Qua bài sóng điện từ vật lí 12 giúp học sinh nâng cao ý thức phòng tránh tác hại của sóng điện từ, bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng

Thông qua việc giáo dục này sẽ trang bị cho học sinh nói riêng vàcác thành viên trong xã hội nói chung các kiến thức về sóng điện từ từ đó hìnhthành ý thức bảo vệ sức khỏe cho từng cá nh

1 Mở đầu.

1.1 Lí do chọn đề tài.

Trong những năm qua, với sự phát triển nhanh chóng của kinh tế - xã hội,khoa học – kỹ thuật, công nghệ đã làm cho các nước trên thế giới nói chung vàViệt Nam nói riêng có những thay đổi đáng kể Việc ứng dụng các thành tựu củakhoa học – công nghệ vào sản xuất có nhiều mặt ưu điểm như nâng cao chấtlượng cuộc sống, cung cấp thêm lương thực, thực phẩm; phát triển y tế, giaothông vận tải, dịch vụ du lịch, các ngành công nghiệp Trong đó phải nói đếnthiết bị điện và các sản phẩm công nghệ có vai trò rất quan trọng đối với đờisống con người Hầu hết mọi người hiện nay gần như không thể học tập, làmviệc hay chỉ đơn giản nghỉ ngơi một ngày mà không tiếp xúc với các thiết bịđiện tử như máy tính xách tay, máy tính bảng, điện thoại di động… Chúng ta sửdụng các công cụ công nghệ này để làm việc, giải trí, giao tiếp với bạn bè, giađình và trường học

Tuy nhiên nhiều người trong chúng ta không biết rằng các thiết bị điện vàsản phẩm công nghệ đều phát ra sóng điện từ Nếu dùng ít thì không gây nguyhiểm nhưng dùng nhiều trong thời gian dài thì sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến sứckhỏe Khi có nhiều thiết bị cùng phát ra sóng điện từ thì môi trường của chúng ta

sẽ bị ô nhiễm điện từ Sự ô nhiễm này không nhìn thấy, không gây hại luôn nênchúng ta thường chủ quan, không để ý Vì vậy lâu dài nó sẽ gây ra các hậu quảnghiêm trọng ảnh hưởng đến con người chúng ta

Trong năm 2020 cả thế giới nói chung và nước Việt Nam nói riêng đã vàđang chịu ảnh hưởng nặng nề của dịch bệnh COVID 19 Đã có những khoảngthời gian cách ly xã hội để phòng chống dịch Mọi người làm việc tại nhà thôngqua máy tính, điện thoại, ti vi… Đặc biệt là các em học sinh Hàng ngày các emphải học trực tuyến, làm bài tập thông qua các thiết bị như máy tính, điện thoại,

ti vi Tuy nhiên nhiều em sử dụng quá nhiều không chỉ cho việc học mà còn chocác sở thích cá nhân khác như xem phim, chơi game, facebook… Điều này gây

ra nhiều hậu quả ảnh hưởng tới sức khỏe

Chính vì vậy tôi nhận thấy cần phải giáo dục về phòng tránh tác hại củasóng điện từ Thông qua việc giáo dục này sẽ trang bị cho học sinh nói riêng vàcác thành viên trong xã hội nói chung các kiến thức về sóng điện từ từ đó hìnhthành ý thức bảo vệ sức khỏe cho từng cá nhân hướng tới sự phát triển kinh tế -

xã hội cân bằng với môi trường sống bền vững

Việc giáo dục ý thức phòng tránh tác hại của sóng điện từ cho học sinh cóthể thông qua nhiều hoạt động dạy học khác nhau như chính khóa, ngoại khóa.Trong dạy học chính khóa có thể lồng ghép vào nhiều môn học như Sinh học,Vật lí, Giáo dục công dân…Là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Vật lí ở trườngtrung học phổ thông Vĩnh Lộc, trong thời gian qua tôi rút ra được một số kinh

