Sử dụng công nghệ 4 0 trong giáo dục kỹ năng bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai bài 15 SGK địa lí 12

Qua đó, hình thức giáo dục sẽ linh hoạt về thời gian, khônggian, phù hợp với điều kiện và nhu cầu cá nhân phát triển hay sử dụng ứng dụngcông nghệ cho phép người dạy có thể cung cấp tài

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục 4.0 sẽ được đánh dấu bởi thay đổi lớn trong mục tiêu đào tạo,chuyển từ truyền thụ kiến thức cho số đông qua trao quyền sáng tạo cho từng cánhân Cách mạng công nghệ 4.0 cũng như con người trong xã hội 4.0 đang đemđến nhiều thử thách cho giáo dục để đáp ứng được nhu cầu phát triển của mọiquốc gia Nền giáo dục ở các nước tiên tiến hiện đang ở 3.0 và đang xây dựng hạtầng cũng như cơ chế để chuyển qua 4.0 trong đó có Việt Nam của chúng ta

Vai trò quan trọng của thầy cô trong giai đoạn này là hướng các em xâydựng tư cách đạo đức với những giá trị cốt lõi Dũng - Nhân - Trí - Tự, cùng vớiphát triển những kỹ năng mềm để học sinh có thể từ đó tự học hỏi suốt đời

Song song với việc xây dựng kiến thức căn bản về văn hóa, khoa học và

xã hội, trường học là nơi nuôi dưỡng cơ hội để các em khám phá đam mê vàphát triển theo sở thích cá nhân

Bên cạnh những tác động lớn đối với nền kinh tế thì cách mạng côngnghiệp 4.0 hẳn cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến ngành giáo dục nước ta Cáchmạng công nghiệp 4.0 đòi hỏi sự đóng góp năng động, tự lập, tự do, tự học, tựnghiên cứu, tự động viên, nhất là óc sáng tạo của mọi người nhất là đối với họcsinh đang ngối trên ghế nhà trường Trong cách mạng công nghiệp 4.0, người takhông nói tới bằng cấp nữa, con người sẽ được đánh giá theo giá trị mà họ mangtới cho xã hội, bất chấp bằng cấp, bất chấp xuất xứ Giáo viên tương lai sẽ phảidạy người học cách tự học, tự tư duy, tự tiến bộ

Vai trò của giáo viên trong thế kỉ XXI trở nên phức tạp ở một thế giớithay đổi nhanh chóng, nơi mà tri thức hầu như vô tận Dạy học phân hóa là quanđiểm phải được quan tâm đặc biệt Người thầy phải quan tâm đến từng ngườihọc, nhu cầu của từng người học trong lớp rất khác nhau và không đồng nhất.Nhiệm vụ chính của giáo viên là tạo môi trường học tập, tạo điều kiện để ngườihọc có cơ hội học tập theo phương pháp tích cực và sáng tạo Sự biến đổi lớn vềvai trò người dạy, truyền thụ kiến thức theo cách truyền thống sang vai trò xúctác và điều phối, họ phải chuyển sang chức năng hướng dẫn người học

Trong xã hội thông tin, giáo viên phải giúp học sinh điều chỉnh địnhhướng về chất lượng và ý nghĩa của nguồn thông tin, phải là nhà giáo dụcchuyên nghiệp có đầu óc sáng tạo, biết phê phán, tư duy độc lập, năng lực hợptác tích cực và hỗ trợ có hiệu quả giữa người học với những gì họ muốn biết,

là người cung cấp cách hiểu mới cho người học Kĩ năng quan trọng nhất là kỹnăng giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo và xóa mù thông tin Cách dạy cũ khôngthể tạo ra những công dân thích hợp cho thế kỉ XXI – những công dân toàn cầu.Tức là phương pháp giảng dạy cũng phải đổi mới mạnh mẽ hơn nữa trong việc

tổ chức giáo dục Qua đó, hình thức giáo dục sẽ linh hoạt về thời gian, khônggian, phù hợp với điều kiện và nhu cầu cá nhân phát triển hay sử dụng ứng dụngcông nghệ cho phép người dạy có thể cung cấp tài liệu học tập cho người học

và thu thập lại các kết quả của quá trình dạy học từ phía người học một cách liên tục

và linh hoạt.[2].

