Phát triển năng lực vận dụng kiến thức thông qua dạy học tích hợp bài kiểu mảng (tiết 1) – tin học 11

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆMPHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC THÔNG QUA DẠY HỌC TÍCH HỢP BÀI KIỂU MẢNG TIẾT 1 – TIN HỌC 11 Người thực hiện: Lê Thị Thuỷ Chức vụ: Phó bí thư đoàn trường Đ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC THÔNG QUA DẠY HỌC TÍCH HỢP BÀI KIỂU MẢNG

(TIẾT 1) – TIN HỌC 11

Người thực hiện: Lê Thị Thuỷ

Chức vụ: Phó bí thư đoàn trường

Đơn vị công tác: Trường THPT Lê Hoàn

SKKN thuộc lĩnh vực: Tin học

THANH HOÁ NĂM 2020

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.2.2 Thực trạng vấn đề tiếp thu và triển khai tinh thần đổi mới

phương pháp dạy học môn Tin học trong trường THPT 5 2.2.3 Thực trạng của việc định hướng phát triển năng lực vận

dụng kiến thức thông qua dạy học tích hợp bài “Kiểu mảng (tiết 1)”

– Tin học 11

5

2.3.2 Tổ chức thực hiện tiết dạy theo phân phối chương trình 6

1 MỞ ĐẦU1.1 Lí do chọn đề tài

Qua thực tế dạy học nhiều năm tôi thấy rằng việc kết hợp kiến thức giữacác môn học vào để giải quyết một vấn đề nào đó trong môn Tin học là việc làmhết sức cần thiết Điều đó không chỉ đòi hỏi người GV giảng dạy bộ môn khôngchỉ nắm bắt nhuần nhuyễn kiến thức bộ môn mình giảng dạy mà còn cần phảikhông ngừng trau dồi kiến thức của những môn học khác để giúp các em giảiquyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn Tin một cách nhanh nhất Đặcbiệt với môn Tin học 11, với những HS có học lực trung bình và yếu lại càngkhó hiểu hơn Hưởng ứng cuộc thi dạy học theo chủ đề tích hợp của Sở GD&ĐTThanh Hóa, tôi mạnh dạn dạy để giúp các em có giờ học sinh động, dễ hiểu hơn,

dễ tiếp cận vấn đề hơn, để các em không còn sợ “Tin học 11” nữa, tôi mạnh dạn

đề xuất đề tài SKKN: “Phát triển năng lực vận dụng kiến thức thông qua dạy học tích hợp bài Kiểu mảng (tiết 1) – Tin học 11”

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào bài học thông qua dạy học tích hợp

- Kích thích tính tò mò và ham học hỏi đồng thời khơi dậy niềm yêu thíchmôn Tin học trong HS

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận việc đổi mới chương trình giáo dục nói chung

và môn Tin học nói riêng, đổi mới PPDH theo hướng tích cực, tích hợp, địnhhướng phát triển năng lực

- Nghiên cứu chương trình SGK, SGV Tin học 11 Xác định mục tiêu địnhhướng phát triển năng lực trong phần thực hành kiểu mảng một chiều, bài giảngphát huy tính tích cực, chủ động tư duy, nâng cao hứng thú học tập cho HS, HS

có thể vận dụng kiến thức của môn Tin học cũng như các môn học có liên quanvào thực tiễn

- Thực nghiệm dạy học Tin học 11 qua tiết dạy “Phát triển năng lực vận dụng kiến thức thông qua dạy học tích hợp bài Kiểu mảng (tiết 1) – Tin học 11” 1.4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện dựa trên tổ hợp các phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu lí luận dạy học: Nghiên cứu cơ sở lí luận việcđổi mới chương trình giáo dục nói chung và môn Tin học nói riêng, đổi mớiPPDH theo hướng tích cực, tích hợp, định hướng phát triển năng lực

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Nghiên cứuthu thập thông tin về các PPDH đổi mới trong môn Tin học

- Phương pháp điều tra phỏng vấn: Tiến hành điều tra thực tế, phỏng vấn

GV và HS về thực trạng phát triển năng lực thông qua bài giảng trong trường THPT

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Xây dựng kế hoạch dạy học tiết dạy

“Phát triển năng lực vận dụng kiến thức thông qua dạy học tích hợp bài Kiểu mảng (tiết 1) – Tin học 11” theo mục tiêu phát triển năng lực vận dụng

kiến thức, hình thành ý tưởng và kỹ năng lập trình, tiến hành giảng dạy, tổng kết,đánh giá và rút kinh nghiệm.

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Dạy học tích hợp

2.1.1.1 Khái niệm dạy học tích hợp

Quan điểm của Ban chỉ đạo đổi mới chương trình, sách giáo khoa sau

2015 cho rằng: Dạy học tích hợp được hiểu là giáo viên tổ chức để học sinh huy

động đồng thời kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giảiquyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó lại hình thành những kiến thức, kỹnăng mới, từ đó phát triển những năng lực cần thiết [2]

Như vậy, dạy học tích hợp có thể hiểu đó là một quan điểm dạy học nhằmhình thành và phát triển ở học sinh những năng lực cần thiết trong đó có nănglực vận dụng kiến thức để giải quyết có hiệu quả các tình huống thực tiễn Điều

đó cũng có nghĩa là để đảm bảo cho mỗi học sinh biết vận dụng kiến thức đượchọc trong nhà trường vào các hoàn cảnh mới lạ, khó khăn, bất ngờ; qua đó trởthành một người công dân có trách nhiệm, một người lao động có năng lực

2.1.1.2 Đặc trưng của dạy học tích hợp

Dạy học tích hợp có những đặc điểm sau đây :[2]

- Thiết lập các mối quan hệ theo một logic nhất định những kiến thức, kỹnăng khác nhau để thực hiện một hoạt động phức hợp

- Lựa chọn những thông tin, kiến thức, kỹ năng cần cho học sinh thựchiện được các hoạt động thiết thực trong các tình huống học tập, đời sống hàngngày, làm cho học sinh hòa nhập vào thế giới cuộc sống

- Làm cho quá trình học tập mang tính mục đích rõ rệt

- Giáo viên không đặt ưu tiên truyền đạt kiến thức, thông tin đơn lẻ, màphải hình thành ở học sinh năng lực tìm kiếm, quản lý, tổ chức sử dụng kiếnthức để giải quyết vấn đề trong tình huống có ý nghĩa

- Khắc phục được thói quen truyền đạt và tiếp thu kiến thức, kỹ năng rờirạc làm cho con người trở nên"mù chữ chức năng", nghĩa là có thể được nhồinhét nhiều thông tin, nhưng không dùng được

Như vậy, dạy học tích hợp là cải cách giảm tải kiến thức không thực sự cógiá trị sử dụng, để có điều kiện tăng tải kiến thức có ích

2.1.2 Năng lực vận dụng kiến thức của học sinh

2.1.2.1 Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức của học sinh

Năng lực vận dụng kiến thức của HS là khả năng của bản thân người họchuy động, sử dụng những kiến thức, kĩ năng đã học trên lớp hoặc học qua trảinghiệm thực tế của cuộc sống để giải quyết những vấn đề đặt ra trong nhữngtình huống đa dạng và phức tạp của đời sống một cách hiệu quả và có khả năngbiến đổi nó Năng lực vận dụng kiến thức thể hiện phẩm chất, nhân cách của conngười trong quá trình hoạt động để thỏa mãn nhu cầu chiếm lĩnh tri thức.[5]

2.1.2.2 Sự cần thiết của việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho HS

Việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh có ý nghĩa quantrọng trong việc giải quyết những nhiệm vụ đặt ra của học sinh như: vận dụngkiến thức để giải bài tập, tiếp thu và xây dựng tri thức cho những bài học mớihay cao nhất là vận dụng để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn cuộc sốngcủa các em Phát triển năng lực vận dụng kiến thức có thể giúp cho học sinh:

- Hình thành cho học sinh kĩ năng quan sát, thu thập, phân tích và xử lýthông tin, hình thành phương pháp nghiên cứu khoa học; hình thành và pháttriển kĩ năng nghiên cứu thực tiễn; Có tâm thế luôn luôn chủ động trong việcgiải quyết những vấn đề đặt ra trong thực tiễn;

- Giúp cho học sinh có được những hiểu biết về thế giới tự nhiên, chu kỳhoạt động và tác động tích cực cũng như tiêu cực đối với cuộc sống con ngườicũng như ảnh hưởng của con người đến thế giới tự nhiên;

- Thông qua việc hiểu biết về thế giới tự nhiên bằng việc vận dụng kiếnthức đã học để tìm hiểu giúp các em ý thức được hoạt động của bản thân, cótrách nhiệm với chính mình, với gia đình, nhà trường và xã hội ngay trong cuộcsống hiện tại cũng như tương lai sau này của các em;

- Đem lại niềm vui, tạo hứng thú học tập cho học sinh Phát triển ở các emtính tích cực, tự lập, sáng tạo để vượt qua khó khăn, tạo hứng thú trong học tập

2.1.2.3 Dạy học tích hợp nhằm mục tiêu phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh.

Muốn dạy học tích hợp phải xây dựng các cách để tích hợp môn

học Theo Xavier (1996) có hai cách chính để tích hợp các môn học là :

Cách thứ nhất, dạy học theo vấn đề hay chủ đề, đề tài Thực chất của kiểu dạy học này là khai thác sự liên quan, gần gũi ở nội dung và khả năng bổ sung cho nhau

giữa các môn học cho mục tiêu giáo dục chung Điều đó có nghĩa là vẫn thừa nhận sự

tồn tại của các môn học riêng rẽ, và các chủ đề liên kết nội dung các môn học lại với nhau;

Cách thứ hai, tích hợp các môn học xung quanh những mục tiêu chung cho nhiều môn học (những mục tiêu này gọi là những mục tiêu tích hợp) Các mục tiêu này gắn

chặt với những năng lực, kỹ năng mà chúng ta tìm cách hình thành ở HS Nói cách khác,kiểu tích hợp này nhằm hình thành các mục tiêu tích hợp, nghĩa là nhằm phát triển cùngmột loại kỹ năng để xác định các lĩnh vực tri thức, nội dung và phương pháp để đạt mụctiêu đó từ các môn học khác nhau Điều đó cho thấy vấn đề xác định các mục tiêu tíchhợp (các kỹ năng) là căn cứ cho việc xác định các nội dung từ các lĩnh vực khác nhau để tíchhợp.[6]

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Thực trạng vấn đề dạy học môn Tin học trong trường THPT

Tin học 11 là môn khoa học ứng dụng, một môn học thiết thực phục vụcuộc sống và nghiên cứu xã hội Tuy nhiên, một phần môn học không thi tốtnghiệp hay đại học nên đa phần các em tỏ thái độ thờ ơ, chưa đầu tư vào mônhọc Một phần, GV chưa tâm huyết với môn học, với nghề nên chưa đầu tư,

của môn học trong thực tế Vì thế các em chưa nhận thức được tầm quan trọngcủa tính ứng dụng thực tiễn cũng như không vận dụng được kiến thức môn họcvào giải quyết các vấn đề thực tiễn xung quanh cuộc sống

2.2.2.Thực trạng vấn đề tiếp thu và triển khai tinh thần đổi mới phương pháp dạy học môn Tin học trong trường THPT

Hàng năm Sở GD&ĐT có triển khai các đợt tập huấn chuyên môn về đổimới PPDH, dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS Tuy nhiên, cácđợt tập huấn diễn ra ngắn ngày (thường là 3 ngày), số GV môn Tin học ở mỗitrường thường ít so với các môn học khác (từ 2 đến 3 GV), gây khó khăn choviệc trao đổi và thảo luận trong quá trình triển khai hoặc áp dụng vào giảng dạytheo tinh thần của chuyên đề Vì vậy tồn tại một thực tế là, tinh thần đổi mớihoặc nội dung các chuyên đề được triển khai theo ý kiến chủ quan cá nhân màkhông có sự thảo luận, góp ý của đồng nghiệp Điều này dẫn đến hiệu quả dạyhọc chưa cao, chưa đồng bộ ở các trường THPT trong tỉnh

2.2.3 Thực trạng của việc định hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức thông qua dạy học tích hợp bài Kiểu mảng (tiết 1) – Tin học 11

Kiểu mảng trong lập trình Pascal là phần kiến thức tương đối rộng và cónhiều khả năng phát triển năng lực sáng tạo, năng lực vận dụng kiến thức Từ đó

có thể vận dụng vào thực tiễn cuộc sống hàng ngày của HS Nhưng nếu dạy theophương pháp cũ, HS tiếp nhận đơn vị kiến thức này lại chỉ chú trọng vào kiếnthức môn học chứ chưa liên hệ được vào trong đời sống của mình Nếu đổi mớiPPDH theo định hướng phát triển năng lực, HS sẽ tự tin, mạnh dạn trình bày ýtưởng sáng tạo, hình thành ý tưởng nhằm cải tiến thuật toán để lập trình tốt hơn

2.3 Các giải pháp thực hiện

Nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Tin ở trường THPT, người GV phải nắm bắt được tâm lí của HS và điều chỉnh PPDH để các em nhận thấy vai trò, ý nghĩa thực tiễn của môn Tin học Sự điều chỉnh PPDH theo định hướng phát triển năng lực còn tạo cơ hội cho HS vận dụng kiến thức môn học vào thực tiễn Đồng thời GV phải tổ chức được các hoạt động tự học tập cho HS nhằm thông qua bài giảng, HS phát triển được những năng lực cụ thể, đặc biệt là năng lực sáng tạo, hình thành ý tưởng và lập trình giải bài toán trên máy tính Để giải quyết được vấn đề, giải pháp cụ thể như sau:

2.3.1 Giao nhiệm vụ cho học sinh

Để phát triển năng lực vận dụng kiến thức, hình thành ý tưởng khi tiếp

cận bài học mới cho HS, tôi xây dựng tiết dạy “Phát triển năng lực vận dụng kiến thức thông qua dạy học bài Kiểu mảng (tiết 1) – Tin học 11” Đây là bài

giảng mang tính tích hợp, HS phải vận dụng kiến thức nhiều phần, kiến thứchiểu biết về khoa học đời sống nhằm phát huy có hiệu quả các năng lực Để tổchức thực hiện giảng dạy chuyên đề này, GV phải giao nhiệm vụ cho HS chuẩn

bị tìm hiểu các vấn đề sau:

- Tìm hiểu nội dung bài 11: Kiểu mảng – SGK Tin học 11

- Tìm hiểu về sự thay đổi nhiệt độ trong ngày của một số vùng miền (tìm hiểuqua các kênh thông tin trên mạng ở nhà)

- Nhớ lại kiến thức đã học và vận dụng hiệu quả để tính nhiệt độ trung bìnhtrong ngày của một số vùng miền

- Lấy ví dụ về sự thay đổi nhiệt độ của một số vùng miền cụ thể trong một tuần

- Những hình ảnh liên quan đến “mảng” trong đời sống thực tiễn:

Bè làm bằng luồng hoặc tre Cây lục bình

Hoa sen Hoa súng

2.3.2 Tổ chức thực hiện tiết dạy theo phân phối chương trình

Bài 11: Kiểu mảng - được thiết kế với thời lượng 2 tiết, có nội dung tích hợp kiến thức phần của môn Địa lí và môn Toán học theo mục tiêu định hướng phát triển năng lực Ở bài viết này tôi chỉ đề cập đến tiết 1 – Kiểu mảng một chiều.

PPCT: Tiết 19 - BÀI 11: KIỂU MẢNG (TIẾT 1)

I MỤC TIÊU DẠY HỌC:

Sau khi học xong bài học này học sinh sẽ đạt được:

1 Kiến thức:

Tin học:

- Hiểu rõ kiểu mảng là một kiểu dữ liệu có cấu trúc, rất cần thiết và hữuích trong nhiều chương trình

- Hiểu rõ kiểu mảng là một dãy hữu hạn các phần tử cùng kiểu

- Nói chung, các ngôn ngữ lập trình cho phép người lập trình xây dựngkiểu dữ liệu mảng một chiều

- Để mô tả mảng một chiều, cần khai báo kiểu của các phần tử và cáchđánh số các phần tử của nó (mỗi phần tử một chỉ số)

- Có thể sử dụng một phần tử của mảng một chiều bằng tên mảng và chỉ

số tương ứng của nó trong mảng

Địa lý:

- Hiểu biết về sự thay đổi nhiệt độ trong ngày của một số vùng miền Toán học:

- Nhớ lại kiến thức đã học và vận dụng hiệu quả để tính nhiệt độ trung

bình trong ngày của một số vùng miền

2 Kĩ năng:

Tin học:

- Nhận biết được các thành phần trong khai báo kiểu mảng một chiều;

- Nhận biết được định danh của một phần tử kiểu mảng một chiều xuất hiệntrong một chương trình;

- Biết cách khai báo đúng mảng đơn giản với chỉ số miền con của kiểu nguyên;

- Biết cách tham chiếu đến các phần tử của mảng một chiều

2 Năng lực riêng:

- Năng lực sáng tạo, năng lực giải thích, năng lực tư duy

- Năng lực nghiên cứu, năng lực vận dụng kiến thức làm việc nhóm

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

1 Chuẩn bị của giáo viên:

+ Soạn giáo án, sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu tham khảo Tinhọc, tìm hiểu: Sự thay đổi nhiệt độ trong ngày và cách tính nhiệt độ trung bìnhtrong ngày của một số vùng miền

+ Chuẩn bị máy tính và máy chiếu có các Slide trên Power Point

- Slide 1: Thời tiết huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa trong một tuần

- Slide 2: Chương trình tính nhiệt độ trung bình trong tuần (không sửdụng kiểu mảng – chương trình chạy trong Pascal)

- Slide 3: Chương trình tính nhiệt độ trung bình trong tuần (sử dụng kiểu

mảng – chạy trong Pascal)