nghiệm và mạnh dạn đề xuất đề tài “QUA BÀI SÓNG ĐIỆN TỪ - VẬT LÍ 12 GIÚP HỌC SINH NÂNG CAO Ý THỨC PHÒNG TRÁNH TÁC HẠI CỦA SÓNG ĐIỆN TỪ, BẢO VỆ SỨC KHỎE BẢN THÂN VÀ CỘNG ĐỒNG ” để

quý đồng nghiệp cùng tham khảo

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Thông qua đề tài nghiên cứu, nhằm giúp cho học sinh lĩnh hội được nộidung của chủ đề; mặt khác hình thành những kiến thức cơ bản về sóng điện từ,vai trò và ảnh hưởng của sóng điện từ đến con người hiện đang là vấn đề hết sứcnghiêm trọng Từ đó, học sinh có ý thức vận dụng các hiểu biết, kĩ năng thuđược qua chủ đề vào những việc làm cụ thể tích cực tham gia, tuyên truyền cáchoạt động nhằm bảo vệ sức khỏe, bảo vệ môi trường phù hợp với lứa tuổi ở địaphương Cũng thông qua các hoạt động học tập, mà các em lĩnh hội thêm nhiềukiến thức mới ươm mầm cho thế hệ tương lai của xã hội có thể vận dụng trí tuệ

để góp phần xây dựng thế giới sống ngày một tốt đẹp hơn

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

- Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 12, trường THPT Vĩnh lộc

- Học sinh học chủ đề: Qua bài sóng điện từ - Vật lí 12 giúp học sinh nângcao ý thức phòng tránh tác hại của sóng điện từ, bảo vệ sức khỏe bản thân vàcộng đồng

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã sử dụng kết hợp nhiều phươngpháp nghiên cứu khác nhau, như:

- Phương pháp nghiên cứu lý luận:

+ Nghiên cứu các cơ sở lý luận có liên quan đến đề tài

+ Nghiên cứu nội dung chương trình sách giáo khoa lớp 12, nâng cao vàchương trình cơ bản, tài liệu chuẩn kiến thức kĩ năng và các tài liệu của nhiềutác giả khác

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Điều tra cơ bản: Tìm hiểu về tình trạng sử dụng sóng điện từ ở trongnước và trên thế giới, đánh giá thực trạng sử dụng sóng điện từ của học sinh ởtrường và nơi ở

+ Tổng kết kinh nghiệm giáo dục: Trao đổi tổng kết kinh nghiệm dạy học.+ Thực nghiệm sư phạm: Nhằm xác định hiệu quả của nội dung đề xuất

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Hiện nay có rất nhiều công nghệ sử dụng sóng điện từ để kết nối và truyềntải dữ liệu Chúng ta đã quá quen thuộc với những khái niệm như: sóng điện từ,sóng vô tuyến, sóng radio,… nhưng trên thực tế để hiểu rõ bản chất của các loạisóng này là một vấn đề không hề đơn giản

Nhiều người có thể cho rằng những tác hại của sóng điện từ chỉ đơn giản làcác tin đồn thiếu xác thực đến từ những người hoang tưởng Tuy nhiên, cónghiên cứu đã chứng minh rằng sóng điện tử có thể ảnh hưởng đến sức khỏenhiều hơn chúng ta nghĩ Càng nghiên cứu sâu hơn, các nhà khoa học càng thấynhiều bằng chứng chắc chắn rằng sóng điện từ phát ra từ máy tính xách tay, điệnthoại di động và các thiết bị điện tử khác có thể gây hại cho cơ thể bạn [1]

Viện Hàn lâm Y học Môi trường Hoa Kỳ (AAEM) cho rằng chúng ta cầnphải đẩy mạnh hơn trong việc tìm hiểu các tác hại của sóng điện từ Các tácđộng có hại đáng kể xảy ra do tiếp xúc sóng điện từ như tổn thương di truyền, dịtật sinh sản, ung thư, thoái hóa thần kinh và rối loạn chức năng hệ thần kinh, rốiloạn chức năng hệ thống miễn dịch và nhiều bệnh khác Các nghiên cứu về sóngđiện từ nhiều lần đã cho thấy đột biến gene và sự phân mảnh DNA có thể lànguyên nhân gây đột biến tế bào và ung thư.

