Bài viết trình bày về phương pháp chọn mẫu trong nghiên cứu xã hội học và những yêu cầu, công thức của phương pháp này. Để nắm chi tiết nội dung nghiên cứu mời các bạn cùng tham khảo bài viết.
Trang 1TRAO I NGHI P V
TÔN THI N CHI U
Trong xã h i h c c ng nh trong nhi u ngành khoa h c xã h i khác, khi nghiên c u m t đ tài nào
đó t t nh t là chúng ta nghiên c u toàn b t ng th c n nghiên c u Các cu c đi u tra dân s là m t ví
d v cách nghiên c u nh v y Ph ng pháp này cho phép ph n ánh đúng đ n và chính xác th c tr ng
c a khách th , song nó l i g p ph i nhi u h n ch nh đi u ki n tài chính, nhân l c, v t t , th i gian, v.v Vi v y các cu c nghiên c u xã h i h c th ng đ c ti n hành b ng ph ng pháp ch n m u
M u là m t ph n c a khách th nghiên c u (t ng th ), mà trên đó ch ng ta ti n hành thu th p thông tin c n thi t cho v n đ c n nghiên c u Ph ng pháp nghiên c u d a trên các k t qu m u đ r i suy ra cho toàn b t ng th v i m t đ chính xác nh t đ nh đ c g i là ph ng pháp nghiên c u ch n
m u: Ví d , khi nghiên c u tính tích c c lao đ ng c a công nhân m t xí nghi p, n u chúng ta ti n hành thu th p thông tin t t c các công nhân c a xí nghi p, thì đó là nghiên c u toàn b N u chúng ta thu
th p thông tin m t s công nhân t i các phân x ng, ho c toàn b công nhân c a m t phân x ng, thì đó là ph ng pháp nghiên c u ch n m u c a t ng th xí nghi p
Yêu c u c b n c a ph ng pháp m u là tính đ i di n c a nó Tính đ i di n là s tái t o nh ng đ c
tr ng c a t ng th trong m u Nói cách khác, đó là s phù h p gi a k t c u c a t ng th v i k t c u
m u đ c hi u theo quan đi m th ng kê toán Ngh a là có th tìm đ c c l ng c a các tham s c a
t ng th nh các tham s c a m u
Trong xã h i h c, khách th nghiên c u là t p h p các cá th , có nh ng đ c đi m khác nhau
S các đ c đi m này là r t nhi u Vì th , m t t p h p nh các cá th (m u) không th đ i di n cho
t ng th theo t t c các đ c đi m V y, trong nghiên c u xã h i h c, th nào là m t m u đ i di n cho khách th nghiên c u?
đây, tính đ i di n c a m u đ c hi u t quan đi m c a các nhi m v nghiên c u Ngh a là c u trúc c a m u ph i t ng ng v i c u trúc c a t ng th trên c s các gi thi t c b n Ví d , khi nghiên c u th hi u th i trang c a thanh niên, ng i nghiên c u có th đ a ra gi thi t v s ph thu c
c a th hi u vào trình đ h c v n c a h Khi đó n u bi t trong t ng th nghiên c u có 20% thanh niên
có trình đ đ i
Trang 2TÔN THI N CHI U 100
h c, 45% thanh niên có trình đ c p 3 và 35% thanh niên có trình đ v n hóa c p 2 tr xu ng, thì ta
ph i gi đúng t l này trong m u T t nhiên n u gi thuy t nghiên c u còn cho r ng: th hi u th i
trang còn ph thu c vào n i (n i thành và ngo i thành) và ngh nghi p, thì ta c ng ph i đ m b o t
l trong m u phù h p v i t l trong t ng th nghiên c u theo các ch báo này
Nh v y, vì không th đ i di n cho t ng th theo t t c tính ch t c a nó, nên c u trúc c a m u hoàn toàn do đ c tính c a các gi thuy t nghiên c u quy đ nh Có ngh a là, trong m u ta ch tính đ n
các đ c tr ng là tính ch t c a t ng th nghiên c u có ý ngh a c n b n v i các nhi m v nghiên c u
đ c đ t ra
Các sai l ch v c u trúc th ng kê gi a m u và t ng th s d n đ n nh ng sai s trong k t qu thu
đ c Khi s d ng ph ng pháp ch n m u, chúng ta ph i chú ý đ n hai lo i sai s ng u nhiên và sai s
h th ng
Sai s ng u nhiên là sai s th ng kê đ c thù cho ph ng pháp ch n m u do s vi ph m ng u nhiên các th t c thu th p thông tin gây ra l n c a sai s lo i này có th tính đ c nên nó không nh
h ng nhi u đ n k t qu nghiên c u
Sai s h th n là s tái t o l i không đ y đ trong m u nh ng đ c tính c a t ng th Các sai s h
th ng có th làm cho các k t qu nghiên c u không ph n ánh đúng b n ch t c a hi n t ng, làm m t ý ngh a th c ti n c a cu c nghiên c u Ngh a là các k t qu ch đúng cho nh ng ng i cá th riêng l ,