Việc tìm kiếm một phương pháp giảng dạy mới để nâng cao chất lượnggiáo dục phổ thông trước sự đột phá của cách mạng 4.0 là một điều trăn trở của

những con người quan tâm tới sự nghiệp giáo dục Để góp phần nâng cao chấtlượng đào tạo và đổi mới phương pháp giảng dạy đại học trước tác động củacuộc cách mạng 4.0

Thứ nhất, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học giúp giáo viên

nâng cao tính sáng tạo và trở nên linh hoạt hơn trong quá trình giảng dạy củamình

Thứ hai, kết hợp phương pháp giảng dạy truyền thống với các phương

pháp giảng dạy hiện đại

Phương pháp giảng dạy truyền thống là phương pháp mà trong đó chủ yếu

là thầy nói, trò nghe Hiện nay, chưa có một phương pháp giảng dạy hiện đạinào có thể thay thế hoàn toàn phương pháp giảng dạy truyền thống, mặc dù cácphương pháp giảng dạy truyền thống cụ thể như thuyết trình còn tồn tại nhiềuhạn chế như: không khuyến khích được tính chủ động của người học, người họcmuốn học tốt phải lắng nghe, cố ghi chép, cố nhớ kiến thức thay vì sáng tạotrong quá trình học tập

Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ nội dung chương trình và phương pháp dạy học

theo hướng hội nhập quốc tế

Nội dung, chương trình dạy học cần được triển khai theo hướng mở, chophép cập nhật thường xuyên về kiến thức trong và ngoài nước, cần thiết sử dụnggiáo trình, học liệu nước ngoài một cách linh hoạt để mở mang sự hiểu biết chongười dạy và người học, nội dung giảng dạy phải gắn chặt và phù hợp với yêucầu thực tiễn của ngành nghề mà người học đang theo đuổi Cho phép sử dụng

đa dạng các phương pháp dạy học theo nguyên tắc “lấy người học là trung tâm”,giảm tải tối đa giờ giảng trên lớp để người học có thời gian tự học và tự nghiêncứu

Thứ tư, đổi mới vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước trong tổ chức

giáo dục phổ thông trước tác động của cách mạng công nghiệp 4.0

Thứ năm, tăng cường các hoạt động nghiên cứu khoa học, tiến tới quốc tế

hóa các tiêu chuẩn đánh giá khoa học và các hoạt động chuyên môn tại các cơ sởgiáo dục

Cách mạng công nghiệp 4.0 tác động toàn cầu, đối với công tác giáo dụcthì ứng dụng công nghệ khoa học là một tất yếu khách quan, hoạt động nghiêncứu khoa học luôn là một trong hai nhiệm vụ hàng đầu của bất kỳ một trườngđại học nào Kết hợp ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học trong giảng dạyluôn là một giải pháp tất yếu, một nội dung quan trọng trong tiến trình giáo dục

Ngày nay người học có thể học bằng công nghệ dạy học được trang bị đầy

đủ với không gian rộng hơn rất nhiều so với lớp học và vô số ông thầy trênmạng so với chỉ một ông thầy trong lớp học kiểu cũ; đối tượng giao tiếp củangười học (cộng đồng mạng) sẽ lớn hơn rất nhiều so với số lượng bạn bè tronglớp học…

Giáo dục cần phải mô phỏng và chuẩn bị cho người học bước vào cuộcsống thực tiễn càng nhiều càng tốt khi công nghệ đã làm cho khả năng tiếp cậnkiến thức trở nên dễ dàng Một trong những cách tiếp cận phù hợp là tăng cườnggiáo dục khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học trong nhà trường Theo đó,học sinh sẽ được trang bị kiến thức gắn liền với những ứng dụng của chúng

trong thực tiễn; được trải nghiệm tìm tòi, khám phá công nghệ gắn với kiến thứcđược học trong chương trình giáo dục, được khuyến khích sáng tạo khoa học, kỹthuật nhằm cải thiện phát triển công nghệ mới Đây là một cách tiếp cận liênmôn nhằm trang bị cho người học những kiến thức, kỹ năng để người học có thể

áp dụng để giải quyết vấn đề trong cuộc sống

Mỗi học sinh sẽ có nhu cầu và khả năng học tập khác nhau và nhiệm vụcủa giáo dục là phát hiện, nuôi dưỡng và tạo động lực để người học xác định vàtheo đuổi sự quan tâm, niềm đam mê của mình Điều này đòi hỏi hệ thống giáodục cần cung cấp các lộ trình giáo dục đa dạng để phục vụ cho những khuynhhướng học tập và phong cách học tập khác nhau của mỗi cá nhân Chương trìnhgiáo dục phổ thông mới đã có những bước thay đổi cơ bản

Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của giáo dục là phát hiện vànuôi dưỡng tài năng, khuyến khích sự theo đuổi, đam mê và nhu cầu học tậpsuốt đời của người học Để đạt được mục tiêu này, một thay đổi lớn là cơ cấu lại

hệ thống các trung tâm giáo dục thường xuyên và các trung tâm học tập cộngđồng, thay đổi các khuôn mẫu truyền thống để xây dựng các trung tâm học tậpsuốt đời Đây cũng là giải pháp cơ bản thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện nềngiáo dục “Hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng hệ thống giáo dục

mở, học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập” theo tinh thần Nghị quyết số29-NQ/TW của Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa

XI.”[1].

Những năm gần đây chúng ta thường nói nhiều đến việc dạy học nhằmphát triển hoạt động nhận thức độc lập nhất tư duy học sinh Đây là một tưtưởng, một quan điểm, một cách tiếp cận mới về hoạt động dạy học Quan điểmnày được hiểu là khi học Địa lí, quá trình nhận thức của học sinh đi từ tri giác tàiliệu đến tạo biểu tượng rồi phân tích, so sánh, đối chiếu để tìm ra dấu hiệu bảnchất thì phải kích thích đuợc tư duy Hay nói cách khác, trong hoạt động nhậnthức của học sinh tư duy có vai trò quan trọng Bởi nếu không có tư duy, thì họcsinh không nhận thức bản chất của các, hiện tượng của Địa lí tự nhiên hoặc kinh

tế -xã hội Mặt khác, do đặc trưng của việc nhận thức trong học Địa lí quá trìnhnhận thức những điều đã diễn ra trong quá khứ để hiểu về hiện tại và chuẩn bịcho đổi mới trong tương lai Địa lí không thể không quan quan sát, không thểkhông khắc phục Dạy Địa lí cũng như dạy bất cứ môn học khác “đòi hỏi ngườithầy phải khêu gợi cái thông minh chứ không phải là bắt buộc trí nhớ làm việc,

bắt nó ghi chép rồi trả lại”[4]

Hơn thế nữa, hiện nay do nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học Địa lícần tích cực hóa hoạt động của người học chính là nói tới vấn đền tổ chức hoạtđộng lĩnh hội sáng tạo của học sinh trên cơ sở tư duy độc lập Trong dạy học Địa

lí ở trường trung học phổ thông hiện nay vì vậy để phát triển tư duy cho họcsinh, giáo viên kết hợp hai loại lĩnh hội tái tạo và lĩnh hội sáng tạo Song đặcbiệt chú ý tới hoạt động lĩnh hội sáng tạo ở học sinh Đúng như Lép Tôn – xtôi

đã viết “kiến thức chỉ thực sự trở thành kiến thức khi nó là thành quả của tư duy chứ không phải trí nhớ”.

Quán triệt quan điểm trên, trong quá trình học tập Địa lí thì trong một giờhọc, để phát huy tính tích cực đặc biệt là tư duy của học sinh, đòi hỏi người giáo

viên phải kết hợp nhiều phương pháp, kỉ thuật dạy học để gây sự chú ý và hứngthú cho học sinh Môn Địa lí có vị trí hết sức quan trọng ngay đối với sự pháttriển của xã hội loài người, Địa lí cho ta thấy được sự thay đổi của tự nhiên ngàycàng nhanh do tác động chủ quan và khách quan của con người Do vậy việc dạyhọc thời kì 4.0 cung cấp nhiều kỹ năng phù hợp cho học sinh hơn như: biết vậndụng kiến thức vào thực tiễn, phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn dựatrên kiến thức khoa học, có phong cách học tập sáng tạo, chủ động học, chủ

động giải quyết vấn đề một cách tư duy và sáng tạo hơn.[4]

Vì những lí do trên, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu đề tài “Sử dụng công nghệ 4.0 trong giáo dục kỹ năng: Bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai" Bài 15: SGK Địa lí 12 – ban cơ bản

1.2 Mục đích nghiên cứu

1.2.1 Đối với giáo viên

Trên cơ sở lí luận phương pháp dạy học Địa lí, đề tài đi sâu vào đề xuấtmột số biện pháp nhằm phát triển tính tích cực, độc lập trong nhận thức, đặc biệt

là trong tư duy học sinh trong hoạt động dạy học tự học trong giáo dục “Sử dụng công nghệ 4.0 trong giáo dục kỷ năng :Bảo vệ môi trường và phòng chốn thiên tai”