Khi xem xét các báo cáo này, trẻ em hấp thụ năng lượng bức xạ nhiềuhơn 60% trên 0,5kg trọng lượng cơ thể so với người lớn Ảnh hưởng của việctiếp xúc sóng điện từ kéo dài có xu hướng tích lũy và tác động đến tuổi thọ củatrẻ em [1]

Chính vì vậy việc giáo dục ý thức phòng tránh tác hại của sóng điện từcho các em học sinh, thế hệ tương lai của đất nước là việc làm thực sự cần thiết

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

“Kinh tế số” là nền kinh tế dựa trên các công nghệ kỹ thuật số Thươngmại điện tử, quảng cáo trực tuyến trên các trang mạng xã hội… chính là nhữngdấu ấn của kinh tế số hóa trong đời sống của người dân Việt Nam những nămgần đây

Theo nghiên cứu của Trung tâm kinh doanh toàn cầu của Đại học Tufts(Mỹ), hiện Việt Nam xếp hạng 48/60 quốc gia có tốc độ chuyển đổi kinh tế sốhóa nhanh trên thế giới, đồng thời xếp hạng 22 về tốc độ phát triển số hóa Điều

đó chứng tỏ Việt Nam đang trong nền kinh tế số hóa và lĩnh vực thương mạiđiện tử có triển vọng tiến xa hơn

Với một quốc gia có đến 53% dân số sử dụng internet và gần 50 triệu thuêbao sử dụng smartphone, thị trường thương mại điện tử ở Việt Nam được dựđoán sẽ bùng nổ trong thời gian tới Thực tế thời gian qua cũng cho thấy, tiềmnăng tăng trưởng của lĩnh vực thương mại điện tử của Việt Nam rất lớn

Đứng trong tốc độ tăng trưởng đó mọi người hầu như không thể dứt rakhỏi các ứng dụng của công nghệ Hầu hết mọi người hiện nay gần như khôngthể học tập, làm việc hay chỉ đơn giản nghỉ ngơi một ngày mà không tiếp xúcvới các thiết bị điện tử như máy tính xách tay, máy tính bảng, điện thoại diđộng… Chúng ta sử dụng các công cụ công nghệ này để làm việc, giải trí, giaotiếp với bạn bè, gia đình và trường học [1]

Thực tế hiện nay, xung quanh chúng ta có rất nhiều khu vực phát sóng điện

từ như:

 Lân cận các đường dây cao thế

 Các dây tiếp đất của hệ thống thu lôi

 Các dây tiếp đất của các thiết bị điện

 Khu vực xung quanh thiết bị điện đang vận hành (kể cả microwaves)

 Bếp điện, quạt bàn, lò sưởi điện

 Màn hình máy vi tính, đồng hồ điện, máy sấy tóc, điện thoại di động, mềnđiện

Nhận thức rõ những ảnh hưởng to lớn và nghiêm trọng do sóng điện từgây ra nhà nước ta đã thông qua luật tần số vô tuyến điện với nhiều quy định vềquản lý, sử dụng tần số vô tuyến điện, thiết bị vô tuyến điện, quỹ đạo vệ tinh vàquản lý an toàn bức xạ vô tuyến điện, tương thích điện từ Phòng tránh tác hạicủa sóng điện từ không phải việc làm của riêng ai, đó là việc làm chung tay củatất cả mọi người, để bảo vệ chính cuộc sống của chúng ta và thế hệ mai sau Trước thực trạng trên, bản thân tôi nhận thấy rằng, việc giáo dục ý thứcbảo vệ môi trường sống cho học sinh là việc cần thiết Để tìm hiểu các nguyênnhân gây ô nhiễm điện từ và biện pháp hạn chế tác hại của sóng điện từ, các emphải sử dụng kiến thức của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực, chính vì vậy bản thântôi là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn vật lí, đã và đang lồng ghép giáo dục ýthức phòng tránh tác hại của sóng điện từ vào bài giảng, cụ thể ở chủ đề sóngđiện từ và vấn đề phòng tránh tác hại của sóng điện từ

2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện.

2.3.1 Giải pháp thực hiện.

2.3.1.1 Địa điểm: Địa điểm tiến hành tại trường THPT Vĩnh Lộc.

2.3.1.2 Thời gian thực hiện: Chủ đề được dạy trong 1tiết ở năm học

2019- 2020

2.3.1.3 Chọn lớp giảng dạy:

Chọn 2 lớp có số lượng, trình độ nhận thức tư duy ngang nhau là lớp12B1 và 12B2, chọn lớp 12B1 làm lớp dạy thực nghiệm, 12B2 làm lớp đốichứng để so sánh kết quả

2.3.1.4 Phương pháp giảng dạy:

Trong quá trình giảng dạy tôi sử dụng kết hợp nhiều phương pháp khácnhau như vấn đáp – tìm tòi, nghiên cứu – tìm tòi, trực quan – tìm tòi, đặc biệt sửdụng phần mềm power point với các slide tranh ảnh minh họa để học sinh nhậnthấy vai trò của sóng điện từ, tác hại của sóng điện từ, từ đó hình thành ý thứcbảo vệ sức khỏe cho học sinh, thông qua các em để tuyên truyền góp phần nângcao ý thức của cộng đồng trong việc phòng tránh tác hại của sóng điện từ làmgiảm nhẹ các hậu quả khôn lường

2.3.2 Tiến trình thực hiện.

Chủ đề : Qua bài sóng điện từ - Vật lí 12 giúp học sinh nâng cao ý thức phòng tránh tác hại của sóng điện từ, bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.

A.MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học tập chủ đề học sinh cần đạt được:

* Về kiến thức:

- Nêu được định nghĩa, đặc điểm của sóng điện từ

- Nêu được đặc điểm của sự truyền sóng điện từ trong khí quyển

- Nêu được vai trò của sóng điện từ đối với con người và cách phòng tránh táchại của sóng điện từ.

* Về kĩ năng:

- Kĩ năng thể hiện sự tự tin khi trình bày ý kiến trước nhóm, tổ, lớp

- Kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng; hợp tác; quản lí thời gian và đảm nhậntrách nhiệm, trong hoạt động nhóm

- Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin về sóng điện từ, vai trò và tác hại của sóngđiện từ

- Kĩ năng ra quyết định hành động góp phần giảm thiểu tác hại của sóng điện từ,bảo vệ sức khỏe và môi trường sống

- Rèn luyện kĩ năng phân tích, tổng hợp, khái quát

* Về thái độ:

- Hiểu được vai trò và tác hại của sóng điện từ, nguyên nhân hậu quả của nó, cácbiện pháp nhằm hạn chế tác hại của sóng điện từ góp phần bảo vệ sức khỏe conngười

- Rèn thái độ tích cực tìm hiểu, học tập, tự lực nghiên cứu các vấn đề mới trong

+ Năng lực hợp tác: hợp tác, phân công nhiệm vụ trong nhóm

+ Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông: khai thác thông tin từsách báo, intenet

+ Năng lực tự quản lý: Quản lí bản thân: biết làm việc độc lập khi nghiên cứu tàiliệu; lập thời gian biểu để thực hiện Quản lí nhóm: HS biết phân công nhiệm vụ

cụ thể cho từng thành viên trong nhóm

- Năng lực chuyên biệt:

+ Năng lực quan sát: quan sát tranh tìm ra nguồn phát sóng điện từ

+ Năng lực tư duy sáng tạo: đề xuất các biện pháp phòng tránh tác hại của sóngđiện từ

+ Năng lực thu thập và xử lí thông tin: thu thập thông tin từ sách báo, intenet,sgk về thông tin bài học

* Nội dung trọng tâm bài học:

- Định nghĩa, đặc điểm của sóng điện từ

- Đặc điểm của sự truyền sóng điện từ trong khí quyển

- Vai trò của sóng điện từ đối với con người và cách phòng tránh tác hại của

sóng điện từ.

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

* Chuẩn bị của giáo viên:

Hình ảnh liên quan đến nội dung dạy học

* Chuẩn bị của học sinh:

- Các nhóm tự phân công nhiệm vụ các thành viên

- Tìm hiểu các nội dung kiến thức bằng cách khai thác thông tin từ sách, báo,sgk, intenet

- Chuẩn bị bài thuyết trình trước lớp

- Rèn luyện kỹ năng thao tác làm thí nghiệm, quan sát, so sánh

(2) Phương pháp / kĩ thuật dạy học: Vấn đáp – tái hiện, trực quan - tìm tòi (3) Hình thức tổ chức hoạt động: Hoạt động nhóm nhỏ

Cách tiến hành:

- Bước 1: Giao nhiệm vụ

Giáo viên cho học sinh xem một số hình ảnh về tác động của sóng điện từđối với con người trong cuộc sống hiện nay

Các nguồn phát ra sóng điện từ

Sóng điện từ tác động đến con người

Ảnh hưởng của sóng điện thoại đến não bộ

Giáo viên: các em hãy nhận xét về các hình ảnh trên

- Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS: Bằng kiến thức đã học trả lời câu hỏi

GV: Theo dõi, quan sát, trợ giúp nếu phát hiện HS có khó khăn

- Bước 3: Thảo luận, trao đổi, báo cáo

GV: Gọi đại diện một số HS trả lời

HS: Trả lời

- Bước 4: Phương án kiểm tra đánh giá.

GV: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS

Dựa trên cơ sở thảo luận, bổ sung, GV đặt vấn đề: Tại sao chúng ta cầnphải phòng tránh tác hại của sóng điện từ?

Sau đó, GV dẫn dắt HS vào tìm hiểu bài mới

HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Mục I: Tìm hiểu về sóng điện từ:

HOẠT ĐỘNG 1: Tìm hiểu về sóng điện từ

(1) Mục tiêu: Học sinh nêu được khái niệm sóng điện từ

(2) Phương pháp / kĩ thuật dạy học: Vấn đáp – tái hiện, trực quan - tìm tòi (3) Hình thức tổ chức hoạt động: Học sinh hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm

Bước 1: Giao nhiệm vụ

- GV chiếu hình ảnh

Sự lan truyền sóng điện từ trong không gian

GV: Yêu cầu các nhóm nghiên cứu thảo luận trả

lời các câu hỏi sau:

- Sóng điện từ là gì?

HS: Nhận nhiệm vụ

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS: Nghiên cứu, thảo luận nhóm trả lời câu hỏi

- GV: Theo dõi, quan sát, trợ giúp nếu phát hiện

HS có khó khăn

I Tìm hiểu về sóng điện từ:

1 Sóng điện từ là gì?

- Sóng điện từ là điện từtrường lan truyền trongkhông gian

Bước 3: Thảo luận, trao đổi, báo cáo

- GV: Gọi đại diện học sinh ở các nhóm trả lời

- HS: Trình bày ý kiến của mình

- GV: Dựa trên cơ sở thảo luận, bổ sung, GV chốt

lại kiến thức

Bước 4: Phương án kiểm tra đánh giá

- GV: Đánh giá quá trình thực hiện nhiệm vụ của

HS

HOẠT ĐỘNG 2: Tìm hiểu đặc điểm của sóng điện từ?

