Thiết kế bài chiều tối(mộ) của hồ chí minh chương trình ngữ văn 11 ban cơ bản theo phương pháp dạy học tích cực

Luật Giáo dục điều 28.2 đã ghi “ Phương pháp giáo dụcphổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh,phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi d

I PHẦN MỞ ĐẦU:

1 Lí do chọn đề tài:

1.1.Đổi mới phương pháp dạy học( PPDH) là một trong những trọng tâmcủa đổi mới chương trình và SGK phổ thông Bởi PPDH chính là con đường đểđạt mục đích dạy học Luật Giáo dục điều 28.2 đã ghi “ Phương pháp giáo dụcphổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh,phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tựhọc, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT LÊ HOÀN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

THIẾT KẾ BÀI “CHIỀU TỐI”(MỘ) CỦA HỒ CHÍ MINH

-CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11- BAN CƠ BẢN

THEO PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC

Người thực hiện: Hà Thị Minh Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn

THANH HÓA, NĂM 2020

thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem đến niềm vui, hứng thú học tập cho họcsinh”

Đổi mới PPDH cần có cuộc cách mạng về tư duy: Thay đổi kiểu tư duyđơn tuyến sang tư duy đa tuyến Giáo viên làm nhiệm vụ kiến tạo con đường đểhọc sinh tự học, để học sinh tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác xử

lý thông tin tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất Vì vậy ngày nayngười ta nhấn mạnh mặt hoạt động trong quá trình dạy học, nỗ lực tạo ra sựchuyển biến từ học tập thụ động sang học tập chủ động Đặt vấn đề tự học ngaytrong trường phổ thông, không chỉ học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trongtiết học có sự hướng dẫn của giáo viên

Nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học để đào tạo con người năng động,sớm thích nghi với đời sống xã hội đòi hỏi đội ngũ giáo viên phải không ngừngđổi mới phương pháp soạn giảng để trong mỗi tiết học học sinh sẽ được hoạtđộng nhiều hơn, thảo luận nhiều hơn và quan trọng là được suy nghĩ nhiều hơntrên con đường chủ động chiếm lĩnh tri thức

Riêng đối với môn Ngữ văn, đặc biệt là kiểu bài đọc hiểu văn bản văn học

tổ chức các hoạt động tiếp nhận văn học theo con đường đặc thù của cảm thụvăn chương phải tiến hành sao cho phù hợp với đặc trưng của bộ môn vừa mangbản chất xã hội vừa là một hiện tượng thẩm mĩ, hiện tượng nghệ thuật

1.2.Hồ Chí Minh là một anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới.Tác phong đạo đức đã hun đúc nên những giá trị mới của đời sống và hình thànhnhững chuẩn mực đạo đức thẩm mỹ cho dân tộc Tư tưởng và đạo đức cáchmạng của Hồ Chí Minh là sự phản ánh, phát triển những phẩm chất tốt đẹp củanhân dân lao động từ xưa đến nay phù hợp với quy luật phát triển của xãhội Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh góp phần làm nên những giá trị mới vềđạo đức và văn hóa, tư tưởng cho Việt Nam và thế giới

Hồ Chí Minh cũng là người luôn chú ý đến việc bồi dưỡng, giáo dục thế

hệ trẻ để họ trở thành những con người có phẩm chất “ vừa hồng vừa chuyên”.Tiếp nhận những tác phẩm viết về Hồ Chí Minh và do Hồ Chí Minh sáng táccàng thấy rõ hơn tầm vóc tư tưởng và chiều sâu tình cảm của nhà yêu nước, nhà

văn hóa Hồ Chí Minh Đặc biệt, một số bài thơ trong “Nhật kí trong tù”(Ngục

trung nhật kí) của Hồ Chí Minh đã được đưa vào chương trình giảng dạy Ngữvăn THPT Đây là điều kiện để cả giáo viên và học sinh được tiếp xúc với tácphẩm văn chương của Người, được hiểu hơn về Người ở cả tư cách là một nhàthơ và tư cách của một tấm gương đạo đức cách mạng

1.3 “Chiều tối”(Mộ) trích từ “Nhật kí trong tù”(Ngục trung nhật kí) của

Hồ Chí Minh có thể nói là một tác phẩm vừa tiêu biểu cho đặc điểm phong cáchthơ nghệ thuật Hồ Chí Minh vừa là bức chân dung tự họa con người tinh thần

Hồ Chí Minh Viết trong giai đoạn văn học hiện đại nhưng lại dùng văn tự chữHán nên khó nói chung đối với cả người dạy và người học, phần lớn giáo viênmới chỉ chú trọng phần kiến thức mà chưa chú ý nhiều đến kĩ năng, các hoạtđộng dạy học còn rời rạc, các hình thức và biện pháp để tạo điều kiện cho họcsinh phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo còn đơn điệu, thậm chí máy móc,

hầu hết đang dừng lại ở hình thức hỏi – đáp, học sinh thì ngại tìm hiểu, tiếp cậnvới văn bản thơ viết bằng chữ Hán.

Vì vậy, tôi mạnh dạn đưa ra một vài suy nghĩ trong việc Thiết kế bài

“Chiều tối”(Mộ) của Hồ Chí Minh-Chương trình Ngữ văn 11- Ban cơ bản theo phương pháp dạy học tích cực mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ các

3 Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài được áp dụng ở các lớp 11A6,11A8 trường phổ thông chúng tôi đangtrực tiếp giảng dạy

4 Phương pháp nghiên cứu:

Không có một phương pháp dạy học toàn năng phù hợp với mọi mục tiêu và

nội dung dạy học Mỗi phương pháp và hình thức dạy học có những ưu, nhượcđiểm và giới hạn sử dụng riêng Vì vậy ở đề tài này tôi kết hợp nhiều phươngpháp nghiên cứu, từ nhiều góc độ và cấp độ khác nhau để làm rõ vấn đề Cụ thể:

4.1.Phương pháp gợi mở - vấn đáp, thuyết trình- minh họa và vấn đáp tìm tòi(vấn đáp phát hiện): giáo viên dẫn dắt học sinh bằng hệ thống câu hỏi có kèm

hình ảnh trực quan giúp học sinh thể hiện được suy nghĩ, ý tưởng của mình từ đókhám phá, lĩnh hội được kiến thức

4.2.Phương pháp dạy học hợp tác kết hợp kĩ thuật các mảnh ghép: giúp mọi học

sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập tạo cơ hội cho các em cóthể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết các vấn đề có liên quanđến nội dung bài học, tạo cơ hội cho các em giao lưu, học hỏi lẫn nhau

4.3 Phương pháp dạy học trực quan: giáo viên trình chiếu hình ảnh học sinh

quan sát; học sinh trình bày, thuyết trình về bức tranh đã quan sát trong hoạtđộng thực hành

4.4 Phương pháp so sánh đối chiếu: giúp cho đề tài trở nên phong phú và rõ nét

hơn

4.5.Phương pháp dạy học thực hành: phương pháp này nhằm củng cố, bổ sung,

làm vững chắc thêm các kiến thức lý thuyết, mở rộng sự liên tưởng và phát triểncác kĩ năng

II NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận:

1.1.Phương pháp dạy học tích cực là gì?

Phương pháp dạy học tích cực chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học

theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học

"Tích cực" trong phương pháp dạy học được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động, trái nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ không dùng theo nghĩa

trái với tiêu cực

Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóahoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cựccủa người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của ngườidạy Vì vậy, dạy học theo phương pháp tích cực là rất cần thiết trong quá trìnhtìm hiểu, khám phá tác phẩm văn học

1.2 Yêu cầu của một thiết kế dạy học đổi mới:

- Xác định Mục tiêu cần đạt của bài dạy đúng chuẩn kiến thức- kĩ năng.

Mục tiêu bao gồm : mục tiêu tri thức, mục tiêu rèn luyện kĩ năng, mục tiêu giáodục tư tưởng, tình cảm

- Tìm được Cách thức tiến hành ( phương pháp dạy học ) thích hợp, tương

ứng với nội dung, yêu cầu và điều kiện dạy học, phù hợp với trình độ học sinh

và quỹ thời gian dạy học

- Thiết kế dạy học phải thể hiện rõ và đảm bảo : mọi hoạt động dạy học

dưới sự tổ chức của giáo viên, học sinh chủ động khám phá, tiếp nhận kiến thứctheo Mục tiêu cần đạt mà mỗi bài – tiết dạy học đã xác định

2.Thực trạng của vấn đề:

2.1 Thực trạng về phía Giáo viên:

Thực tiễn sư phạm chỉ ra rằng hầu hết đội ngũ giáo viên trong cả nướcnói chung, ở các trường trong tỉnh, trong huyện đã được tham dự các lớp tậphuấn, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ về đổi mới phương pháp dạy học do SởGD&ĐT tổ chức, nội dung triển khai một số phương pháp, kĩ thuật dạy học mới

Có thể khẳng định rằng đây là những phương pháp dạy học quan trọng, vừa mớivừa hiện đại, lại rất khả thi, đang được nhiều nước trên thế giới áp dụng Quaviệc tìm hiểu và vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong quá trình dạyhọc, tôi nhận thấy phương pháp dạy học này đã thật sự đem lại “luồng sinh khímới” cho học sinh trong quá trình dạy học bộ môn Ngữ văn Bước đầu đã giảmbớt được tâm lý chán học Văn, khơi gợi trong học sinh tình yêu đối với môn

học, đồng thời đem đến cho các em cái nhìn mới, cách tư duy mới, sự hưngphấn, lôi cuốn đối với môn học Ngữ văn.

Tuy nhiên dạy học văn ở nhà trường phổ thông hiện nay khi áp dụng cácphương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực vẫn còn một bộ phận giáo viên tỏ ra lúngtúng không biết áp dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học đó như thế nào, sao chophù hợp ? Nhiều giáo viên áp dụng một cách máy móc, gò ép chiếu lệ, hoặc quálạm dụng phương tiện kĩ thuật hiện đại, hoặc áp dụng quá nhiều phương pháp kĩthuật trong một bài khiến bài dạy trở nên “rối”, vượt quá thời gian cho phép…Đối với những giáo viên cao tuổi và những giáo viên chưa quen với việc ứngdụng Công nghệ thông tin, trình độ Tin học còn hạn chế hoặc ở những trườngkhông đủ phương tiện dạy học thì ngại tìm ngại làm Còn đối với giáo viên trẻkinh nghiệm chưa nhiều lại lạm dụng công nghệ thông tin biến tiết học trở thànhtiết trình chiếu hình ảnh, video khiến học sinh mải mê xem hình ảnh mà khôngchú ý vào tiết dạy…

Một trong những nguyên nhân của thực trạng trên là giáo viên chưa xácđịnh đúng bản chất của đổi mới phương pháp, tâm lí sợ học sinh không biết nênphải nói hết, khả năng linh hoạt trong giờ dạy còn hạn chế Vì vậy khi khai tháctác phẩm văn học không những không làm cho tác phẩm trở nên sống động ,giàu sức gợi mà còn làm cho tác phẩm khô khan, chết cứng

2.2 Thực trạng về phía học sinh:

Học sinh hiện nay ít có những chiêm nghiệm sâu sắc về những vấn đề nhàvăn đặt ra trong tác phẩm văn học Hơn thế, vốn hiểu biết về xã hội của các emcũng rất non kém Bên cạnh đó, các em thường ít quan tâm đến những vấn đề xãhội, đặc biệt là các vấn đề văn hóa, giáo dục, chính trị, đạo đức…Vì thế học sinhthường không có hứng thú học văn

*B1: Kiểm tra bài cũ:

Một lời mở đầu bài học hấp dẫn sẽ có tác dụng không nhỏ thu hẹp khoảng

cách giữa học sinh và tác phẩm Về tâm lí, con người thường bị thu hút, lôi

cuốn bởi những lời nói hay, những cách nói độc đáo, ấn tượng Chính vì vậy,dẫn dắt vào bài cũng là một nghệ thuật sư phạm của giáo viên

Trong Thiết kế dạy học bài “ Chiều tối”(Mộ), xuất phát từ nhận thức: Hoạt động Hỏi bài cũ không đơn thuần ôn luyện bài cũ, không chỉ là “thiết chế” buộc

học sinh phải thuộc bài cũ mà Hỏi bài cũ còn có trách nhiệm để chuẩn bị tâm

thế, tạo hứng thú cho học sinh bước vào bài mới Vì vậy, hoạt động hỏi bài cũđược thiết kế dạy học với ý tưởng: Vừa ôn luyện kiến thức về tác giả Hồ Chí

Minh vừa tạo hứng thú, vừa chuẩn bị tâm thế để học sinh có ý thức tiếp nhận một tác phẩm mới của Người Đây là một nội dung của Mục tiêu cần đạt.

*B2: Tổ chức hoạt động dạy học.

Hoạt động Vào bài mới: Vào bài - kết nối: Giáo viên nêu yêu cầu định

hướng bài học theo chiều liên tưởng quá khứ giúp kết nối bài đọc văn với Lịch

sử phát huy tư duy cũng như năng lực thu thập và xử lý thông tin của học sinh

đồng thời gợi cho học sinh hứng thú và định hướng khám phá những nét mới,

sâu sắc trong tác phẩm của Hồ Chí Minh.

- Ứng dụng các phương tiện kĩ thuật hiện đại thu hút sự chú ý và tạo hứng thú

học tập cho học sinh bằng những hình ảnh âm thanh màu sắc…trực quan sinh

động, các phương tiện kĩ thuật hiện đại tác động cùng một lúc vào nhiều giácquan của học sinh khiến các em phải chú ý Cụ thể:

*Hoạt động 1: Trình chiếu hình ảnh:

Giáo viên cho học sinh xem một số hình ảnh về Hồ Chí Minh, bản đồ bị chuyển lao của Bác qua các nhà tù dưới chính quyền Tưởng Giới Thạch ở tỉnh Quảng Tây- Trung Quốc và bìa cuốn « Nhật kí trong tù »(Ngục trung nhật kí).

Đây là những dẫn dụ có thể tác động mạnh đến học sinh, đưa các em chuyểnvùng từ không gian riêng tư vào vùng không gian thẩm mĩ của bài học, chuẩn bịcho khâu tiếp nhận tác phẩm Từ đó cho các em tìm hiểu hoàn cảnh sáng tác, giá

trị của « Nhật kí trong tù »(Ngục trung nhật kí) và bài « Chiều tối »(Mộ)

Giáo viên gợi mở cho học sinh hoàn cảnh của Hồ Chí Minh tại thời điểm

những năm 1942-1943 và cho học sinh trả lời một số câu hỏi : NKTT ra đờitrong hoàn cảnh nào ? Giá trị của tập thơ ?Tiêu biều là bài thơ nào ?Bài thơ táihiện điều gì ?

Tập trung vào các nội dung sau :

*NKTT :

- Hoàn cảnh sáng tác :

+ Tháng 8/1942, Nguyễn Ái Quốc lấy tên là Hồ Chí Minh sang Trung Quốc đểtranh thủ sự viện trợ của thế giới Sau nửa tháng đi bộ, đến Túc Vinh- QuảngTây(Trung Quốc), Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam vô cớ.Trong suốt thời gian ở tù, tuy bị đày ải vô cùng cực khổ nhưng Người vẫn làmthơ, đó chính là tập « Nhật kí trong tù »(Ngục trung nhật kí)

+ Tập thơ gồm 134 bài, viết bằng chữ Hán

* Bài thơ « Chiều tối »(Mộ) :

- Vị trí : Bài thứ 31 của tập « Nhật kí trong tù »

- Hoàn cảnh sáng tác : Trên đường chuyển lao của Hồ Chí Minh từ Tĩnh Tâyđến Thiên Bảo vào cuối thu năm 1942

Phần này Giáo viên vận dụng phương pháp gợi mở - vấn đáp tích hợp giáo

dục cho học sinh nghị lực vượt lên nghịch cảnh, tinh thần lạc quan và niềm tin ởtương lai Cụ thể: học sinh phát hiện: Bác dù bị tù đày, bị đối xử bất công vẫnlàm thơ, vẫn tự do tự chủ về tinh thần

*Hoạt động 2 : tổ chức cho học sinh tri giác ngôn ngữ nghệ thuật:

Hoạt động này nằm trong giai đoạn đầu của quá trình cảm thụ tác phẩm từlớp vỏ đến lớp hình Tác dụng của hoạt động tri giác ngôn ngữ giúp HS cảm

nhận tác phẩm ở cấp độ chỉnh thể

Khi dạy một bài thơ dịch, cái khó đối với cả giáo viên và học sinh không chỉ

là trình độ ngoại ngữ mà còn không được tiếp cận với nguyên tác Người đọc

chủ yếu tiếp cận với bản dịch thơ Do vậy trong Thiết kế bài dạy “Chiều tối”, tôi

sử dụng Đọc văn là biện pháp chủ đạo để tri giác ngôn ngữ nghệ thuật Đọc

văn có nhiều hình thức đọc khác nhau nhưng tôi chú ý hai khâu :

- Thứ nhất là khâu đọc ở nhà, giáo viên yêu cầu học sinh đọc văn bản ở nhà

để chuẩn bị cho việc đọc văn trên lớp, khâu đọc đi kèm với những yêu cầu cụthể:

+ Đọc văn bản “ Chiều tối”(Mộ) và so sánh đối chiếu bản dịch thơ với

nguyên tác xem đã dịch sát ý chưa

+ Cho biết cảm nhận ban đầu của em về bài thơ

+ Theo em âm điệu chung bao trùm bài thơ là gì? Từ đó cần phải đọc tácphẩm bằng giọng đọc như thế nào?

+ Hãy giải thích cách hiểu của em về những hình ảnh: quyện điểu, cô vân, sơn thôn thiếu nữ, lô dĩ hồng, cấu trúc liên hoàn ma bao túc, bao túc ma hoàn

+ Tập đọc diễn cảm theo cảm nhận của em

- Thứ hai là khâu đọc trên lớp Vì đây là một văn bản thơ chữ Hán nên giáo

viên yêu cầu học sinh có chất giọng tốt, giọng đọc phù hợp với bài thơ thể hiện.Sau đó giáo viên nhận xét, có thể đọc lại và lưu ý cách đọc Cần chú ý đọc đúngnhịp thơ, giọng chậm rãi, thể hiện phong thái khoan thai, thoáng chút vui, ấm ởcâu cuối, nhấn mạnh hơn ở chữ « hồng », đặc biệt là phải thể hiện được sựchuyển mạch, chuyển ý linh hoạt trong bài thơ

Sau khi đọc, Giáo viên cho học sinh tập trung so sánh đối chiếu bản dịch thơ

với nguyên tác bằng cách vận dụng phương pháp vấn đáp- gợi mở kết hợp thuyết trình hướng dẫn học sinh dựa vào phần dịch nghĩa để so sánh, đối chiếu,

tìm ra những chỗ bản dịch chưa sát ý Cụ thể Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm,

mỗi nhóm đảm nhiệm một câu với phần câu hỏi cụ thể sau: dựa vào phần dịchnghĩa so sánh bản dịch thơ với phần phiên âm xem đã dịch sát ý chưa ?

HS: Các thành viên trong các nhóm thảo luận và nhanh chóng đưa ra cáccâu trả lời một cách chính xác

GV: Nhận xét và bổ sung nếu thiếu phần trả lời của từng nhóm rồi chuyểnsang hoạt động tiếp theo

Cụ thể mỗi nhóm cần trả lời đảm bảo các nội dung yêu cầu

GV: Trình chiếu trên máy nội dung đảm bảo sau:

*Hoạt động 3 : Phân tích, cắt nghĩa

*GV chiếu hình ảnh cánh chim bay về rừng trong buổi chiều tối

Gv kết hợp phương pháp vấn đáp - gợi mở và kĩ thuật các mảnh ghép

chia lớp học thành 4 nhóm Mỗi nhóm cử 1 người tạo thành nhóm mới so sánh

- Bức tranh thiên nhiên được Bác gợi lên bằng những hình ảnh nào trong hai câuthơ đầu?

HS trả lời Cụ thể mỗi nhóm cần trả lời đảm bảo các nội dung yêu cầu

GV: Trình chiếu trên máy nội dung đảm bảo sau:

*Hai câu thơ đầu :

- Bức tranh thiên nhiên:

+ Hình ảnh: Cánh chim: mỏi mệt bay về tổ

Chòm mây: lẻ loi, cô đơn, trôi chậm chậm giữa bầu trời

-> Hình ảnh quen thuộc gợi không gian, thời gian: Quyện điểu quy lâm(Chimmỏi về rừng): biểu hiện thời gian chiều tối; Túc thụ(chốn ngủ) gợi nơichốn(không gian)

-> Là cách biểu hiện thời gian, không gian mang tính truyền thống, thường thấytrong thơ ca cổ điển phương Đông:

“Chim bay về núi, tối rồi”

(Ca dao)

“Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi

Rặm liễu sương sa khách bước dồn”

(Bà Huyện Thanh Quan)

“Chim hôm thoi thót về rừng

Đóa trà mi đã ngậm trăng nửa vành”.

(Nguyễn Du)

“Chúng điểu cao phi tận

Cô vân độc khứ nhàn”

(Lí Bạch)

So với thơ ca cổ điển phương Đông:

+ Giống: Đều được vẽ bằng những nét chấm phá cốt ghi lấy linh hồn của tạo vật

và đều gợi không gian, thời gian

+ Khác: Bác không chỉ quan sát hình ảnh ở trạng thái vận động bên ngoài(bay)

mà còn được cảm nhận ở trạng thái rất sâu bên trong(mỏi) Hơn nữa, hình ảnhtrong thơ Bác là hình ảnh của hiện thực đời sống hàng ngày

-> Câu thơ dịch chưa chuyển được hết trong nguyên tác: Chữ cô(cô vân), chậmchậm(mạn mạn): gợi sự cô đơn, lẻ loi, như có tâm trạng

> Sự tương đồng giữa thiên nhiên và con người:

+ Mệt mỏi

+ Lẻ loi, cô đơn, khắc khoải

- Vẻ đẹp tâm hồn Hồ Chí Minh:

+ Tình yêu thiên nhiên tha thiết

+ Phong thái ung dung tự tại, tự do, tự chủ về tinh thần

+ Nghị lực phi thường, bản lĩnh kiên cường, tinh thần lạc quan cách mạng vượtqua hoàn cảnh khó khăn, khắc nghiệt của bản thân để hướng cái nhìn ra thiênnhiên tạo vật

-> Khát vọng cháy bỏng và khắc khoải một ước mơ sum họp, một khát khao tựdo

Gv vận dụng phương pháp gợi mở kết hợp kĩ thuật đặt câu hỏi:

Đặt trong cảnh ngộ của Bác lúc bấy giờ:

“Năm mươi ba cây số một ngày

Áo mũ dầm mưa rách hết giày”

và:

“Hôm nay xiềng xích thay dây trói”

Thậm chí phải:

“Ngồi trên hố xí đợi ngày mai”

chúng ta thấy giữa thiên nhiên và con người có sự tương đồng với nhau như thếnào? Từ đó nêu cảm nhận của em về vẻ đẹp tâm hồn người tù cộng sản Hồ ChíMinh?Phải có phẩm chất gì mới có thể giúp Người quên đi cảnh ngộ của bảnthân?

Phần này giúp học sinh phát huy óc tưởng tượng, liên tưởng nhanh để pháthiện sự tương đồng giữa thiên nhiên và con người Từ đó thấy được bút phápnghệ thuật được sử dụng trong hai câu thơ đầu

-> Sự tương đồng giữa thiên nhiên và con người:

+ Mệt mỏi

+ Lẻ loi, cô đơn, khắc khoải

-> Vẻ đẹp tâm hồn Hồ Chí Minh:

+ Tình yêu thiên nhiên tha thiết

+ Phong thái ung dung tự tại, tự do, tự chủ về tinh thần

+ Nghị lực phi thường, bản lĩnh kiên cường, tinh thần lạc quan cách mạng vượtqua hoàn cảnh khó khăn, khắc nghiệt của bản thân để hướng cái nhìn ra thiênnhiên tạo vật

+ Khát vọng cháy bỏng và khắc khoải một ước mơ sum họp, một khát khao tựdo

-> Bút pháp nghệ thuật: cổ điển mà hiện đại

+ Chấm phá

+ Lấy động tả tĩnh

+ Tả cảnh ngụ tình

+ Lấy cái hữu hạn tả cái vô hạn, mượn điểm vẽ diện

+ Hình tượng thơ có sự vận động hướng về sự sống

-> Hai câu thơ là một bức tranh thiên nhiên mang vẻ đẹp cổ điển nhưng bình dị,gần gũi, thiên nhiên không chỉ có hình xác mà còn có hồn, có tâm trạng Ngoạicảnh cũng chính là tâm cảnh

Phần này Giáo viên tích hợp giáo dục cho học sinh khả năng rèn luyện ý chí

nghị lực tinh thần to lớn, bản lĩnh vượt qua mọi thử thách khó khăn của bảnthân, phong cách tự do tự chủ về tinh thần; giáo dục lối sống nhân ái, vị tha,khoan dung, hết mực yêu thương con người

*Hai câu thơ cuối:

Gv chiếu hình ảnh trên máy

Dựa vào hình ảnh minh họa hãy cho biết 2 câu thơ cuối của bài thơ hướng

tới điều gì?

Phần này giáo viên tiếp tục giúp học sinh thu thập thông tin, năng lực vận dụng và phân tích, bình giá Đồng thời tích hợp giáo dục cho học sinh tinh thần

lạc quan, luôn tin tưởng vào tương lai tươi sáng

Để làm rõ nội dung này, giáo viên hỏi: So với hai câu thơ đầu, hai câu sau cóđiểm gì khác? nhận xét về sự vận động của hình tượng thơ? Sự vận động đó nóilên điều gì?

HS trả lời

GV trình chiếu:

- Hình ảnh trung tâm: thiếu nữ xóm núi

+ Công việc: xay ngô(công việc lao động hằng ngày)

+ Không gian: bếp lửa(gợi sự ấm cúng)

-> Trẻ trung, khỏe khoắn, đầy sức sống

- Cách miêu tả: tả thực Hình ảnh con người trong bài thơ là con người lao độngcủa đời thường gắn với công việc hằng ngày, con người hành động, con ngườilàm chủ.

- Nghệ thuật điệp hoàn : 3 chữ ma bao túc lặp lại tạo nên sự nối âm liên hoàn,

nhịp nhàng vừa diễn tả cái vòng quay không dứt của động tác xay ngô vừa thểhiện dòng lưu chuyển thời gian từ chiều đến tối

- Bút pháp lấy sáng tả tối, lấy không gian tả thời gian: lò than càng hồng thì trờicàng tối Trong nguyên tác câu thơ không có chữ tối mà người đọc vẫn cảmnhận được bóng tối nhờ ánh sáng của lò than Vì vậy chữ hồng được xem lànhãn tự của bài thơ

- Lấy cảnh tả tình: cảnh sinh hoạt đầm ấm của người dân -> Sự quan tâm vàniềm tin yêu vào cuộc sống của tác giả

-> từ bút pháp Đường thi chuyển sang bút pháp hiện thực

-> Người tù đã quên đi sự mệt nhọc của bản thân mà hướng cái nhìn vào sự sống, ánh sáng

+ Cái nhìn trìu mến hướng về sự sống

+ Tình yêu đối với những con người lao động

+ Tinh thần lạc quan, yêu đời

+ Ước mong sum họp

- Sự vận động của hình tượng thơ: Từ mệt mỏi đến khỏe khoắn, từ lạnh lẽo đến

ấm áp, từ buồn sang vui, từ cô đơn đến sum vầy, từ bóng tối đến ánh sáng

-> cái nhìn tràn đầy tinh thần lạc quan của một tâm hồn luôn hướng về sự sống,ánh sáng, tương lai của nhà thơ, người tù cộng sản Hồ Chí Minh

Hoạt động 4: Hoạt động ngoài giờ lên lớp

Gv cho học sinh 2 câu hỏi

Phần này nhằm tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ ChíMinh và phát huy tính sáng tạo ở học sinh

Câu 1: Hãy kể về một việc làm thể hiện em đã học tập tư tưởng, đạo đức, phongcách Bác Hồ

Câu 2: Bài học từ tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh qua việc tìm hiều bài thơ “Chiều tối” ?