1.2.2 Đối với học sinh

Vận dụng các con đường, biên pháp phát triển tính tích cực, độc lập trongnhận thức, đặc biệt là tư duy giúp các em lĩnh hội sâu sắc và nhớ lâu kiến thức,vận dụng nó trong đời sống hàng ngày trong việc bảo vệ môi trường và phòngchống thiên tai

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Tìm hiểu những lí luận dạy học nói chung, dạy học Địa lí nói riêng đểđưa 4.0 trong giáo dục bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai bên cạnh đóphát triển tính tích cực độc lập trong nhận thức đặc biệt là trong tư duy của họcsinh

- Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa Địa lí lớp 12 Bài 15: Bảo vệ môi trường và phòng chốn thiên tai Đề xuất một số biện pháp sư phạm nhằm phát huy, phát triển tính tích cực trong tư duy của học sinh trong dạy học: Mục

2 một số thiên tai chủ yếu và biện pháp phòng chống.

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Về lí thuyết:

+ Đề tài sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, trong đó chủ yếu là nhữngphương pháp Địa lí, logic trên cơ sở nắm những hiểm họa mà thiên tai mang lại,những tai họa không lường đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống vật chất

và tinh thân của con người

+ Phương pháp nghiên cứu tổng hợp để tiếp cận nghiên cứu, đi sâu vàocác vấn đề về lí luận dạy học nói chung, dạy học Địa lí nói riêng để lí giải rõ nộihàm khái niệm phát triển tính tích cực độc lập trong nhận thức đặc biệt là trong

tư duy của học sinh

+ Phương pháp so sánh để tìm ra những nét chung và những nét nổi trộikhi vận dụng 4.0 trong quá trinhg giáo dục và các biện pháp nhằm phát triển tínhtích cực độc lập trong nhận thức đặc biệt là tư duy học sinh so với phương pháp

truyền thống trước đây Đồng thời, sử dụng phương pháp này sẽ góp phần nhậndiện đặc trưng cửa việc đổi mới phương pháp dạy học Địa lí hiện nay.

- Về thực tiễn:

+ Dự giờ đồng nghiệp dạy cùng khối 12 chương trình ban cơ bản

+ Thực nghiệm sư phạm: thực nghiệm đề tài vào giảng dạy “một số thiên tai chủ yếu và biện pháp phòng chống” do bản thân trực tiếp đứng lớp ở

trường Trung học phổ thông Vĩnh Lộc

+ Chọn hai lớp có năng lực tiếp thu bài tương đương nhau: một lớp có vậndụng triệt để các biện pháp phát triển hoạt động nhận thức đưa công nghệ 4.0lông nghép để giảng cùng với phát triển tư duy của học sinh trong giờ dạy, mộtlớp chỉ sử dụng chung chung, trong hệ thống phương pháp dạy học nhằm kiểmchứng những biện pháp mà đề tài nêu ra từ đó rút ra các kết luận khoa học vàkhẳng định tính khả thi của đề tài

+ Sử dụng phương pháp toán học thống kê trên cơ sở so sánh các giá trịthu được giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng để đánh giá hiệu quả của nhữngbiện pháp dạy học mà đề tài đưa ra

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận

Xuất phát từ quan điểm “dạy chữ để dạy người”, quan niệm đồng bộ, toàndiện hiệu quả Giờ học Địa lí đuợc xác định không chỉ hình thành kiến thức, màcòn là kết quả của việc giáo dục và phát triển tư duy, kĩ năng, kĩ xảo, tính tíchcực học tập của học sinh Để đạt đuợc điều này, một trong những biện phápquan trọng để nâng cao chất lượng dạy học là phải chú trọng đến vai trò củangười học, coi học sinh là chủ thể của quá trình dạy học giáo dục học sinh thôngqua kiến thức đã được học sau đó đưa từ kiến thức vận dụng vào thực tiển củacuộc sống hàng ngày Hiện nay ở Việt Nam, một trong những phương thức họccủa giáo dục 4.0 được nhiều học sinh biết và tham gia nhất là học trực tuyến Tại

hệ thống giáo dục Hocmai.vn, đến năm 2018, đã có hơn 3 triệu thành viên thamgia học tập trực tuyến từ cấp tiểu học đến bậc THPT; mỗi năm có hơn 11.000bài giảng trực tuyến được xuất bản,với hình thức học này, học sinh có thể chủđộng lựa trong cách học tập của mình, các em có thể tương tác với giáo viên vàcác bạn cùng học mọi lúc, mọi nơi thông qua nền tảng Internet và thiết bị côngnghệ

Tuy nhiên, để việc học thực sự hiệu quả, học sinh cần tự trau dồi kiến thức

về công nghệ, chủ động tìm tòi, cập nhật các thông tin mới để không bị lạc hậu.Không chỉ vậy, bản thân các em cũng cần tự trải nghiệm, thực hành chính nhữngđiều đang học để tích lũy kinh nghiệm và nghiên cứu, phát triển

Giáo dục 4.0 sẽ được đánh dấu bởi thay đổi lớn trong mục tiêu đào tạo,chuyển từ truyền thụ kiến thức cho số đông qua khai lực (khai phóng tiềm lực,năng lực, và động lực) đồng thời trao quyền sáng tạo (empowering innovation)cho từng cá nhân Trong khi việc cá nhân hóa đào tạo ngày càng nâng cao thì sứ

mệnh của đào tạo vượt khỏi ranh giới quốc gia để phục vụ cho nhân loại.[1]

Vận dụng quan điểm trên, trong học tập Địa lí, quá trình nhận thức củahọc sinh được bắt đầu bằng quan sát (tri giác) tài liệu, từ đó nhớ, hình dung lại

để hình thành những mối liên hệ tạm thời tương ứng (biểu tượng) Biểu tượng là

dấu ấn ghi lại trong ý thức các em những hình ảnh về sự kiện, hiện tượng đãđược lịch sử lưu lại Song để hiểu sự kiện, hiện tượng quá khứ, phải tìm ra bảnchất của chúng, Muốn làm được việc này phải thông qua việc kích thích cácthao tác tư duy như: đối chiếu, so sánh, phân tích, tổng hợp vạch ra dấu hiệubản chất Như vậy, trong các hoạt động nhận thức Địa lí của học sinh (tri giác,nhớ, hình dung, tưởng tượng, tư duy ) thì tư duy có vai trò quan trọng Nếukhông có hoạt động của tư duy thì không thể nhận thức được bản chất của sựkiện, hiện tượng lịch sử Trên cơ sở hoạt động tư duy độc lập học sinh lĩnh hộikiến thức một cách vững chắc, sâu sắc hay còn gọi là lĩnh hội sáng tạo Điều nàyhoàn toàn khác so với lĩnh hội tái tạo trên cơ sở nhớ lại những hiểu biết về kiến

thức có sẵn.[4]

Việc phát huy hoạt động nhận thức tích cực, tự học, độc lập đặc biệt

là trong tư duy có ý nghĩa quan trọng

Việc phát triển các hoạt động nhận thức tích cực, độc lập, đặc biệt là tưduy độc lập của học sinh có ý nghĩa to lớn đối với việc nâng cao chất lượng dạyhọc, giáo dục và phát triển toàn diện học sinh

Thứ nhất, tính tích cực, độc lập trong nhận thức đặc biệt là trong tư duy sẽđảm bảo cho các em lĩnh hội sâu sắc và nhớ lâu kiến thức

Thứ hai, phát triển tính tích cực, độc lập trong nhận thức, đặc biệt trong tưduy là phương tiện tốt để hình thành kiến thức, khơi dậy những xúc cảm, ý thức,kích thích hứng thú học tập, tạo cơ sở để giáo dục tư tưởng, tình cảm học sinh

Thứ ba đây là phương thức tốt góp phần phát huy các năng lực nhận thức,năng lực thực hành, kĩ năng, kĩ xảo của học sinh nói chung và rèn luyện các thaotác cũng như chất lượng của tư duy nói riêng

Cuối cùng việc phát triển tính tích cực độc lập nhận thức, đặc biệt là tưduy còn góp phần phát triển hứng thú học tập và rèn luyện tính tự lập cho họcsinh Bởi vì sự phong phú sinh động của nhiều nguồn kiến thức, kết hợp với việckhôn khéo gợi mở, hướng dẫn của giáo viên sẽ lôi cuốn học sinh tham gia xây

dựng bài.[3]

