Bài viết này nhằm phân tích những vấn đề còn tồn tại trong phát triển nguồn nhân lực y tế và xác định được những yêu cầu đặt ra cho nguồn nhân lực y tế Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng hiện nay.
Trang 1Nghiên cứu - Trao đổi
MỘT SỐ YÊU CẦU ĐẶT RA ĐỐI VỚI NGUỒN NHÂN LỰC Y TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ
Nguyễn Thị Quỳnh Trang *
TÓM TẮT
Nhân lực y tế là yếu tố không thể thiếu, là điều kiện quyết định chất lượng và hiệu quả hoạt động của hệ thống y tế Là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, việc xây dựng nguồn nhân lực y tế đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân trong quá trình phát triển và hội nhập quốc tế cũng
là một yêu cầu cấp bách đối với ngành y tế Thành phố Hồ Chí Minh Bài báo này nhằm phân tích những vấn đề còn tồn tại trong phát triển nguồn nhân lực y tế và xác định được những yêu cầu đặt
ra cho nguồn nhân lực y tế Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng hiện nay.
Từ khóa: Yêu cầu đặt ra, nguồn nhân lực y tế, hội nhập quốc tế, Thành phố Hồ Chí Minh
SOME REQUIREMENTS FOR THE HUMAN RESOURCE HUMAN RESOURCES IN HO CHI MINH CITY IN THE CONTRIBUTION OF
INTERNATIONAL INTEGRATION
ABSTRACT
Health manpower is a factor determining the quality and efficiency of the operation and performance of the health system As the country’s largest economic center, building capacity and improving health manpower to meet people’s rising needs in the light of international integration is
a pressing necessity for Ho Chi Minh City’s health sector This paper aims to analyze existing health resource development issues and identify health workforce requirements in Ho Chi Minh City in the context of today’s deepening and broader internal integration.
Key words: Requirement(s), human resources for health/ health manpower/ health human
resources/ health workforce, international integration, Ho Chi Minh City
*NCS GV Trường Đại học Kinh tế TPHCM Email: quynhtrang.dhsp@gmail.com
ĐT: 0919405805
Trang 21 ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong quá trình hội nhập quốc tế ngày càng
sâu rộng, để phát triển ngang tầm với các nước
trong khu vực và thế giới, Đảng và Nhà nước
ta luôn khẳng định quan điểm coi con người là
trung tâm của sự phát triển Đại hội lần thứ XI
của Đảng cộng sản Việt Nam khẳng định: “Phát
triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất
là nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong
những yếu tố quyết định sự phát triển nhanh,
bền vững đất nước”
Mật độ dân số cao, đầu tư cho cơ sở hạ
tầng luôn được chú trọng một cách đồng bộ,
thống nhất trên phạm vi toàn thành phố và các
quận, huyện Trình độ dân trí khá cao đã tạo ra
một sự khác biệt căn bản của Thành phố Hồ Chí
Minh so với các tỉnh, thành phố khác trong cả
nước mà ai ai cũng dễ nhận thấy
Thành phố Hồ Chí Minh – một thành phố
tập trung nhiều khu công nghiệp lớn và tạo ra
nhiều cơ hội việc làm cho người dân, do đó,
những năm gần đây, thành phố đã thu hút được
một lực lượng dân cư lớn ở các tỉnh về sinh sống
và làm việc Sự tăng nhanh về dân số, nhất là
tăng mật độ dân số trong nội thành đã làm tăng
nhu cầu của người dân trên tất cả các lĩnh vực,
nhưng đáng chú ý nhất là nhu cầu về dịch vụ y
tế và chăm sóc sức khỏe Nhu cầu chăm sóc sức
khỏe của người dân đã tạo ra một áp lực lớn cho
ngành y tế Với nhiệm vụ của hệ thống y tế là
bảo vệ, khám, điều trị nâng cao sức khỏe cho
người dân, ngành y tế Thành phố Hồ Chí Minh
luôn phải đặt ra những yêu cầu đổi mới, nhất là
đổi mới nguồn nhân lực y tế mới có thể đáp ứng
được nhu cầu ngày càng tăng của người dân
Số dân của một quốc gia sẽ là cơ sở quy định số lượng cán bộ y tế và số lượng các đơn vị khám chữa bệnh Trước sự phát triển của xã hội,
sự tăng nhanh về dân số cộng với sự biến đổi khí hậu làm tăng dịch bệnh trong những năm gần đây đòi hỏi ngành y tế Thành phố Hồ Chí Minh phải có đội ngũ cán bộ y tế phát triển cả về số lượng và chất lượng
Theo Báo cáo đánh giá hiện trạng hệ thống tổ chức ngành Y tế TP Hồ Chí Minh cho thấy ngành Y tế Thành phố Hồ Chí Minh phải phục vụ 15% - 20% dân số các tỉnh trong khu vực phía Nam, đưa số lượng dân số mà ngành
Y tế Thành phố phục vụ lên tới khoảng 15 triệu người bao gồm dân cư thành phố, dân nhập cư
và vãng lai cùng với nhân dân các tỉnh lân cận
về khám chữa bệnh theo các kỹ thuật cao
Xu hướng hội nhập quốc tế vừa là thời
cơ để người dân được đáp ứng nhu cầu cao trong việc khám chữa bệnh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế vừa là thách thức đối với Thành phố Hồ Chí Minh trong phát triển ngành y tế Vì vậy trước thực trạng phát triển nguồn nhân lực ngành Y tế Thành phố Chí Minh hiện nay việc xác định những yêu cầu đặt ra để đáp ứng xu hướng hội nhập quốc
tế là việc làm cần thiết
2 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2.1 Những vấn đề còn tồn tại trong phát triển nguồn nhân lực y tế TPHCM
Thứ nhất: Chất lượng nguồn nhân lực y tế chưa cao, chưa hội nhập được với thế giới, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ y tế
Bảng 1: Cơ cấu bác sỹ phân theo trình độ
Tổng
(Nguồn: Tổng hợp theo số liệu của Sở Y tế Tp.HCM)
Trang 3Với số liệu ở bảng 1 trên đây cho thấy số
lượng bác sỹ được đào tạo hàng năm tuy có tăng
lên nhưng phần lớn là sự tăng lên của đội ngũ
bác sỹ và bác sỹ chuyên khoa 1, trong khi đó đội
ngũ bác sỹ có trình độ chuyên môn cao (Tiến sỹ,
chuyên khoa 2) lại chiếm tỷ lệ rất nhỏ
Sự mất cân đối về trình độ chuyên môn
của đội ngũ bác sỹ trên đây là một khó khăn, nếu
ngành y tế Thành phố Hồ Chí Minh không có
một kế hoạch đào tạo hợp lý sẽ không đáp ứng
được nhu cầu của người dân trong xu hướng hội
nhập quốc tế hiện nay
Trong ngành y, ngoài đội ngũ y, bác sỹ, đội ngũ điều dưỡng viên có vai trò quan trọng trong việc chăm sóc người bệnh Số liệu thống
kê của Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh ở bảng
2 phản ánh một vấn đề là đa số đội ngũ điều dưỡng mới được đào tạo ở trình độ sơ cấp và trung cấp, số điều dưỡng có trình độ từ đại học trở lên chỉ chiếm tỷ lệ hơn 10% Đây là một bất cập mà ngành y tế cần xem xét tạo điều kiện để các cán bộ điều dưỡng học tập nâng cao trình
độ chuyên môn để người bệnh được điều trị một cách tốt nhất
Bảng 2: Điều dưỡng phân theo trình độ chuyên môn
(Nguồn: Tổng hợp từ số liệu của Sở Y tế TP.HCM)
Qua phân tích số liệu trên ta thấy chất
lượng đội ngũ bác sỹ và điều dưỡng tuy đã được
nâng cao nhưng vẫn còn chưa hợp lý Số cán bộ
y tế có trình độ cao, chuyên môn sâu chưa nhiều
Số bác sỹ có trình độ tiến sỹ, chuyên khoa 2 và
số điều dưỡng có trình độ từ đại học trở lên chỉ
chiếm tỷ lệ hơn 10%
Thứ hai: Phân bổ nguồn nhân lực y tế còn
nhiều hạn chế
Tp.HCM là một thành phố lớn, đông dân
cư, nhiều cơ sở khám chữa bệnh ở khắp các
tuyến xã, huyện, tỉnh ( thành phố) Những y tế
cơ sở tuyến dưới có vai trò quan trọng, được coi
là những “gác cổng” của hệ thống y tế, chăm sóc
sức khỏe ban đầu, là nơi người dân được khám
bệnh với chi phí thấp Chúng ta không thể phủ
nhận được vai trò quan trọng của y tế tuyến cơ
sở, nhưng ở Tp.HCM, nhân lực cho tuyến cơ
sở, nhất là vùng xa vẫn chưa thực sự đầy đủ
Dù ngành y tế đã phân công, bố trí bác sĩ tốt
nghiệp về công tác tại tuyến cơ sở và tổ chức
học chuyên khoa, học định hướng, tuy nhiên,
một số nơi như Cần Giờ, Củ Chi vẫn chưa thu
hút được cán bộ y tế tham gia Chính sách hỗ trợ cũng đã được UBNDTP ban hành và triển khai áp dụng trong nhiều năm nay, tuy nhiên, đời sống kinh tế khó khăn, khiến việc hỗ trợ như hiện nay chưa thật sự khuyến khích được cán bộ
y tế về công tác ở các vùng xa, vùng khó khăn Điều này cũng là một trong những nguyên nhân người dân lên tuyến trên khám chữa bệnh, dù chỉ
là những bệnh bình thường đã làm cho các bệnh viện tuyến trên luôn đối mặt với tình trạng quá tải, đồng thời gây mất thời gian và cũng có thể khiến việc lây chéo các bệnh ngày càng nhiều Theo khảo sát của Bộ Y tế, Tp.HCM là một trong ba thành phố trong cả nước có đầy đủ bác sỹ tại các trạm y tế Tuy nhiên, số lượng bác
sỹ, kỹ thuật viên và điều dưỡng phần lớn vẫn tập trung nhiều ở tuyến tỉnh ( thành phố), tập trung làm việc ở nơi dân cư đông đúc, điều kiện làm việc tốt, mức sống cao Ngược lại, ở các tuyến
xã, tuyến huyện lại thu hút lực lượng chuyên môn chủ yếu là các y sỹ Điều này được chứng minh ở bảng 3, năm 2016 số bác sỹ tuyến xã và tuyến huyện là 1.922 người ( chiếm 30,35%),
Trang 4trong đó số bác sỹ tuyến tỉnh là 4.409 người
(chiếm 69,66%) còn số y sỹ tuyến xã và tuyến
huyện là 1.403 người ( chiếm 77,60%) và số y
sỹ tuyến tỉnh là 405 người ( chiếm 22,40%) Số
bác sỹ ở tuyến xã, tuyến huyện chiếm tỷ lệ thấp
cũng được thể hiện trong năm 2017, số bác sỹ
tuyến xã và tuyến huyện là 1.958 người ( chiếm 29,78%), trong đó số bác sỹ tuyến tỉnh là 4.617 người (chiếm 70,22%) còn số y sỹ tuyến xã và tuyến huyện là 1.293 người ( chiếm 76,06%) và
số y sỹ tuyến tỉnh là 407 người ( chiếm 23,94%)
Bảng 3 Cơ cấu nhân lực y tế phân theo tuyến
Tuyến
xã Tuyến huyện Tuyến tỉnh Tuyến xã Tuyến huyện Tuyến tỉnh
Dược sỹ trung cấp +
Cán bộ đào tạo chuyên
(Nguồn: Sở Y tế Tp.HCM)
Thứ ba: Đầu tư cở sở vật chất, trang thiết
bị khám chữa bệnh không đồng đều, nên việc
phát hiện ra bệnh, chẩn đoán bệnh của các bác
sỹ còn có nhiều hạn chế chưa tạo được lòng tin
đối với người bệnh vì thế người dân ngày càng
có xu hướng tập trung đến các bệnh viện lớn,
chuyên sâu
Công tác đầu tư cơ sở vật chất và đầu tư
trang thiết bị y tế tuy đã có nhiều cố gắng áp
dụng nhiều biện pháp nhằm giảm quá tải, tuy
nhiên, chưa đáp ứng được nhu cầu của người
bệnh do các bệnh viện vẫn đảm nhận phục vụ
cho bệnh nhân từ các tỉnh Do mặt bằng về y tế
không đồng đều, đầu tư cho y tế, cơ sở vật chất,
trang thiết bị khám chữa bệnh, khả năng đáp ứng
nhu cầu người bệnh, từ máy móc kỹ thuật, dịch
vụ đến nguồn nhân lực…của các bệnh viện rất
khác nhau, nhất là giữa các tuyến bệnh viện
Đa số các bệnh viện tuyến dưới còn sử dụng những thiết bị máy móc cũ kỹ, lạc hậu chưa hiện đại Do quy định của các văn bản pháp lý với một khung pháp lý chung cho nông thôn và thành thị, nên ở thành phố mỗi quận huyện phải thành lập 1 bệnh viện Thành phố Hồ Chí Minh
có 23 bệnh viện Quận/ Huyện Có những quận như quận 5, quận 3… mặt bằng chật hẹp, kinh phí đầu tư có hạn Vì vậy các bệnh viện quận, huyện rất khó xây dựng thương hiệu vì chưa
đủ điều kiện về cơ sở hạ tầng kỹ thuật, máy móc, thiết bị chủ yếu là loại III, đội ngũ Y bác sĩ không chuyên sâu như ở các bệnh viện tuyến trên
Thứ tư: Chế đãi ngộ chưa được chú trọng đúng mức cộng thêm với áp lực công việc trước tình trạng quá tải ở bệnh viện nên đối với một
số cán bộ y tế còn thiếu niềm nở khi làm việc,
Trang 5tiếp xúc với bệnh nhân, chưa thật sự thông cảm,
chia sẻ, còn cáu gắt với bệnh nhân và gia đình;
ít quan tâm chăm sóc, động viên tinh thần người
bệnh, mới chỉ quan tâm đến những kỹ thuật điều
trị cơ bản
Thứ năm: Chế độ, chính sách đối với cán
bộ y tế còn bất hợp lý, mức lương khởi điểm
chưa tương xứng với thời gian đào tạo; thầy
thuốc chưa được hưởng phụ cấp thâm niên nghề;
chưa có chính sách để thu hút những thầy thuốc
có trình độ chuyên môn cao, tay nghề giỏi làm
việc lâu dài tại y tế tuyến cơ sở
2.2 Những yêu cầu đặt ra đối với nguồn
nhân lực y tế Thành phố Hồ Chí Minh
Tăng cường mở rộng quan hệ kinh tế đối
ngoại là xu hướng tất yếu của các quốc gia trên
thế giới Mối quan hệ này không chỉ đem lại lợi
ích cho nước sở tại mà còn đem lại lợi ích nhiều
mặt cho các nước tham gia Xu hướng hội nhập
quốc tế về lao động trong lĩnh vực y tế có tác
động ảnh hưởng lớn tới nguồn nhân lực y tế
Trước thực trạng nguồn nhân lực y tế Thành phố
Hồ Chí Minh hiện nay để đáp ứng nhu cầu khám
chữa bệnh chất lượng cao của người dân trong
bối cảnh đã đặt ra những yêu cầu sau:
Thứ nhất: cần có chiến lược phát triển
nguồn nhân lực y tế có chuyên môn giỏi ở một
số chuyên ngành mũi nhọn Nguồn nhân lực y tế
phải được phải thường xuyên trau dồi kiến thức
và tăng cường thực hành đảm bảo đầy đủ năng
lực hành nghề đáp ứng Bộ Chuẩn năng lực cơ
bản đối với từng vị trí việc làm
Ở Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ
Chí Minh nói riêng phải coi đào tạo đội ngũ
nhân lực y tế có chất lượng cao, xây dựng đội
ngũ y, bác sỹ giỏi về chuyên môn, có đạo đức
nghề nghiệp là một nhiệm vụ thiết thực, một
tiêu chí hàng đầu của ngành y tế Làm được điều
này sẽ giúp cho ngành y tế Thành phố Hồ Chí
Minh phát triển ngày càng sâu rộng, người dân
sẽ được đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh tốt
nhất, sẽ được hưởng dịch vụ y tế có chất lượng
tốt nhất ngay trên đất nước của mình mà không
cần phải khó khăn, vất vả đi tìm kiếm dịch vụ y
tế ở các nước khác, vừa tốn kém thời gian, tiền bạc, công sức Không những vậy, chúng ta còn thu hút được bệnh nhân ở các nước bạn trong khu vực đến khám chữa bệnh Đây cũng là cách thức để quảng bá hình ảnh của Việt Nam trên trường quốc tế
Thứ hai, khi hội nhập quốc tế giữa các nước ngày càng sâu rộng sẽ có nhiều hình thức liên kết hợp tác trong lĩnh vực y tế : Các dịch
vụ được cung cấp từ quốc gia này sang quốc gia khác Ví dụ, bác sỹ Malaixia có thể chẩn đoán từ
xa cho bệnh nhân ở Tp.HCM
Các dịch vụ được cung cấp trong lãnh thổ của một quốc gia cho người sử dụng đến từ một quốc gia như người bệnh Campuchia sang Tp.HCM điều trị Để có thể giao tiếp tốt trong quá trình điều trị, phục vụ bệnh nhân đạt kết quả cao thì ngoài chuyên môn giỏi vấn đề ngoại ngữ cũng khá quan trọng Tiếng Anh là ngôn ngữ phổ biến để giao tiếp, trao đổi giữa các quốc gia trong mối quan hệ hợp tác giữa các nước Nếu không có các bước chuẩn bị kịp thời và hợp lý
về ngôn ngữ quốc tế này thì Việt Nam sẽ có thể gặp rất nhiều thách thức phía trước Bên cạnh đó
sự chuẩn bị kiến thức, kỹ năng; thái độ và tâm
lý để sẵn sàng di chuyển sang làm việc tại nước ngoài của lao động Việt Nam chưa cao và đây cũng là một hạn chế của mà nhân lực tế cần phải khắc phục nếu muốn hội nhập sâu và rộng Thứ ba: đội ngũ y, bác sỹ cần phải chú trọng việc trang bị kỹ năng công nghệ thông tin
Khi hội nhập ngày càng sâu rộng, tính
cạnh tranh trong thị trường nhân lực y tế sẽ rất cao Những thành tựu nghiên cứu khoa học trên thế giới, những thiết bị hiện đại được áp dụng vào
y tế trong nước ngày càng nhiều Đối với đội ngũ nhân viên y tế có chất lượng cao, sử dụng thành thạo công nghệ thông tin, trang bị tốt năng lực hội nhập sẽ có nhiều cơ hội làm việc trong các cơ
sở y tế có tiêu chuẩn quốc tế Ngược lại, những
ai chưa trang bị cho mình những năng lực và kỹ năng cần thiết sẽ dần bị đưa ra khỏi cuộc chơi
Trang 6Thứ tư: Thu hút được đội ngũ cán bộ y tế
giỏi ở các cơ sở khám chữa bệnh tuyến cơ sở
Mạng lưới y tế cơ sở có vai trò và vị trí
quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và tính
mạng của cộng đồng dân cư song để người dân
tin tưởng giao tính mạng của mình cho đội ngũ
cán bộ y tế cơ sở thì đòi hỏi chúng ta phải tuyển
chọn được các bác sỹ có chuyên môn giỏi, có
lòng yêu nghề, yên tâm công tác tại các cơ sở
y tế khám chữa bệnh ban đầu Bên cạnh đó cần
thực hiện đãi ngộ tương xứng đối với cán bộ
y tế, có chính sách đủ mạnh để khuyến khích
người có trình độ chuyên môn làm việc tại y tế
cơ sở, các vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn
3 KẾT LUẬN
Hội nhập quốc tế là một xu thế cần hướng
tới trong sự giao lưu, hợp tác của các nước trên
thế giới, nó tác động đến mọi mặt kinh tế, văn
hóa, xã hội Xu hướng này đã tạo ra những điều
kiện để thu nhận tri thức, khoa học công nghệ
của thế giới cho sự phát triển của một quốc gia
Sau hơn 30 năm Đổi mới, kinh tế Việt Nam hội
nhập ngày càng sâu rộng và gắn kết chặt chẽ
với các nước trong khu vực và trên thế giới
Việt Nam là một trong các thành viên của Cộng
đồng Kinh tế ASEAN (AEC ), Tổ chức thương
mại thế giới (WTO) , tham gia vào CPTPP, các
định chế quốc tế sẽ thúc đẩy dòng chu chuyển
tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, công nghệ
và lao động, nhất là lao động có kỹ năng có cơ
hội di chuyển trong thị trường lao động của khối
AEC… Để đáp ứng xu hướng hội nhập quốc
tế, mỗi quốc gia, mỗi lĩnh vực của đời sống xã
hội đều phải đặt ra những yêu cầu và thực hiện
những yêu cầu đó một cách nghiêm ngặt thì xã
hội mới phát triển Trong khuôn khổ bài nghiên
cứu này, tác giả đi sâu phân tích những yêu cầu
đặt ra đối với sự phát triển nguồn nhân lực y tế
trong xu hướng mở rộng quan hệ quốc tế Đó là: nâng cao trình độ chuyên môn, trình độ ngoại ngữ, trang bị kỹ năng công nghệ thông tin cho đội ngũ y, bác sỹ trước sự phát triển của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 để chúng ta nhanh chóng tiếp cận với nền y tế hiện đại, có khả năng nhận chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực y học mới làm cho nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người ngày càng được phục vụ một cách tốt nhất.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Huy Chương, 2018 Tp.HCM: Trong năm 2018: ngành y tế phải đáp ứng nhu cầu của người bệnh, http://kinhtedothi.vn/tp-ho-chi- minh-trong-nam-2018-nganh-y-te-phai-dap-su-hai-long-cua-nguoi-benh-311301.html, ngày truy cập 19/2/2019
2 Đảng Cộng Sản Việt Nam, 2011,Văn kiện
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội
3 Huy Tuấn, 2012 Nâng cao chất lượng nguồn
nhân lực y tế đáp ứng yêu cầu về chăm sóc sức khỏe nhân dân, http://www.tapchicongsan.
org.vn/Home/PrintStory.aspx?distribution=4 3981&print=true, ngày truy cập 20/1/2018
Quy hoạch phát triển Ngành Y tế Thành phố
Hồ Chí Minh giai đoạn 2010 – 2020 và tầm nhìn đến 2025.
5 Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh, Báo cáo -
Tình hình hoạt động Ngành Y tế Thành phố năm 2016 và phương hướng hoạt động năm 2017.
6 Viện Khoa học pháp lý và kinh doanh quốc
tế, (2009) Báo cáo đánh giá hiện trạng Hệ
thống tổ chức ngành Y tế TP Hồ Chí Minh.