mà không có ý ngh gì đ i v i khách th nghiên c u V i nh ng k t qu nh v y thì không th đ xu t
đ c gì nh m gi i quy t nhi m v đ c đ t ra
kh c ph c các sai s k trên, ngh a là đ t ng tính đ i di n c a m u, ta th ng t ng đ l n c a
m u lên l n c a m u, hay còn g i là dung l ng c a m u, là s l ng ng i đ c đ a vào trong
m u đ thu th p thông tin Dung l ng m u ph thu c vào tích đ ng nh t các đ c đi m c a khách th
nghiên c u và nhi m v nghiên c u M c đ đ ng nh t c a các đ c đi m c a khách th càng ít, yêu
c u đ chính xác càng cao thi dung l ng m u ph i càng lón Ng c l i tính đ ng nh t c a khách th càng cao thì dung l ng m u càng bé Thông th ng dung l ng m u đ c xác đ nh theo công th c
sau đây :
n =
2
2
2
6 t
ε hay n = 2
2(1 f f t
ε
−
Trong công th c này, n và dung l ng m u
- đ chính xác đ c cho tr c theo yêu c u c a cu c nghiên c u ;
62 - ph ng sai c a d u hi u c n tìm ;
t là m t n s ph mà ta có th tính đ c qua xác su t tin c y cho tr c :
φ
=
γ 2 (t)
Tra b ng ph l c và hàm s laplaee, ta tính đ c t v i f cho tr c
f là t l c a d u hi u đ c xét “có” ho c “không có” trong m u
Theo công th c trên, thì dung l ng c a m u (n) s không đ c xác đ nh n u không bi t ph ng
sai 62 ho c f Vì v y, tr c khi tính toán dung l ng m u, ng i nghiên c u ph i ti n hành đi u tra th
đ xác đ nh 62
và f ôi khi, đ đ n gi n, ng i ta còn xác đ nh dung l ng m u theo công th c sau
đây
Trang 3Ph ng pháp ch n m u… 101
n =
2 2
4
t ε Các công th c này giúp ta tính đ c s l ng ng i c n thi t đ thu th p thông tin v i đ chính
xác và xác su t tin c y cho tr c
Trong nhi u cu c nghiên c u, m t v n đ đ c đ t ra là làm sao l y đ c m u đ i di n khi ch a
bi t k t c u c a t ng th Các ph ng phác l a ch n ng u nhiên xác su t mà c s c a chúng là lý thuy t xác su t và th ng kê toán s cho phép ta gi i quy t v n đ này Có nhi u ph ng pháp đ l a
ch n các cá th vào m u nh :
- M u ng u nhiên đ n gi n
- M u ng u nhiên h th ng (máy móc)
- M u t l
- M u h n ng ch
- M u (lo t).
- M u phân l p
- M u t h p nhi u b c
Tùy theo t ng cu c nghiên c u c th mà ta ch n ph ng pháp nào cho thích h p v i khách th nghiên c u Song có hai ph ng pháp đ c s d ng nhi u nh t tr ng các cu c nghiên c u là m u
ng u nhiên (bao g m c ng u nhiên h th ng l n ng u nhiên đ n gi n) và m u phân l p
Trong các cu c nghiên c u xã h i h c có tính ch t đ a ph ng (huy n, qu n ho c nhà máy, xí
nghi p), ng i ta th ng s d ng m u ng u nhiên đ n gi n t ch c l y m u ng u nhiên đ n gi n
ph i có m t l ng thông tin r t l n: đó là b ng kê t t c các đ n v cua t ng th D a trên b ng kê này
ta l n l t l y ra m t cách hú h a t ng ng i cho đ n khi đ t đ c dung l ng m u c n thi t Ph ng
pháp ch n m u ng u nhiên h th ng cho phép ta đ n gi n hóa cách l y m u ng u nhiên đ n gi n D a
vào dung l ng m u c n thi t và s l ng ng i c a t ng th , ta quy đ nh c bao nhiêu ng i l i l y ra
m t ng i đ nghiên c u Ví d t ng th có 2.500 ng i, dung l ng m u là 2.500 ng i thì c 10
ng i ta l y ra 1 ng i n v đ u tiên phép l y m u này th ng đ c xác đ nh m t cách ng u nhiên (có th b ng các b ng s ng u nhiên)
Trong nh ng cu c nghiên c u có quy mô l n h n, các ph ng pháp l y m u nh trên r t khó th c
hi n Khi đó ng i ta s d ng m u phân l p B c đ u tiên c a vi c l y m u phân l p là phân chia
t ng th thành các l p thu n nh t Các gi thuy t nghiên c u là c s đ phân chia các l p Sau đó, ta
có th l y m u theo ph ng pháp ng u nhiên đ n gi n, h th ng ho c m u theo các l p đã đ c phân chia
Ph ng pháp ch n m u không cho ta m t l i gi i chung, duy nh t v cách th c l y m u c ng nh dung l ng c a m u trong m i tr ng h p Tùy t ng tr ng h p c th , yêu c u và m c đích c a cu c nghiên c u mà ta s d ng m t ph ng pháp l a ch n thích h p Có h gi thuy t nghiên c u chính xác, có ph ng pháp lu n th ng kê, chúng ta có th v n d ng m t cách có hi u qu ph ng pháp ch n
m u trong các nghiên c u xã h i h c c th