2.2 Thực trạng vấn đề

Bộ môn Đại lí ở trường phổ thông với nhiệm vụ cung cấp một khối lượngkiến thức tương đối phong phú về Đia lí tự nhiên, kinh tế- xã hội Mặt khácgiảng dạy môn địa lí trong trường phổ thông hiện nay cũng còn gặp nhiều khókhăn khi truyền tải thông tin vẫn con mang nặng lý thuyết chưa có nhiều thiết bị

hổ trợ và không có khả năng cho học sinh thăm quan để nhìn nhận vấn đề mộtcách sâu rộng hơn

Những năm gần đây, việc dạy học địa lí ở trường phổ thông đã có nhiềutiến bộ về nhận thức, nội dung và phương pháp dạy học, đa số giáo viên đã có sựsay mê, tâm huyết với nghề, nhiều học sinh đã yêu thích môn địa lí Nhưng nhìnchung, bộ môn địa lí vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của sự đổi mới của nước tahiện nay

- Học sinh học bài chủ yếu theo cách học thuộc lòng, học vẹt, học đổiphó, học để thi Khi giáo viên kiểm tra kiến thức cũ thì học sinh không nắmđược trong khi đó làm bài kiểm tra còn chưa có tinh thần tự giác, kiểm tra đốiphó để lấy điểm.Vẫn còn nhiều học sinh không thích học, không biết phân tích

bản đồ, nhận xét biểu đồ, bảng số liệu, tranh ảnh Trong giờ học giáo viên đặtcâu hỏi phát vấn học thường rất ít em phát biểu, các em nhìn hiện tượng, sự vậtcác vấn đề xung quanh mình một cách thực sự mơ hồ

- Giáo viên giữ vai trò độc quyền trong đánh giá, do đó người học ít có cơhội phát triển, thể hiện năng lực sáng tạo của mình

Ngoài những nguyên nhân nêu trên, theo bản thân tôi còn có yếu tố từ tâm

lí phụ huynh và học sinh Đó là lâu nay vẫn quan niệm môn Địa lí là môn phụ,không quan trọng Do đó mục đích của các em có học chỉ đối phó với giáo viên

và qua các giờ kiểm tra, còn phụ huynh chỉ mong con học cốt sao cho qua tốtnghiệp Từ thực tiễn trên cho thấy một điều việc học sinh không thích học địa lí,chưa tích cực trong hoạt động học tập ngoài yếu tố khách quan như xu hướngnghề nghiệp, tâm lí xã hội thì nguyên nhân chính xuất phát từ phương phápdạy học của giáo viên Thiết nghĩ để giải quyết bài toán học sinh quay lưng vớiĐịa lí, ngại học Địa lí đòi hỏi giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học trong

đó cần chú ý hơn nữa đến cần phải đổi mới phương pháp dạy học chuyển từ “lấygiáo viên làm trung tâm” sang dạy học theo hướng “lấy học sinh làm trung

tâm”[2] giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động đặc biệt là tư duy học

sinh

2.3 Một số biện pháp phát triển hoạt động nhận thức độc lập, sáng tạo trong sử dụng công nghệ 4.0 dạy học: Mục 2 một số thiên tai chủ yếu và biện pháp phòng chống

2.3.1 Trao đổi, đàm thoại

Trao đổi, đàm thoại là công việc trong đó giáo viên nêu câu hỏi để họcsinh trả lời Đồng thời các em có thể trao đổi với nhau dưới sự chỉ đạo của giáo

viên Qua đó đạt được mục đích dạy học [7]

Trong dạy học địa lí có thể vận dụng nhiều dạng trao đổi, đàm thoại căn

cứ vào nội dung của từng bài học cụ thể như Trao đổi tái hiện nhằm gợi lại kiếnthức cũ để tiếp thu kiến thức mới Trao đổi đàm thoại phân tích, khái quát hóanhằm hướng học sinh tìm ra bản chất của sự việc

Theo bản thân tôi để hình thành kiến thức trên cơ sở hoạt động tư duy tíchcực, độc lập của học sinh thì việc trao đổi, đàm thoại rất có ưu thế Qua hoạtđộng này rèn luyện cho các em những phẩm chất cần thiết của hoạt động nhậnthức như tính tích cực, độc lập, sáng tạo, óc phê phán, đặc biệt tính kiên nhẫntrong học tập Hơn nữa trao đổi đàm thoại còn có tác dụng tạo không khí lớp họcsôi động, cuốn hút, hứng thú của học sinh từ đó việc lĩnh hội kiến thức cũng dễdàng và sâu sắc hơn

Khi dạy mục 2: một số thiên tai chủ yếu và biện pháp phòng chống.

