Trong chương trình Ngữ văn lớp 11, phong trào Thơ mới 1932 – 1945 gồm những bài thơ đặc sắc như Đây thôn Vĩ Dạ- Hàn Mặc Tử, Tràng giang – Huy Cận, Vội vàng – Xuân Diệu đều là những tác p
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ ĐỌC - HIỂU BÀI “ VỘI VÀNG”
CỦA XUÂN DIỆU THEO ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI
Người thực hiện: Nguyễn Ngọc Anh Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn
THANH HOÁ NĂM 2020
Trang 2Mục lục
1 Mở đầu 1
1.1 Lý do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu
1.3 Đối tượng nghiên cứu
1.4 Phương pháp nghiên cứu 1
2.1 Cơ sở lí luận……… 2
2.2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu 2
2.2.1 Thuận lợi 3
2.2.2 Khó khăn 3
2.2.3 Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên 3
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện 4
2.3.1 Giải pháp 4
2.3.2 Tố chức thực hiện 7
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 14
2.4.1 Sau khi vận dụng đề tài vào dạy - học 14
2.4.2 Kết quả khảo sát qua đề kiểm tra 15
3 Kết luận, kiến nghị……… 18
3.1 Kết luận 18
3.2 Kiến nghị với các cấp lãnh đạo ngành Giáo dục 18
Tài liệu tham khảo……… 19
Trang 31 Mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài
Có thể nói, môn Ngữ văn là một môn học có tác dụng khơi gợi những rungcảm, cảm xúc thẩm mĩ trong lòng người học nhưng nếu giáo viên không cócách tổ chức học tập tốt, môn học này sẽ trở thành một môn học buồn chán,nặng nề, làm nguội lạnh sự nhạy bén trong tư duy, xúc cảm của người học, làmmai một những khả năng diễn đạt và cảm nhận tác phẩm văn chương của họcsinh Chính vì thế, việc vận dụng, thực hiện những phương pháp phù hợp vào
dạy học, đặc biệt là tác phẩm thơ là một yêu cầu rất cần thiết đối với môn Ngữ
văn
Trong chương trình Ngữ văn lớp 11, phong trào Thơ mới 1932 – 1945 gồm những bài thơ đặc sắc như Đây thôn Vĩ Dạ- Hàn Mặc Tử, Tràng giang – Huy Cận, Vội vàng – Xuân Diệu đều là những tác phẩm độc đáo về nội dung và nghệ
thuật, có nhiều điểm mới lạ trong cách cảm nhận về cuộc sống, trong cách biểu
hiện về con người Đặc biệt Vội vàng là bài thơ trữ tình được viết theo thể thơ tự
do Như vậy, nếu dựa vào đặc trưng của thể thơ tự do để giảng dạy Vội vàng sẽ
giúp học sinh cảm nhận được bài thơ theo một hướng mới, tiết học sẽ sinh động
và hiệu quả hơn
Xuất phát từ những lí do trên và qua thực tế dự giờ đồng nghiệp và giảng
dạy, tôi chọn đề tài Các giải pháp để đọc – hiểu bài “Vội vàng” của Xuân Diệu
theo đặc trưng thể loại Từ đó, tôi hi vọng đóng góp một phần nhỏ vào việc
giảng dạy văn bản thơ nói chung và bài thơ Vội vàng nói riêng nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn ở trường THPT hiện nay
3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài này nhằm nghiên cứu về Các giải pháp để Đọc - hiểu bài “Vội vàng” của Xuân Diệu theo đặc trưng thể loại
Để thử nghiệm đề tài tôi chọn đối tượng học sinh lớp 11A8, 11A13 TrườngTHPT Vĩnh Lộc, Năm học 2019-2020
4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Đọc, phân tích các loại tài liệu
- Phương pháp tích hợp: Vận dụng kiến thức của các ngành như báo chí,công nghệ thông tin; những tác phẩm của tác giả Xuân Diệu hoặc tác giả khác
để phục vụ bài học
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát, phỏng vấn, trao đổi
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Trên cơ sở kết quả thu được từ thựcnghiệm rút ra kết luận về tính khả thi của đề tài
Trang 42 Nội dung
2.1 Cơ sở lí luận
Xuân Diệu là nhà thơ tiêu biểu cho phong trào Thơ mới giai đoạn 1932
-1945 Thơ Xuân Diệu luôn luôn thể hiện cái tôi trữ tình, khao khát giao cảm với
cuộc đời thể hiện một quan điểm mới mẻ và độc đáo về vẻ đẹp con người và
cuộc sống trần thế nên “Xuân Diệu là nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới”
– (Hoài Thanh) Chính điều đó đã góp phần nâng cao và khẳng định vị trí củaXuân Diệu trong thi đàn văn học Việt Nam thế kỉ XX [7]
Trong những bài thơ trữ tình được viết theo thể thơ tự do của Xuân Diệu như
Vội vàng, Tương tư chiều, Khi chiều giăng lưới, Thở than thì Vội vàng là bài
thơ để lại ấn tượng sâu sắc nhất và được đưa vào giảng dạy ở trường
THPT-chương trình Ngữ văn lớp 11- ban cơ bản và nâng cao Bài thơ được sáng tác năm 1938, in trong tập Thơ thơ, bộc lộ trái tim sôi sục, cặp mắt háo hức xanh
non, sự khẳng định con người, tuổi trẻ, tình yêu, lấy đó làm chuẩn mực cho cáiđẹp Hình tượng thơ mới mẻ tới mức táo bạo, ứ tràn cảm giác, nhịp thơ hăm hở,cuống quýt, lối viết câu rất hiện đại, vắt dòng thoải mái Với Xuân Diệu, dườngnhư tất cả những gì của cuộc sống trần gian đời thường đều đầy chất thơ và đều
có thể thành thơ Vì thế đã có không ít công trình nghiên cứu về bài thơ nóiriêng và phong cách sáng tác của Xuân Diệu nói chung
Trong “Nhà thơ Việt Nam hiện đại”- công trình tập thể, các tác giả Mã Giang Lân, Nguyễn Văn Long đánh giá “Xuân Diệu là nhà thơ tiêu biểu nhất ở
giai đoạn phát triển mạnh mẽ và rực rỡ của phong trào Thơ mới” [5 ]
Trong cuốn “Thơ mới những bước thăng trầm” - Lê Đình Kỵ đã thể hiệntâm hồn nồng nàn, nồng nhiệt của Xuân Diệu và chỉ rõ đặc sắc nghệ thuật củaông
Luận văn thạc sĩ “Hướng dạy học mới bài thơ “Vội vàng” của Xuân Diệu”
của Trương Văn Thắng…
Sau khi tổng hợp và tìm hiểu, phân tích tôi nhận thấy cần có định hướng cụthể để người giáo viên có phương pháp giảng dạy thơ trữ tình được viết theo thể
thơ tự do như Vội vàng nói riêng và thể loại thơ tự do nói chung trong chương
trình THPT
Với khuôn khổ của một sáng kiến kinh nghiệm, tôi xin chia sẻ hướng tiếp
cận bài thơ Vội vàng theo đặc trưng thể loại giúp giáo viên rèn luyện cho HS kĩ
năng tìm hiểu một thể loại của văn học hiện đại: thơ trữ tình được viết theo thểthơ tự do - thể thơ đang chiếm ưu thế trong dòng văn học Việt Nam hiện đại
2.2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
Bài thơ Vội vàng của Xuân Diệu nằm trong chương trình Ngữ văn THPT ởlớp 11, ban cơ bản, giảng dạy vào tuần 23 - thuộc tiết 75- 76 Qua khảo sát thực
tế tiết dạy của đồng nghiệp tại nơi công tác và một số trường bạn tôi nhận thấy:đây là một bài thơ hay nhưng để truyền lửa cho HS để các em cảm được cái haycái đẹp của hồn thơ Xuân Diệu là điều không dễ nên việc giảng dạy của GVcũng như tiếp nhận bài thơ của HS vẫn còn nhiều lúng túng nên tồn tại một sốmặt cơ bản sau:
Trang 52.2.1 Thuận lợi
- Về phía văn bản: “Vội vàng” (Xuân Diệu)
+ Đây là một trong những bài thơ tiêu biểu của Phong trào thơ mới (1932
- 1945
+ Văn bản thuộc thể loại thơ trữ tình tự do - một thể thơ không mới trongchương trình SGK phổ thông
- Về phía học sinh: Học sinh đều được trang bị một phần kiến thức nhất
định về văn thơ và đọc - hiểu một số văn bản thơ viết bằng phương thức biểucảm ở THCS
- Về phía giáo viên: Bản thân tôi luôn yêu thích, say mê, tâm huyết với
nghề Trong mỗi bài giảng văn bản thơ nói riêng và môn Ngữ văn nói chung, tôi
luôn trăn trở, tìm tòi, nghiên cứu để có được những phương pháp dạy học đemlại hiệu quả cao cho học sinh
2.2.2 Khó khăn
- Về phía giáo viên
+ Chưa hướng dẫn cách đọc tích cực cho học sinh
+ Bản thân một số ít giáo viên còn lúng túng bởi vốn kiến thức hạn chế đốivới thể loại thơ trữ tình được viết theo thể thơ tự do
+ Một số giáo viên còn áp đặt ý kiến chủ quan của mình cho tác phẩm, có
giáo viên cho rằng Vội vàng là một bài thơ nói về sự hưởng thụ của con người
trong tình yêu, tác giả kêu gọi mọi người hãy hiến dâng, sống hết mình cho tìnhyêu
+ Giáo viên còn nặng về thuyết giảng, khả năng gợi mở chưa tốt nên chưatạo được không khí học tập tích cực để giúp các em chủ động khám phá, pháthuy năng lực đọc – hiểu một bài thơ trữ tình
- Về phía học sinh
+ Đọc bài thơ rời rạc, chưa bắt được đúng nhịp điệu tâm trạng, cảm xúc màtác giả gửi gắm trong chữ nghĩa
+ Chưa hiểu rõ về đặc trưng của một số thể loại mới, đặc biệt với thể loại
thơ tự do như Vội vàng
+ Một số học sinh chưa tự giác tìm hiểu cái hay cái đẹp trong bài thơ, chưachủ động lĩnh hội tác phẩm
Từ việc tìm hiểu thực trạng dạy học Ngữ văn ở trường THPT nói chung
và ở nơi bản thân đang công tác nói riêng, tôi xin trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm
giảng dạy bài thơ Vội Vàng - Xuân Diệu cùng các đồng nghiệp để chúng ta có
thể hướng dẫn học sinh hứng thú khi tiếp cận thơ thể loại thơ trữ tình hiện đạinói chung và thơ Xuân Diệu nói riêng
2.2.3 Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên
Đầu năm học 2019 – 2020, tôi dạy lớp 11A8, 11A13 Trường THTP VĩnhLộc, tôi tiến hành kiểm tra Kết quả cho thấy, việc các em tiếp cận kiến thứcchưa tốt, số lượng bài điểm kém, yếu, điểm trung còn nhiều, điểm khá và giỏicòn khiêm tốn
Trang 6Kết quả cụ thể như sau:
than, Vội vàng) hiếm hoi của Xuân Diệu Vội vàng là bài thơ có những cách tân
độc đáo của thể thơ tự do thể hiện cảm xúc thi ca và triết lý nhân sinh của XuânDiệu đối với cuộc đời Muốn vậy, người giáo viên trước tiên phải nắm bắtnhững nét cơ bản về thơ tự do
2.3.1 Giải pháp
2.3.1.1 Khái niệm và những đặc điểm của thơ tự do
*Khái niệm thơ tự do
Trong cuốn “Thơ ca Việt Nam- hình thức và thể loại - NXB Khoa học xã hội, 1971, tác giả Bùi Văn Nguyên và Hà Minh Đức cho rằng: “Khi nói đến thơ
tự do, chúng ta thường muốn nói đến một thể thơ không tuân theo những quy tắc
về cách luật như các thể thơ Đường, thơ lục bát…”
Theo Mã Giang Lân thì “thơ tự do chủ yếu nói đến cấu trúc, hình dáng
của nó, số chữ của câu không hạn định có thể 1 chữ đến 10 chữ, hoặc nhiều hơn Số câu trong khổ thơ cũng không hạn định, có thể là 1câu đến nhiều câu.
Và gieo vần rất linh động, rất tự do, có khi không nhiều, chỉ có nhịp.”
* Một số đặc điểm của thơ tự do
Thơ tự do xuất hiện trong phong trào Thơ mới và nó không chỉ đổi mới nộidung, phần hồn của thơ, mà còn đổi mới cả hình thức, phần xác của thơ Vậynên thơ tự do là một phần của Thơ mới, nó không chỉ tự do về cảm xúc, mà còn
tự do về cả hình thức thơ
- Về ngôn ngữ: đặc trưng của ngôn ngữ thơ tự do không chỉ ở kho từ vựng
mà chủ yếu ở cách kết hợp từ, ở cấu trúc ngữ pháp mới mẻ tạo nên độ căngtrong cảm xúc
- Về cấu trúc: một bài thơ tự do không khép kín như thơ cổ mà thường là
cấu trúc mở Hiện tượng đó thể hiện ở việc chia bài thơ thành nhiều khổ thơ,khái niệm câu thơ và dòng thơ bị phá vỡ Một câu thơ tự do có khi không đủ ýnhư câu thơ cách luật, để hiểu được câu thơ đó ta phải đọc những câu thơ tiếptheo Đó là kiểu câu thơ vắt dòng
- Về nhịp điệu: vẻ riêng của thơ tự do là nhịp điệu không những của hình
thức bên ngoài, mà còn là nhịp điệu bên trong Nhịp điệu đời sống và nhịp điệucảm xúc trong thơ tự do có tính hòa điệu giữa yếu tố chủ quan và yếu tố kháchquan
- Về mạch suy tưởng: nhờ có trí tưởng tượng phong phú, phóng túng, thơ
tự do phá vỡ những quy phạm trong thơ cổ điển để hình thành nên những quyphạm mới, quy phạm tuân theo mạch cảm xúc, mạch suy tưởng của nhà thơ
Trang 7Mạch suy tưởng trong thơ tự do không chỉ khơi dậy những đề tài rộng rãi, cụthể trong hiện thực mà còn phản ánh hiện thực, khắc họa chiều sâu suy nghĩ, tưduy của nhà thơ, “cảm nhận những mối tương giao thầm kín, sự giao hòa, hôứng giữa sự vật với nhau và giữa con người” (Lê Đình Kị - Thơ mới nhữngbước thăng trầm)
- Về cái tôi trữ tình: là cái tôi được nhà thơ phân thân, hóa nhập vào số
phận nhân vật trong cuộc sống hiện thực Nhà thơ chuyển hóa cảm xúc của mìnhthành cảm xúc của đối tượng miêu tả Cái tôi trong thơ tự do là là cái tôi khôngkhép mình trong khuôn sáo cũ mà là sự thức tỉnh của ý thức cá nhân với nỗiniềm tâm sự ẩn chứa trong lòng, đôi khi thể hiện trong thơ như đời sống hiệnthực phong phú
2.3.1.2 Vội vàng là bài thơ trữ tình được viết theo thể thơ tự do
* Về ngôn ngữ trong bài thơ
Ngôn ngữ trong bài thơ mang những đặc điểm thơ tự do, sử dụng hệ thống
từ ngữ sáng tạo như động từ mạnh, từ chỉ cảm giác, ẩn dụ, so sánh mới lạ
- Các động từ: Tắt nắng, buộc gió, ôm, riết, say, thâu, cắn gợi cảm giácmuốn chiếm lĩnh hoàn toàn thiên nhiên của mùa xuân Tác giả muốn hòa mìnhvào thiên nhiên, muốn say sưa cùng thiên nhiên, muốn tận hưởng cái tuyệt đích,tuyệt đỉnh của tình yêu, nhiều khi tưởng như hả hê, chếnh choáng đầy trực cảm
- Các từ chỉ cảm giác: chếnh choáng, đã đầy, no nê Đó là những từ chỉcảm giác say sưa với tình yêu, say sưa tưởng như không còn biết đến thế giớibên ngoài, hoàn toàn chìm đắm vào cảm giác tràn đầy của thiên nhiên hàophóng Tác giả đã tận hưởng đầy đủ những cảm giác của tình yêu, của thiênnhiên mang lại
- Bài thơ còn có một hệ thống các điệp từ:
Tôi muốn (2 lần), chỉ cái khao khát của tác giả, niềm mong muốn được
giữ lại màu sắc, hương thơm của đất trời
Này đây (5 lần) để kể ra những “đặc sản” của thiên nhiên, rất phong phú,
rất giàu có, tất cả đều xanh non, tươi mới, mơn mởn và hấp dẫn
minh cho sự trôi chảy của thời gian, thời gian là thời gian của tuổi trẻ, thời gianmột đi không trở lại, không thể níu giữ được
lại nổi, đó là khát khao chiếm lĩnh
- Trong bài còn có hệ thống các từ mang nghĩa ẩn dụ, so sánh rất mới, lạ
Đó là những từ chỉ tính chất: tuần tháng mật, xanh rì, phơ phất, ngon, môi gần,mùi tháng năm Tất cả đều chỉ sự mơn mởn đầy sức sống của thiên nhiên đangmời gọi con người Nhà thơ tận hưởng cuộc sống bằng mọi giác quan, bằng tráitim nồng nhiệt và trẻ trung
* Về cấu trúc trong bài thơ
Bài thơ Vội vàng là sự đan xen các thể thơ với nhau Thể thơ 5 chữ, 8 chữ,
có câu 3 chữ, có câu đến 10 chữ, tạo ra những tạo ra những nhịp thơ khác nhautrong mỗi đoạn thơ Bốn câu thơ đầu 5 chữ thể hiện ước muốn của cái “tôi”, bêncạnh đó là những câu thơ 8 chữ dàn trải hơn viết về bức tranh thiên nhiên - bữa
Trang 8tiệc của trần gian Câu thơ 3 chữ Tôi muốn ôm đứng giữa bài thơ khá đặc biệt.
Nó gợi đến cho ta hình ảnh một cái tôi bé nhỏ đang khát khao được ôm trọn tráiđất trong vòng tay Đó là cái tôi tận hưởng của Xuân Diệu, cái tôi ham sốngmãnh liệt
Trong bài thơ có một số câu thơ đặc biệt như: “Tôi sung sướng Nhưng vội
vàng một nửa.” Câu thơ bị dấu chấm ngắt ngay giữa dòng, gợi cho ta thấy một
cái tôi ý thức trong lòng mình, là sự đan xen của hai cảm giác: sung sướng và
vội vàng, tỏa ra sự hụt hẫng Hay câu “Chẳng bao giờ, ôi! Chẳng bao giờ nữa…
Câu thơ như một lời thốt lên đầy tiếc nuối với từ “ôi”, và dấu chấm than ngắtgiữa câu thơ Dấu chấm lửng cuối câu thơ làm ta có cảm giác như sự nuối tiếccủa tác giả cứ trải dài ra mãi
Trong bài thơ, tác giả có sử dụng kiểu câu thơ định nghĩa mà theo ĐặngAnh Đào thì đây là kiểu câu thơ Xuân Diệu tiếp thu từ thơ ca lãng mạn phươngTây thế kỉ XIX:
Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua,
Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già,
Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất
Kiểu câu thơ định nghĩa làm cho bài thơ đậm chất triết lý về thời gian, tuổitrẻ và đời người
* Về nhịp điệu trong bài thơ
Bài thơ được làm theo cấu trúc hợp thể Bốn câu thơ đầu được viết theo thểthơ 5 chữ, và câu thơ 3 chữ ở giữa bài thơ làm nên nhịp thơ gấp gáp, đanh, gọn,rắn chắc, tạo nên sự liền mạch cho bài thơ Câu thơ 8 chữ nhịp đều đều, da diết,dàn trải, phù hợp với tâm hồn yêu đời của thi nhân khi khám phá ra một thiênđường nơi trần gian
Kiểu câu thơ trùng điệp, câu thơ vắt dòng tạo ra một nhịp điệu nhanh, hối
hả, sôi trào Kiểu câu thơ có quan hệ đối lập tạo nên những biến tấu đột ngột,những khúc gãy trong tâm trạng Kiểu câu thơ định nghĩa tạo nên giọng điệu đầytriết lý
Sự lặp lại của các từ chỉ định, quan hệ từ, hư từ…trong đơn vị câu thơ,đoạn thơ như một nốt luyến trong âm nhạc, để kết nối âm thanh, tiết tấu giữa các
từ, câu thơ, đoạn thơ Những động từ mạnh là những điểm nhấn tập trung cường
độ, cao độ, sức mạnh của tư tưởng và cảm xúc sôi trào trong khát vọng chiếmlĩnh cuộc đời của nhà thơ
* Mạch suy tưởng trong bài thơ
“Vội vàng” là một sự yêu đời thể hiện qua sự si mê, cuồng nhiệt và một
triết lý nhân sinh mới mẻ chưa từng thấy Như vậy, mạch suy tưởng trong bàithơ là mạch suy tưởng của một cái tôi Xuân Diệu ham sống, ham tận hưởngcuộc sống, và chính vì ham sống mà Xuân Diệu suy tư về thời gian một đikhông trở lại, vì thế phải sống gấp, sống vội vàng, sống cho ra sống
* Cái tôi trữ tình trong bài thơ
Cái tôi Xuân Diệu trong bài Vội vàng, trước hết là cái tôi đầy quyền năng
và sức mạnh trong hành động chiếm lĩnh cuộc sống, muốn chế ngự cả vũ trụ đểníu giữ tuổi trẻ, níu giữ những gì đẹp nhất của đời người Đó còn là cái tôi thi
Trang 9nhân nhạy cảm với bước đi của thời gian, nhận thức được sự trôi chảy của thờigian Cái tôi đó còn là cái tôi triết lý về cuộc sống Con người cần sống nhanh,
sống hết mình, không nên lãng phí thời gian bởi tuổi trẻ đâu có “thắm” lại hai
lần
“Vội vàng” tiêu biểu cho phong cách thơ Xuân Diệu, là bài thơ mang đặc
điểm của thể thơ tự do rõ nét Vì vậy việc dạy – học bài thơ theo đặc điểm củathơ tự do sẽ mang lại hiệu quả nhất định
2.3.2 Tổ chức thực hiện
2.3.2.1 Hướng dẫn học sinh tiếp cận, khai thác bài thơ Vội vàng
Để giúp HS cảm nhận được hết những cái hay trong bài thơ, GV cần nhấn
mạnh “Vội vàng” là một bài thơ trữ tình được viết theo thể thơ tự do, đồng thời
cung cấp cho HS những hiểu biết về đặc trưng thi pháp của thơ tự do
Trước hết, GV giúp HS tìm hiểu những nét chung nhất về tác giả XuânDiệu Sau đó, GV giúp HS tìm hiểu bố cục bài thơ theo mạch cảm xúc
- GV: Theo mạch cảm xúc, em có thể chia bài thơ thành mấy phần?
Trong câu hỏi này, HS có thể đưa ra những ý kiến khác nhau GV có thểgiúp HS thảo luận và đưa ra định hướng: theo mạch cảm xúc và sự thay đổitrong giọng điệu khi đọc bài thơ, có thể chia bài thơ thành 3 phần:
+ 13 câu đầu: Tình yêu trần thế tha thiết
+ 16 câu tiếp: Nỗi băn khoăn trước thời gian và cuộc đời
+ 10 câu còn lại: Khát khao được tận hưởng thanh sắc cuộc đời
- GV: Em đã phân đoạn bài thơ theo cảm xúc của tác giả, vậy em thấy cảmxúc của tác giả thay đổi như thế nào trong từng đoạn thơ trên?
→ Từ mong muốn níu giữ, đến vui sướng, băn khoăn, lo âu đến thảng thốt
và cuối cùng là ngọn lửa bùng cháy mãnh liệt
Sau khi học sinh đã tìm được kết cấu nội tại của bài thơ, GV giúp HSchiếm lĩnh bài thơ bằng cách phân tích kết cấu nội tại đó GV giúp HS phân tíchcảm quan nghệ thuật của nhà thơ Cảm quan nghệ thuật là sự cảm nhận của nhàthơ về cuộc sống, con người, thời đại, không gian, thời gian…
- Cảm quan nghệ thuật của Xuân Diệu trong bài thơ này là cảm quan về
thời gian, mùa xuân, tuổi trẻ Đó là thời gian một đi không trở lại: “Xuân đương
tới nghĩa là xuân đương qua/ Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già” Thời gian
trong cảm quan của Xuân Diệu là thời gian được đo bằng tuổi trẻ: “Mà xuân hết
nghĩa là tôi cũng mất/ Không cho dài thời trẻ của nhân gian” Đây chính là nét
độc đáo của thơ Xuân Diệu so với thơ ca cổ
- Vậy cái “tôi” Xuân Diệu thể hiện như thế nào trước sự trôi chảy của thời
gian, tuổi trẻ?
→ Cái “tôi” Xuân Diệu xuất hiện ngay từ đầu bài thơ Đó là cái “tôi” táo
bạo, không một chút rụt rè, giấu giếm Cái tôi đó thể hiện một thứ ước muốn kì
lạ: muốn “tắt nắng”, “buộc gió” Với sự xuất hiện của cái “tôi”, con người
không còn nhỏ bé, rợn ngợp trước thiên nhiên như muốn khẳng định mình, nhưmuốn giành giật cuộc đời với tạo hóa thể hiện ước muốn mãnh liệt
Từ đó, ở đoạn thơ sau, ta thấy một cái “tôi” băn khoăn, nuối tiếc trước dòng chảy phũ phàng của thời gian, nó có thể làm cho xuân “già” đi, sẽ lấy sức
Trang 10trẻ của tuổi thanh xuân, mà khi tuổi trẻ hết đồng nghĩa với cái chết Đây là mộtquan niệm hết sức mới mẻ bởi theo quan niệm cổ xưa thì thời gian tuần hoànnên con người sống chậm chạp tuân theo dòng chảy của thời gian
Trước sự trôi chảy của thời gian, cái “tôi” lại có cách sống chạy đua với
thời gian, sống gấp gáp, tranh thủ từng phút giây của tuổi trẻ Cách sống gấp gápcủa Xuân Diệu được thể hiện qua đoạn thơ cuối:
Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm,
Ta muốn ôm
Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;
Ta muốn riết mây đưa và gió lượn,
Ta muốn say cánh bướm với tình yêu,
Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều
Và non nước, và cây, và cỏ rạng, Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng Cho no nê thanh sắc của thời tươi;
- Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!
Điệu sống gấp của Xuân Diệu được biểu hiện qua hệ thống động từ mạnh:
ôm, riết, say, thâu, hôn, cắn… kết hợp việc điệp lại từ “ta muốn” làm cho giọngthơ sôi nổi, hào hứng GV giúp HS phân tích kĩ các động từ, các từ chỉ cảm giác
mạnh, điệp từ trong đoạn thơ để làm nổi lên nhịp sống của cái “tôi’’ Xuân Diệu trước sự trôi chảy của thời gian và cái “tôi’’ trong thơ Xuân Diệu là một cái “tôi’’ lớn lao, tầm vóc sánh ngang tầm vũ trụ chứ không nhỏ bé, an phận như cái “tôi’’ thơ cổ
Đến đây, GV cần phân tích cho HS thấy sự thay đổi nhịp điệu trong bài thơtheo mạch cảm xúc của nhà thơ Nhịp điệu bài thơ sẽ chi phối cách đọc bài thơ.Nếu đọc bài thơ theo đúng nhịp, HS có thể cảm được cái hay, cái đẹp của bàithơ
- 4 câu thơ đầu, đọc với giọng nhanh vừa phải, chất giọng khỏe khoắn,nhấn mạnh vào các từ: muốn, tắt, buộc, đừng(chữ đừng kéo dài hơn một chút tạocảm giác như muốn níu giữ), đọc liền mạch và không ngắt nhịp
- Từ câu 5 đến câu 13, đọc với giọng hào hứng, say mê, tự tin, khẳng địnhtràn đầy một niềm lạc quan yêu đời Nhấn mạnh từ “này đây” để thấy được sựđầy đủ, phong phú bất tận những vẻ đẹp của cuộc sống, tình yêu đang mời chào,
ngắt nhịp 3/5 Riêng hai câu thơ cuối cần chú ý: câu thơ “Tôi sung sướng.
Nhưng vội vàng một nửa” bị gãy ra ở giữa dòng bởi một dấu chấm, vì vậy, vế
đầu vẫn đọc hào hứng, còn vế sau hơi hạ giọng tạo ra trạng thái hụt hẫng
- Từ câu 14 đến câu 29, giọng chậm, buồn, pha chút nuối tiếc Nhấn mạnh
các từ “Nghĩa là”, “nhưng”, “tiếc”, “bâng khuâng”, “hờn” - cách ngắt nhịp
3/5
- Đoạn cuối bài thơ, giọng sôi nổi, nhanh, khỏe, tăng dần theo nhịp điệu và
hệ thống động từ trong đoạn thơ Chú ý cách ngắt nhịp thơ không đều nhau Như vậy, nhịp điệu bài thơ một phần là do hệ thống từ ngữ chi phối Khiphân tích bài thơ, GV chú ý phân tích cho HS giá trị của việc sử dụng từ ngữtrong bài: hệ thống những từ được lặp đi, lặp lại; hệ thống những động từ mạnh;
Trang 11hệ thống những từ chỉ cảm giác; hệ thống những từ chỉ sức sống của thiên nhiêntươi tốt… tất cả đều được sử dụng rất đặc biệt và mới mẻ, mà chỉ từ khi XuânDiệu xuất hiện, chúng ta mới thấy cách diễn đạt như vậy
Để có được tiết dạy thành công, người GV phải chuẩn bị cả về mặt phương
pháp và kiến thức Cụ thể đối với bài thơ Vội vàng, cần chuẩn bị hệ thống câu
hỏi gợi tìm, câu hỏi nêu vấn đề để HS thảo luận trên lớp, chuẩn bị những kiếnthức về thể thơ tự do…Có như vậy, người GV mới thúc đẩy học sinh nắm bắtvấn đề một cách tự giác, tích cực, chủ động chiếm lĩnh tác phẩm Đặc biệt sautiết học, các em sẽ hiểu về thơ trữ tình được viết theo thể thơ tự do của Xuân
Diệu qua bài thơ Vội vàng nói riêng và Thơ mới nói chung, hiểu được tâm hồn
khát khao giao cảm với cuộc đời, say mê và rạo rực với cuộc đời của nhà thơmới nhất trong các nhà Thơ mới Từ đó bồi dưỡng nhận thức của HS về ý nghĩacủa cuộc sống và biết quý trọng cuộc sống và sống có ý nghĩa hơn
Đọc hiểu một tác phẩm trữ tình theo đặc trưng thể loại.
Phân tích một bài thơ mới
3 Thái độ
Giáo dục một thái độ sống tích cực, một nhân cách sống trong sáng, yêu
đời, biết cống hiến tuổi trẻ cho lý tưởng và xã hội
1.1 Dự kiến bp tổ chức hs hoạt động dạy học:
- Phương pháp nêu vấn đề, trao đổi thảo luận nhóm, giảng bình, thuyếttrình…
- Tích hợp phân môn Làm văn Tiếng Việt Đọc văn
1.2 Phương tiện:
Sgk, giáo án, đọc tài liệu tham khảo
2 Học sinh
- Hs chủ động tìm hiểu bài qua hệ thống câu hỏi sgk
III Hoạt động dạy và học
1 Ổn định tổ chức:
