Vận dụng dạy học theo định hướng STEM vào nội dung chương III soạn thảo văn bản chương trình tin học 10 nhằm rèn luyện kĩ năng soạn thảo văn bản cho học sinh

Sau khi tiếp thu nội dung đợt tập huấn, tôi muốn bước đầu vận dụng một số mô đun kiến thức vào phương pháp giáo dục STEM nhằm đưa học sinh vàohoạt động tìm tòi, khám phá, rèn luyện tư du

1 MỞ ĐẦU 1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Năm học 2019-2020 tôi được nhà trường phân công lớp tập huấn của SởGiáo dục và Đào tạo Thanh Hóa về “Xây dựng chủ đề giáo dục STEM tronggiáo dục trung học” Đây là mô hình giáo dục dựa trên cách tiếp cận liên môn,giúp học sinh áp dụng các kiến thức khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán họcvào giải quyết một số vấn đề thực tiễn trong bối cảnh cụ thể

Sau khi tiếp thu nội dung đợt tập huấn, tôi muốn bước đầu vận dụng một

số mô đun kiến thức vào phương pháp giáo dục STEM nhằm đưa học sinh vàohoạt động tìm tòi, khám phá, rèn luyện tư duy, trải nghiệm thực tiễn và cốt lõitạo ra sản phẩm

Trong giáo dục phổ thông bộ môn Tin học có nhiều cơ hội thể hiện tưtưởng giáo dục STEM Cơ hội tích hợp nội dung của bộ môn Tin học là rất lớn.Một đặc điểm của giáo dục STEM đó là tính ứng dụng cao bằng giải pháp “họcqua hành” nhằm “đưa ra sản phẩm thực tiễn” Bước đầu cho học sinh làm quen

và tiếp cận với mô hình mới này, tôi muốn chọn đơn vị kiến thức có thể nói làquen thuộc nhưng lại rất cần thiết đối với mỗi người trong cuộc sống hiện nay

để các em trải nghiệm Đó là, nội dung kiến thức chương III−Soạn thảo văn bảnchương trình Tin học 10 Dù bạn là ai, bạn làm trong lĩnh vực nào, ngành nghề

gì thì bạn cũng cần làm tốt những công việc như: biết soạn thảo văn bản, khaithác được các phần mềm thông dụng,…Sẽ là tuyệt vời hơn nữa nếu những kĩnăng cần thiết như gõ văn bản của bạn đã đạt đến “kĩ xảo” Bạn gõ văn bảnbằng mười ngón tay và mắt không phải nhìn bàn phím Đôi bàn tay của bạn như

“nghệ sĩ đang múa trên bàn phím” Các cơ quan không chỉ cần những lao độnggiỏi chuyên môn mà còn cần những con người “am hiểu công nghệ”

Tôi chọn đề tài “Vận dụng dạy học theo định hướng STEM vào nội

dung chương III−Soạn thảo văn bản chương trình Tin học 10 nhằm rèn luyện kĩ năng soạn thảo văn bản cho học sinh” làm sáng kiến kinh nghiệmtrong năm học 2019-2020

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Tìm hiểu phương pháp giáo dục STEM và vận dụng thiết kế chủ đề đưavào giảng dạy nội dung chương III−Soạn thảo văn bản chương trình Tin học 10

- Rèn luyện cho người học gõ được văn bản bằng mười ngón tay.

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Phương pháp giáo dục STEM

- Biện pháp rèn luyện kĩ năng soạn thảo văn bản

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của phương pháp giáo dục STEM

- Nghiên cứu quan sát các sản phẩm số tạo ra của học sinh

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN

2.1.1 Khái niệm STEM

STEM là thuật ngữ viết tắt của các từ Science (Khoa học), Technology(Công nghệ), Engineering (Kĩ thuật) và Mathematics (Toán học), thường được

sử dụng khi bàn đến các chính sách phát triển về Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật

và Toán học của mỗi quốc gia

2.1.2 Đặc điểm của giáo dục STEM

- Bản chất là dạy học tích hợp

- Hướng tới giải quyết vấn đề thực tiễn

- Là hoạt động định hướng thực hành và tạo ra sản phẩm

2.1.3 Quy trình thiết kế bài học hoặc chủ đề STEM

1 Xác định vấn đề (yêu cầu thiết kế, chế tạo);

2 Nghiên cứu kiến thức nền và đề xuất các giải pháp thiết kế;

3 Trình bày và thảo luận phương án thiết kế;

4 Chế tạo mô hình/sản phẩm…theo phương án thiết kế;

5 Trình bày, thảo luận, đánh giá về sản phẩm tạo ra;

2.2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Chưa có một chương trình dạy học STEM “chuẩn” mà chỉ có tài liệu tậphuấn xây dựng thực hiện các chủ đề Do đó, khi áp dụng giáo viên còn nhiều bỡngỡ và lúng túng Bản thân tôi kết hợp kiến thức tập huấn, tham khảo đồngnghiệp, tài liệu để xây dựng chuyên đề nên yếu tố “tự mày mò, tự biên soạn lạinội dung” sao cho phù hợp với bộ môn đang còn nhiều trăn trở

Hiện nay học sinh THPT thực hiện khung chương trình theo tiết, theo bài

và thi chủ yếu bằng hình thức trắc nghiệm trong khi giáo dục STEM thiên vềcác kĩ năng trong đó có kĩ năng thực hành và đầu ra là các sản phẩm Cho nên,

về mặt tâm lí tiếp cận STEM học sinh cũng bị ảnh hưởng ít nhiều

Sách giáo khoa Tin học 10 được Bộ Giáo dục & Đào tạo chính thức đưavào chương trình cho khối THPT, bắt đầu từ năm học 2006-2007 Từ đó chođến nay chương trình lí thuyết và thực hành chương III−Soạn thảo văn bản vẫn

sử dụng phần mềm ứng dụng Microsoft Word 2003 trong khi thực tế với sựphát triển của công nghệ thì chúng ta đang sử dụng những phiên bản cao hơnnhư: Word 2007, Word 2010, Word 2013, Word 2016,…Những tính năng vàgiao diện giữa các phiên bản của phần mềm cũng đã khác nhau nên giáo viênkhi thực hiện chương trình có nhiều bất cập Nếu thực hiện theo chương trìnhSách giáo khoa thì không còn phù hợp với thực tế, học sinh gặp khó khăn khivận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn

2.3 CÁC GIẢI PHÁP ÁP DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

2.3.1 Giải pháp 1: Làm cho học sinh hiểu giáo dục STEM và hứng thú với STEM

Đây là phương pháp giáo dục mới nên khi tiếp cận trước hết tôi cho họcsinh tìm hiểu khái niệm STEM, vai trò và ý nghĩa STEM đặc biệt là lợi ích mà

STEM mang lại Tôi sử dụng các video ngắn giới thiệu STEM để học sinh cónhững kiến thức nhất định về STEM

Video: Mô hình giáo dục STEM tại Việt Nam

Nhấn mạnh cho học sinh khả năng hướng nghiệp phân luồng thích ứng vớinghề trong xu thế phát triển của cách mạng công nghiệp 4.0

Bên cạnh đó giáo dục STEM còn chú trọng trang bị cho học sinh những kĩnăng mềm cần thiết cho sự thành công trong công việc sau này như: Kĩ nănggiải quyết vấn đề, tư duy phản biện, tư duy sáng tạo, kĩ năng cộng tác, kĩ nănggiao tiếp,…Từ đó khuyến khích học sinh có định hướng tốt chọn chuyên ngànhcho các bậc cao hơn hoặc định hướng nghề sau khi học xong THPT

Kết quả thực hiện giải pháp 1: Sau khi giới thiệu STEM tôi nhận thấy

học sinh rất thích thú với phương pháp mới này và mong muốn được trảinghiệm cùng STEM

2.3.2 Giải pháp 2: Cập nhật phần mềm ứng dụng cho phù hợp với xu thế phát triển của xã hội

Môn Tin học luôn gắn liền với sự thay đổi của công nghệ Do đó, tôi thiếtnghĩ là một giáo viên dạy bộ môn thì cần thiết phải liên tục cập nhật kiến thứcmới và không phụ thuộc hoàn toàn vào chương trình Sách giáo khoa mà nên

“vận dụng linh hoạt” trong mỗi bài dạy sao cho hiệu quả nhất (bộ Sách giáokhoa Tin học 10 đến nay vẫn giảng dạy nội dung kiến thức và thực hành vớiphần mềm ứng dụng phiên bản Microsoft Word 2003) Bởi vậy, tôi mạnh dạn

sử dụng phiên bản Word mới Về mặt cơ bản thì có giao diện và tính năng từphiên bản Microsoft Word 2003 đến phiên bản Microsoft Word 2007 là thay đổinhiều Qua đó giới thiệu cho các em biết các phiên bản sau bao giờ cũng cónhiều điểm mới với những tính năng ưu việt hơn phiên bản cũ (Tùy vào từngnăm học giáo viên sử dụng phiên bản Word cho phù hợp với xu thế phát triển

xã hội)

* Ví dụ 2.1: Khác biệt về giao diện

Giao diện phiên bản Word 2003 Giao diện của phiên bản Word 2007

* Ví dụ 2.2: Hỗ trợ khả năng định dạng văn bản từ phiên bản Word 2007

thuận tiện hơn Chỉ cần bôi đen đoạn văn bản thì Word đã đưa ra những khảnăng định dạng cho người dùng tùy chọn Còn Word 2003 không có khả năngđó

Khả năng định dạng Word 2003 Khả năng định dạng từ Word 2007

Kết quả thực hiện giải pháp 2: Sau khi Giáo viên cập nhật phần mềm

mới phiên bản từ Word 2007, học sinh hứng thú hơn trong học tập và phù hợpvới chương trình Word mà các em đang sử dụng trong thực tế Từ đó, tạo rađộng lực giúp học sinh muốn cố gắng để học tập và rèn luyện kĩ năng (Phòngthực hành máy vi tính của trường THPT Triệu Sơn 3 đang sử dụng phiên bảnWord 2016)

2.3.3 Giải pháp 3: Vận dụng dạy học theo định hướng STEM vào nội dung chương III−Soạn thảo văn bản

2.3.3.1 Phân biệt sự khác nhau giữa dạy học theo phương pháp truyền thống và dạy học theo định hướng STEM

Để vận dụng tốt trong dạy học theo định hướng STEM, tôi đã nghiên cứu,

so sánh sự khác nhau cơ bản giữa phương pháp dạy học truyền thống và dạyhọc STEM

Phân biệt sự khác nhau trong hoạt động của giáo viên

Dạy học theo phương pháp truyền

thống

Dạy học theo định hướng STEM

Trong giờ học giáo viên không tổ chức

hoạt động nhóm hoặc có tổ chức hoạt

Giáo viên ghi chép nội dung kiến thức

bài học lên bảng Thao tác thực hành

mẫu và yêu cầu học sinh thực hiện lại

Giáo viên quan sát, ghi chép hoạtđộng của từng nhóm, phát hiệnnhững khó khăn mà học sinh hoặcnhóm gặp phải trong quá trình thựchiện nhiệm vụ để có định hướngđúng đắn hoàn thành sản phẩm

Giáo viên quan sát thao tác thực hành

của từng học sinh sau đó nhận xét và

đánh giá

Giáo viên tổng hợp, phân tích, đánhgiá kết quả hoạt động và thảo luậncủa từng nhóm thông qua sản phẩm

Phân biệt sự khác nhau trong hoạt động của học sinh

Dạy học theo phương pháp truyền

thống

Dạy học theo định hướng STEM

Học sinh tìm hiểu tài liệu nhằm trả lời

các câu hỏi định hướng của giáo viên

Học sinh được giáo viên giao nhiệm

vụ tự nghiên cứu kiến thức trên các

tư liệu như: Internet, Sách giáo khoa,Sách khoa học,…từ đó tìm ra kiếnthức

Học sinh phát hiện kiến thức nhờ sự

hướng dẫn của giáo viên

Học sinh thu thập và xử lí thông tintrong nhóm để hình thành kiến thức.Học sinh nhìn giáo viên thao tác thực

hành trên phần mềm Word, chi chép

và làm theo

Học sinh được trải nghiệm thực hànhkiểm chứng kiến thức thông qua thaotác trên phần mềm Word để tạo rasản phẩm

Học sinh rập khuôn theo mẫu Học sinh được sáng tạo trong các sản

phẩm tạo ra

Học sinh ghi nhớ kiến thức có sẵn

dưới sự củng cố của giáo viên

Tất cả các thành viên trong nhómđược trình bày kết quả, đánh giá sảnphẩm thông qua quá trình tự tìm tòikiến thức nên từ đó “hiểu sâu và nhớlâu” kiến thức đã học

2.3.3.2 Thiết kế và vận dụng chủ đề giáo dục STEM vào nội dung chương III−Soạn thảo văn bản

1 Tên chủ đề: Tạo ra các sản phẩm số

2 Mô tả chủ đề: Hàng ngày, học sinh tiếp xúc với rất nhiều sản phẩm số quen

thuộc như: Bảng thời khóa biểu, tác phẩm văn học, áp phích quảng cáo, tấmthiệp,…nhưng lại rất cần thiết trong cuộc sống Trong chủ đề này tôi địnhhướng học sinh biết tạo ra các sản phẩm số này Những kiến thức được cho là

“khó nhớ và khó hiểu” sẽ được minh họa bằng các ví dụ thực tế để học sinh dễnắm bắt Bên cạnh đó học sinh được chủ động trải nghiệm sáng tạo trong thựchành tạo ra sản phẩm tạo tâm lí STEM gần gũi và sáng tạo

3 Mục tiêu: Sau khi thực hiện xong chủ đề thì học sinh có khả năng:

Kiến thức, kĩ năng Phát triển phẩm chất Phát triển năng lực

- Yêu thích sự khám phá,tìm tòi và vận dụng cáckiến thức học được vàogiải quyết các nhiệm vụđược giao;

- Có tinh thần tráchnhiệm, hòa đồng giúp đỡnhau trong nhóm, lớp;

- Năng lực giải quyếtvấn đề và sáng tạo: Thựchành được những thaotác chuẩn xác làm thếnào để soạn thảo đượcmột mẫu văn bản nhanhnhất và khoa học nhất;

- Năng lực giao tiếp vàhợp tác thống nhất đưa

ra những phương phápthực hành hay trong quátrình soạn thảo văn bản;

4 Phương tiện dạy học

- Phòng thực hành đảm bảo mỗi học sinh một máy;

- Các bài thực hành;

5 Tiến trình thực hiện

A Mục đích: Học sinh tạo được các sản phẩm số đơn giản đảm bảo khoa học,

Bước 2: Giáo viên chia lớp làm 4 nhóm;

Bước 3: Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ cho từng nhóm;

*Nhóm 1 Tạo sản phẩm số tích hợp môn Ngữ Văn

* Nhóm 2 Tạo sản phẩm số tích hợp môn Địa lí

* Nhóm 3 Tạo sản phẩm số là văn bản hành chính

* Nhóm 4 Tạo sản phẩm số là tấm thiệp

Bước 4: Học sinh thực hành trên phần mềm Word nhiệm vụ của từng nhóm; Bước 5: Báo cáo kết quả và đánh giá;

- Các nhóm tham gia phảnhồi về phần trình bày củanhóm bạn

Đánh giá - Giáo viên hướng dẫn học sinh

đánh giá sản phẩm trên các tiêuchí: văn bản đẹp đảm bảo tínhthẩm mĩ, khoa học, chính xác

- Giáo viên đánh giá sản phẩm

và công bố kết quả

Học sinh tự đánh giá sảnphẩm của nhóm và đánh giásản phẩm nhóm bạn

Kết quả thực hiện giải pháp 3: Sau khi thực hiện giải pháp 3, tôi nhận

thấy dạy học theo định hướng STEM giúp học sinh chủ động và sáng tạo hơntrong học tập Các em có thể rèn được những kĩ năng tốt như: Kĩ năng quan sát,

kĩ năng tổng hợp phân tích, kĩ năng đánh giá, kĩ năng tự học, kĩ năng làm việcnhóm,…Phát huy khả năng tự học, tự nghiên cứu của học sinh để tạo ra sảnphẩm có “tính mới” Không những thế các em có thể tự tin vận dụng kết quảhọc tập vào thực tiễn cuộc sống

2.3.4 Giải pháp 4: Phát huy tính sáng tạo của học sinh khi dạy học theo định hướng STEM qua hệ thống bài tập thực hành

Ví dụ 4.1: Dạy bài 16−Định dạng văn bản−Yêu cầu học sinh tạo ra sản phẩm

số theo mẫu sau:

Bước 1: Giáo viên chia lớp làm 4 nhóm;

Bước 2: Giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm nghiên cứu

tài liệu trên Internet, SGK;

Bước 3: Phân tích các loại TAB được sử dụng trong

bài mẫu đó là: 3 TAB trái ; 1 TAB giữa và

để định dạng thì văn bản mới đẹp và khoa học.

Ví dụ 4 2: Yêu cầu học sinh tạo sản phẩm số theo mẫu:

Dạy học theo phương pháp

Lỗi 1: Khi thực hiện chia cột lỗi

đoạn văn bản chỉ nằm một bên

-

Lỗi 2: Sau khi chia được cột thì

đoạn văn bản không nằm riêng ở

Bước 1: Nhập xong đoạn văn bản cần

chia, nhấn Enter xuống một dòng, sau

đó chọn lại phần văn bản muốn chia;

Bước 2: Page Layout\Colum\Chọn số

cột;

Bước 3: OK;

Cách 2: Sau khi văn bản chia thành

một cột thì đặt con trỏ vào vị trí muốn ngắt cột\Page Layout\Breaks\Colums

Lỗi 2: Cách khắc phục

Đặt con trỏ vào vị trí muốn ngắt cột\Page Layout\Breaks\Colums

Ví dụ 4.3: Lỗi chữ cách không đều, bị thưa ra khi căn đều hai bên

Dạy học theo phương pháp

truyền thống

Dạy học theo định hướng STEM

Học sinh cho rằng thừa

khoảng trắng nên xóa khoảng

trắng bằng cách dùng phím

Backspace hoặc Delete

Học sinh sáng tạo như sau:

Bước 1: Mở hộp hội thoại Find and

Replace chọn More;

Bước 2: Đặt con trỏ vào ô Find what chọn

Special chọn Manual Line Break;

Bước 3: Trong ô Replace with chọn

Special chọn Paragraph Mark;

Bước 4: Chọn Replace All;

Ví dụ 4.4: Lỗi văn bản gặp kí tự lạ

Dạy học theo phương

pháp truyền thống

Dạy học theo định hướng STEM

Học sinh sửa lỗi bằng cách

tìm từng kí tự lạ để thực

hiện xóa kí tự

Học sinh chọn vào biểu tượng trên thanh công cụ

Ví dụ 4.5: Lỗi thừa khoảng trắng

Trong một văn bản dài do người gõ chưa có kinh nghiệm nên có một số lỗinhư: Luôn có một dấu cách trước dấu chấm; thừa khoảng trắng giữa các từ hoặckhoảng trắng và dấu phẩy bao giờ cũng viết liền

Bước 1: Vào Replace (nhấn Ctrl+H) hộp hội thoại

Find and Replace xuất hiện;

Bước 2: Trong ô Find what gõ dấu cách và dấu chấm

còn trong ô Replace with gõ dấu chấm, dấu cách;

Bước 3: Chọn Replace All để sửa toàn bộ văn bản;

Ví dụ 4.6: Kiểm tra lỗi chính tả

Kiểm tra trong một văn bản dài còn lỗi chính tả hay không

Dạy học theo phương

nhiều thời gian có thể

kiểm tra vẫn không

hết lỗi

Học sinh biết sử dụng các phần mềm thông minhkiểm tra lỗi như: VcatSpell, Tomo Spell, Trong

đó các em chọn phần mềm VcatSpell Đây là phầnmềm dễ sử dụng, dễ dàng cài đặt

Bước 1: Tải phần mềm VcatSpell và cài đặt;

Bước 2: Mở file Word cần kiểm tra ra trước;

Bước 3: Chạy phần mềm VcatSpell và chọn Kiểm

tra;

Bước 4: Xem kết quả;

Ví dụ:

Những chữ đánh dấu màu vàng là những chữ cònnghi sai chính tả Người dùng nhìn vào những chữnày kiểm tra chính tả rất nhanh và có độ chính xáccao.

Kết quả thực hiện giải pháp 4 Sau khi thực hiện giải pháp 4, tôi nhận

thấy dạy học theo định hướng STEM đã đưa học sinh vào hoạt động tìm tòi,khám phá và đặc biệt là sự sáng tạo khi tạo ra sản phẩm Giáo viên “truyền lửa”được cho học sinh đổi mới từ “tư duy” đến “phương pháp làm việc” khi tiếp cậnvấn đề mới Bên cạnh đó các em có cơ hội phát huy năng khiếu cá nhân trongmôn học, tố chất nghiên cứu sáng tạo trong mỗi sản phẩm và mở rộng đượckiến thức liên môn

2.3.5 Giải pháp 5: Rèn luyện kĩ năng gõ văn bản

2.3.5.1 Giáo viên hướng dẫn học sinh gõ bằng mười ngón tay

Đúc rút từ nhiều năm giảng dạy với tâm sự của các thế hệ học trò khi đilàm nhà tuyển dụng lao động “rất ưu ái” nếu các em có “những kĩ năng tin học”trong đó có “kĩ năng soạn thảo văn bản” Do đó, tôi rất lưu tâm đến điều này vớimong muốn rèn luyện cho học sinh có thể “gõ văn bản bằng mười ngón tay”

Bước 1: Đặt tay ở vị trí chuẩn Bước 2: Yêu cầu học sinh nhớ được

nhiệm vụ gõ phím của từng ngón tay

- Ngón trỏ trái F

- Ngón trỏ phải J