Tiếp đó giáo viên yêu cầu học sinh đọc sách giáo khoa trang 62, 63 cùng vớiviệc sử dụng bản đồ, xem video, tranh ảnh về những hậu quả mà thiên tai gây rađối với môi trường sống của con người.(lũ lụt, hạn hán, bảo )

Từ đó học sinh vận dụng được kiến thức hiểu biết của bản thân qua kếtquả học tập để làm việc với bài học một cách có hiệu quả nhất

Việc học tập trong thời đại công nghệ số và mạng Internet vượt qua sựgiới hạn về không gian, thời gian: những kiến thức, thông tin cơ bản ở hầu khắpcác lĩnh vực từ xưa đến nay hầu như có thể tìm trên Internet mà chỉ cần một

chiếc điện thoại thông minh hay máy tính bảng người học dễ dàng tìm được.Hơn thế nữa, người học có thể trao đổi trực tiếp với người giảng bài Điều này

đặc biệt thuận lợi cho việc xây dựng một xã hội học tập với nhu cầu học tập

suốt đời của mọi người, đáp ứng những yêu cầu của con người trong thời đại

4.0 Cách mạng công nghệ 4.0 đòi hỏi giáo dục - đào tạo phải tạo ra được nhữngcon người năng động, tự lập, các kỹ năng tự học, tự nghiên cứu, nhất là phải tạođiều kiện để phát huy tối đa óc sáng tạo của mỗi cá nhân

Trong xã hội bùng nổ thông tin, người thầy từ vai trò truyền thụ kiến thứctheo cách truyền thống sang vai trò xúc tác và điều phối, họ phải chuyển sangchức năng hướng dẫn người học Giáo viên phải giúp người học định hướng vềchất lượng và ý nghĩa của nguồn thông tin, định hướng cho người học tự tìm đếnnhững cách hiểu mới Hiện nay, nhiều phương pháp giáo dục mới đã được đưavào sử dụng trong các cấp học từ mầm non cho đến đại học theo hướng phát huytính tích cực của người học, hoạt động nhóm.… Tất cả nhằm hướng tới mục tiêuxây dựng nên những con người với những kỹ năng, tư duy dần đáp ứng yêu cầucủa thời đại mới

Kỹ năng làm việc nhóm là yêu cầu bắt buộc Do vậy, người thầy phải rèn

luyện cho người học có khả năng làm việc nhóm, có óc tổ chức, tư duy… Muốnvậy, phải đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng phát huy tính tích cựccủa người học là yêu cầu bắt buộc

Kỹ năng giải quyết vấn đề, thay vì bị động thực hiện theo những kế

hoạch đã vạch sẵn, con người trong thời đại mới cần luôn chủ động để đối phóvới các vấn đề phát sinh Vì vậy, giáo dục - đào tạo cần tạo ra những công dânthích hợp cho thế kỉ XXI - những công dân toàn cầu, đáp ứng nhu cầu của thịtrường lao động trong nước và hội nhập quốc tế

Cùng với sự sáng tạo người giáo viên trong thời đại công nghệ 4.0 cầnquan tâm đặc biệt tới đối tượng người học Nhiệm vụ của người thầy là tạo môitrường học tập, tạo điều kiện để họ có cơ hội học tập theo phương pháp tích cực

và sáng tạo Chỉ có như vậy mới tạo ra được những con người năng động và

sáng tạo Hơn bao giờ hết, nghề dạy học với danh xưng “là nghề sáng tạo bậc nhất trong những nghề sáng tạo vì nó sáng tạo ra những con người sáng tạo”

lại càng thể hiện rõ nhất trong thời điểm hiện nay.[6].

Bản đồ khí hậu chung.

Mưa lớn gây ngập lụt tại huyện miền núi Thường Xuân Thanh Hóa năm 2019

và mưa đá với số lượng lớn và xảy ra trên diện rộng ở các xã biên giới huyện huyện Phong Thổ Lai Châu 2020

Nước lên cao làm ngập cánh đồng, đường giao thông tại huyện miền núiThạch Thành và Lũ quyét ở Quan Sơn Thanh Hóa – Năm 2019

Ảnh: Đình Nam-TTXVN