- Slide 4: Ví dụ về mảng nhietdo có nhiều ngày

- Slide 5: Sử dụng sơ đồ tư duy

+ Chuẩn bị máy tính có hai chương trình trên Power Point viết sẵn trong Pascal

2 Chuẩn bị của học sinh:

- Học bài: Kiểu mảng (tiết 1)

- Đọc và tìm hiểu: Sự thay đổi nhiệt độ trong ngày và cách tính nhiệt độtrung bình trong ngày của một số vùng miền

- Cách tính nhiệt độ trung bình trong ngày, trong tuần của một số vùng miền

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định lớp: (1 phút)

+ Chào thầy cô

+ Cán bộ lớp báo cáo sỉ số

+ Chỉnh đốn trang phục

2 Kiểm tra bài cũ và gợi động cơ (5 phút)

Bài toán: Cho 4 số nguyên a, b, c, d; tìm số lớn nhất trong 4 số a, b, c, d.Yêu cầu: Viết chương trình tìm số lớn nhất trong 4 số a, b, c, d

Giáo viên đặt vấn đề: Chương trình giải quyết các bài toán mà chúng ta đã xem

xét ở các bài học trước chỉ dừng lại ở việc tính toán đơn thuần Trong thực tế, cónhiều bài toán khi đặt vấn đề có rất nhiều số, nhiều biến Đơn cử là bài toán trên,nếu mở rộng bài toán là tìm số nhất trong n số nguyên dương thì sao? Bài toánkhác là sắp xếp dãy số nguyên (n số) theo thứ tự tăng dần? Nếu giải quyết 2 bàitoán vừa nêu bằng những cách đã học thì sẽ rất vất vả, chương trình dài luộmthuộm dễ dẫn đến nhầm lẫn Vậy có cách gì để giải quyết vấn đề trên không?Trong bài học này ta sẽ tìm hiểu về kiểu dữ liệu có cấu trúc (kiểu mảng – mảng

1 chiều) để giải quyết các lớp bài toán thuộc dạng trên

3 Bài mới

3.1 Hoạt động khởi động: Tìm hiểu bài toán “Nhiệt độ tuần” (8 phút)

- Mục tiêu:

+ Tạo tâm thế học tập cho HS, hứng thú học bài mới

+ Kích thích được sự sáng tạo cho HS

+ Giúp HS hình thành thói quen quan sát và nắm bắt các thông tin trong thựctế

Silde 1: Thời tiết huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa trong một tuần.

Silde 2 : Chương trình tính nhiệt độ trung bình trong tuần (không sử dụngkiểu mảng – chương trình chạy trong Pascal)

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung cần đạt

- Chiếu Silde 1 - nhiệt độ

trung bình 7 ngày của

huyện Thọ Xuân

- Phát biểu bài toán

“Nhiệt độ tuần”

- Quan sát trên mànhình và liên hệ kiến thứcĐịa lí tìm hiểu sự thayđổi nhiệt độ trong ngàycủa một số vùng miền(Thọ Xuân)

Bài toán: “Nhiệt độtuần” Nhập vào nhiệt độtrung bình của 7 ngàytrong tuần, tính và đưa ramàn hình nhiệt độ trungbình của tuần và sốlượng ngày trong tuần

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung cần đạt

viết CT với sự hướng dẫn

của GV qua dãy câu hỏi

gợi ý sau đây:

1 Hãy viết phần khai báo

của chương trình

2 Hãy viết các câu lệnh

để nhập dữ liệu (nhiệt độ

của 7 ngày trong tuần)

3 Hãy tính điểm trung

bình và khởi tạo biến

đếm số ngày trong tuần

có nhiệt độ cao hơn nhiệt

độ trung bình của tuần

4 Hãy viết đoạn chương

trình lần lượt kiểm tra

từng ngày, nếu nhiệt độ

lớn hơn nhiệt độ trung

- HS lên bảng ghi cáchtính nhiệt độ trung bìnhcủa một ngày, một tuần

- HS hướng theo sựhướng dẫn của GV đểviết chương trình

- Chuyển các yêu cầusang ngôn ngữ Pascal

- HS nhìn lên bảng đểtheo dõi, sau đó đưa ranhận xét

cao hơn nhiệt độ trungbình của tuần

- Ghi lại kết quả tínhnhiệt độ trung bình củamột ngày, một tuần

+ Tính nhiệt độ trungbình ngày: Tổng nhiệt độcác lần đo trong ngày/ sốlần đo

+ Tính nhiệt độ trungbình tuần: Tổng nhiệt độtrung bình các ngày/sốngày