Bài giảng Ngữ văn 11: Tương tư - Nguyễn Bính

Bài giảng Ngữ văn 11: Tương tư - Nguyễn Bính trình bày cuộc đời và sự nghiệp văn chương của Nguyễn Bính; phân tích nhan đề, tâm trạng của chàng trai, nghệ thuật, nội dung của bài thơ Tương tư.

Nguyễn Bính

A.Tìm hiểu chung:

I.Tác giả: NGUYỄN BÍNH

1)Cuộc đời:

a)Tiểu sử:

-Sinh 1918, mất 1966, tại xóm Trạm, thôn Thiện Vịnh, xã Đồng Đội (nay là xã Cộng Hòa),

huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định -Tên khai sinh là Nguyễn Trọng Bính,vào Nam Bộ lấy tên là

Nguyễn Bính Thuyết

- Mẹ mất sớm, được cậu ruột đón về nuôi dạy, sau theo anh trai vào Hà Nội Những năm

đầu thập niên 1940, Nguyễn

Bính nhiều lần lưu lạc vào miền Nam Năm 1954, ông tập kết ra Bắc, công tác tại Nhà xuất bản Hội nhà văn Năm 1964,

Nguyễn Bính trở về Nam Định.

- Được truy tặng Giải thưởng

Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2000.

• Thể hiện nỗi bất an sâu sắc trước

những giá trị cổ truyền đang có

nguy cơ mai một

• Thể hiện vẻ đẹp chân quê, thấm

đượm tình quê, duyên quê và

phảng phất hồn xưa đất nước

2 Sự nghiệp văn

chương

Các tác phẩm chính:

Qua Nhà (Yêu đương 1936)

Tương Tư, Chân Quê (Thơ 1940)

Lỡ Bước Sang Ngang (Thơ 1940)

Tâm Hồn Tôi (Thơ 1940)

Hương Cố Nhân (Thơ 1941)

Bóng Giai Nhân (Kịch Thơ 1942)

Truyện Tỳ Bà (Truyện Thơ 1942)

Ông Lão Mài Gươm (Thơ 1947) Đồng Tháp Mười (Thơ 1955) Trả Ta Về (Thơ 1955)

Gửi Người Vợ Miền Nam (Thơ 1955) Trong Bóng Cờ Bay (Truyện Thơ 1957) Nước Giêng Thơi (Thơ 1957)

Tiếng Trống Đêm Trăng (Truyện Thơ 1958)

Tình Nghĩa Đôi Ta (Thơ 1960)

Cô Son (Chèo cổ 1961) Đêm Sao Sáng (Thơ 1962) Người Lái Đò Sông Vỹ (Chèo 1964)

3 Tác phẩm

• Xuất xứ: “Tương tư” rút từ tập thơ “Lỡ bước sang

ngang” XB năm 1940 tiêu biểu cho tập thơ “Chân

quê”

• Mạch cảm xúc: Nỗi tương tư trong bài thơ được

diễn biến qua các sắc thái cảm xúc chính: nhớ

nhung băn khoăn, hờn dỗi than thở  hờn trách mát mẻ  nôn nao, mơ tưởng  ước vọng xa xôi

Tô Hoài đã nhận xét:

Nguyễn Bính là nhà thơ của tình quê, chân quê, hồn quê

“Tương tư” là gì ?

• “Tương tư” là nỗi nhớ nhung của tình yêu

đôi lứa.

• Trong cuộc sống, tương tư dùng để chỉ nỗi

nhớ nhung đơn phương ủ kín trong lòng của chàng trai hoặc cô gái.

• Thể hiện khác khao được bên nhau.

2 Tâm trạng của chàng trai:

a/ Tâm trạng nhớ nhung:

“Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông,

Một người chín nhớ mười mong một

người.

Gió mưa là bệnh của giời,

Tương tư là bệnh của tôi yêu nàng”.

Nỗi tương tư của chàng trai trong

bài thơ này đã diễn biến qua những trạng thái cảm xúc nào?

Tâm trạng rất phong phú, tự nhiên;

sự hoà quyện giữa duyên quê và

cảnh quê

Thể thơ lục bát và giọng điệu, ngôn ngữ thơ đậm chất quê,

hồn quê

a/ Tâm trạng nhớ nhung

- Thôn Đoài – nhớ - Thôn Đông: hình ảnh

hoán dụ  chỉ hai người.

- Cách tổ chức lời thơ độc đáo, khéo léo: +“Một người”  đầu và cuối câu thơ.

a/ Tâm trạng nhớ nhung

- Liên tưởng độc đáo, bất ngờ:

+ Gió mưa  hiện tượng vốn có của thiên nhiên

+ Tôi yêu nàng  quy luật tất

yếu của tình cảm

 cách khẳng định riêng của tác giả

về khái niệm “tương tư”

b/ Tâm trạng băn khoăn hờn dỗi:

“ Hai thôn chung lại một làng

Cớ sao bên ấy chẳng sang bên

này”

Từ nhớ nhung, đợi chờ, chàng trai

bộc lộ tâm trạng gì? Hãy tìm những từ ngữ thể hiện tâm trạng đó của chàng trai?

b/ Tâm trạng băn khoăn hờn dỗi:

Hai thôn chung lại: khoảng cách gần gũi

+ Cớ sao / chẳng sang: hỏi và

phủ định

+ Bên ấy / bên này: lời trách

móc vu vơ

c/ Tâm trạng than thở:

Ngày qua ngày lại qua ngày,

Lá xanh nhuộm đã thành cây lá

vàng

+ “lá xanh - lá vàng”: thời gian hiện lên

qua việc chuyển màu của lá  tâm

trạng mỏi mòn nôn nóng

+ “nhuộm”: động từ: thời gian chậm

chạp  sắc màu biến đổi của sự vật

đã định hình

Hai câu thơ :

“Ngày qua ngày lại qua ngày,

Lá xanh nhuộm đã thành cây lá

vàng” diễn tả thời gian và tâm trạng

như thế nào?

Hãy tìm những chi tiết thể hiện điều

đó? Tâm trạng của chàng trai lúc này giúp ta hiểu được gì về quy luật tâm lý của tình yêu?

e/ Khát vọng mong mỏi:

“Bao giờ bến mới gặp đò?

Hoa khuê các, bướm giang hồ gặp

nhau?”

- Bến, đò: ước lệ trong ca dao.

- Hoa khuê các, bướm giang hồ: ước lệ

trong văn học truyền thống

Khát vọng lứa đôi trong mối tương

tư này còn được biểu hiện bằng

nhiều hình ảnh cặp đôi trong bài Hãy tìm và cho biết những hình

ảnh ấy thể hiện ước vọng gì của

nhân vật trữ tình?

f/ Ước vọng tình yêu hòa hợp:

Giàn cầu- hàng cau

Thôn Đoài- thôn Đông

Cau- giầu

Sự sắp xếp có ý vị , nỗi niềm tương tư của

chàng trai Gắn liền với hạnh phúc gia đình,

hôn nhân gia đình Một tình yêu đứng đắn thuỷ chung

f/ Ước vọng tình yêu hòa hợp:

- Hình ảnh “giầu cau”  biểu tượng

cưới hỏi, biểu hiện kết thúc đẹp

nhất của tình yêu là hôn nhân.

- “Cau” nhớ “giầu”  trong nỗi nhớ

ấy có cả mơ ước muôn thuở của

tình yêu Mơ ước được hợp nhất

với người mình yêu.

 Khát vọng hạnh phúc trong tình

yêu.

1 Nghệ thuật:

- Ngôn ngữ dung dị, hồn nhiên, dân dã pha chất lãng mạn, thơ mộng

- Hệ thống hình ảnh ẩn dụ- hoán dụ, ước lệ đặc sắc sáng tạo.

- Sử dụng nhiều động từ, điệp ngữ, cặp hình tượng tượng trưng cho hạnh phúc lứa đôi.

- Thơ lục bát mang chất biểu cảm nồng nàn.

2 Nội dung

Đọc những vần thơ của Nguyễn Bính, người đọc được sống lại trong hơi thở ngập ngừng của tình yêu trong ca dao Lắng nghe nhịp đập xao xuyến, bồi hồi của tình yêu câm lặng ngày đêm vò võ năm canh tương tư Bằng tình yêu và lòng gắn bó sâu nặng với truyền thống dân tộc, Nguyễn Bính đã tìm ra tiếng nói riêng cho thơ mình giữa dàn đồng

ca thơ mới, tiếng nói đằm thắm của ca dao- dân ca.