiến thức về công nghệ, chủ động tìm tòi, cập nhật các thông tin mới để không bị lạc hậu Không chỉ vậy, bản thân các em cũng cần tự trải nghiệm, thực hành chính những điều đang học để tích lũy kinh nghiệm và nghiên cứu, phát triển

Giáo dục 4.0 sẽ được đánh dấu bởi thay đổi lớn trong mục tiêu đào tạo, truyền thụ kiến thức cho số đông qua khai lực (khai phóng tiềm lực, năng lực, và động lực) đồng thời trao quyền sáng tạo (empowering innovation) cho từng cá nhân

Khi áp dụng công nghệ 4.0 vào trong quá trình dạy học sẽ giúp học sinh:

- Chủ động tiếp nhận nguồn thông tin đa dạng và biết cách chắt lọc thông tin dưới sự định hướng của giáo viên

- Hình thành được nhiều kĩ năng sống cần thiết

- Kích thích được sự đam mê tìm tòi nghiên cứu của học sinh

- Tăng khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn đời sống

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Bộ môn Công nghệ ở trường phổ thông với nhiệm vụ cung cấp những kiến thức hữu ích về công nghệ và một số kỹ năng cơ bản trong việc sử dụng, thiết kế và đánh giá các thiết bị công nghệ chung quanh mình, là cầu nối với giáo dục STEM Công nghệ 10 cung cấp một lượng lớn kiến thức liên quan đến nông – lâm – ngư nghiệp, tạo lập doanh nghiệp và hướng ngiệp cho học sinh Hiện nay giảng dạy môn Công nghệ trong trường phổ thông cũng còn gặp nhiều khó khăn khi truyền tải thông tin vẫn còn mang nặng lý thuyết, dụng cụ thực hành còn thiếu Mặc dù giáo viên đứng lớp cũng đã có rất nhiều cố gắng trong việc đổi mới phương pháp, khắc phục khó khăn, nhưng nhìn chung, bộ môn Công nghệ vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới hiện nay, cụ thể như:

- Học sinh học bài chủ yếu theo cách học thuộc lòng, học vẹt, học đối phó, học để thi Khi giáo viên kiểm tra kiến thức cũ thì học sinh không nắm được, học sinh làm bài kiểm tra còn chưa có tinh thần tự giác, kiểm tra đối phó

để lấy điểm

- Giáo viên giữ vai trò độc quyền trong đánh giá, do đó người học ít có cơ hội phát triển, thể hiện năng lực sáng tạo của mình Không tổ chức các hoạt động học tập để học sinh có cơ hội tự khám phá kiến thức, học hỏi từ bạn bè thông qua các hoạt động nhóm

Ngoài những nguyên nhân nêu trên, theo bản thân tôi còn có yếu tố từ tâm

lí phụ huynh và học sinh Đó là lâu nay vẫn quan niệm môn Công nghệ là môn phụ, không quan trọng Do đó mục đích của các em học là chỉ đối phó với giáo viên và qua các giờ kiểm tra Từ thực tiễn trên cho thấy một điều việc học sinh không thích học Công nghệ, chưa tích cực trong hoạt động học tập ngoài yếu tố khách quan như xu hướng nghề nghiệp, tâm lí xã hội thì nguyên nhân nữa xuất phát từ phương pháp dạy học của giáo viên Thiết nghĩ để giải quyết bài toán học sinh quay lưng với Công nghệ, ngại học Công nghệ đòi hỏi giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học, trong đó cần chú ý hơn nữa đến việc cần phải đổi mới phương pháp dạy học chuyển từ “lấy giáo viên làm trung tâm” sang dạy học theo hướng “lấy học sinh làm trung tâm” giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động đặc biệt là tư duy học sinh

Đối với bài 47: “Thực hành: Làm sữa chua hoặc sữa đậu nành bằng phương pháp đơn giản.” lâu nay giáo viên thường tổ chức hoạt động trong phạm

vi 1 tiết trên lớp, giáo viên tiến hành làm mẫu cho học sinh, sau đó học sinh làm

việc theo nhóm và đến cuối tiết sẽ không có sản phẩm cuối cùng để đánh giá mà chủ yếu đánh giá các bước làm có đúng không, có đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm hay không Như vậy giáo viên không khai thác được lợi thế của học sinh

là có rất nhiều em có điện thoại thông minh, và cũng không hướng được các em

sử dụng điện thoại đó vào việc khai thác kiến thức liên quan đến bài học Về phía học sinh thì cũng không có hứng thú trong quá trình thực hành, và không có điều kiện phát huy tính sáng tạo và rèn luyện các kĩ năng khác

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

Để tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, trong quá trình giảng dạy tiết “Thực hành: Làm sữa chua hoặc sữa đậu nành bằng phương pháp đơn giản.” tôi đã sử dụng các giải pháp sau:

2.3.1 Tìm kiếm nguồn thông tin trên mạng liên quan đến nội dung bài học.

Ngày nay, công cụ tìm kiếm Google, côccôc là những công cụ tìm kiếm miễn phí nhanh, hiệu quả nhất hiện nay và đã trở thành “kho dự trữ” kiến thức khổng lồ, chiếm ưu thế gấp trăm lần so với việc tìm dữ liệu qua sách hay báo giấy truyền thống Thông qua Google, côccôc người dùng có thể tìm thấy tất cả các thông tin họ cần chỉ trong vài thao tác tra cứu đơn giản Tuy nhiên lượng tin trên mạng rất đa chiều, có những nguồn thông tin chính xác và nguồn thông tin chưa chính xác Vì vậy nhiệm vụ của giáo viên là phải tìm hiểu và xác thực nguồn thông tin để có thể định hướng cho học sinh cách khai thác thông tin một cách hiệu quả

Chẳng hạn, tìm hiểu về cách làm sữa chua, hiện nay trên mạng – kênh youtobe có rất nhiều video hướng dẫn làm sữa chua theo nhiều cách khác nhau Giáo viên cần tìm hiểu các video này và chọn lọc 2 - 3 video có chất lượng, đảm bảo các yêu cầu về nội dung và hình thức để giới thiệu cho học sinh, thông qua

đó học sinh sẽ tìm ra những điểm chung nhất trong quy trình để hoàn thành nhiệm vụ học tập giáo viên giao

2.3.2 Ứng dụng công nghệ 4.0 vào các phương pháp dạy học tích cực.

Để tích cực hóa hoạt động của học sinh, tôi đã áp dụng rất nhiều phương pháp dạy học tích cực, đồng thời nghiên cứu áp dụng triệt để công nghệ 4.0 vào trong từng phương pháp Cụ thể

- Dạy học nêu vấn đề

Đây không phải là một phương pháp dạy học cụ thể mà là nguyên tắc chỉ đạo việc tiến hành nhiều phương pháp dạy học Nó được vận dụng trong tất cả các khâu của giờ học và của mọi kiểu dạy học Trong giờ học, dạy học nêu vấn

đề có ý nghĩa đặc biệt đối với việc hình thành kiến thức trên cơ sở hoạt động tư duy độc lập của học sinh Dạy học nêu vấn đề khác hẳn với cách giảng dạy nhồi nhét, học sinh chỉ biết nghe, ghi, nhớ, mà lười suy nghĩ, lười tư duy

Với bài “Thực hành: Làm sữa chua hoặc sữa đậu nành bằng phương pháp đơn giản.” để đưa học sinh vào bài học, kích thích tính tò mò của các em, ngay phần khởi động GV chiếu một số hình ảnh về các sản phẩm sữa chua hiện có bán trên thị trường và video tác dụng của sữa chua đối với sức khỏe con người Sau đó giáo viên đặt câu hỏi kích thích tính tư duy của học sinh:

+ Tại sao sữa chua là loại thực phẩm bổ dưỡng, tốt cho sức khỏe?

+ Nguyên nhân nào làm sữa có vị chua? Mùi thơm trong sữa là do đâu? + Hai loại sữa chua trên hình ảnh khác nhau như thế nào?

Học sinh sẽ vận dụng các kiến thức đã biết qua đoạn video và các kiến thức đã biết trong môn sinh học cũng như các kiến thức thực tế, suy nghĩ trả lời các câu hỏi mà giáo viên nêu ra: Trong sữa chua có chứa rất nhiều dưỡng chất: prôtêin, gluxit, lipit, muối khoáng, nhất là canxi, nhiều vitamin Đặc biệt trong sữa chua có rất nhiều lợi khuẩn rất tốt cho hệ tiêu hóa Quá trình lên men tạo axit lactic nên sữa chua có vị chua, đồng thời tạo ra điaxêtil, este và các axit hữu

cơ không bay hơi nên có hương vị thơm ngon Hiện nay, ngoài sản phẩm sữa chua truyền thống còn có các loại sữa chua có hương thơm khác nhau do bổ sung các loại si rô quả như xoài, dâu tây, chanh leo

- Trao đổi, đàm thoại

Để hình thành kiến thức trên cơ sở hoạt động tư duy tích cực, độc lập của học sinh thì việc trao đổi, đàm thoại rất có ưu thế Qua hoạt động này rèn luyện cho các em những phẩm chất cần thiết của hoạt động nhận thức như tính tích cực, độc lập, sáng tạo, óc phê phán, đặc biệt tính kiên nhẫn trong học tập Hơn nữa trao đổi đàm thoại còn có tác dụng tạo không khí lớp học sôi động, cuốn hút, hứng thú của học sinh từ đó việc lĩnh hội kiến thức cũng dễ dàng và sâu sắc hơn

Khi dạy bài “Thực hành: Làm sữa chua hoặc sữa đậu nành bằng phương

pháp đơn giản”, phần đầu tiên khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu về dụng cụ và nguyên liệu thực hành, giáo viên chiếu sile dụng cụ và nguyên liệu thực hành cho học sinh quan sát và nêu câu hỏi: Để làm sữa chua chúng ta cần chuẩn bị những dụng cụ và nguyên liệu nào?

Đối với câu hỏi này, học sinh sẽ quan sát sile để trả lời GV cần chuẩn bị các sile hình ảnh dụng cụ và nguyên liệu cần thiết khi làm sữa chua dưới dạng hình ảnh câm, học sinh trả lời đến đâu giáo viên cho hiện các chú thích tương ứng các hình ảnh đến đấy

Dụng cụ: Thau đựng, môi cán dài, cốc đựng sữa chua, bình ủ

Nguyên liệu: Sữa đặc có đường, sữa chua Vinamilk (để làm men), các loại siro (chanh leo, dâu tây, xoài ), nước nóng, nước đun sôi để nguội Có thể thêm sữa bột hoặc sữa tươi

Hoặc ở phần báo cáo – thảo luận, khi mỗi nhóm đã báo cáo thực hành xong thì học sinh các nhóm khác có thể đặt các câu hỏi cho nhóm báo cáo các và nhiệm Nội dung câu hỏi phải tập trung vào quy trình thực hành và các vẫn đề liên quan Nhiệm vụ của nhóm báo cáo đó là trả lời các câu hỏi của các bạn trong lớp dưới sự kiểm soát của giáo viên

- Phương pháp tự học.

Trong các phương pháp học thì tự học là phương pháp then chốt Việc phát triển các hoạt động nhận thức tích cực, độc lập, đặc biệt là tư duy độc lập của học sinh có ý nghĩa to lớn đối với việc nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục và phát triển toàn diện học sinh:

Thứ nhất: tích cực, độc lập trong nhận thức đặc biệt là trong tư duy sẽ

đảm bảo cho các em lĩnh hội sâu sắc và nhớ lâu kiến thức

Thứ hai: phát triển tính tích cực, độc lập trong nhận thức, đặc biệt trong tư

duy là phương tiện tốt để hình thành kiến thức, khơi dậy những xúc cảm, ý thức, kích thích hứng thú học tập, tạo cơ sở để giáo dục tư tưởng, tình cảm học sinh

Thứ ba: đây là phương thức tốt góp phần phát huy các năng lực nhận

thức, năng lực thực hành, kĩ năng, kĩ xảo của học sinh nói chung và rèn luyện các thao tác cũng như chất lượng của tư duy nói riêng

Thứ tư: việc phát triển tính tích cực độc lập nhận thức, đặc biệt là tư duy còn góp phần phát triển hứng thú học tập và rèn luyện tính tự lập cho học sinh Bởi vì sự phong phú sinh động của nhiều nguồn kiến thức, kết hợp với việc khôn khéo gợi mở, hướng dẫn của giáo viên sẽ lôi cuốn học sinh tham gia xây dựng bài

Khi dạy bài “Thực hành: Làm sữa chua hoặc sữa đậu nành bằng phương pháp đơn giản.” để phát huy được tính tích cực, độc lập trong tư duy của học sinh, giáo viên yêu cầu các em về nhà tự tìm hiểu quy trình làm sữa chua Với yêu cầu này, học sinh sẽ lên mạng tìm kiếm các video hướng dẫn làm các loại sữa chua khác nhau: sữa chua thường, sữa chua hoa quả, sữa chua dẻo (nguồn video trên mạng là rất phong phú, có nhiều video hướng dẫn cách làm sữa chua khác nhau và nhiệm vụ của học sinh là phải tham khảo các video ấy, rút ra những bước cần thiết khi làm sữa chua) hoặc có thể tham khảo ý kiến, kinh nghiệm của những người đã từng làm sữa chua mà mình biết

- Hoạt động nhóm

Ngoài phương pháp tự học, phương pháp học nhóm, tập thể cũng được ưu tiên Phương pháp này giúp các thành viên trong nhóm chia sẻ các băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có xác suất nhận rõ trình độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì Quá trình lĩnh hội kiến thức trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải là sự tiếp thụ bị động từ giáo viên Trong hoạt động theo nhóm nhỏ sẽ chẳng thể có hiện tượng ỷ lại, tình cảm năng lực của mỗi thành viên được thổ lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức và tinh thần trợ giúp

Trong bài “Thực hành: Làm sữa chua hoặc sữa đậu nành bằng phương

pháp đơn giản.” Giáo viên chia học sinh thành 4 nhóm, các nhóm có trình độ

tương đương nhau, có bạn học tốt, có bạn học chưa tốt, đặc biệt hoạt động nhóm này diễn ra tại nhà nên cố gắng sắp xếp các em cùng làng, xã vào một nhóm để tiện cho việc các em tập trung hoạt động nhóm Mỗi nhóm giáo viên cử một nhóm trưởng và một thư kí, nhóm trưởng có trách nhiệm phụ trách mọi hoạt động của nhóm, phân công trách nhiệm cho từng cá nhân và cuối buổi tổ chức đánh giá hoạt động của các thành viên trong nhóm mình Thư kí sẽ ghi chép lại các nội dung nhóm đã làm theo sự chỉ đạo của nhóm trưởng, chụp lại hình ảnh các bước nhóm đã làm và sau này nhóm sẽ sử dụng các hình ảnh này để làm các sile báo cáo trước lớp

Nhiệm vụ của mỗi nhóm là làm sữa chua từ các nguyên liệu đã lựa chọn

Để giải quyết được nhiệm vụ này các thành viên của nhóm sau khi đã hoàn thành PHT sẽ cùng nhau bàn bạc, trao đổi, thống nhất quy trình và tiến hành làm theo quy trình đã thống nhất

- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.

Đánh giá là một khâu quan trọng không thể thiếu được trong quá trình giáo dục Khi triển khai nhiệm vụ học tập, chúng ta cần kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò Việc đánh giá học trò không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và sắp xếp hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo hoàn cảnh nhận định thực trạng và sắp xếp hoạt động dạy của thầy Trước kia giáo viên giữ độc quyền đánh giá học trò nhưng trong dạy học tích cực, giáo viên phải chỉ dẫn học trò phát triển tài năng tự đánh giá để tự sắp xếp cách học Giáo viên cần tạo hoàn cảnh thuận tiện để học trò được tham gia đánh giá lẫn nhau Đây là năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà trường phải trang bị cho học sinh

Với bài “Thực hành: Làm sữa chua hoặc sữa đậu nành bằng phương pháp đơn giản.” sẽ có 2 lần đánh giá:

Lần 1: Tự đánh giá Các tổ tự đánh giá các bước tổ mình đã làm xem đúng quy trình và đảm bảo an toàn vệ sinh lao động hay không, đồng thời đánh giá các thành viên của tổ mình theo sự phân công nhiệm vụ ban đầu, đánh giá sự đóng góp và hoàn thành công việc ở mức nào và cho điểm theo các tiêu chí mà nhóm quy định (Phụ lục 2, 3)

Việc đánh giá chấm điểm các thành viên trong tổ được thực hiện ngay sau buổi thực hành tại nhà, và sau khi đã có sản phẩm thì nhóm sẽ hội ý để tự đánh giá điểm chung cho nhóm mình

Lần 2: Đánh giá chéo Để sự đánh giá được công bằng, giáo viên yêu cầu mỗi nhóm cử 1 đại diện tham gia việc đánh giá (thành viên ban giám khảo), các nhóm mang sản phẩm nhóm mình lên và báo cáo trước lớp Ban giám khảo chấm điểm và nhận xét theo các tiêu chí đã thống nhất trước đó (phụ lục 4)

2.3.3 Hướng dẫn học sinh làm báo cáo powerPoint.

Để giúp học sinh cả lớp có cái nhìn tổng thể, bao quát lại quá trình thực hành của nhóm thì các nhóm cần phải làm báo cáo thực hành Đây là một tiêu chí để đánh giá xếp loại chung cho cả nhóm Tuy nhiên để người nghe lĩnh hội nhanh, “tiêu hóa” thông tin nhanh, và chú ý vào bài báo cáo của mình thì học

sinh nên làm báo cáo bằng powerPoint Để làm được điều này, giáo viên phải hướng dẫn cho học sinh:

- Cách thu thập thông tin dưới dạng hình ảnh, đây là các hình ảnh mà học sinh đã chụp lại trong quá trình nhóm làm thực hành

- Cấu trúc của một bản báo cáo

- Cách đưa thông tin hình ảnh lên sile một cách ngắn gọn, xúc tích

- Cách trình bày báo cáo trước lớp

Như vậy bước làm báo cáo cũng sẽ giúp học sinh khắc sâu kiến thức, rèn luyện kĩ năng thuyết trình, đồng thời cũng là một kênh thông tin để giáo viên, học sinh cả lớp có thể hình dung được quá trình thực hành của nhóm đã diễn ra như thế nào

2.3.4 Xây dựng giáo án giảng dạy thực nghiệm.

BÀI 47 THỰC HÀNH: LÀM SỮA CHUA HOẶC SỮA ĐẬU NÀNH

BẰNG PHƯƠNG PHÁP ĐƠN GIẢN.

Theo chuẩn kiến thức môn Công nghệ, bài 47 giáo viên chỉ dạy 1 trong 2 nội dung làm sữa chua hoặc sữa đậu nành Căn cứ vào điều kiện thực tế và dựa trên sở thích của học sinh, tôi đã lựa chọn dạy nội dung: Làm sữa chua

Để có sản phẩm đánh giá thì cần có thời gian để tiến hành công tác chuẩn

bị và thời gian thực hành Vì vậy nội dung thực hành này sẽ được chia thành 3 giai đoạn:

- Giai đoạn 1: Trước tiết thực hành (trong tiết 26) giáo viên dành khoảng thời gian 15 phút để tiến hành giảng dạy mục khởi động và mục tìm hiểu nguyên liệu và dụng cụ cần thiết khi làm sữa chua Sau đó giao nhiệm vụ cho các cá nhân và nhóm

- Giai đoạn 2: Học sinh tiến hành tìm hiểu quy trình và thực hành tại nhà (1 buổi)

- Giai đoạn 3: Báo cáo, đánh gía kết quả và thảo luận.(1 tiết trên lớp)

I Mục tiêu bài học: Học xong bài này, học sinh cần phải :

1 Về kiến thức:

Nắm được quy trình sữa chua và biết cách làm sữa chua theo phương pháp đơn giản

2 Kỹ năng:

- Rèn luyện các kỹ năng chuyên môn: kỹ năng quan sát, phân tích, đối chiếu so sánh, báo cáo, hoạt động nhóm, kỹ năng thao tác thực hành

- Rèn luyện các kỹ năng sống:

+ Kỹ năng lắng nghe tích cực: thông qua các nhiệm vụ giáo viên chuyển giao và thông qua hoạt động nhóm

+ Kỹ năng giao tiếp: Giữa thầy và trò, giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với sách giáo khoa

+ Kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin, kỹ năng ra quyết định: Thông qua hoạt động cá nhân

+ Kỹ năng thương lượng, kỹ năng hợp tác chia sẻ: Thông qua hoạt động nhóm

+ Kỹ năng tự tin thể hiện trước đám đông: Thông qua hoạt động báo cáo trước lớp

+ Kỹ năng tự nhận thức và đánh giá: thông qua hoạt động tự đánh giá + Kỹ năng tư duy phê phán: Thông qua hoạt động đánh giá chéo giữa các nhóm

+ Kỹ năng sinh tồn, xử lý các tai nạn bất ngờ: Thông qua hoạt động thực hành của nhóm

3 Thái độ:

Qua bài học, học sinh cần có ý thức kỉ luật, giữ gìn vệ sinh an toàn thực phẩm và đảm bảo an toàn lao động Có ý thức trong việc vận dụng các kiến thức, kỹ năng đã thu được vào đời sống hàng ngày

4 Định hướng phát triển năng lực:

+ Năng lực tự học: Học sinh tự tìm hiểu quy trình thực hành

+ Năng lực nghiên cứu khoa học: Tính toán, xử lý số liệu, hình thành các giả thuyết khoa học

+ Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề: Quan sát video, giải thích hiện tượng và vận dụng vào thực tiễn

+ Năng lực thu nhận và xử lý thông tin: Quan sát video, phân tích nguồn thông tin

+ Năng lực sử dụng công nghệ 4.0: Khai thác thông tin trên mạng internet, soạn thảo, báo cáo quy trình thực hành

+ Năng lực ngôn ngữ: Diễn đạt, báo cáo kết quả, thảo luận về các nội dung liên quan đến quy trình và sản phẩm

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Chuẩn bị của giáo viên:

- Video và hình ảnh liên quan đến bài học

- Máy tính xách tay, máy chiếu, bảng phụ

- Ma trận và hệ thống các câu hỏi đánh giá bài học

2 Chuẩn bị của học sinh:

- Lớp được chia thành các nhóm học tập như sau: các học sinh cùng xã thuộc một nhóm Nếu xã nào có số học sinh đông thì có thể tách làm các nhóm nhỏ hơn, đảm bảo mỗi nhóm có khoảng 5-6 học sinh

- Học sinh nghiên cứu thông tin sách giáo khoa, khai thác thông tin trên mạng hoàn thành các yêu cầu:

+ Hoàn thành phiếu học tập

+ Tiến hành thực hành cho ra sản phẩm

+ Mỗi nhóm phải làm báo cáo trước lớp trong tiết thực hành, nội dung báo cáo phải thông qua giáo viên trước Khuyến khích các nhóm làm báo cáo dưới dạng powerPoint., có hình ảnh của nhóm đang thực hành

+ Mỗi nhóm cử một nhóm trưởng, một thư kí và một học sinh làm thành viên ban giám khảo Các thành viên ban giám khảo sẽ xây dựng thang điểm và tiêu chí chấm điểm sản phẩm Bản tiêu chí chấm điểm phải thông qua giáo viên trước tiết học ít nhất 1 ngày