(1) Mục tiêu: HS nêu được các đặc điểm của sóng điện từ

(2) Phương pháp / kĩ thuật dạy học: Vấn đáp – tái hiện, trực quan - tìm tòi (3) Hình thức tổ chức hoạt động: HS hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm

Bước 1: Giao nhiệm vụ:

- GV: chiếu hình ảnh

Thang sóng điện từ

GV: Yêu cầu các nhóm nghiên cứu thảo luận trả lời

các câu hỏi sau:

- Nêu đặc điểm của sóng điện từ

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS: Nghiên cứu, thảo luận nhóm trả lời câu hỏi

- GV: Theo dõi, quan sát, trợ giúp nếu phát hiện

HS có khó khăn

Bước 3: Thảo luận, trao đổi, báo cáo

- GV: Gọi đại diện học sinh ở các nhóm trả lời

- HS: Trình bày ý kiến của mình

- GV: Dựa trên cơ sở thảo luận, bổ sung, GV chốt

lại kiến thức

Bước 4: Phương án kiểm tra đánh giá

2 Đặc điểm của sóng điện từ

a Sóng điện từ lantruyền được trong chânkhông với tốc độ lớnnhất c  3.108m/s

b Sóng điện từ là sóngngang: E B c 

c Trong sóng điện từthì dao động của điệntrường và của từ trườngtại một điểm luôn luônđồng pha với nhau

d Khi sóng điện từ gặpmặt phân cách giữa haimôi trường thì nó bịphản xạ và khúc xạ nhưánh sáng

e Sóng điện từ mangnăng lượng

f Sóng điện từ có bướcsóng từ vài m  vài kmđược dùng trong thôngtin liên lạc vô tuyến gọi

là sóng vô tuyến:

+ Sóng cực ngắn

+ Sóng ngắn

+ Sóng trung

- GV: Đánh giá quá trình thực hiện nhiệm vụ của

HS

+ Sóng dài

Mục II: Tìm hiểu sự truyền sóng vô tuyến trong khí quyển

HOẠT ĐỘNG 3: Tìm hiểu các vùng sóng ngắn ít bị hấp thụ

(1) Mục tiêu: HS nêu được các vùng sóng ngắn ít bị hấp thụ

(2) Phương pháp / kĩ thuật dạy học: Vấn đáp – tái hiện, trực quan - tìm tòi (3) Hình th c t ch c ho t ức tổ chức hoạt động: HS hoạt động cá nhân, hoạt động ổ chức hoạt động: HS hoạt động cá nhân, hoạt động ức tổ chức hoạt động: HS hoạt động cá nhân, hoạt động ạt động: HS hoạt động cá nhân, hoạt động động: HS hoạt động cá nhân, hoạt động ng: HS ho t ạt động: HS hoạt động cá nhân, hoạt động động: HS hoạt động cá nhân, hoạt động ng cá nhân, ho t ạt động: HS hoạt động cá nhân, hoạt động động: HS hoạt động cá nhân, hoạt động ng nhóm

Bước 1: Giao nhiệm vụ: - GVphát phiếu học tập

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS: Nghiên cứu, thảo luận nhóm trả lời câu hỏi

- GV: Theo dõi, quan sát, trợ giúp nếu phát hiện HS

có khó khăn

Bước 3: Thảo luận, trao đổi, báo cáo

- GV: Gọi đại diện học sinh ở các nhóm trả lời

- GV: Dựa trên cơ sở thảo luận, bổ sung, GV chốt

lại kiến thức

Bước 4: Phương án kiểm tra đánh giá

- GV: Đánh giá quá trình thực hiện nhiệm vụ của

HS

II Sự truyền sóng vô tuyến trong khí quyển

1 Các vùng sóng

ngắn ít bị hấp thụ

- Không khí hấp thụ rấtmạnh các sóng dài,sóng trung và sóng cựcngắn

- Không khí cũng hấp thụ mạnh các sóng ngắn Tuy nhiên, trong một số vùng tương đối hẹp, các sóng có bước sóng ngắn hầu như không bị hấp thụ Các vùng này gọi là các dảisóng vô tuyến

HOẠT ĐỘNG 4: Tìm hiểu sự phản xạ của các sóng ngắn trên tầng điện li

(1) Mục tiêu: HS nêu được sự phản xạ của các sóng ngắn trên tầng điện li.(2) Phương pháp / kĩ thuật dạy học: Vấn đáp – tái hiện, trực quan - tìm tòi (3) Hình thức tổ chức hoạt động: HS hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm