LỊCH SỬ ĐẢNG BỘ TỈNH BÀ RỊA - VŨNG TÀU TẬP II (1954-1975)

Đồng chí Nguyễn Văn Đường được tỉnh ủy giao nhiệm vụ mở một trường tư để tạo thế công khai hợp pháp cho đấu tranh chính trị, đào tạo lực lượng cho cách mạng, tạo quan hệ rộng rãi trong c

BAN CHẤP HÀNH ĐẢNG BỘ TỈNH BÀ RỊA - VŨNG TÀU

LỊCH SỬ ĐẢNG BỘ

TỈNH BÀ RỊA - VŨNG TÀU

TẬP II (1954-1975)

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HÀ NỘI - 2000

2

Chịu trách nhiệm nội dung

BAN THƯỜNG VỤ TỈNH ỦY BÀ RỊA - VŨNG TÀU

Ban chỉ đạo

TRẦN VĂN KHÁNH - VÕ NGỌC MINH PHẠM VĂN HY - LÊ THÀNH BA

LÊ VĂN THÂM - NGUYỄN VĂN NHÂN

TRẦN NGỌC PHỤNG, TRẦN XUÂN THANH, VŨ ANH ĐỨC,

TRẦN XUÂN LÝ, TRẦN GIANG, NGUYỄN THÀNH

TS TRÌNH MƯU, TS NGUYỄN QUÝ, GS-TS PHAN XUÂN BIÊN

3

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Trong cuộc kháng chiến trường kỳ, gian khổ, đầy hào hùng và rực rỡ chiến công của dân tộc Việt Nam chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu là vành đai xung yếu bao quanh Sài Gòn, là nơi tranh chấp ác liệt giữa ta và địch Vốn có truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm, nhân dân Bà Rịa - Vũng Tàu dưới

sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ tỉnh đã cùng nhân dân cả nước đứng lên kháng chiến, dũng cảm vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách, hy sinh, góp phần xứng đáng vào thắng lợi vĩ đại của dân tộc, giải phóng quê hương, thống nhất đất nước

Ngày nay, quân và dân toàn tỉnh đang đoàn kết phấn đấu thực hiện đường lối đổi mới, xây dựng tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu phồn vinh, giàu đẹp trên vùng kinh tế trọng điểm phía Nam Tổ quốc Nhằm góp phần tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng vẻ vang, nâng cao lòng tự hào và ý thức trách nhiệm trong công cuộc xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và thiết thực kỷ niệm 70 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam; 25 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc; 110 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh; 55 năm ngày Cách mạng Tháng Tám và Quốc Khánh 2-9…, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và Nhà xuất bản Chính trị quốc

gia tổ chức biên soạn và xuất bản cuốn sách: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, tập I (1930-1954)

Cuốn sách Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, tập I (1930-1954) ra đời

nhằm ghi lại quá trình xây dựng và phát triển của Đảng bộ tỉnh, sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ với phong trào đấu tranh cách mạng của quân và dân trong tỉnh giai đoạn 1930-

1954, một giai đoạn cực kỳ quan trọng và vẻ vang của lịch sử cách mạng tỉnh nhà Do các sự kiện lịch sử đã diễn ra quá lâu, trong điều kiện chiến tranh, tư liệu thành văn thiếu thốn, nhiều nhân chứng lịch sử đã qua đời, nên cuốn sách khó tránh khỏi thiếu sót Chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của bạn đọc

Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách với bạn đọc

Tháng 5-2000

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

4

Chương V TỈNH ỦY BÀ RỊA LÃNH ĐẠO CUỘC ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ TIẾN TỚI ĐỒNG KHỞI CHUYỂN LÊN ĐẤU TRANH VŨ TRANG (1954-1960)

1 Sắp xếp lại tổ chức, bố trí lại địa bàn, lãnh đạo đấu tranh chính trị theo pháp lý Hiệp định Giơnevơ (1954-1956):

Sau thất bại của thực dân Pháp ở Điện Biên Phủ, đế quốc Mỹ đã đưa Ngô Đình Diệm về làm Thủ tướng để củng cố chính quyền tay sai, với âm mưu biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới Sài Gòn trở thành ”thủ đô” của chính quyền tay sai thân Mỹ ở miền Nam Việt Nam; Bà Rịa - Vũng Tàu là một tỉnh vùng ven án ngữ con đường biển duy nhất vào Sài Gòn; huyết mạch giao thông đường biển vào Sài Gòn, vận chuyển trên 80% hàng viện trợ của Mỹ để nuôi dưỡng chế độ Sài Gòn và phục vụ ý đồ xâm lược của chúng Mỹ - Ngụy đã từng bước củng cố vành đai yết hầu này thành một hậu cứ, tạo một vành đai an toàn quanh Sài Gòn Chính quyền Diệm đưa gần 2 vạn đồng bào Thiên chúa giáo di cư từ miền Bắc vào cắm dọc theo trục lộ 15, lộ 2, như Phú Mỹ, Phước Hòa, Long Hương, Bình Giã lập vành đai dân cư bao quanh thị xã Bà Rịa, án ngữ các tuyến hành lang chiến lược trong các huyện

Địch đã hình thành vành đai bảo vệ Vũng Tàu bao quanh thị xã, ngăn chặn ta từ ngoài vào bằng 12.000 dân di cư Thiên chúa giáo ở Phước Tỉnh, Hải Đăng, Sao Mai, Bến Đình, Thắng Nhất Với âm mưu thâm độc mị dân, chúng biến xã ấp thành những pháo đài chống cộng, tạo cơ sở xã hội, áp đặt chủ nghĩa thực dân kiểu mới ở Bà Rịa - Vũng Tàu

Năm 1955, cũng bằng thủ đoạn dùng dân làm lá chắn, ở khu căn cứ địa của ta sau tập kết, địch đã di dân từ Vĩnh Linh, Quảng Trị vào Xuyên Mộc, lập ra ấp Nhơn Đức, khu dinh điền Hưng Nghĩa (Láng Bè 1 - Xuyên Mộc); đưa đồng bào Phật giáo từ Quảng Trị vào lập ấp Láng Bè 2, đưa dân tị nạn vào lập ra ấp 3,4 Ở Bàu Lâm địch lập khu dinh điền Thanh Tóa bao gồm người Hoa bị phá sản, dân tị nạn Quảng Nam và một

ấp là khu gia binh của bọn bình định nông thôn, công dân vụ và binh lính ngụy

Để phục vụ mưu đồ chia cắt địa hình vùng căn cứ địa cách mạng của ta trong kháng chiến, địch đã mở rộng và nâng cấp các trục lộ 323, 328, 329 dọc theo Sông Ray qua Cẩm Mỹ, lên núi Mây Tàu, ra Hàm Tân (Bình Thuận), phá rừng, khai thác gỗ, trồng cao su, kết hợp với bố trí lại dân cư nhằm chia cắt vùng căn cứ của ta trên một địa bàn rộng hàng ngàn km2, từ Xuyên Phước Cơ lên núi Mây Tàu, ra Hoài Đức, Tánh Linh, Hàm Tân (Bình Thuận) nối dài lên Chiến khu Đ, mà suốt 9 năm chiến tranh, thực dân Pháp không chiếm được

Cuối năm 1955, địch lập bộ máy kềm kẹp ở cơ sở như hội đồng hương chánh xã, ban đại diện ấp, các tổng đoàn, xã đoàn dân vệ, tổ chức mạng lưới cảnh sát mật vụ chìm, nổi khắp nơi Chúng tung bọn ”công dân vụ”, ”dân ý vụ” vào các xã ấp, đồn điền cao su nắm tình hình nhân sự, lập danh sách cán bộ, đảng viên và những người kháng chiến cũ, xuyên tạc cách mạng, gây nghi ngờ chia rẽ trong nhân dân Với chiêu bài “quốc gia độc lập” giả hiệu, chính quyền Ngô Đình Diệm đã ra sức tuyên truyền tư tưởng phản động của Đảng Cần lao Nhân vị, ép buộc nhân dân vào các tổ chức: Phong trào cách mạng quốc gia, Hiệp hội nông dân, Thanh niên cộng hòa, Phụ nữ liên đới nhất là lôi kéo số cán bộ kháng chiến thoái hóa, biến chất làm tay sai cho chúng để đánh phá phong trào

Sau khi chuyển quân tập kết theo Hiệp định Giơnevơ, Tỉnh ủy đã chủ động sắp xếp cho một phần lớn cán bộ đảng viên trong lực lượng vũ trang chuyển quân, tập kết

và bố trí cán bộ ở lại hoạt động công khai hợp pháp Tỉnh ủy mở lớp huấn luyện cho các đồng chí được phân công ở lại, quán triệt thắng lợi của Hiệp định Giơnevơ (1954), xác định tình hình nhiệm vụ mới Nhiệm vụ chung của cán bộ, đảng viên ở lại là xây dựng

cơ sở chính trị rộng rãi trong các tầng lớp nhân dân, lãnh đạo quần chúng đấu tranh dân sinh dân chủ đòi thi hành Hiệp định Giơnevơ, chống khủng bố những người kháng chiến (Điều 14C) Đây là một giai đoạn vô cùng khó khăn, khi phải chuyển từ phương thức đấu tranh vũ trang sang phương thức đấu tranh chính trị, đấu tranh với địch chỉ bằng lực lượng chính trị của quần chúng dựa vào pháp lý Hiệp định Giơnevơ

Sau khi hoàn thành việc chuyển quân tập kết, ngày 10 tháng 10 năm 1954, theo tinh thần Hiệp định Giơnevơ, ta phải bàn giao chính quyền cho địch tại Xuyên Mộc Các cán bộ ở lại được bố trí theo từng cụm dân cư từ vùng căn cứ trở về vùng địch kiểm soát, sinh sống hợp pháp, lãnh đạo quần chúng đấu tranh

Để củng cố tổ chức và phù hợp tình hình, Xứ ủy quyết định cắt các huyện Cần Đước, Cần Giuộc, Nhà Bè về tỉnh Chợ Lớn, củng cố lại Tỉnh ủy Bà Rịa, đồng chí Nguyễn Kế Hoa là Bí thư, đồng chí Trịnh Phong Đán (Ba Ngọc) là Phó Bí thư1 Đồng chí Nguyễn Văn Nguyên (Năm Hòa) là ủy viên Ban Thường vụ Các đồng chí Nguyễn

An Tri, Tỉnh ủy viên phụ trách giao liên; Huỳnh Ngọc Hay, Tỉnh ủy viên phụ trách binh vận; Nguyễn Kim Sáng, Tỉnh ủy viên dự khuyết phụ trách thanh niên; nữ đồng chí Thu, phụ trách phụ nữ Đồng chí Lê Nhị Thành (Lê Minh Hà), Tỉnh ủy viên, bí thư Huyện ủy Xuyên Mộc; Nguyễn Văn Kim (Ba Giảo), Tỉnh ủy viên, Bí thư Huyện ủy Đất Đỏ; Trần Ngọc Thái (Bảy Thái) Bí thư Huyện ủy Long Điền; Phạm Ân Thưởng, Bí thư Thị ủy Bà Rịa2; Lê Văn Diệu (Năm Út) Bí thư Thị ủy Cấp (Vũng Tàu); Hà Thúc Đạt Bí thư Ban cán sự đồn điền cao su Bà Rịa3

Xứ ủy Nam bộ và Liên tỉnh ủy Miền Đông đã chú trọng chỉ đạo Tỉnh ủy phải xây dựng nhiều “lõm chính trị”, nhiều vùng căn cứ trong xóm ấp, cả những vùng gần thị xã, thị trấn làm nơi bám trụ và hoạt động bí mật của cán bộ lãnh đạo và của cơ quan tỉnh

1 Các đồng chí Nguyễn Kế Hoa, Trịnh Phong Đán nguyên là ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bà Chợ

2 Đồng chí Trần Văn Bửu (Vũ Tâm) làm Phó Bí thư Tháng 3 năm 1955, đồng chí Thưởng được điều đi công tác khác, đồng chí Trần Văn Bửu làm Bí thư Thị ủy Đồng chí Nguyễn Đình Dương làm Phó Bí thư

3 Đồng chí Nguyễn Thị Bạch Tuyết được tăng cường công tác ở thị xã Cấp và tham gia công tác phụ vận; các đồng chí Võ Văn Thiết, Nguyễn Đăng Khoa làm công tác binh vận dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Huỳnh Ngọc Hay, được tăng cường cho địa bàn Vũng Tàu, Cần Giờ; đồng chí Hồ Sỹ Hành phụ trách bộ phận Tuyên huấn Tỉnh

ủy dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Nguyễn Văn Nguyên

6

ủy, huyện ủy, thị ủy, đồng thời, không được coi nhẹ việc củng cố và xây dựng vùng căn

cứ địa trước đây, vùng rừng núi và nông thôn sâu, rộng Riêng vùng cao su, Xứ ủy và Liên tỉnh ủy Miền Đông đã chỉ đạo tỉnh ủy phải đặc biệt quan tâm, đưa người vào xây dựng cơ sở cách mạng trong công nhân cao su, nắm cho được các sở cao su trong tỉnh,

từ Long Phước đến các sở dọc lộ 2 như Sông Cầu, Bình Ba, Xuân Sơn, Huyện Đỏ, Xà Bang, nối với vùng cao su Xuân Lộc, xây dựng vùng cao su thành căn cứ địa cách mạng rộng lớn, không những cho tỉnh mà còn cho cả miền Đông và Nam bộ4

Quán triệt sự chỉ đạo của Xứ ủy và Liên tỉnh ủy, tháng 12 năm 1954, Tỉnh ủy mở hội nghị ở Sông Ray phổ biến quyết định bố trí nhân sự và đề ra chủ trương:

- Tuyên truyền sâu rộng Hiệp định Giơnevơ trong cán bộ, đảng viên và quần chúng, thấy rõ thắng lợi to lớn của Hiệp định, đồng thời cảnh giác với âm mưu phá hoại Hiệp định của địch; xây dựng các cơ sở ở và làm việc của Tỉnh ủy, của Ban Thường vụ Tỉnh ủy và các bộ phận Tuyên huấn, Giao liên, Kinh tài, nơi ở của các đồng chí lãnh đạo

- Về phương châm tổ chức, trên cơ sở pháp lý Hiệp định, xây dựng phát triển cơ

sở nòng cốt rộng rãi trong quần chúng, tăng cường đoàn kết, tập hợp mọi lực lượng vào các tổ chức hợp pháp, bán hợp hợp pháp;

- Về phương châm và khẩu hiệu đấu tranh: lấy đấu tranh dân sinh dân chủ, đòi hiệp thương tổng tuyển cử thống nhất đất nước, đòi thả hết tù chính trị và đòi thi hành nghiêm chỉnh điều 14C của Hiệp định Giơnevơ, chống bắt bớ trả thù những người kháng chiến cũ;

- Về công tác binh vận: chủ động xây dựng lực lượng kể cả đảng viên, đoàn viên, cốt cán, cảm tình cách mạng đưa vào ngụy quân ngụy quyền các cấp làm cơ sở nội tuyến

để hỗ trợ phong trào đấu tranh giác ngộ và tổ chức lực lượng để sử dụng tiến công địch khi có yêu cầu

- Về công tác tư tưởng, Tỉnh ủy tổ chức quán triệt sâu rộng thắng lợi của Hiệp định Giơnevơ, xác định phương châm hoạt động trong giai đoạn đấu tranh chính trị, đặc biệt chú trọng công tác dân vận và nguyên tắc hoạt động bí mật, xây dựng cơ sở quần chúng rộng rãi theo hình thức “xâu chuỗi”, xây dựng các “lõm chính trị”, củng cố vùng căn cứ cách mạng cũ, đặc biệt là vùng cao su

Tỉnh ủy còn chủ trương tận dụng khí thế chiến thắng của ta, tấn công vào các đối tượng ngụy quân, ngụy quyền bằng phương châm phân hóa để phân loại, tranh thủ cô lập ác ôn và tích cực giáo dục nắm địch, từ tề ngụy ở cơ sở cho đến bọn cầm đầu ngụy quyền, sĩ quan quân đội các loại Thực hiện chủ trương này, trong dịp địch tổ chức bộ máy ngụy quân ngụy quyền các cấp, các Huyện ủy đã chỉ đạo chi bộ các xã chọn những người tốt và những cơ sở cách mạng tin cậy đưa vào các tổ chức ngụy quân ngụy quyền như Hội đồng hương chính xã, bảo an, dân vệ nhằm tạo cơ sở trong lòng địch, hạn chế bọn ác ôn và phục vụ nhiệm vụ đấu tranh sau này

Qua chủ trại cưa Lê Văn Chữ ở Bà Rịa, đồng chí Nguyễn Văn Nguyên (Năm Hòa) vận động và tranh thủ được thiếu tá Nguyễn Văn Dư, tỉnh đoàn trưởng Bảo an Bà Rịa, đồng chí Nguyễn Văn Đường vận động và tranh thủ trung tá Hứa Văn Ngọ, tỉnh trưởng Vũng Tàu về gặp tại khách sạn Huy Hoàng (Long Hải), yêu cầu Ngọ bằng quyền

4 Tài liệu cung cấp của đồng chí Nguyễn Kế Hoa, nguyên Bí thư Tỉnh ủy (1954-1955), bản viết tay, lưu tại Phòng Lịch sử Đảng, trang 18

7

lực của thị trưởng, hạn chế các hoạt động khủng bố, tranh thủ Ủy hội quốc tế để đấu tranh trên cơ sở pháp lý Hiệp định Giơnevơ Hứa Văn Ngọ nhận cung cấp các báo cáo, tin tức hàng tháng của Tòa thị chính Vũng Tàu cho ta, thông qua người cô ruột là Hứa Thị Tý ở Long Điền

Nhiều đối tượng khác như Tham tá giáo huấn Bà Rịa, Quận trưởng Long Điền cùng nhiều sỹ quan, công chức ở Bà Rịa và Vũng Tàu cũng được cơ sở ta tranh thủ Chị Trần Hạnh Ngươn ở Vũng Tàu giữ mối quan hệ với tướng Dương Văn Minh ở Sài Gòn, trên cơ sở mối quan hệ thân tình từ trước Đồng chí Trang Dân Kiệt được giao phụ trách công tác Hoa Vận đã tập hợp được đông đảo đồng bào người Hoa buôn bán ở các chợ Long Điền, Bà Rịa và Vũng Tàu, làm cơ sở bảo vệ cán bộ và tích cực đóng góp tài chính cho cách mạng

Cán bộ trí vận thị xã Bà Rịa đã vận động được Hội đồng Đặng Tấn Đạt ở xã Phước Lễ, cung cấp nhiều giấy căn cước (Laissez passer) cho các cán bộ hoạt động công khai hợp pháp Đồng chí Nguyễn Văn Đường được tỉnh ủy giao nhiệm vụ mở một trường

tư để tạo thế công khai hợp pháp cho đấu tranh chính trị, đào tạo lực lượng cho cách mạng, tạo quan hệ rộng rãi trong các tầng lớp nhân dân Tháng 6 năm 1955, trường tư thục mang tên “Vạn Lượng học đường” (sau đổi thành Văn Lương) được mở tại thị trấn Long Điền, Nhà giáo Nguyễn Thành Long, được mời làm hiệu trưởng5 với nhiều thầy

cô giáo là đảng viên, cán bộ kháng chiến và cảm tình với kháng chiến

Nhiều tư sản, trí thức, công chức và quan chức ngụy quyền đã được vận động ủng hộ việc lập trường và cùng một số phụ huynh tâm huyết khác đã giúp các điều kiện

để kịp khai giảng vào tháng 6 năm 1955 với 3 lớp, 40 học sinh Những năm sau, trường tiếp tục phát triển cả hai cấp tiểu học và trung học, chú trọng giáo dục đạo đức với nội dung chính trị, kết hợp giảng dạy trong các môn văn, sử nhằm xây dựng đạo đức, lý tưởng đúng đắn cho thế hệ trẻ Việt Nam theo những nguyên tắc: trung với nước, hiếu với dân, với ông bà, cha mẹ; trọng chính nghĩa, ghét bạo tàn, chống phi nghĩa

Thắng lợi của Hiệp định Giơnevơ đã nâng cao uy thế của cách mạng, tạo cơ sở chính trị xã hội cho các hoạt động của Đảng bộ và quần chúng cách mạng Tỉnh ủy đã

bố trí cán bộ, đảng viên bám trụ hợp pháp trong dân để giáo dục tư tưởng và lãnh đạo đấu tranh Các cán bộ đảng viên ở cơ sở tích cực xây dựng tổ chức quần chúng cách mạng theo hệ thống xâu chuỗi Mỗi cán bộ, đảng viên quan hệ chặt chẽ, bí mật với một

số cốt cán, mỗi cốt cán lại quan hệ nắm một số quần chúng tích cực, quần chúng tích cực lại quan hệ xây dựng một số quần chúng cảm tình Từ đó cán bộ đảng viên bám chắc vào quần chúng, xây dựng căn cứ vững chắc trong lòng dân, hình thành các “lõm chính trị” Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng dâng lên mạnh mẽ

Trong hai năm 1954-1955, hàng loạt cuộc đấu tranh với quy mô lớn đã nổ ra trên nhiều địa bàn, có sự tham gia của đông đảo của quần chúng nhân dân Đặc trưng chủ yếu của phong trào đấu tranh trong thời kỳ này là đấu tranh chính trị, trên cơ sở pháp lý Hiệp định Gionevơ, đòi các quyền dân sinh dân chủ, kết hợp với công tác binh vận, có

sự phối hợp chặt chẽ của nông dân, công nhân cao su và các tầng lớp lao động thành thị Công nhân cao su, nông dân các xã đông và tây lộ 2, cùng các tầng lớp nhân dân ở Bà Rịa và Vũng Tàu đã sôi nổi đấu tranh, biểu dương lực lượng cách mạng Phong trào đấu

5 Ông Nguyễn Thành Long nguyên Bí thư Tỉnh ủy Đảng Dân chủ trong kháng chiến chống Pháp có điều kiện hoạt động công khai lúc đó

Sau khi tập hợp lực lượng, loại trừ những phần tử thân Pháp, không ăn cánh với chúng, ngày 4 tháng 3 năm 1955, Mỹ Diệm tiến hành bầu cử quốc hội Việt Nam Cộng Hòa Đây là hành động vi phạm trắng trợn Hiệp định Giơnevơ, đi ngược lại nguyện vọng thiết tha của nhân dân ta là hiệp thương tổng tuyển cử thống nhất đất nước Bộ mặt quốc gia giả hiệu của Diệm ngày càng lộ rõ Dưới sự lãnh đạo của Đảng, phong trào đấu tranh tẩy chay cuộc bầu cử giả hiệu của địch diễn ra mạnh mẽ khắp các huyện và thị xã Ngày

1 tháng 5 năm 1955, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của các chi bộ vùng đồn điền, công nhân cao su tổ chức mít tinh tại trung tâm đồn điền Bình Ba với các yêu sách:

- Đòi các quyền lợi dân sinh dân chủ

- Đòi tăng lương từ 17 đồng lên 24 đồng/ngày

- Đòi làm ngày chủ nhật phải hưởng lương gấp đôi

- Đòi được tự do thành lập nghiệp đoàn

- Đòi được cử Ban đại diện công nhân

- Đòi địch thi hành Hiệp định Giơnevơ, theo điều 14C của Hiệp định, đấu tranh đòi không được bắt bớ, trả thù những người kháng chiến cũ

Cuộc đấu tranh đã giành được thắng lợi bước đầu, sau 5 ngày, bọn chủ phải giải quyết một số yêu sách của công nhân Riêng vấn đề tăng lương, công nhân tiếp tục đấu tranh, một thời gian sau chúng mới chịu giải quyết Từ thắng lợi của cuộc đấu tranh này, Ban cán sự Cao Su đã thành lập được tổ chức nghiệp đoàn trong các sở mà nòng cốt là các cơ sở cách mạng Nhiều cán bộ, đảng viên được bố trí vào xây dựng tổ chức nghiệp đoàn cao su ở Bình Ba như anh Xuân, cai Phong, anh Giáo, anh Thêm

Nhằm phát huy thành quả các phong trào đấu tranh, Tỉnh ủy tiếp tục củng cố các

bộ phận phục vụ cho lãnh đạo và tiếp tục chỉ đạo, chuyển yêu cầu đấu tranh đòi dân sinh dân chủ lên đấu tranh chính trị, chống khủng bố, chống tố cộng, chống bắt lính Đồng chí Nguyễn An Tri được cấp ủy phân công tổ chức hệ giao liên công khai và bất hợp pháp để nối thông liên lạc giữa Tỉnh ủy với Liên Tỉnh ủy và từ Tỉnh ủy xuống các huyện

ủy Hệ giao liên công khai do các chị Nguyễn Thị Bông (Tư Nghiệp), Võ Thị Cấn, chị Mười Ẩn đảm nhiệm Bộ phận giao liên căn cứ có các đồng chí Lê Phong (Hai Phong), Nguyễn Văn Vững (Sáu Vững), Nguyễn Hoàng Long và Bảy Bền, thường xuyên ở bên cạnh văn phòng cấp ủy, sẵn sàng chuyển công văn, tài liệu và mở đường đưa các đồng chí lãnh đạo đi công tác

Để bảo đảm bí mật, các cơ quan của Tỉnh ủy, Huyện ủy đều dùng mật danh để trao đổi liên lạc: Tỉnh ủy gọi là Chị Hai, Huyện ủy Xuyên Mộc gọi là Chị Ba, Huyện ủy Đất Đỏ là Chị Tư, Huyện ủy Long Điền: Chị Năm, thị ủy Bà Rịa: Chị Sáu, Thị ủy Vũng Tàu: Chị Bảy, Ban cán sự Cao Su: Chị Tám Hệ giao liên công khai của tỉnh phần lớn

9

là các đồng chí nữ đảng viên, đoàn viên thanh niên lao động có điều kiện sinh sống và

đi lại công khai hợp pháp ở các thị trấn, thị xã, đã được kinh qua thử thách, đảm bảo tuyệt đối trung thành, dũng cảm và mưu trí, để đối phó với địch trên đường công tác

Đồng chí Nguyễn Văn Nguyên (Năm Hòa), Thường trực Tỉnh ủy đã liên lạc được với ông Lê Văn Lộ, chủ nhà máy cưa ở cầu Thủ Lựu, đặt văn phòng Thường trực Tỉnh

ủy và một bộ phận Ban Tuyên huấn, một bộ phận giao liên tại đó Ông Lê Văn Lộ (quê

ở Long An) là cơ sở của Ban Kinh tài Xứ ủy, ông đã nhận các cán bộ của Tỉnh ủy vào làm công Các đồng chí Hồ Sỹ Hành, Chín Chinh (bộ phận Tuyên huấn) ngày đứng máy cưa, tối biên soạn tài liệu Giao liên Nguyễn Thị Bông (Tư Nghiệp) đóng vai người nấu

ăn cho chủ trại cưa, ngày nấu cơm cho trại cưa, tối đánh máy văn thư, tài liệu6

Sau một thời gian, Ban Tuyên huấn đưa một bộ phận (đồng chí Chín Chinh, Mười Lợi) về đóng ở ấp Tây Long Phước lấy tin đài Hà Nội và một bộ phận (các đồng chí Hai Cẩm, Sáu Danh) cùng một nữ giao liên ở tiệm may thị xã Bà Rịa thu thập tin tức trong tỉnh chuyển về cho Thường trực Tỉnh ủy duyệt rồi đưa về Long Xuyên cho bộ phận Tuyên huấn do đồng chí Hồ Sỹ Hành phụ trách làm bản tin

Long Phước khi đó là một trong những căn cứ quan trọng của Tỉnh ủy Trạm giao liên Tỉnh ủy đặt tại nhà các anh Ngô Văn Đê, Ngô Văn Mạnh ở ấp Tây Huyện ủy Long Điền cũng đặt văn phòng thường trực tại ấp Phước Hữu (nhà má Tư Mì) Các đồng chí lãnh đạo Tỉnh ủy từ Xuân Sơn, Sông Cầu chuyển về Hòa Long, Long Phước Đồng chí Nguyễn Kế Hoa, Bí thư Tỉnh ủy ở nhà anh Sáu Bờ (thầy Hai Chích) ở ấp Phước Hữu, Long Phước; đồng chí Trịnh Phong Đán (Ba Ngọc), Phó bí thư Tỉnh ủy và Văn phòng Tỉnh ủy ở ấp Tây Long Xuyên7 Ngoài hệ thống giao liên công khai, Tỉnh ủy còn có bộ phận giao liên căn cứ Các đồng chí Lê Phong (Hai Phong), Nguyễn Hoàng Long và Nguyễn Văn Vững (Sáu Vững) là những cán bộ giao liên căn cứ có kinh nghiệm, vừa phụ trách đường dây công khai vừa trực tiếp làm giao liên bí mật Khi đường dây công khai gặp trở ngại, cấp ủy cần khai thông liên lạc với trên hoặc huyện nào thì bộ phận giao liên căn cứ cắt rừng, mở đường đến đó để móc nối lại liên lạc

Tháng 10 năm 1955, Mỹ - Diệm tổ chức ”Trưng cầu dân ý”, truất phế Bảo Đại đưa Ngô Đình Diệm lên làm tổng thống Cũng trong tháng 10 năm 1955, Ngô Đình Diệm ra Dụ số 2 nhằm tước quyền sở hữu ruộng đất của nông dân, buộc nông dân phải làm khế ước ruộng đất với bọn địa chủ, truy nộp đủ thuế trong những năm kháng chiến, thu hồi số ruộng đất cách mạng cấp phát cho nông dân Chính quyền Ngô Đình Diệm

đã phơi bày bản chất phản động của chế độ tay sai, đối lập với lợi ích của nhân dân lao động

Phong trào đấu tranh chống ”Trưng cầu dân ý” và chống cướp đất của nông dân diễn ra sôi nổi Tại các thị xã Bà Rịa và Vũng Tàu, cán bộ, đảng viên đã vận động nhân dân không chịu đi bầu cử, nếu buộc phải đi bầu thì tìm cách xé phiếu hoặc bôi lem rồi gấp nhỏ bỏ vào thùng Quần chúng cách mạng tổ chức rải truyền đơn ngay tại nhà thờ

Bà Rịa chống bầu cử, vạch trần bộ mặt bán nước của bè lũ tay sai, kêu gọi giáo dân đấu tranh chống luận điệu bịp bợm của Mỹ ngụy Qua đấu tranh, khối liên minh công nông được củng cố Lực lượng cách mạng ngày càng trưởng thành Vùng Xuân Sơn, Sông

Trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào, Mỹ Diệm tiến hành khủng bố ngày càng dã man phát xít Ngay từ năm 1955, địch đã chôn sống hai cán bộ kháng chiến ở Phước Bửu, trong đó có anh Huỳnh Văn Tuấn, con ông Huỳnh Văn Tờ Giữa tháng 2 năm 1956, địch đã tổ chức vây ráp ở Bình Ba, bắt được đồng chí Phạm Văn Hy, ủy viên Ban cán sự Cao Su Nhân lúc bọn dân vệ sơ hở, đồng chí đã chạy thoát ra rừng, cùng một số cán bộ sống bất hợp pháp như Hà Thúc Đạt, Sáu Kim, Ba Lân, anh Chí, củng cố Ban cán sự Cao Su, móc nối lại cơ sở, lãnh đạo phong trào

Đêm 30 tháng 4 năm 1956, địch đã bắt và tra tấn đến chết, thủ tiêu xác đồng chí Hai Xuân, cán bộ nghiệp đoàn cao su ở Bình Ba, mở đầu thời kỳ khủng bố khốc liệt tại địa bàn này Nhiều cán bộ đảng viên hăng hái hoạt động, bị lộ tiếp tục bị địch bắt bớ, tù đày Trong thời kỳ địch khủng bố ác liệt, quần chúng cách mạng đều hết lòng bảo vệ cán bộ, đảng viên, bảo vệ phong trào cách mạng

Ngày 1 tháng 5 năm 1956, Tỉnh ủy chỉ đạo một cuộc đấu tranh với sự tham gia của hơn 600 công nhân cao su (các sở Xà Bang, Xuân Sơn, Sông Cầu, Bình Ba) và nông dân Hòa Long, Long Phước, kéo xuống Bà Rịa đòi hiệp thương tổng tuyển cử, chống bắt bớ khủng bố trả thù những người kháng chiến Địch đàn áp dã man, bắt đại diện của công nhân, viết khẩu hiệu phản động lên nón, lên áo các má, các chị Bất chấp dùi cui,

xe xịt nước nhiều bà má công nhân cao su dũng cảm lao lên phía trước đoàn người đấu lý với địch, kiên quyết đòi chúng trả những người bị bắt Một bộ phận khác đưa đơn đến Ủy hội quốc tế tại Vũng Tàu, phản đối Mỹ - Diệm vi phạm hiệp định, đòi hiệp thương tổng tuyển cử thống nhất đất nước Trước khí thế đấu tranh của nhân dân, Tỉnh trưởng Bà Rịa buộc phải trả tự do cho những người bị bắt và hứa giải quyết một số yêu sách của nhân dân

Cùng ngày, được sự chỉ đạo thống nhất của Tỉnh ủy, Thị ủy Vũng Tàu tổ chức cuộc mít tinh kỷ niệm ngày Quốc tế lao động với quy mô lớn Đúng 7 giờ sáng ngày 1 tháng 5 năm 1956, hơn 2.000 đoàn viên thuộc 16 nghiệp đoàn đã tập trung về sân Hội trường Thông tin8, đội ngũ chỉnh tề với nhiều băng cờ, khẩu hiệu Ông Hoàng Văn Hương, thư ký Liên hiệp Nghiệp đoàn lao động Vũng Tàu đã diễn thuyết về truyền thống yêu nước của giai cấp công nhân Việt Nam, kêu gọi những người lao động đoàn kết đấu tranh chống áp bức bóc lột, chống ngoại bang xâm lược và nêu những yêu sách gửi nhà cầm quyền đòi tự do hội họp, tự do lập nghiệp đoàn, tự do đi lại làm ăn; giảm thuế môn

8 Nay là Trung tâm triển lãm của tỉnh

Tháng 7 năm 1956, Mỹ Diệm mở chiến dịch ”Trương Tấn Bửu” đánh phá khốc liệt phong trào cách mạng ở các tỉnh miền Đông Nam Bộ Các đồn điền cao su nằm trong địa bàn trọng điểm đánh phá của địch Hàng trăm cán bộ, đảng viên và quần chúng cách mạng trong công nhân ở các đồn điền Bình Ba, Xuân Sơn, Sông Cầu lần lượt bị địch bắt bớ, khủng bố ác liệt Thực hiện âm mưu ”tố cộng”, địch gom thân nhân những gia đình cách mạng về tập trung vào ”khu trù mật” để dễ bề khống chế Chúng bắt bà con xé cờ Đảng, cờ Tổ quốc, gây ly gián, bắt “tố cộng”, buộc con tố cáo cha, vợ

tố chồng, tạo tâm lý nghi ngờ, mất đoàn kết trong quần chúng Nhiều cuộc đấu tranh diễn ra từ các huyện thị đến Ủy hội quốc tế (Vũng Tàu) với sự ủng hộ của các cơ sở và đông đảo đồng bào quanh chợ đưa yêu sách, buộc địch phải tôn trọng Hiệp định Giơnevơ, không được khủng bố, trả thù những người kháng chiến

Chính quyền Ngô Đình Diệm trắng trợn phá hoại Hiệp định Giơnevơ, ban hành quốc sách tố cộng, diệt cộng trên toàn miền Nam Việt Nam Chúng tổ chức nhiều đoàn công dân vụ, dân ý vụ đưa về các xã ấp, phát động chiến dịch tố cộng, diệt cộng rầm rộ nhằm xuyên tạc lịch sử, hạ uy thế của Đảng cộng sản, bôi nhọ cán bộ đảng viên, tô son trát phấn cho chính quyền bù nhìn tay sai Thông qua các chiến dịch tố cộng, địch đã bắt rất nhiều cán bộ, đảng viên và quần chúng cách mạng vào các nhà tù, đồng thời siết chặt chế độ kềm kẹp ở thôn ấp

Cuộc đấu tranh chống tố cộng, diệt cộng ở các thôn ấp diễn ra hàng ngày với nhiều mức độ quyết liệt, không ít trường hợp phải đổ máu và hy sinh Đồng chí Nguyễn Ngọc Cư, Bí thư chi bộ xã An Ngãi bị địch cưỡng bức lên tố cộng trước ba trăm quần chúng, bắt hô các khẩu hiệu phản động Nguyễn Ngọc Cư đã nêu cao khí phách của người cộng sản, đanh thép tố cáo tội ác của Mỹ Diệm và hô to khẩu hiệu: ”Hồ Chí Minh muôn năm”, “đả đảo Ngô Đình Diệm” Địch đã tra tấn đồng chí Nguyễn Ngọc Cư đến chết

Ông Cao Văn Ngọc (sinh năm 1897), cơ sở của chi bộ An Ngãi bị kẻ phản bội chỉ điểm, địch bắt được với tang chứng và tài liệu giấu trong nhà vẫn một mực không khai báo Địch tra tấn ông bằng nhiều cực hình man rợ, đày ông từ Bà Rịa lên Biên Hòa rồi đưa ra Côn Đảo Trong sự đày ải nghiệt ngã tại nhà tù nổi tiếng là “địa ngục trần gian này”, ông đã thể hiện phẩn chất kiên cường bất khuất, không giây phút nào sờn lòng, nhụt chí Ông trở thành ngọn cờ đầu trong cuộc đấu tranh chống ly khai Đảng cộng sản

và hy sinh anh dũng tại Chuồng Cọp Côn Đảo, được cả thế hệ tù chính trị Côn Đảo thời

Mỹ - ngụy tôn vinh là ngôi sao sáng về khí tiết và nhân cách9

Nhiều cán bộ, đảng viên hoạt động hợp pháp ở trường Văn Lương như Nguyễn Văn Đường, Nguyễn Thành Long, Võ Văn Ấn thường xuyên bị địch theo dõi và truy bắt Nhiều lần, các đồng chí phải đấu tranh đến dinh tỉnh trưởng Phước Tuy (Bà Rịa), đến Ủy hội Quốc tế tại Vũng Tàu với sự hỗ trợ của các thầy trò trong trường và phụ

9 Tháng 8-1998, Nhà nước ta đã truy tặng danh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sỹ Cao Văn Ngọc (báo Bà Rịa - Vũng Tàu số ra ngày 9-7-1999)

12

huynh học sinh, với áp lực của quần chúng cách mạng dưới sự chỉ đạo của Thường trực Tỉnh ủy để bảo vệ cán bộ và phát huy ảnh hưởng của ngôi trường cách mạng trong lòng địch Ban Giám hiệu trường đã thành lập Hiệu đoàn học sinh để phát huy vai trò tự quản của học sinh, thành lập Hội phụ huynh học sinh để góp phần chăm lo giáo dục con em

và bảo vệ cán bộ, giáo viên; thành lập đội văn nghệ, đội bóng đá nhằm mở rộng quan hệ giao lưu với các trường, đồng thời qua đó giáo dục lòng yêu nước, trọng chính nghĩa, ghét gian tà Trường phát động phong trào dạy thật tốt, học thật tốt, thi đậu cao Dựa vào thế công khai hợp pháp, đẩy mạnh phong trào đấu tranh, bảo vệ trường, bảo vệ thầy Nhờ đó, ngôi trường cách mạng vẫn tồn tại trong một thời gian dài, trải qua thời kỳ khủng bố khốc liệt nhất của địch, làm tròn nhiệm vụ mà Đảng bộ giao phó, xây dựng được cơ sở chính trị, đào tạo đội ngũ kế tục cho cách mạng, đi đầu trong đấu tranh chính trị, như một mũi xung kích trong giai đoạn lịch sử này10

Hội nghị Tỉnh ủy mở rộng họp tại Sông Ray (Xuân Sơn) giữa lúc chiến dịch Trương Tấn Bửu của địch diễn ra ác liệt Đồng chí Phan Đức (Năm Cần), Bí thư Liên Tỉnh ủy miền Đông về phổ biến chỉ thị 4HBC của Liên Tỉnh ủy, thực hiện chủ trương

“điều lắng” để bảo toàn cán bộ, trong tình hình địch đánh phá ác liệt Tinh thần cơ bản của chỉ thị là: “Điều số cán bộ đã bị lộ đi nơi khác, tạo thế ăn ở hợp pháp, bảo tồn lực lượng; số cán bộ còn có thể bám trụ được tại xã, huyện của mình phải hoạt động khéo léo trong việc ăn ở, đi lại và sinh hoạt với các tổ chức nòng cốt, qua tổ chức nòng cốt nắm các lực lượng quần chúng đấu tranh dân sinh dân chủ; Phải hết sức thận trọng trong việc diệt ác, không được gây tình hình căng thẳng ”11

Nhiều ý kiến trong hội nghị đã phân tích những điểm chưa phù hợp của chỉ thị, khiến cho địa phương rất khó thi hành Thực tế ở địa phương, nhiều cán bộ đã quá lộ12, không thể điều lắng được Hơn nữa, đó là các đồng chí cốt cán, không thể thiếu được của phong trào ở địa phương, được nhân dân địa phương bảo vệ Hội nghị chủ trương vừa thi hành chỉ thị của Liên Tỉnh ủy, chọn cán bộ điều lắng phù hợp với tình hình của Đảng bộ, đồng thời cử đồng chí Nguyễn Văn Hòa (Sáu Nguyên) về Miền, đề nghị Liên Tỉnh uỷ và Xứ ủy nghiên cứu, bổ sung đường lối, phương châm đấu tranh cho phù hợp Vận dụng chủ trương của Liên tỉnh ủy miền Đông Nam bộ, Tỉnh ủy Bà Rịa chỉ đạo giữ lại cán bộ cốt cán, uốn nắn các hoạt động theo hướng thận trọng hơn, hạn chế bớt sự lộ liễu, tránh địch đánh phá phong trào, thực hiện điều lắng một số cán bộ, cho phép những cán bộ đã bị lộ nhiều được chuyển vùng; được phép lợi dụng thân nhân trong bộ máy tề ngụy để duy trì trạng thái công khai hợp pháp, thậm chí tạm thời ngưng hoạt động (Chỉ thị 4HBC) Thực tiễn diễn ra sau đó cho thấy, thực hiện chủ trương điều lắng, không những không bảo vệ được cán bộ mà còn làm cho cán bộ đảng viên bộc lộ nhiều hơn, trong lúc địch đang truy tìm tông tích và thiết lập chế độ khủng bố ngày càng phát xít Nhiều trường hợp ”điều” đi là mất luôn cán bộ, “lắng” rồi là lặn luôn

10 Từ năm 1958, đồng chí Nguyễn Văn Đường đã bị địch bắt, kết án và đày đi Côn Đảo; một thời gian sau, đồng chí Võ Văn Ấn cũng bị địch vây bắt, buộc phải rút vào bí mật; đồng chí Nguyễn Thành Long bị bắt đày đi Tân Hiệp, sau khi ra tù, đồng chí được đưa về căn cứ và được cử làm chủ tịch Ủy ban Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tỉnh (1962) Thường trực Tỉnh ủy vẫn tiếp tục chỉ đạo một số cán bộ cốt cán duy trì trường Văn Lương cho đến năm 1962, trường Văn Lương mới giải thể Hơn 100 học sinh trường Văn Lương và nhiều thầy cô giáo đã thoát ly, tham gia kháng chiến Gần 50 người đã hy sinh anh dũng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ

11 Hồi ký của đồng chí Nguyễn Văn Hòa tức Nguyễn Văn Nguyên, nguyên ủy viên Ban Thường vụ, Thường trực Tỉnh ủy Bà Rịa 1955-1960 Tài liệu của Phòng Lịch sử Đảng, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, bản viết tay của tác giả cung cấp trang 16-17

12 Như các đồng chí Nguyễn Văn Nghiệp, Trần Văn Minh, Lê Minh Châu ở Long Điền, Lê Văn Diệu, Nguyễn Triệu Khải ở Vũng Tàu, Lê Minh Nguyện, Nguyễn Trọng Vĩ, Tám Thành ở Xuyên Mộc

13

Ngày 22 tháng 10 năm 1956, Ngô Đình Diệm ra Sắc lệnh 147/NV thay đổi địa giới và tên gọi các tỉnh; hợp nhất tỉnh Bà Rịa và thành phố Vũng Tàu thành tỉnh Phước Tuy; lập thêm quận Long Lễ và Chi khu Long Lễ, quận lỵ và chi khu đóng tại Hòa Long

Mỹ - Diệm gấp rút tạo ra một đội ngũ tay sai trung thành với chúng, dựng lên bộ máy thống trị từ tỉnh đến xã ấp, bao gồm những tên phản động, những tên đầu hàng phản bội cách mạng, bọn ác ôn có nhiều nợ máu với nhân dân Đại tá Nguyễn Văn Quan được đưa lên làm Tỉnh trưởng Bà Rịa

Ở thị xã Vũng Tàu, sau khi đồng chí Lê Văn Diệu Bí thư Thị ủy mất liên lạc với

tổ chức, Thường trực Tỉnh ủy cử đồng chí Hồ Sỹ Hành, Phó Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy

về phụ trách công tác xây dựng cơ sở, chuẩn bị chỗ ở và làm việc cho cơ quan Tỉnh ủy

ở Vũng Tàu Đồng chí Hồ Sỹ Hành đã tập hợp cán bộ, đảng viên và các cơ sở cũ của Thị ủy, chuẩn bị địa bàn cho Tỉnh ủy dời về làm việc tại Vũng Tàu13 Tháng 10 năm

1956, Tỉnh ủy phân công đồng chí Nguyễn Văn Trân (tức Xuân Sơn) làm Bí thư Thị ủy Vũng Tàu; đồng chí Lê Văn Thâm (Chín Sanh) làm Phó Bí thư, phụ trách công tác binh vận, giao liên và chi bộ Thắng Tam Ban Chấp hành huyện ủy còn có các đồng chí Cố Văn Tư (Tư Nhiễu) trực tiếp làm Bí thư chi bộ Thắng Nhì; đồng chí Năm Vịnh phụ trách phụ nữ14 Các chi bộ Thắng Tam, Thắng Nhì; Chi bộ Khóm Lưới được khôi phục và phát triển Thị ủy tổ chức được hai chi đoàn Thanh niên, đồng chí Hoàng Kim là Bí thư chi đoàn Xóm Rẫy, đồng chí Hải phụ trách Bí thư chi đoàn khu vực các ấp ven Núi Lớn Các nghiệp đoàn Nhà đèn, Nghiệp đoàn Chài lưới và Nghiệp đoàn Bồi bếp hoạt động khá mạnh

Giữa năm 1957, Tỉnh ủy Quyết định thành lập Huyện ủy Châu Thành, đồng chí Nguyễn Văn Nghiệp (Tư Hoàng Sào) làm Bí thư, đồng chí Trần Văn Nhượng (Tư Quy)

là Phó Bí thư, đồng chí Phạm Văn Hy là uỷ viên Ban Thường vụ huyện uỷ, Bí thư Ban cán sự cao su Ban cán sự cao su cùng các chi bộ Hòa Long, Long Phước và các xã Nam

- Bắc lộ 15 đặt trực thuộc Huyện ủy Châu Thành Huyện ủy Châu Thành lãnh đạo một địa bàn rộng lớn từ Hòa Long, Long Phước lên đến Đông và Tây lộ 2, Nam - Bắc lộ 15, đồng thời làm nhiệm vụ chuẩn bị xây dựng căn cứ bí mật cho Tỉnh ủy

Dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy và các huyện ủy, nhiều cuộc đấu tranh chính trị đã diễn ra sôi nổi với sự tham gia của hàng ngàn lượt người, có sự kết hợp giữa công nhân cao su và nông dân, giữa nông thôn và ven đô, đô thị, có sự phối hợp nhiều lực lượng,

từ nhiều hướng kéo về quận lỵ, tỉnh lỵ, làm rối loạn bộ máy thống trị của chúng Các cuộc đấu tranh chính trị thường kết hợp với các khẩu hiệu binh vận như: “chống bắt lính”, “bồi thường cho các gia đình có con chết trận” nhờ đó tranh thủ được đông đảo binh lính, hạn chế sự khủng bố, đàn áp

Trong thời kỳ đấu tranh chính trị, nhiều cơ sở Đảng tiếp tục bị tổn thất Mặc dù

tổ chức bí mật, song hoạt động công khai và đấu tranh công khai khiến các cán bộ đảng viên trung kiên, hăng hái sớm bị lộ; khi địch khủng bố thì những nơi có phong trào đấu tranh mạnh và các cán bộ đảng viên, quần chúng cách mạng tích cực bị tổn thất nặng Tâm tư tình cảm của cán bộ, đảng viên và cơ sở cách mạng không khỏi những băn khoăn

lo lắng trước tổn thất ngày càng to lớn của phong trào Nhiều đồng chí không thể hoạt

13 Sau đồng chí Hồ Sỹ Hành, đồng chí Nguyễn Thị Bông cùng một bộ phận giao liên công khai đã về Vũng Tàu, cùng đồng chí Trịnh Phong Đán, Bí thư Tỉnh ủy Hồi ký của đồng chí Nguyễn Văn Hòa tức Nguyễn Văn Nguyên, nguyên ủy viên Ban Thường vụ, Thường trực Tỉnh ủy Bà Rịa 1955-1960 Tài liệu của Phòng Lịch sử Đảng, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, bản viết tay của tác giả cung cấp trang 8-9

14 Lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và nhân dân thành phố Vũng Tàu (1954-1975) Thành ủy Vũng

Tàu xuất bản tháng 4-2000, tr24

14

động hợp pháp trong dân, phải tạm lánh ra rừng, bí mật xây dựng các lõm căn cứ ở các khu vực đông và tây lộ 2, để tiếp tục gây dựng phong trào, xây dựng cơ sở, lãnh đạo quần chúng đấu tranh

2 Đảng bộ chỉ đạo vũ trang tuyên truyền hỗ trợ đấu tranh chính trị (1957-1959):

Do những đặc điểm riêng, Bà Rịa - Vũng Tàu có điều kiện hình thành lực lượng

vũ trang khá sớm Từ năm 1955, sau nhiều trận đọ súng với quân đội Sài Gòn, lực lượng Bình Xuyên bại trận chạy về đóng quân rải rác từ rừng Sác, núi Thị Vải, rừng giồng Châu Pha, Cẩm Mỹ, Bình Ba Cây Táo Liên tỉnh ủy Miền Đông Nam bộ đã cử một phái đoàn vào gặp Bộ Tham mưu Bình Xuyên tại ngã ba An Thịnh (5-1955) để bàn việc liên hiệp với cách mạng chống chế độ Mỹ - Diệm

Cuộc thảo luận thứ hai (9-1955) ở cấp cao hơn gồm các đồng chí Võ Văn Khánh,

Bí thư Liên tỉnh ủy Miền Đông Nam bộ, Hoàng Đạo, Phó Ban binh vận Xứ ủy và Nguyễn Trọng Tâm, cán bộ binh vận Liên tỉnh ủy Khi ấy, Bảy Viễn đã được tình báo Pháp đưa đi Paris qua đường Nam Vang Phái đoàn ta đã thuyết phục được Trung tá Võ Văn Môn, chỉ huy một tiểu đoàn Bình Xuyên ly khai, đưa về nuôi dưỡng ở Xuyên Mộc một thời gian rồi chuyển lên Chiến khu Đ, xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng miền Đông Nam bộ15

Tỉnh ủy đã giao nhiệm vụ cho đồng chí Võ Văn Thiết về lộ 15 vận động các toán tàn quân Bình Xuyên đi theo cách mạng, cải biến thành đội vũ trang tuyên truyền Đầu năm 1956, đồng chí Nguyễn Văn Đô (cán bộ của Phú Mỹ) vận động được đại úy Nguyễn Văn Đây và 12 lính Bình Xuyên đang náu tại Rẫy Thơm (Phú Mỹ) mang theo 13 khẩu súng (có một trung liên) đưa về căn cứ bí mật ở Thị Vải Tháng 12 năm 1956, gần 500

tù chính trị đã phá khám Biên Hòa, vượt ngục thắng lợi Cán bộ đảng viên vượt ngục tập hợp thành từng đoàn, cắt rừng trở về các địa phương tiếp tục công tác Đòan tù chính trị tỉnh Bà Rịa (gần 20 đồng chí) do đồng chí Trần Văn Bửu (Sáu Tâm) phụ trách trở về vùng căn cứ Hắt Dịch tháng 1 năm 1957 Đồng chí Lê Minh Hà đã thay mặt Tỉnh ủy giao nhiệm vụ cho đồng chí Trần Văn Bửu tổ chức cho anh em học tập chính trị, kiểm điểm tại căn cứ và tổ chức lại dưới hình thức vũ trang tuyên truyền

Đoàn tù chính trị thứ hai gồm hơn 100 đồng chí thuộc các tỉnh Sài Gòn - Gia Định và miền Tây Nam bộ do đồng chí Sáu Chuộng phụ trách cũng cắt rừng về Hắt Dịch

để tìm đường trở về địa phương Cùng thời gian này, đơn vị vũ trang do Nguyễn Quốc Thanh phụ trách được Liên Tỉnh ủy miền Đông Nam bộ điều từ rừng Sác (Nhơn Trạch)

về rừng giồng, hoạt động từ suối Tà Ngân (một nhánh của Suối Cả) đến Hắt Dịch với nhiệm vụ xây dựng căn cứ, đón và bảo vệ các đoàn tù chính trị vượt ngục, tạo điều kiện giúp các đoàn tù chính trị trở về địa phương

Sau khi bảo vệ đoàn tù chính trị miền Tây Nam bộ và Sài Gòn - Gia Định vượt rừng Sác về địa phương, đơn vị của Nguyễn Quốc Thanh đã được lệnh trở lại xây dựng căn cứ Hắt Dịch, từ tháng 5-195716 Trên địa bàn Bà Rịa Vũng Tàu đã hình thành hai đội vũ trang tuyên truyền, một đội của tỉnh Bà Rịa đóng ở Hắt Dịch do đồng chí Trần

15 Cùng thời gian này, Liên Tỉnh ủy miền Đông Nam bộ đã bố trí cho đồng chí Nguyễn Quốc Thanh, đảng viên cộng sản vào một đơn vị Bình Xuyên ly khai ở rừng Sác do Nguyễn Văn Phú làm Đại đội trưởng Nguyễn Văn Phú là cơ sở binh vận của ta từ kháng chiến chống Pháp Huyện ủy Long Thành (Biên Hòa) đã đưa được 15 thanh niên cốt cán vào lực lượng Bình Xuyên ly khai Đại đội trưởng Nguyễn Văn Phú tử trận (3-1956), Nguyễn Quốc Thanh chỉ huy đơn vị Đầu năm 1957, Liên Tỉnh ủy miền Đông điều đơn vị về hoạt động ở Bà Rịa

16 Sáu đồng chí trong đoàn tù chính trị của miền Tây Nam bộ và Sài Gòn - Gia Định tình nguyện ở lại, tham gia đơn vị C.40, trong đó có đồng chí Đỗ Văn Chương (Ba Liên), sau này là chính trị viên tiểu đoàn 445

15

Văn Bửu và đồng chí Đỗ Văn Chương (Ba Liên) phụ trách (tương đương tiểu đội) và đội thứ hai của miền đóng ở khu vực Phước Thái do đồng chí Nguyễn Quốc Thanh phụ trách Đó là những đơn vị tiền thân của lực lượng vũ trang Bà Rịa - Vũng Tàu Quán triệt chủ trương chuyển phương thức đấu tranh mà Tỉnh ủy đã đề ra, các Đảng bộ đã tuyển chọn những cơ sở cốt cán cài vào hàng ngũ địch Thị ủy Vũng Tàu xây dựng được nhiều cơ sở trong bộ máy ngụy quyền ở Vũng Tàu, xây dựng các nhân viên gácdan ở nhiều biệt thự gần dinh Ông Thượng (Bãi Trước) để đặt cơ quan Văn phòng Tỉnh ủy và một bộ phận Ban Tuyên huấn, Ban giao liên Tỉnh ủy Tranh thủ lúc địch đang tạo lập

bộ máy ngụy quân ngụy quyền, các huyện ủy đều tích cực chỉ đạo việc cài người vào hàng ngũ địch Các chi bộ đã lựa chọn nhiều đoàn viên, thanh niên tích cực đưa vào dân

vệ Ở Long Mỹ (Long Điền), Phước Lợi (Đất Đỏ), Long Phước, Hắt Dịch (Châu Thành), các cơ sở ta đưa vào chiếm tới 1/2 bộ máy tề ngụy Nhiều đảng viên được đưa vào nắm giữ các chức vụ chủ chốt của nghiệp đoàn cao su các sở Bình Ba, Cẩm Mỹ, Hàng Gòn, Ông Quế, Xuân Sơn, Xà Bang Xã Long Tân nắm được cả Chủ tịch Hội đồng hương chính và công an, dân vệ, bảo vệ được cán bộ nằm vùng Chi bộ Bình Giã tổ chức được anh Bảy Bét, một cơ sở mật trong Hội đồng hương chính, cung cấp được nhiều tin tức quan trọng Đồng chí Hải được bố trí vào Tổng đoàn dân vệ Long Điền đã cung cấp nhiều tin tức về âm mưu và hoạt động của địch, góp phần bảo vệ cán bộ và cơ sở cách mạng sau được rút ra và trở thành cán bộ binh vận cốt cán của địa phương Các xã Long

Mỹ, Phước Lợi (Đất Đỏ), Long Phước, Hoà Long, Hắt Dịch (Châu Thành), các cơ sở ta đưa vào chiếm 1/2 bộ máy tề ngụy

Huyện ủy Đất Đỏ17 làm tốt công tác binh vận, khống chế được lực lượng dân vệ Đất Đỏ Huyện ủy đứng chân ở xã Phước Lợi, phát động phong trào vùng Đất Cát gồm

4 xã Phước Lợi, Long Mỹ, Hội Mỹ và Phước Hải Đồng chí Dương Duy Nhất (Tư Nhất), đoàn viên Thanh niên lao động ưu tú được bồi dưỡng, kết nạp đảng rồi bố trí làm cơ sở nội tuyến của ta với chức vụ Đoàn phó Tổng đoàn dân vệ đã chi phối toàn bộ lực lượng dân vệ ở Phước Lợi, phục vụ công tác bảo vệ cán bộ và các cuộc họp của huyện ủy thường tổ chức ở Phước Lợi Khi có dấu hiệu bị lộ, các cơ sở đã đem vũ khí ra căn cứ xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng

Nhiều người trong bộ máy ngụy quân ngụy quyền vốn có lòng yêu nước, có cảm tình với cách mạng cũng tỏ thái độ bất bình với chính sách độc tài gia đình trị và thân

Mỹ của chính quyền Ngô Đình Diệm, không tiếp tay cho chúng khủng bố cách mạng Ông Lưu Văn Việt (Bảy Cò), chủ tịch Hội đồng hương chính xã An Ngãi đã không tố cáo một cán bộ kháng chiến nào ở địa phương trong suốt chiến dịch Trương Tấn Bửu (1956) và những năm sau này

Từ năm 1957, cơ quan Tỉnh ủy từ Long Điền được dời về hẳn thị xã Vũng Tàu Tỉnh ủy rút đồng chí Nguyễn Xuân Sơn (Tám Trân) về làm Chánh Văn phòng Tỉnh ủy Đồng chí Lê Văn Thâm phụ trách Bí thư Thị ủy Vũng Tàu; đồng chí Hà Thúc Đạt (Bảy Cao) từ Ban cán sự Cao Su chuyển vùng về làm Phó bí thư; Thị ủy còn có các đồng chí

Cố Văn Nhiễu, nữ đồng chí Năm Vịnh Thị ủy Vũng Tàu bố trí cho các đồng chí lãnh đạo tỉnh, kể cả đồng chí Bí thư, Phó bí thư ăn ở trong nhà dân và được đồng bào bảo vệ rất chu đáo Đồng chí Trịnh Phong Đán, Bí thư Tỉnh ủy ở nhà ông Nguyễn Văn Phúc (Ba nước mía) dưới chân Núi Lớn18 Ban binh vận tỉnh đóng ở khu vực Xóm Vườn và

17 Đồng chí Nguyễn Văn Kim (Ba Giảo) là Bí thư, đồng chí Trần Văn Minh là Phó Bí thư, các đồng chí Lê Thành

Ba, Nguyễn Hoan là ủy viên Ban Thường vụ

18 Nay là số 46 đường Thành Thái, Phường 1, thành phố Vũng Tàu

16

nắm các cơ sở làm gác dang tại các khu biệt thự ven Bãi Trước Ban giao liên (bộ phận công khai) đặt ở Xóm Mới (tiệm may của chị Mười Ẩn) Bộ phận Tuyên huấn Tỉnh ủy

do đồng chí Hồ Sỹ Hành phụ trách đặt tại Xóm Lưới (nhà đồng chí Huỳnh Đình Danh)19

Thị ủy xây dựng được các cơ sở là nhà Chùa, nhà ở của các viên chức cũ của Pháp có địa thế thuận lợi khi đi lại làm việc để đặt cơ quan của Tỉnh ủy Văn phòng Tỉnh

ủy lúc đầu đặt tạm tại Chùa Phổ Minh20 Khi sư bà trụ trì biết được đây là cán bộ Cộng sản còn ở lại, bà đã hết lòng bảo vệ và tạo điều kiện cho văn phòng làm việc Sau một thời gian, văn phòng lại dời về đóng ở nhà ông Pière Chapui’s dưới chân Núi Nhỏ21

Ông Piére Chapui’s là Trưởng đài Hải Đăng của Pháp ở Núi Nhỏ Vũng Tàu đã nghỉ hưu Ông là người Pháp lai Việt (cha Pháp mẹ Việt Nam) sau ngày đình chiến (20-07-1954), ở lại cùng con gái Khi cán bộ Thị ủy Vũng Tàu lần đầu đến tiếp xúc đặt vấn

đề mượn nhà ông làm văn phòng Tỉnh ủy, ông đã vui vẻ nhận lời Ông nói:”Trong đời tôi, ở Việt Nam có hai người tôi quý trọng nhất đó là Chủ tịch Hồ Chí Minh và đại tướng

Võ Nguyên Giáp Nếu các ông tin tôi muốn đến ở đây thì tôi sẵn sàng giúp đỡ Các ông

ở đây nếu có gì bất trắc xảy ra, dù có chết tôi cũng không ân hận Trái lại tôi rất vinh dự được chết vì cách mạng Việt Nam, vì quê mẹ của tôi”22 Ông nhận những cán bộ cách mạng ở nhà ông là người làm công, giúp việc, hàng tháng trả lương Chị Nguyễn Thị Bông (Tư Nghiệp), nhân viên văn thư và giao liên của văn phòng Tỉnh ủy được bố trí làm người ở mướn nấu ăn cho ông Piére Chapui’s, ban ngày lo quét dọn, tưới cây, đi chợ nấu cơm, buổi tối làm công tác văn thư, in ấn phát hành tài liệu, sáng hôm sau đem

ra chợ giao cho trạm đầu mối

Thị ủy Vũng Tàu xây dựng được nhiều đầu mối tiếp nhận và chuyển văn thư, đưa đón cán bộ Điểm giao nhận của giao liên Nguyễn Thị Bông là nhà bà Âu Thị Ngừa Bà

có hai điểm liên lạc, khi tại nhà, khi thì giao nhận tại sạp bán hàng ngoài chợ Chị Mười

Ẩn và chị Võ Thị Cấn là đầu mối giao liên công khai của Tỉnh ủy đi về Liên Tỉnh ủy,

Xứ ủy và xuống các huyện trong tỉnh Chị Mười Ẩn đã mở thêm tiệm may tại nhà (đường Nguyễn Trường Tộ) cùng chị Võ Thị Cấn làm nghề may sinh sống và làm đầu mối liên lạc

Thị ủy Vũng Tàu tập hợp quần chúng lao động rộng rãi vào các nghiệp đoàn, do các cơ sở cốt cán nắm Các nghiệp đoàn thợ may, nghiệp đoàn xích lô máy, nghiệp đoàn chài lưới, nghiệp đoàn bồi bếp - gác dang, nghiệp đoàn buôn gánh bán bưng được củng

cố và tập hợp được đông đảo quần chúng nhân dân Thị ủy Vũng Tàu đã phát triển được hàng trăm trung kiên, cốt cán Xóm Vườn, Xóm Lưới, Xóm Rẫy (Thắng Tam), Xóm Mới, Bến Đình (Thắng Nhì), khu vực các biệt thự Bãi Trước (Châu Thành) đã hình thành các lõm chính trị, bảo vệ cán bộ Các biệt thự của người Pháp thường chỉ sử dụng vào ngày nghỉ cuối tuần, là nơi gặp gỡ hội họp khá an toàn cho các đồng chí lãnh đạo Tỉnh ủy và Thị ủy Nhiều nhà tư sản, tiểu thương, tiểu chủ ở Vũng Tàu đã quan hệ với

ta và có nhiều đóng góp trong cuộc kháng chiến chống Pháp, nay vẫn tích cực ủng hộ tài chính cho cách mạng

Trước tình hình Mỹ - Diệm trắng trợn phá hoại Hiệp định Giơnevơ thẳng tay đàn

áp bắn giết, bắt bớ giam cầm hàng vạn cán bộ, đảng viên quần chúng yêu nước ở Miền Nam, nhiều nơi nhân dân thiết tha đề nghị với Đảng dùng vũ khí diệt ác ôn Xứ ủy Nam

19 Ban Tuyên huấn còn một bộ phận ở Xóm Bún Long Điền và một bộ phận ở Trại cưa Nguyên Tử (thị xã Bà Rịa)

20 Số 110 đường Nguyễn Thái Học, nay là đường Ba Cu

21 Nay là nhà số 86 Phan chu Trinh, đã được công nhận là di tích lịch sử cách mạng

22 Báo Bà Rịa - Vũng Tàu số ra ngày 14-7-1999

17

bộ đã chủ trương vũ trang tự vệ và vũ trang tuyên truyền trong một chừng mực để hỗ trợ cho đấu tranh chính trị Đồng chí Nguyễn Văn Chí (Sáu F) được Liên Tỉnh ủy miền Đông Nam Bộ cử về Bà Rịa truyền đạt chủ trương này cho Tỉnh ủy Bà Rịa

Tháng 5 năm 1957, Thường trực Tỉnh ủy tổ chức lớp học tập tài liệu Đường lối cách mạng miền Nam tại giồng Bằng Lăng (căn cứ Núi Nghệ, thuộc địa phận xã Hoà Long) quán triệt chủ trương của Xứ ủy Vận dụng chủ trương vũ trang tự vệ của Xứ ủy, chi bộ xã Xuyên Mộc tổ chức diệt dân vệ Bảy Xuân, mật báo viên chi khu Xuyên Mộc (tháng 10-1957) và ám sát tên Lê Văn Quých tự Ba Sanh, phó đại diện kiêm cảnh sát xã Xuyên Mộc (tháng 11-1957) Đây là một trong những vụ diệt ác khá sớm ở Bà Rịa - Vũng Tàu

Lớp học tập tài liệu Đường lối cách mạng miền Nam thứ hai được Tỉnh ủy tổ chức vào tháng 1 năm 1958 tại xã Thừa Tích, huyện Xuyên Mộc, đồng chí Trịnh Phong Đán chủ trì, tham dự có các đồng chí Nguyễn Văn Nguyên, Huỳnh Ngọc Hay (tự Hai Giò), Lê Minh Hà, Nguyễn An Tri Đồng chí Lê Minh Hà được Tỉnh ủy giao nhiệm vụ chỉ đạo địa bàn huyện Xuyên Mộc, đồng chí Huỳnh Ngọc Hay (Hai Giò) chỉ đạo huyện Đất Đỏ Theo chỉ thị của Liên Tỉnh ủy miền Đông Nam bộ, Hội nghị kiểm điểm việc bắt cóc và thủ tiêu tên Bảy Xuân và vụ ám sát tên Lê Văn Quých Các đảng viên ở Xuyên Mộc đều xác nhận rằng cả hai vụ trên đều do chi bộ xã tự động diệt, (lấy danh nghĩa lực lượng vũ trang Bình Xuyên) mà không có chủ trương của Huyện ủy23

Nhằm hỗ trợ cho phong trào đấu tranh chính trị, đội vũ trang tuyên truyền của tỉnh do đồng chí Trần Văn Bửu (Vũ Tâm) chỉ huy đã tiến công đoàn xe chở tiền vào dinh điền Thanh Tóa (Xuyên Mộc Trận đánh này ta còn thu được một số tiền để giải quyết vấn đề hậu cần trong căn cứ24 Với sự hỗ trợ của 5 đội viên đội vũ trang tuyên truyền, Huyện ủy Châu Thành tổ chức diệt tên Cỏn, công an xã Hòa Long, một tên phản bội nguy hiểm, khiến bọn ác ôn ở khu vực Tam Long co lại Sau trận này, đơn vị được lệnh ngưng các hoạt động vũ trang, diệt ác, rút toàn bộ lực lượng về Rạch Chanh Chủ trương của Đảng chưa cho phép phát triển lực lượng vũ trang và đấu tranh vũ trang

Đầu năm 1958, Ban quân sự Miền đã cử đồng chí Lê Minh Thịnh (Sáu Thịnh) đưa một tiểu đội và một máy VTĐ về Bà Rịa tổ chức lực lượng vũ trang Sau hơn 20 ngày cắt rừng, lội suối, băng sông, vượt đường 20 và quốc lộ I, đoàn cán bộ quân sự miền do hai giao liên Ba Viên và Nguyễn Thanh Toàn dẫn đường đã về tới Suối Cả

Giữa năm 1958, tại Suối Quýt, Đơn vị C.40 được thành lập, đồng chí Lê Minh Thịnh làm Chỉ huy trưởng, đồng chí Nguyễn Quốc Thanh là chỉ huy phó Đơn vị có hơn

40 cán bộ chiến sỹ, phiên chế thành hai trung đội, vũ khí mới đủ trang bị cho một trung đội Đơn vị có một chi bộ Đảng25 và một chi đoàn Thanh niên lao động Căn cứ của đơn

vị đóng ở khu vực Hắt Dịch (Bưng Lùng) Nhiệm vụ trước mắt là củng cố lực lượng, vũ trang tuyên truyền hỗ trợ cho đấu tranh chính trị dưới danh nghĩa lực lượng vũ trang giáo phái

Từ Hắt Dịch, lực lượng vũ trang đã mở rộng các lõm căn cứ về Phước Thái, Cẩm

Mỹ, Xuân Sơn, Hòa Long, Long Phước, Bàu Lâm, Xuyên Mộc Các đồng chí Lê Minh

23 Ngụy quyền tố cáo vụ diệt ác của Bà Rịa đến Ủy hội quốc tế và Ban Liên hợp đình chiến hai bên, do đó, Liên Tỉnh ủy miền Đông Nam bộ mới chỉ đạo kiểm điểm rút kinh nghiệm

24 Trận này ta thu được 25000 tiền xanh (lúc đó là con số rất lớn) Đơn vị được cấp lại 5000đ nuôi quân

25 Chi bộ có ba đảng viên; Lê Minh Thịnh, Nguyễn Quốc Thanh và Đỗ Văn Chương (Ba Liên), tháng 4-1959, kết nạp đảng viên mới là Nguyễn Minh Ninh

18

Hà (Tỉnh ủy viên), Đỗ Văn Chương (Chi ủy viên C.40), biên soạn các tài liệu “Chiến đấu vì ai”, “Khó khăn khắc phục” huấn luyện cho đơn vị Đơn vị tổ chức huấn luyện những bài quân sự cơ bản, dành phần lớn thời gian học chính trị và xây dựng căn cứ và sản xuất tự túc, làm rẫy, trồng luá, bắp, mỳ, lấy mật ong, lượm trái ươi, bứt mây, đẽo cột chèo rồi nhờ các cơ sở đưa đi bán lấy tiền mua nhu yếu phẩm tự túc hậu cần, có lúc thiếu muối, phải đốt tre nứa ăn thay Toàn bộ hoạt động của đơn vị đều phải giữ bí mật tuyệt đối, kể cả với đồng bào Đồng chí Tô Văn Sinh phụ trách VTĐ của đơn vị có nhiều sáng kiến, cải tiến thiết bị VTĐ, phục vụ hiệu quả cho việc liên lạc về Liên Tỉnh ủy và Ban quân sự Miền Sự thành lập đơn vị 40 là một sự kiện quan trọng đánh dấu bước khởi đầu hình thành và phát triển lực lượng vũ trang ở Bà Rịa - Vũng Tàu trong kháng chiến chống Mỹ

Hội nghị Thường trực Tỉnh ủy ngày 1 tháng 9 năm 1958 ở tại giồng Bằng Lăng (Núi Nghệ, xã Hoà Long) quán triệt các tài liệu: Chỉ thị đấu tranh dân sinh dân chủ; Chỉ thị chống bắt lính; Phương châm công tác binh vận Lớp huấn luyện mở rộng cho các Huyện ủy viên được tổ chức tháng 11 năm 1958 tại căn cứ Núi Nghệ (Hòa Long), đồng chí Nguyễn Văn Nguyên (Thường trực Tỉnh ủy) và đồng chí Nguyễn Văn Kim (Ba Giảo, Tỉnh ủy viên) là giảng viên Lớp có 18 học viên (4 nữ), học các tài liệu: Đường lối cách mạng miền Nam, Bản tổng kết 5 bước công tác, Sống vĩ đại - chết quang vinh Sau lớp học, mỗi học viên tự kiểm thảo và thu hoạch Tại Hội nghị này, đồng chí Nguyễn An Tri ủy viên Ban Thường vụ, được cử phụ trách giao liên và binh vận thay đồng chí Huỳnh Ngọc Hay26 Đồng chí Lê Văn Thâm được bổ sung vào Tỉnh ủy, chỉ đạo vùng Đất Đỏ

Ngày 1 tháng 12 năm 1958, Mỹ Diệm đầu độc hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ và đồng bào yêu nước ta ở nhà tù Phú Lợi Phẫn uất trước hành động man rợ của giặc, nhân dân các xã vùng lộ 2 và khu vực Tam Long đã kéo về Bà Rịa đấu tranh Trước khí thế đấu tranh, tên tỉnh trưởng Phước Tuy phải trực tiếp ra nhận đơn tố cáo, vờ hứa hẹn can thiệp trả tự do cho những người chúng đang giam giữ tại khám đường Bà Rịa Nhiều cán bộ, đảng viên và quần chúng cách mạng đã tỏ rõ phẩm chất cách mạng trung kiên trước sự tàn bạo của kẻ thù

Đồng chí Tám Quảng, phó bí thư chi bộ xã Bình Châu (Xuyên Mộc) bị địch tra tấn bằng kiểu bắt nằm ngửa, đổ nước xà phòng vào miệng đến ngộp thở nhưng vẫn một mực không khai Anh Mười Thọ là quần chúng nòng cốt bị tra tấn dã man nhưng hồ sơ của anh, địch không ghi được một dòng nào Ông Phan Ngang (Ba Ngang), cốt cán của Bưng Riềng bị địch đày ra Côn Đảo đã tham gia cuộc đấu tranh chống ly khai rất kiên cường và hy sinh anh dũng tại Côn Đảo Anh Khải cơ sở nòng cốt, anh Bê đảng viên chi

bộ Nhu Lâm (người dân tộc Châu Ro), bị tra tấn đủ kiểu vẫn không khai báo; anh Khải

bị đánh đến chết, anh Bê bị đày ra Côn Đảo Đồng chí Nguyễn Văn Cư, đảng viên chi

bộ Bàu Lâm, bị địch tra tấn đến chết, giữ vẹn toàn khí tiết Huyện ủy Xuyên Mộc cử các đồng chí Lê Minh Nguyện, Nguyễn Hoan về Bình Châu vận động quần chúng đấu tranh tại Ủy hội quốc tế ở Vũng Tàu đòi thả những người bị bắt

Trước sức mạnh đấu tranh của nhân dân ta ở miền Nam, Mỹ Diệm ngày càng phát xít hóa bộ máy thống trị của chúng Tháng 5 năm 1959, Ngô Đình Diệm ban hành luật 10/59, đặt cộng sản ra ngoài vòng pháp luật Đồng chí Nguyễn Đình Dương phó bí thư Thị ủy Bà Rịa, đồng chí Lê Văn Đát, Huyện ủy viên Long Điền và hàng chục đồng

26 Đồng chí Huỳnh Ngọc Hay quê ở Tây Ninh, được tăng cường về làm Trưởng Ban Binh vận Tỉnh ủy Bà Rịa, bị địch bắt, tra tấn dã man, nhưng đồng chí vẫn kiên cường bảo vệ Đảng, bảo vệ cơ sở đến hơi thở cuối cùng

19

chí, đồng bào yêu nước ta bị giặc giết hại, tra tấn đến chết trong tù hoặc quẳng xuống sông rạch thủ tiêu Hàng trăm đồng chí đồng bào sống quằn quại trong lao tù của địch Trước sự khủng bố điên cuồng của địch, nhân dân Bà Rịa - Vũng Tàu vẫn một lòng chí cốt cách mạng Đồng chí Nguyễn Thị Bạch Tuyết (Sáu Tuyết), bí thư Thị ủy Bà Rịa và các đồng chí khác vẫn được nhân dân bảo vệ, hoạt động ngay tại thị xã Bà Rịa, nơi mà mạng lưới mật vụ, binh lính địch bố trí dày đặc Nhân dân Vũng Tàu vẫn nuôi dưỡng và bảo vệ đồng chí Bí thư Tỉnh ủy và nhiều cán bộ Văn phòng Tỉnh ủy ngay giữa lòng thị

xã Vũng Tàu

Ở các sở cao su và các xã ven lộ 2, cán bộ đảng viên vẫn bám trụ trong dân, được nhân dân chở che đùm bọc Ở Bình Ba, Xuân Sơn, Hòa Long, Long Phước, Long Tân Chi bộ Đảng vẫn tồn tại trong dân Mặc dù nhiều cán bộ, đảng viên bị bắt, bị tù, bị tra tấn đến chết nhưng các đồng chí còn lại vẫn bám trụ, tiếp nối lãnh đạo phong trào Các chi đoàn Thanh Lao (Thanh niên Lao động) được củng cố và phát triển, nhất là ở Bình

Ba, Xuân Sơn và các xã ở khu vực Tam Long Đây là lực lượng nòng cốt cho phong trào

vũ trang khởi nghĩa sau này Lực lượng binh vận được cài trong bộ máy ngụy quân ngụy quyền các cấp đã phát huy tác dụng trong việc bảo vệ cán bộ đảng viên và là cơ sở cho Đảng bộ phát động phong trào khi có chủ trương Đồng khởi và chuyển lên đấu tranh vũ trang

3 Phát động đồng khởi và chuyển lên đấu tranh vũ trang (1959-1960):

Từ cuối năm 1959, do địch khủng bố ngày càng phát xít, nhiều cán bộ đảng viên không còn điều kiện hoạt động hợp pháp đã buộc phải chuyển phương châm bất hợp pháp, hình thành các lõm căn cứ bí mật tại Châu Pha (Hắt Dịch), Cửa Lấp (Vũng Tàu), rừng Minh Đạm (Long Đất), Hòa Long, Long Phước, Thị Vải (Châu Thành), rừng cao

su lộ 2 Nhiều cán bộ ở các xã bị lộ cũng rút vào rừng, chuyển phương châm hoạt động, chuẩn bị cho bước phát triển mới của cách mạng

Tỉnh ủy chỉ đạo lực lượng giao liên tập trung mở đường dây bí mật, liên lạc về Khu ủy và Trung ương Cục Từ tháng 6 năm 1959, Tỉnh ủy Bà Rịa đã cử một Đội công tác (3 đồng chí) do đồng chí Tám Phụ làm Đội trưởng phát triển cơ sở dọc lộ 2, mở hành lang chiến lược về Chiến khu Đ Liên Tỉnh ủy miền Đông Nam bộ cũng cử một Đội vũ trang tuyên truyền (20 đồng chí) về hoạt động ở Rừng Lá hỗ trợ cho việc xây dựng cơ

sở từ lộ 2, qua Xuân Lộc về Chiến khu Đ27 Đội công tác của Tỉnh ủy Bà Rịa đã dựa vào đồng bào dân tộc Châu Ro ở Cẩm Mỹ, xây dựng được nhiều cơ sở mật trong nhân dân Đội công tác đã phát triển lên 8 đồng chí, xây dựng được nhiều cơ sở ở Hàng Gòn, Suối

Cả, Hoàng Quân, Bảo Bình, Ông Quế

Cùng thời gian này, đồng chí Nguyễn Hữu Xuyến, Ban quân sự Liên Tỉnh ủy miền Đông Nam bộ đã cử đồng chí Ba Viên từ Chiến khu Đ xuống Bà Rịa phối hợp với Tỉnh ủy mở đường dây bí mật để đảm bảo liên lạc giữa tỉnh và Khu trong tình hình mới Tỉnh ủy đã giao cho Nguyễn Hoàng Long cùng các anh Yên, Tri và Thống (người dân tộc Châu Ro) phối hợp với anh Ba Viên thực hiện Sau tám ngày, đoàn đến được sông

La Ngà và vượt sông Đồng Nai, nối thông hành lang về Chiến khu Đ Đoàn khách đầu tiên là lực lượng Bình Xuyên của Trung tá Võ Văn Môn được đưa từ Xuyên Mộc về Chiến khu Đ theo chỉ thị của Trung ương Cục

27 Từ năm 1956 đến năm 1959, Huyện ủy Xuân Lộc thuộc tỉnh Biên Hòa liên tục bị địch đánh phá, tan vỡ cả chi

bộ, Huyện ủy và cơ sở Đồng chí Chín Nhẫn đã nối thông hành lang từ Rừng Lá qua liên tỉnh lộ 20 với tuyến giao liên do đồng chí Sáu Vịnh mở từ Chiến khu Đ về Định Quán

20

Sau chuyến ấy, Nguyễn Hoàng Long lại nhận nhiệm vụ mới, mở đường từ căn

cứ núi Mây Tàu ra Bình Thuận, móc nối với trạm đường dây T6 Bình Thuận đã cử một cán bộ giao liên vào Bà Rịa bằng đường công khai, phối hợp trong chuyến mở đường này Sau 7 ngày cắt rừng, hai anh đã đến được căn cứ của tỉnh Bình Thuận Đây là một tuyến giao liên quan trọng, nối thông hành lang giữa Khu 6 với miền Đông Nam bộ và Trung ương Cục qua Bà Rịa, để đưa đón cán bộ, chuyển công văn và vũ khí tiếp tế cho chiến trường T6 Tỉnh ủy Bình Thuận đã giao một số công văn và một đoàn cán bộ đầu tiên (10 người) vừa từ Trung ương vào để đưa về T1 theo đường dây vừa khai thông

Tháng 10 năm 1959, Tỉnh ủy tổ chức một lớp huấn luyện công tác binh vận Do Nguyễn Triệu Khải, cán bộ binh vận tỉnh, phụ trách địa bàn Vũng Tàu bị bắt và phản bội, khai báo cho địch bắt đồng chí Nguyễn An Tri, Phó Bí thư Tỉnh ủy cùng 26 cán bộ, phần lớn là cán bộ giao liên, binh vận, văn phòng của Tỉnh ủy và Thị ủy Vũng Tàu, tịch thu gần 700 tài liệu và phương tiện, 128 tấm ảnh, 560.000 đ (tiền ngụy) và 01 trái lựu đạn Nhiều người bị đày ra Côn Đảo28

Sau một thời gian khắc phục hậu quả tổn thất trong các đợt vây ráp, khủng bố của địch, đại bộ phận cán bộ của văn phòng Tỉnh ủy và các cơ quan trực thuộc, trong đó

có giao liên, đã rút khỏi Vũng Tàu, chuyển sang hoạt động bất hợp pháp Tỉnh ủy dựa vào Huyện ủy Châu Thành xây dựng căn cứ bí mật vùng Núi Nghệ (Hòa Long), sau đó

mở rộng qua căn cứ Châu Pha - Hắt Dịch Thị ủy Vũng Tàu chỉ đạo bộ phận lộ rút ra rừng Sác ven Cửa Lấp tiếp tục hoạt động

Hội nghị Tỉnh ủy mở rộng cuối năm 1959 tại Xuân Sơn do đồng chí Trịnh Phong Đán chủ trì đã kiểm điểm tình hình, củng cố lại tổ chức và chỉ đạo xây dựng căn cứ Đồng chí Nguyễn Thị Bạch Tuyết, Tỉnh ủy viên, Bí thư Thị ủy Bà Rịa được phân công phụ trách công tác đô thị (thị xã Bà Rịa và thị xã Vũng Tàu); đồng chí Lê Minh Hà, Tỉnh

ủy viên chỉ đạo huyện Xuyên Mộc và xây dựng căn cứ vùng Xuyên Mộc; bổ sung thêm một số đồng chí vào Tỉnh ủy như Phạm Văn Hy, Nguyễn Văn Thiệt (Hai Nhất) để đảm nhiệm công tác thay những đồng chí bị bắt và những đồng chí được Xứ ủy điều động29

Sớm chuyển sang hoạt động bất hợp pháp, tích cực xây dựng căn cứ địa cách mạng, xây dựng và phát triển các đội vũ trang tuyên truyền, xây dựng và phát triển hệ thống giao liên bí mật, mở thông đường giao liên về Chiến khu Đ nối với Khu 6 là một thuận lợi lớn cho quân và dân trong tỉnh đón thời cơ mới, chuyển mạnh lên đấu tranh vũ trang khi có Nghị quyết 15 của Ban chấp hành Trung ương

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 15 của Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam (1-1959) đã xác định con đường phát triển cơ bản của cách mạng miền Nam

là khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân Nghị quyết 15 đã mở ra một bước ngoặt lớn cho cách mạng miền Nam nói chung và cho phong trào cách mạng ở Bà Rịa - Vũng Tàu nói riêng Được Đảng chủ trương cho cầm vũ khí đánh giặc, cán bộ, chiến sĩ

28 Đồng chí Hoàng Đình Danh, cán bộ Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy bị bắt trong đợt này bị kết án 15 năm khổ sai và đày đi Côn Đảo Hoàng Đình Danh đã tham gia các cuộc đấu tranh trong tù và ngày 27 tháng 2 năm 1965, anh cùng 56 tù chính trị Côn Đảo đã tổ chức cuộc vũ trang giải thoát, cướp tàu vượt đảo, trở về vùng giải phóng Sau khi được kiểm thảo tại chiến khu, đồng chí được trở về Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy Bà Rịa - Long Khánh công tác

29 Đồng chí Huỳnh Ngọc Hay (Tỉnh ủy viên) bị địch giết hại, đồng chí Nguyễn An Tri (Phó bí thư Tỉnh ủy) bị địch bắt, đồng chí Nguyễn Văn Kim (Bí thư huyện Đất Đỏ) bị địch bắn chết, đồng chí Nguyễn Kim Sáng (Tỉnh ủy viên

dự khuyết) được rút về phụ trách công tác thanh niên của Xứ ủy, Đồng chí Nguyễn Văn Hòa (Sáu Nguyên, Thường trực Tỉnh ủy) được điều về Liên Tỉnh ủy miền Đông phụ trách Tuyên huấn và Trường Đảng

21

và nhân dân Bà Rịa - Vũng Tàu vô cùng phấn khởi Khí thế cách mạng bùng lên khắp các vùng nông thôn, đồn điền, đô thị

Tỉnh ủy tổ chức quán triệt Nghị quyết 15 tại căn cứ suối Đá Đen30 tháng 2 năm

1960, phát động nhân dân trong toàn tỉnh nổi dậy diệt ác, phá kềm giành quyền làm chủ

xã ấp Nghị quyết 15 được triển khai làm nhiều đợt, cho cán bộ chủ chốt của tỉnh và huyện Tỉnh ủy chỉ đạo lực lượng vũ trang phải ra quân đánh thắng trận đầu để tạo khí thế cho phong trào nổi dậy và kết hợp đấu tranh vũ trang trong toàn tỉnh

Ngay trong thời gian đang triển khai nghị quyết 15 tại Hội nghị mở rộng, đồng chí Phạm Văn Hy, Bí thư Ban cán sự cao su đã được lệnh phát động quần chúng, tự vệ mật phối hợp cùng C.40 bộ đội tỉnh do các đồng chí Lê Minh Thịnh và Nguyễn Quốc Thanh chỉ huy tiến công đồn Bình Ba mở màn cho phong trào vũ trang khởi nghĩa nổi dậy trong toàn tỉnh Đồn điền cao su Bình Ba nằm trên trục lộ số 2 cách thị xã Bà Rịa 8km về phía Bắc Đây là một trong những đồn điền lớn, lâu đời của bọn tư bản Pháp Bình Ba cũng là nơi có chi bộ Đảng đầu tiên ở vùng lộ 2, là cơ sở tin cậy của Đảng bộ trong suốt 9 năm kháng chiến chống Pháp Qua những đợt ”tố cộng”, ”diệt cộng” ác liệt của Mỹ - Diệm, phong trào công nhân tổn thất lớn, nhưng chi bộ Đảng, chi đoàn Thanh Lao của đồn điền vẫn tồn tại và hoạt động tích cực Đồng chí Phạm Văn Hy, Bí thư Ban cán sự cao su và nhiều đồng chí khác thường xuyên bám trụ lãnh đạo phong trào

Được các đoàn viên trong công nhân cao su cung cấp tình hình, đêm 12 tháng 3 năm 1960, C.40 đồng loạt tiến công các bót hiến binh, bảo an và dân vệ ở trung tâm đồn điền, diệt tên trưởng bót hiến binh, bắn bị thương nhiều tên khác, thu 8 khẩu súng trong

đó có một trung liên Phối hợp với bộ đội, công nhân cao su đốt đuốc, nổi trống, mõ vang động khắp vùng, trấn áp bọn tề ngụy, diệt tên xu Nuôi ác ôn khét tiếng ở Bình Ba làng31

Hội nghị mở rộng của Tỉnh ủy triển khai Nghị quyết 15 kết thúc bằng chiến thắng Bình Ba Các Bí thư huyện ủy được phát mỗi người một cây súng, gọi là cây súng mẹ, với nhiệm vụ phát động quần chúng nổi dậy vũ trang khởi nghĩa Phương châm chỉ đạo

là từng huyện phải chuẩn bị kế hoạch thật chu đáo, rà soát lại cơ sở, tổ chức và phát động quần chúng, nơi nào chuẩn bị tốt, có thể làm đồng loạt Trọng điểm chỉ đạo của tỉnh là vùng Đất Đỏ

Chiến thắng Bình Ba là thực tiễn sinh động chứng minh sự vận dụng đúng đắn của của Tỉnh ủy theo tinh thần Nghị quyết 15, tác động mạnh mẽ đến hành động cách mạng của quần chúng Hàng trăm nam nữ thanh niên thoát ly gia nhập các đơn vị bộ đội

và du kích Công nhân cao su, nông dân và đồng bào dân tộc các xã dọc theo lộ 2 như Ngãi Giao, Xuân Sơn, Sông Cầu, Xà Bang tiếp tục nổi dậy, dùng gậy gộc, dao cạo mủ,

mã tấu diệt ác ôn, làm chủ xã ấp

Tháng 4 năm 1960, Tỉnh ủy củng cố Ban quân sự, đồng chí Lê Minh Thịnh được

cử là Trưởng ban; đồng chí Nguyễn Quốc Thanh và đồng chí Nguyễn Văn Đại là Phó ban Tỉnh ủy chỉ đạo Ban quân sự tách cán bộ khung từ C.40, tuyển tân binh, thành lập thêm C.45 bộ đội tỉnh C.45 do đồng chí Nguyễn Quốc Thanh phụ trách, đứng chân ở phía Tây lộ 2 C.40 do đồng chí Lê Minh Thịnh và đồng chí Nguyễn Văn Đại phụ trách

30 Nay là hồ Đá Đen, xã Hắt Dịch Liên Tỉnh ủy miền Đông Nam Bộ cử Đồng chí Mười Chiến về triển khai

31 Lực lượng vũ trang tỉnh lúc đó mới có C.40, quân số 46 đồng chí Sau trận đánh Tua Hai (Tây Ninh, tháng 1960), Ban quân sự miền đã cử hai đồng chí Năm Thanh và Chín Hường về huấn luyện kỹ thuật đặc công cho C.40 Sau hai tháng huấn luyện, đơn vị bước vào trận đánh Trận này ta hy sinh 1 (đồng chí Mười Hương), bị thương 3 (Mười Quang, Năm Ninh, Ba Khôi)

1-22

đứng chân ở phía Đông lộ 2, xây dựng căn cứ cách mạng vùng Xuyên Mộc và làm nhiệm

vụ của quân khu, mở rộng địa bàn, phát triển cơ sở vùng Hàm Tân, Võ Đắc, Võ Su

Có sự hỗ trợ trực tiếp của lực lượng vũ trang tỉnh, lực lượng du kích xã, bộ đội địa phương huyện được xây dựng làm nòng cốt cho công tác vũ trang tuyên truyền phá kềm diệt ác Ở nhiều xã, du kích đã dùng mưu cướp súng bọn dân vệ để trang bị cho ta Ban đầu thiếu vũ khí, các đồng chí đã làm súng giả để hù dọa địch, tạo thanh thế cho cách mạng Thị ủy Vũng Tàu do đồng chí Nguyễn Hoan làm Bí thư, sau một thời gian đứt liên lạc đã móc nối xây dựng lại32

Cuối tháng 3 năm 1960, đồng chí Nguyễn Văn Kim (Ba Giảo) được Tỉnh ủy phân công triển khai Nghị quyết 15 cho Huyện ủy Long Đất; đồng chí Lê Minh Hà được phân công truyền đạt Nghị quyết cho huyện Xuyên Mộc; đồng chí Lê Văn Thâm truyền đạt Nghị quyết cho Thị ủy Vũng Tàu Huyện ủy Long Đất được thành lập tháng 4 năm 1960, trên cơ sở sáp nhập hai huyện Long Điền và Đất Đỏ, đồng chí Nguyễn Văn Trắng là Bí thư, đồng chí Võ Văn Thiệt (Hai Nhất) là Phó Bí thư33

Đội vũ trang tuyên truyền huyện Long Đất được thành lập giữa năm 1960, quân mới có 7 đồng chí, gồm 3 đồng chí đảng viên, và 4 đoàn viên, đồng chí Tám Lang là đội trưởng, đồng chí Lê Văn Việt là đội phó Sau một thời gian ngắn đã phát triển được 17 đội viên, đồng chí Nguyễn Văn Hồng là đội trưởng, đồng chí Lê Văn Việt và đồng chí

Võ Văn Vũ đội phó Đội vũ trang tuyên truyền được giao nhiệm vụ đánh đồn dân vệ đóng tại nhà làng Long Mỹ, mở đầu cho hoạt động vũ trang trong huyện

Ngày 4 tháng 6 năm 1960, nhân lúc địch sơ hở, đội vũ trang tuyên truyền huyện Long Đất có anh Năm Bin dân vệ làm nội tuyến đã tiến công đồn Long Mỹ Cả hai khẩu súng của ta đều rỉ sét, không nổ được viên nào, nhưng khí thế tiến công và nổi dậy của

ta kiến cho địch hốt hoảng, tranh nhau tháo chạy Ta làm chủ tình hình, thu được 9 khẩu súng Đêm đó nhân dân Long Mỹ, Hội Mỹ nổi trống mõ, dồn dập từ đầu làng đến cuối xóm, áp đảo tinh thần bọn tề xã ấp, dân vệ suốt đêm gây cho chúng hoang mang cao độ

Tháng 6 năm 1960, Ban chỉ huy huyện đội Long Đất được thành lập tại núi Kỳ Vân rừng Minh Đạm gồm có 3 đồng chí: đồng chí Mười Hùng huyện đội trưởng, đồng chí Lê Văn Việt huyện đội phó, Võ Văn Thiệt (Hai Nhất) chính trị viên và đồng chí Nguyễn Thành Liêm chính trị viên phó Đội vũ trang tuyên truyền được đổi phiên hiệu

là Đại đội 25 huyện Long Đất do huyện đội phó Lê Văn Việt trực tiếp làm đại đội trưởng

Phát huy thắng lợi ở Long Mỹ, Huyện ủy Long Đất chỉ đạo mở một đợt diệt ác phá kềm, mở thế cho phong trào nhân dân Đội vũ trang tuyên truyền huyện đã mở một đợt tuyên truyền dọc theo lộ 23 và lộ 52 dài xuống tận Phước Hải kêu gọi nhân dân nổi dậy, giành quyền làm chủ xã ấp Nhiều tên ác ôn bị diệt như Ba Quy, Phước, Xu (Phước Hải); tên Mai, Lộc (ở Long Mỹ), trưởng ấp Bảy Chỉ (Phước Thọ), tên Bung (Phước Thạnh) Bọn tề ngụy hoang mang, ban đêm không dám ngủ ở nhà Tinh thần cách mạng của quần chúng hừng hực

Mở đầu cho cao trào nổi dậy là một đợt tuyên truyền biểu dương khí thế cách mạng ở ba xã vùng đất đỏ Lá cờ cách mạng do đồng chí Tạ Hồng Sinh giương cao, dẫn

32 Đảng viên có các đồng chí Ba Ấm, Hai Ngươn ở Thắng Tam, sau phát triển đồng chí Nguyễn Thị Nói ở Thắng Nhì Năm 1961, đồng chí Nguyễn Hoan được rút lên tỉnh, đề bạt Tỉnh ủy viên, phụ trách mặt trận, đồng chí Nguyễn Văn Trí (Ba Trí) đảm nhiệm cương vị Bí thư

33 Bí thư Huyện ủy Long Đất kế tiếp là các đồng chí: Hai Nhất, Tám Lang, Bảy Hoan, Thành Liêm, Ba Bùi, Mười Sinh, Tám Việt

23

đầu đoàn tuần hành với hàng trăm thanh niên nam nữ tham gia Chi bộ các xã Long Mỹ, Hội Mỹ, Phước Lợi, Long Tân, Long Điền, An Ngãi vận động nhân dân nổi trống mõ, truy tìm bọn ác ôn Bọn bảo an, dân vệ được lệnh bung ra ruồng kích nhiều nơi Tại Phước Thọ, đồng chí Tạ Văn Sáu trên đường đi công tác bị địch bắn trọng thương ở bụng, đồng chí dùng tay bứt đứt ruột trước khi bị sa vào tay giặc Gương hy sinh dũng cảm của đồng chí Tạ Văn Sáu làm cho bọn địch phải run sợ, nhân dân Long Đất vô cùng thương tiếc và cảm phục

Ở Xuyên Mộc, phong trào diệt ác phá kềm đã nổi lên từ trước khi có Nghị quyết

15 Nhiều tên ác ôn đã bị diệt như cai tổng Méo (xã Xuyên Mộc) tên Bảy Xuân (Phước Bửu) Đồng bào dân tộc ấp Tré (Xuyên Mộc) đã tự động diệt nhiều tên làm do thám chỉ điểm cho giặc Thanh niên ở các xã kéo nhau ra rừng xin gia nhập cách mạng Đội vũ trang tuyên truyền huyện được thành lập, gồm một tiểu đội do đồng chí Hai Hồng Hải chỉ huy, đồng chí Nguyễn Tri Phương làm chính trị viên, chuẩn bị mở đầu cho thời kỳ mới đấu tranh chính trị có vũ trang hỗ trợ, diệt ác phá kềm, giành quyền làm chủ trên toàn huyện Các đồng chí Tám Hồng Hà, Mười Rìu, Tư Địa tổ chức diệt các tên chỉ điểm Hai Còn, Ngọc Mạnh ở Phước Bửu Tại Nhu Lâm, tổ vũ trang do đồng chí Dần, người dân tộc Châu Ro, diệt tên Cát trưởng ấp Chi bộ Xuyên Mộc cử hai đồng chí Mai Văn Tào và Nguyễn Nga phục kích tại nhà tên Ba Sanh phó chủ tịch hội đồng xã Xuyên Mộc kiêm chỉ huy cảnh sát tại chợ Ở xóm Sông Sót, du kích mật diệt tên Khôi do thám tại nhà

Trong buổi đầu phát triển lực lượng vũ trang và đấu tranh vũ trang, các cơ sở binh vận đã đóng một vai trò quan trọng Cơ sở cách mạng ở xã Bình Châu (huyện Xuyên Mộc) đã vận động được 20 binh sỹ, trong đó có đồn phó Lập trở về với cách mạng Lập trước đây chống phá cách mạng quyết liệt, nhưng khi giác ngộ và tham gia cách mạng lại rất kiên cường Nhiều người ra đợt này, trong đó có anh Lập, anh Xê, Tư

Sỹ đã chiến đấu gan dạ và hy sinh anh dũng trong kháng chiến chống Mỹ

Tháng 5 năm 1960, Anh Sáu Chiến, cơ sở nội tuyến do đồng chí Huỳnh Văn Tờ xây dựng đã trực tiếp vạch kế hoạch và tham gia cùng C.40 diệt tiểu đội biệt kích ác ôn của tiểu khu do tên Tài chỉ huy tại Xuyên Mộc, sau đó, anh đưa C.40 về tiến công đồn dân vệ Xóm Rẫy (Gò Cà), diệt đồn trưởng Né, thu toàn bộ vũ khí và rút nội tuyến ra xây dựng lực lượng vũ trang34

Đơn vị C.45 do đồng chí Nguyễn Quốc Thanh làm Đại đội trưởng đứng chân ở phía Tây lộ 2 Tháng 5 năm 1960, C.45 tổ chức đánh vào đồn điền Xà Bang thu 120.000 đồng (tiền ngụy) Sau một tháng tích cực xây dựng lực lượng, C.45 đã ra quân đánh thắng một trận giòn giã tại Bến Tàu, Hắt Dịch Từ nguồn tin của các cơ sở binh vận ở Hắt Dịch,

ta nắm được quy luật của địch, mỗi tuần chúng đưa quân từ Phú Mỹ vào thay một lần vào ngày thứ sáu Phương thức tác chiến là phục kích, địa điểm được chọn là khu vực Bến Tàu, phía trên là rừng giồng, phía dưới là mé bưng Đồng chí Nguyễn Quốc Thanh chỉ huy trưởng, các đồng chí Lê Thành Ba và Trần Văn Bửu, Hai Súng là chỉ huy phó

Cơ sở báo ra, bót Hắt Dịch có 55 tên địch (hai trung đội), định kỳ hàng tháng, chúng đưa một lực lượng tương đương vào đổi quân C.45 lúc đó mới có hai tiểu đội được trang bị vũ khí, trong đó có cây FM Tỉnh uỷ điều lực lượng tăng cường từ các

34 Sáu Chiến trở thành một chiến sỹ gan dạ của bộ đội tỉnh Bà Rịa, trưởng thành đến cán bộ tiểu đoàn phó và hy sinh anh dũng trong trận đánh Úc ở Long Tân (1966)

24

huyện và đội bảo vệ của Tỉnh ủy, tổng cộng 41 tay súng35 Quân giới của tỉnh chế tạo được Moọcchê giật đưa ra sử dụng trong trận này Đồng chí Nguyễn Quốc Thanh bị thương ở chân trong trận đánh Xà Bang, phải nhờ anh em cáng ra trận, với quyết tâm chỉ huy đơn vị đánh thắng trận đầu Địch hành quân đến đúng trận địa phục kích của ta thì dừng lại để đổi quân Phương án dự kiến là đợi cho địch thay quân xong, sẽ nổ súng diệt bộ phận trở về bót, nhưng một tình huống đột xuất đã xảy ra Một tên lính đi ra rừng, đụng trận địa phục kích Ban chỉ huy quyết định nổ súng, đánh luôn cả đại đội địch Bị đánh bất ngờ ở một cự ly gần, với hỏa lực đồng loạt áp đảo từ bãi mìn, súng ngựa trời và các loại súng bộ binh, địch bị tiêu diệt một phần lớn Ta bắt sống 10 tên, thu trên 50 khẩu súng, trong đó có 3 trung liên FM, những tên sống sót hoảng loạn chạy thục mạng vào rừng

Đây là một trận thắng lớn, diệt gọn một đại đội tăng cường, giải phóng hoàn toàn một xã đầu tiên trong tỉnh, thu nhiều vũ khí, góp phần phát triển lực lượng vũ trang và củng cố căn cứ cách mạng của tỉnh Các cơ sở nội tuyến ở Hắt Dịch đã đưa toàn bộ lực lượng dân vệ xã quay súng trở về tham gia lực lượng vũ trang cách mạng Nhân dân nhiều xã đã đem lương thực thực phẩm đến Hắt Dịch mừng chiến thắng và góp công, xây dựng làng chiến đấu Hắt Dịch trở thành căn cứ địa của Tỉnh ủy Bà Rịa, Huyện ủy Châu Thành, sau đó là huyện Châu Đức trong suốt những năm kháng chiến chống Mỹ

Nhân dân Hắt Dịch phấn khởi xây dựng căn cứ kháng chiến Đội du kích xã đã hình thành, có xã đội trưởng, xã đội phó, chính trị viên, lực lượng tập trung chiến đấu là

11 đồng chí, dân quân các ấp là 74, so với tỉ lệ dân cư (hơn 300 người) thì lực lượng dân quân du kích Hắt Dịch chiếm tỉ lệ cao nhất trong tỉnh Cơ cấu lực lượng vũ trang ba cấp (bộ đội tỉnh, bộ đội huyện và dân quân du kích) đã hình thành

Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng các đơn vị bộ đội tỉnh, bộ đội huyện đều được học tập chính trị, chương trình gồm 2 bài: ”Đường lối chung của cách mạng Việt Nam”, và ”Đường lối cách mạng miền Nam” với tinh thần cơ bản là cả nước đồng thời làm hai nhiệm vụ chiến lược; miền Bắc tiến hành xây dựng xã hội chủ nghĩa, sẵn sàng chi viện cho tiền tuyến lớn, miền Nam trực tiếp tiến hành cách mạng dân tộc dân chủ, bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc

Giữa năm 1960, Tỉnh ủy đã triển khai tinh thần Nghị quyết 15 của Ban chấp hành Trung ương Đảng cùng những kinh nghiệm đồng khởi của Bến Tre cho các các Huyện

ủy Lực lượng vũ trang tỉnh tiếp tục phối hợp với nhân dân vùng lộ 2 tiến công địch tại

Xà Bang, Xuân Sơn, Sông Cầu, tiêu diệt nhiều sinh lực địch, thu vũ khí, tuyển tân binh

Phong trào diệt ác phá kềm ở Hoà Long, Long Phước và khu vực lộ 2 phát triển mạnh Trên 100 đồng bào Hòa Long, Long Phước vũ trang bằng cuốc, rựa đấu tranh trực diện tại quận Long Lễ, chống địa chủ Hoàng Anh cướp đất Hàng trăm đồng bào Châu Ro ấp Bàu Chinh (có cả ấp trưởng ấp Bàu Chinh, Ngãi Giao) trực diện đấu tranh tại quận lỵ Đức Thạnh chống địa chủ Sáu Tợ ủi đất, cướp đất của đồng bào dân tộc Châu

Ro Khu vực lộ 2, nhiều sở cao su như Ngọc Long, Ngọc Hải, Việt Cường cùng nổi dậy một đêm, trống mõ vang động, đồng bào đốt đuốc truy lung ác ôn, bắt tề ấp xã, tịch thu nhiều vũ khí, tạo nên khí thế cách mạng mạnh mẽ, áp đảo ngụy quân ngụy quyền

35 Huyện Long Đất tăng cường một tổ 3 đồng chí do Lê Văn Việt chỉ huy; huyện Châu Thành tham gia 3 đồng chí

do Trần Lương chỉ huy, ban cán sự Cao su cử 3 đồng chí do Nguyễn Văn Cao chỉ huy; đội bảo vệ Tỉnh ủy tham gia 3 đồng chí do Trần Văn Cường chỉ huy Trước đó, địch đưa về Phú Mỹ một đại đội biệt kích, chúng bố trí thêm một trung đội biệt kích vào Hắt Dịch Lực lượng ta chỉ có một đại đội thiếu đã tiêu diệt một đại đội tăng cường của địch

25

Tỉnh ủy giao nhiệm vụ cho lực lượng vũ trang đẩy mạnh công tác vũ trang tuyên truyền, diệt ác phá kềm, hỗ trợ cho phong trào nổi dậy đấu tranh của quần chúng Hệ thống chỉ huy được thống nhất từ cấp toàn miền đến cấp xã Khu ủy và Bộ chỉ huy các lực lượng vũ trang miền Đông được chính thức thành lập (7-1960) gồm các tỉnh Tây Ninh, Thủ Dầu Một, Biên Hòa, Bà Rịa

Hầu hết các cuộc vũ trang diệt ác phá kềm trong thời kỳ này đều có sự tham gia đắc lực của các cơ sở nội tuyến Tháng 11 năm 1960, được cơ sở nội tuyến giúp đỡ, Đội

vũ trang tuyên truyền huyện Long Đất đã đột nhập trụ sở xã Tam Phước, bắt 9 tên dân

vệ, giáo dục tại chỗ rồi thả, tịch thu toàn bộ súng Bộ đội huyện do đồng chí Lê Văn Việt chỉ huy phối hợp với du kích Long Điền diệt tên phản bội Bảy Lột Dên ngay tại chợ Long Điền, tên Búa (ấp Long Liên), tên Cảnh (ấp Long Sơn), bọn ác ôn phải co lại

Quần chúng phấn khởi hăng hái tham gia phong trào cách mạng Các chị Bảy Khánh, cán bộ phụ nữ huyện, chị Tám Tâm, cán bộ binh vận huyện thường xuyên bám trụ tại thị trấn Long Điền, xây dựng cơ sở trong binh sỹ ngụy, nắm tin tức và cung cấp cho lực lượng vũ trang huyện nhiều vũ khí, đạn dược Huyện ủy Long Đất đã mở Tòa

án nhân dân xét xử những tên tay sai gian ác Các phiên tòa ở Phước Hòa Long (xóm Cây Me) quy tụ quần chúng rất đông Du kích Phước Thọ, Phước Lợi, Tam Phước đã diệt bọn tề ngầm, làm rõ chính nghĩa cách mạng, đồng thời là một đòn cảnh cáo đanh thép bọn tay sai

Khu vực lộ 2 và lộ 15, lực lượng vũ trang địa phương và du kích diệt tên Do, ấp trưởng Long Xuyên (Hoà Long), tên Nguyễn Văn Sáu, tên Tám Bụng, tên Linh, công dân vụ, tên Ba Gà ở Dốc 30, tên Bé chỉ điểm ở ấp Bàu Chinh (Ngãi Giao), tên Bông cảnh sát ác ôn và tên Đằng, trưởng an ninh ấp Mỹ Xuân Phong trào diệt ác phá kềm tác động mạnh đến tư tưởng của bọn tề ngụy Trưởng ấp Bàu Chinh (Sáu Rang) đem sổ sách đến nộp cho Hội đồng xã Bình Giã xin nghỉ việc

Rạng ngày 26 tháng 11 năm 1960, lực lượng vũ trang huyện Long Đất do đồng chí Lê Văn Việt chỉ huy đã phục kích trên trục lộ 44 Đá Giăng, đoạn nối liền Long Hải

- Long Điền, bắn cháy một xe jeep diệt 2 tên địch, trong đó có một cố vấn Mỹ Đây là trận mở màn của lực lượng vũ trang huyện Long Đất, lần đầu tiên diệt cố vấn Mỹ, mở đầu cho truyền thống ra quân đánh thắng của lực lượng vũ trang huyện Long Đất

Ở Vũng Tàu, sau khi đồng chí Lê Văn Thâm, truyền đạt tinh thần Nghị quyết 15 cho Thị ủy Vũng Tàu, Thị ủy đã tích cực khôi phục lại hai chi bộ Thắng Nhì và Châu Thành, phát triển các đoàn thể quần chúng cách mạng và tự vệ bí mật nội thị Giữa năm

1960 đội du kích Long Sơn được thành lập, làm nòng cốt cho phong trào quần chúng diệt ác, phá kềm

Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời ngày 20 tháng 12 năm

1960 đánh dấu một bước phát triển quan trọng của cách mạng miền Nam, tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân dân chống chế độ Mỹ - Diệm Các tầng lớp nhân dân Bà Rịa - Vũng Tàu vô cùng phấn khởi, bước vào giai đoạn mới, phát triển cuộc đấu tranh từ chính trị chuyển lên đấu tranh vũ trang, dưới ngọn cờ của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam

Ở Vũng Tàu, đêm 19 tháng 12 năm 1960 tổ vũ trang tuyên truyền thị xã Vũng Tàu đã treo cờ cách mạng trên đỉnh Núi Lớn, gài lựu đạn chống địch tháo gỡ Sau khi Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời, Tổ vũ trang tuyên truyền thị

Cuối năm 1960, lực lượng vũ trang huyện Xuyên Mộc do đồng chí Tư Hùng Cường chỉ huy kết hợp với du kích các xã mở một đợt diệt ác phá kềm tại Bàu Lâm, diệt

11 tên ác ôn, trong đó có Bảy Nhỏ, Hai Đê, Tư Đua, Tư Mẫn, Lê Tiên, Lê Tử Chi bộ

xã Xuyên Mộc tổ chức treo một lá cờ khổ 9x6m Các đồng chí Hà Tấn Hai (Ba Trần Phong), Mai Chí Hùng, Bùi Văn Côi treo lá cờ này trên cây độc mộc cao nhất trên đỉnh chóp núi Đất Sáng sớm lá cờ của Mặt trận bay phất phới trước sự phấn khởi của đồng bào Bọn địch cho quân lên gỡ cờ, du kích Xuyên Mộc dùng khí đá gây nổ làm địch hoảng sợ, không dám tiến lên Chi khu Xuyên Mộc phải gọi máy bay bắn phá, bốn ngày sau chúng mới gỡ được lá cờ

Tỉnh ủy củng cố các ban tham mưu của Đảng bộ Ban tuyên huấn Tỉnh ủy đã tổ chức các bộ phận trực thuộc như: Văn phòng, các tiểu ban: Huấn học, Tuyên văn (có lúc tách thành Tiểu ban tuyên truyền và Tiểu ban văn nghệ), Thông tấn báo chí (gồm cả thông tin, báo vụ) Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy đã giao cho đồng chí Nguyễn Nài Sơn dịch cương lĩnh Mặt trận bằng tiếng Pháp phổ biến cho các chủ đồn điền cao su người Pháp trên địa bàn tỉnh Các đồng chí Hồ Sĩ Hành, Võ Văn Ấn vận động nhiều cán bộ kháng chiến vào chiến khu và vận động anh em là học sinh, sinh viên ở Long Điền, Bà Rịa, Sài Gòn tham gia cách mạng

Cuối năm 1960, huyện Xuân Lộc của tỉnh Biên Hòa bị địch đánh phá gây tổn thất nặng, từ cán bộ lãnh đạo huyện đến cơ sở, những đảng viên còn lại không liên lạc được với Tỉnh ủy Biên Hòa Trong tình hình đó, Liên Tỉnh ủy miền Đông giao cho Tỉnh ủy

Bà Rịa xây dựng lại Đảng bộ huyện Xuân Lộc Tỉnh ủy Bà Rịa cử đồng chí Lê Văn Thâm, Tỉnh ủy viên đưa hai tiểu đội vũ trang lên huyện Xuân Lộc để khôi phục lại phong trào cách mạng (4-1961)

Tháng 7 năm 1961, Tỉnh ủy Bà Rịa có quyết định cử đồng chí Lê Văn Thâm làm Trưởng Ban cán sự Huyện ủy Xuân Lộc; đồng chí Ba Nhẫn là ủy viên Ban cán sự phụ trách quân sự; đồng chí Ba Thái là ủy viên phụ trách vùng cao su dọc lộ 2 Lực lượng

vũ trang Xuân Lộc tích cực chống địch ủi phá rừng, bảo vệ vùng căn cứ cách mạng của

ta Ban cán sự huyện Xuân Lộc tập trung lực lượng đột nhập vào thị trấn, vùng cao su, khu dinh điền để vũ trang tuyên truyền, xây dựng lại cơ sở cách mạng

Đây là một nỗ lực của Đảng bộ tỉnh Bà Rịa, góp phần cùng Liên Tỉnh ủy miền Đông Nam Bộ khôi phục lại Đảng bộ và phong trào cách mạng ở Long Khánh Tháng 9 năm 1962, đồng chí Việt Hồng thay mặt Khu ủy miền Đông Nam Bộ về thống nhất lực lượng vũ trang ở lộ 20 do đồng chí Sáu Vịnh phụ trách và lực lượng vũ trang huyện Xuân Lộc thành đại đội vũ trang tập trung của tỉnh Ban cán sự Đảng bộ tỉnh Long Khánh được thành lập do đồng chí Lê Văn Thâm là Bí thư Ban cán sự, các đồng chí Sáu Vịnh, Ba Thái, Chín Nhẫn, Sáu Phụ là ủy viên36

36 Tháng 3 năm 1963, đồng chí Phạm Lạc thay đồng chí Lê Văn Thâm làm Bí thư Ban cán sự Tháng 1 năm 1964, đồng chí Phạm Văn Hy được điều về làm Bí thư Ban cán sự tỉnh Long Khánh

27

Chương VI PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG VŨ TRANG VÀ ĐẤU TRANH VŨ TRANG, ĐÁNH THẮNG CHIẾN TRANH ĐẶC BIỆT CỦA MỸ NGỤY (1961-1965)

1 Phát triển lực lượng vũ trang và đẩy mạnh đấu tranh vũ trang (1961):

Tháng 1 năm 1961, Giôn Kennơđi (John Kennedy) nhậm chức Tổng thống thay Aixenhao Chính phủ Mỹ cử nhiều phái đoàn cao cấp sang Việt Nam, can thiệp ngày càng sâu vào cuộc chiến tranh xâm lược Chúng tăng viện trợ, cố vấn, phương tiện chiến tranh, tiến hành ”Chiến tranh đặc biệt" với công thức: ngụy quân + cố vấn Mỹ + vũ khí

Mỹ Mục tiêu cơ bản của ”Chiến tranh đặc biệt" là giành đất, giành dân, tiêu diệt lực lượng vũ trang và căn cứ địa của ta, phá hoại miền Bắc bằng gián điệp biệt kích, ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc và của cả phe Xã hội chủ nghĩa cho cách mạng miền Nam

Kế hoạch Xtalây-Taylơ được chính quyền Mỹ phê duyệt nhằm bình định miền Nam trong vòng 18 tháng Biện pháp chủ yếu của kế hoạch này là tăng quân chủ lực ngụy và cố vấn Mỹ, trang bị vũ khí hiện đại, tập trung lực lượng quân sự đánh phá các căn cứ của ta, tiêu diệt lực lượng vũ trang cách mạng, bình định nông thôn Tômát Tômxơn, một chuyên gia chống chiến tranh du kích của thực dân Anh được mời sang Việt Nam làm cố vấn cho kế hoạch Xtalây-Taylơ

Cuộc Đồng Khởi nổi dậy trên toàn miền Nam từ năm 1960 đã tạo ra một bước chuyển biến vô cùng quan trọng Hình thái đấu tranh vũ trang của cách mạng miền Nam ngày càng rõ nét và phát triển rất nhanh Lực lượng binh vận, nội tuyến được cài cắm trong hàng ngũ dân vệ trước đây đã tham gia hàng loạt cuộc nội ứng cho lực lượng vũ trang công đồn, rồi rút cả người và vũ khí ra xây dựng lực lượng vũ trang của tỉnh và huyện Thanh niên xin thoát ly tòng quân ngày càng đông Các tổ chức thanh niên, phụ

nữ, nông hội, công đoàn giải phóng cũng được hình thành từ tỉnh đến các huyện xã

Sự chỉ đạo của Trung ương Đảng cũng có sự chuyển hướng căn bản Nghị quyết

Bộ Chính trị ngày 31 tháng 1 năm 1961 về phương hướng và nhiệm vụ trước mắt của cách mạng miền Nam đã xác định: ”Đẩy mạnh hơn nữa đấu tranh chính trị, đồng thời đẩy mạnh đấu tranh vũ trang lên song song với đấu tranh chính trị, tiến công địch bằng

cả hai mặt quân sự và chính trị” Phương châm đấu tranh cũng được đề ra cụ thể, thích hợp trên mỗi vùng chiến lược: ”Ở vùng rừng núi, lấy đấu tranh quân sự làm chủ yếu Ở vùng đồng bằng đấu tranh quân sự và đấu tranh chính trị có thể ngang nhau Ở vùng đô thị, lấy đấu tranh chính trị làm chủ yếu.”

Bộ chính trị quyết định thành lập Trung ương Cục miền Nam thay cho Xứ ủy Nam bộ (1-1961) Thực hiện nghị quyết của Bộ Chính trị, Trung ương Cục miền Nam

đã xác định trong Nghị quyết tháng 4 năm 1961: ”Đẩy mạnh đấu tranh chính trị, đấu tranh vũ trang lâu dài, đánh đổ địch từng bước, giành thắng lợi từng phần, tiến lên giành thắng lợi hoàn toàn”

Ngày 15 tháng 2 năm 1961, Trung ương Cục đã quyết định thống nhất các lực lượng vũ trang toàn miền thành Quân giải phóng miền Nam Việt Nam Quân và dân Bà Rịa phấn khởi bước vào cuộc chiến đấu với khí thế mới Trong bước đầu xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang và đấu tranh vũ trang, lực lượng binh vận chưa được nhận thức như một mũi giáp công, nhưng trên thực tế, mũi binh vận giữ vai trò đặc biệt quan

và đồng chí Déo là đội phó37 Nhiệm vụ của đội là xây dựng và phát triển cơ sở dọc lộ

15 Ban đêm Đội vũ trang tuyên truyền ra lộ đắp mô, chặn xe, rải truyền đơn, tuyên truyền chủ trương chính sách của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam Sau một thời gia hoạt động, Đội đã xây dựng được nhiều cơ sở ở ấp Ông Trịnh (Phước Hòa), xây dựng được chi đoàn thanh niên ở Phước Thái, Cầu Vạt và xây dựng lại chi bộ Phú

Mỹ38

Chi bộ Phú Mỹ móc ráp được anh Tám Chốn, đảng viên mật được cài vào trung đội dân vệ Phú Mỹ làm nội ứng cho ta tiến công đồn, đưa cả trung đội ra tham gia cách mạng Tám Chốn và nhiều thanh niên ra trong đợt ấy trở thành những du kích gan dạ và

là những chiến sỹ binh vận tích cực ở cơ sở trên tuyến lộ 15 Đội du kích xã được thành lập, Tám Chốn làm Xã đội trưởng Phú Mỹ Anh Nguyễn Văn Đô được chi bộ giao nhiệm

vụ vận động các cơ sở tăng ni phật tử khu vực Đại Tùng Lâm và Thị Vải Xã đội trưởng

Mỹ Xuân Nguyễn Văn Thâm diệt tên Khá, dân vệ ác ôn trưởng đồn Mỹ Xuân và sau đó

tổ chức phục kích lần thứ hai, diệt tên Thành đồn trưởng mới về nhậm chức Dân vệ đồn

Mỹ Xuân mang súng ra vùng giải phóng ngày càng nhiều

Mồng hai Tết Tân Sửu (1961), được lực lượng vũ trang huyện Châu Thành hỗ trợ, du kích xã Mỹ Xuân tổ chức vũ trang tuyên truyền tại chùa Đại Tùng Lâm Từ 4 giờ sáng, du kích Mỹ Xuân chặn xe trên lộ 15, hướng dẫn đồng bào xuống xe đi bộ vào địa điểm tập kết Lá cờ Mặt trận dân tộc giải phóng nửa xanh nửa đỏ được may bằng bốn khổ vải lớn gây ấn tượng mạnh giữa khu vườn Đại Tùng Lâm Cán bộ Mặt trận thuyết trình về Cương lĩnh Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, vận động các tầng lớp nhân dân đoàn kết xung quanh Mặt trận, đánh đổ chế độ Mỹ - Diệm, vận động binh

sỹ ngụy quân ngụy quyền quay súng về với cách mạng, vận động các gia đình binh sỹ giáo dục con em họ đào ngũ, rã ngũ, binh biến lập công với cách mạng Hàng ngàn tờ truyền đơn được nhúng nước, dán lên mui xe, bay dọc con đường từ Mỹ Xuân về Biên Hòa - Sài Gòn - Bà Rịa - Vũng Tàu Cuộc ra quân đầu xuân của quân và dân Mỹ Xuân

đã tác động mạnh đến nhân dân trong tỉnh và đông đảo đồng bào ở Biên Hòa, Sài Gòn

và các tỉnh, trong đó có nhiều binh sỹ và nhân viên ngụy quyền

Lực lượng vũ trang huyện Châu Thành đã mở nhiều đợt vũ trang tuyên truyền, diệt ác phá kềm, hỗ trợ cho quần chúng nổi dậy làm chủ thôn ấp Đầu năm 1961, đồng chí Lê Minh Hà thay mặt Tỉnh ủy triển khai công tác vũ trang tuyên truyền nổi dậy giải phóng xã ấp và phổ biến kinh nghiệm của xã H Bến Tre cho hơn 500 đồng bào tại ấp Bắc xã Long Phước Đồng bào tổ chức mít tinh, vạch tội ác của bọn tề ngụy ác ôn Trước

áp lực của quần chúng, bọn tề ấp đã phải cúi đầu nhận tội và mang toàn bộ hồ sơ giao nộp cho cách mạng, nghỉ việc ở nhà làm ăn

Sau cuộc mít tinh, đồng bào nổi trống, mõ, đốt đuốc tre, kéo đến bao vây đồn địch ở trung tâm xã, phát loa tuyên truyền cương lĩnh của Mặt trận dân tộc giải phóng Cùng đêm nhân dân xã Hòa Long cũng đã đốt đuốc, nổi trống, mõ, truy lùng bọn ác ôn,

29

khống chế bọn dân vệ làm chủ xã ấp Một số tên tề ngụy, sau nhiều lần đưa thư cảnh cáo chúng vẫn ngoan cố làm tay sai đắc lực cho giặc đều lần lượt bị đền tội Huyện ủy chỉ đạo nhân dân hai xã tổ chức từng đoàn ra chi khu đấu tranh, chống địch bắn pháo vào xóm, ấp Bọn địch hoảng sợ không dám ra khỏi đồn, chúng nổ súng bắn vào đoàn người biểu tình làm 4 người bị thương

Sau hơn một năm nổi dậy vũ trang khởi nghĩa, cho đến giữa năm 1961, nhân dân

đã nổi dậy giành quyền làm chủ nhiều xã ấp Ta đã giải phóng hoàn toàn vùng căn cứ Hắt Dịch, Châu Pha và ấp Bắc, ấp Đông, ấp Nam (xã Long Phước), ấp Bắc, ấp Đông xã Hòa Long Các xã và các sở cao su dọc theo lộ 2, Bình Ba, Ngãi Giao, Xuân Sơn, Xà Bang nhân dân đã thực sự làm chủ, bọn địch co lại trong các đồn bót, lực lượng dân

vệ hoang mang rệu rã Ở Long Đất, ta giải phóng phần lớn các xã Hội Mỹ, Long Mỹ, Cầu Tum, Nước Ngọt (đoạn từ Cầu Dừa đến ngã tư Long Mỹ), Tam Phước (từ Phước Trinh đến Đá Vàng)

Qua phong trào đấu tranh, lực lượng cách mạng ngày càng lớn mạnh, nhất là lực lượng vũ trang huyện, dân quân du kích các xã trưởng thành nhanh chóng Khí thế cách mạng lên cao, phong trào đấu tranh ba mũi: chính trị, quân sự và binh vận phát triển khắp các xã nông thôn, các đồn điền cao su Dân quân du kích với sự hỗ trợ của bộ đội huyện, tỉnh cùng với lực lượng chính trị quần chúng tiếp tục tiến công bao vây, bức hàng, bức rút đồn bót giặc giải phóng xã, ấp Hàng ngàn công nhân các đồn điền cao su cũng phối hợp với nông dân trong vùng kéo về tỉnh lỵ đấu tranh chống khủng bố, bắn pháo, càn quét, để đồng bào yên ổn làm ăn

Trên hướng lộ 15, du kích xã Hội Bài xây dựng được một cơ sở nội tuyến là đồn phó dân vệ đồn Hội Bài nội ứng, đã đột nhập vào đồn, thu hết vũ khí và bức rút đồn Hội Bài Trung đội dân vệ bỏ chạy về Phước Hòa, ta giải phóng hoàn toàn ba ấp Hội Phước, Hội Hạnh và Hội Bài (xã Hội Bài), thừa thắng giải phóng luôn hai ấp Phước Tấn, Phước Long của xã Phước Hòa, phát triển lực lượng, tạo thế đứng chân vững chắc trên lộ 15, nối liền căn cứ từ rừng Sác lên rừng giồng, đến Châu Pha, Hắt Dịch

Công tác binh vận đã góp phần tích cực vào thắng lợi của các hoạt động của lực lượng vũ trang Nhiều trận đánh có kết hợp nội tuyến đem lại hiệu quả cao và ít thương vong Tháng 3 năm 1961, đồng chí Sáu Đê, Thường vụ Huyện ủy Long Đất trực tiếp chỉ đạo bốn cơ sở nội tuyến làm nội ứng cho C.45 bộ đội tỉnh và lực lượng vũ trang huyện tiến công đồn Bà Hằng (Hội Mỹ), diệt một trung đội dân vệ, thu 37 súng, đốt trụ sở hội

tề Nhờ vai trò đắc lực của nội tuyến, ta giành thắng lợi nhanh chóng, chỉ bị thương một chiến sỹ

Tháng 4 năm 1961, đồng chí Mười Hùng chỉ huy Đội vũ trang tuyên truyền huyện Long Đất cùng du kích An Ngãi, với sự tham gia của các nội tuyến là Bảy Cọp, Hai Đức, Thanh (Ba Hòa Bình) đã tiến công đồn An Ngãi, diệt một trung đội địch, thu 17 súng và nhiều đạn dược

Cùng với việc chỉ đạo đẩy mạnh đấu tranh vũ trang, Tỉnh ủy chú trọng củng cố các ban chuyên môn và cơ quan giao liên, hậu cần của tỉnh Ban Thông tin do đồng chí

Tô Văn Sinh phụ trách Ban giao liên do đồng chí Lê Phong làm Trưởng ban, đồng chí Nguyễn Văn Vững, Phó ban, đồng chí Ba Thọ ủy viên ban với hơn 50 cán bộ nhân viên, Văn phòng Ban đóng tại Hắt Dịch Hệ thống giao liên từ tỉnh lên khu và xuống huyện được hình thành một hành lang như sau:

30

- Văn phòng Ban mật danh là trạm Hòa Bình, đóng tại rừng Bằng Lăng ấp Lò xã Hắt Dịch, có trách nhiệm tiếp phát công văn thư từ, báo cáo cho Tỉnh ủy, tỉnh đội, các ban Ngành, tổ chức đoàn thể tỉnh và Đội hỏa tốc làm nhiệm vụ chạy thư hỏa tốc của cấp

ủy xuống các huyện hoặc trạm

- Trạm Dân Chủ là trạm đầu mối đóng tại xóm Thiều xã Hắt Dịch, có nhiệm vụ vận chuyển thư tín, đưa đón khách đi và về văn phòng Ban, đi Ban cán sự cao su, huyện Long Thành, huyện Cần Giờ và trạm Độc Lập

- Trạm Thống nhất đóng tại Bàu Lươn, khu vực Đồng Don, Núi Nhạn có nhiệm

vụ vận chuyển thư tín, khách đi và về huyện Long Đất, Châu Đức, Thị xã Bà Rịa, Thị

xã Vũng Tàu và Trạm Dân Chủ

- Trạm Độc Lập, đóng tại suối Tầm La, núi Mây Tàu có nhiệm vụ vận chuyển thư, đưa đón khách đi về Khu, móc ráp với trạm 27 (của T1) và móc nối với đường dây

đi về Xuyên Mộc, ra Bình Thuận39

Đơn vị giao liên của tỉnh và của huyện phần đông là người dân tộc Châu Ro, thông thạo địa bàn, cắt rừng không cần bản đồ, đi không bao giờ lạc Các đơn vị bộ đội

và các đội công tác có người Châu Ro dẫn đường là anh em yên tâm, chắc thắng Đồng chí Dương Văn Lực người Châu Ro, quê ở xã Hắt Dịch, là một trong số cán bộ đầu tiên của Đoàn 559, mở đường mòn vượt Trường Sơn đưa cán bộ, vũ khí về giải phóng quê hương Đồng chí là một cán bộ trung kiên trong suốt thời kỳ kháng chiến chống Mỹ

Tỉnh ủy đã rút nhiều đồng chí ở cơ sở và ở các ngành, hình thành Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tỉnh Đồng chí TrầnVăn Cường đại diện nông dân, đồng chí Đoàn Thị Khanh (Mười Hai) đại diện phụ nữ, đồng chí Phạm Văn Hy công nhân, đồng chí Nguyễn Thành Long đại diện trí thức, đồng chí Lê Minh Hà đại diện lực lượng vũ trang, đồng chí Dương Văn Lực đại diện đồng bào dân tộc cùng nhiều đại diện các tôn giáo, các tầng lớp nhân dân hình thành Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tỉnh Mặt trận tổ chức một cuộc mít tinh ra mắt tại Hòa Long, đồng chí Đoàn Thị Khanh được ủy nhiệm đọc lời hiệu triệu của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, kêu gọi các tầng lớp nhân dân trong tỉnh đoàn kết dưới ngọn cờ của Mặt trận, đánh đổ đế quốc Mỹ và tay sai, thực hiện hòa bình, thống nhất nước nhà

Tháng 3 năm 1961, theo sự chỉ đạo của Quân ủy miền, đồng chí Lê Minh Thịnh được Khu ủy và Ban quân sự miền Đông Nam bộ giao trách nhiệm chọn người, mở đường biển ra Bắc tiếp nhận vũ khí Đây là một “công tác tuyệt mật mà Trung ương giao cho Tỉnh ủy Bà Rịa” Đồng chí Lê Minh Thịnh đã về vùng ven biển Long Đất - Xuyên Mộc chọn bến bãi làm địa điểm tiếp nhận vũ khí chi viện của Trung ương Tỉnh ủy đã chỉ thị cho các Huyện ủy Xuyên Mộc, Long Đất tạo mọi điều kiện thuận lợi cho đoàn công tác Đồng chí Lê Văn Vinh (Mười Vinh) Bí thư xã Bình Châu và nhiều cán bộ, cơ

sở cốt cán huyện Xuyên Mộc đã tận tình giúp đoàn nắm chắc quy luật hoạt động của tàu địch trên biển

Chuyến giao liên đầu tiên mở đường ra Bắc xuất phát vào hạ tuần tháng 5 năm

1961, do anh Tư Gạch phụ trách Cùng đi còn có 2 thuyền viên là ông Sáu Thợ (cha vợ anh Tư Gạch) và ông Nguyễn Văn Bảy Hai ông quê ở vùng giới tuyến, thông thạo nghề

đi biển Đoàn đi ra đến Quảng Nam thì bị địch bắt giữ và giám sát Lượng sức không vượt tuyến được theo phương án ven biển, cả tổ công tác trở về Xuyên Mộc để báo cáo

39 Lịch sử Bưu điện tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1997, tr.76

31

tình hình và chuẩn bị cho chuyến vượt biển theo phương án hai, bằng cách cắt ra đường biển quốc tế Tháng 8 năm 1961, Trung ương Cục và Quân ủy miền điều đồng chí Dương Quang Đông về phụ trách Đoàn 555, đồng chí Lê Minh Thịnh trở lại tiếp tục nhiệm vụ Trưởng Ban quân sự tỉnh40

Phong trào đấu tranh chính trị ở khu vực lộ 2 phát triển mạnh Tháng 4 năm 1961, hàng trăm đồng bào Hòa Long, Long Phước, công nhân cao su Bình Ba, Xuân Sơn rầm rộ kéo về thị xã Bà Rịa đấu tranh chống Mỹ Diệm Huyện ủy Châu Thành tổ chức một đoàn bao gồm 21 phụ nữ Hòa Long, Long Phước nòng cốt là các đoàn viên thanh niên lên Sài Gòn phối hợp với các tỉnh khác và thành phố biểu tình đấu tranh chống Mỹ Diệm, chống địch bắn pháo, đàn áp, khủng bố nhân dân Địch bắt giam giữ chị em suốt một tuần lễ liền, dùng mọi thủ đoạn để phân hóa lực lượng của ta, nhưng trước sức đoàn kết và lý lẽ đấu tranh của chị em, chúng buộc phải trả tự do cho các chị về nhà Sau mỗi cuộc đấu tranh, huyện ủy đều họp rút kinh nghiệm, phát huy thắng lợi, bàn phương hướng kế hoạch đấu tranh thời gian tới

Tháng 5 năm 1961, Ban quân sự tỉnh tập trung cả hai đơn vị C.40 và C.45 về, tổ chức đánh đồn điền cao su Bình Sơn (Long Thành), thu máy móc về xây dựng quân giới tỉnh Trước yêu cầu xây dựng và củng cố lực lượng vũ trang tập trung, hai đại đội C.40

và C.45 bộ đội tỉnh được sáp nhập thành C.445, đại đội tập trung mạnh của tỉnh Công tác huấn luyện đã có bước chuyển biến quan trọng Tỉnh ủy chỉ đạo Ban quân sự tỉnh thành lập Trường quân sự do đồng chí Huỳnh Sinh phụ trách, huấn luyện và đào tạo cán

bộ xã đội và tiểu đội, đồng thời chọn tổ chức thu nhận tân binh huấn luyện cấp tốc, bổ sung cho các đơn vị41

Trường Đảng tỉnh được hình thành từ năm 1961 tại Gia Cốp, liên tục mở các lớp huấn luyện, đào tạo hàng loạt cán bộ, đáp ứng yêu cầu trước bước phát triển của cách mạng, diệt ác phá kềm, giành quyền làm chủ của nhân dân, mở rộng vùng giải phóng Nội dung huấn luyện gồm: Năm bước công tác cách mạng và Công tác vận động quần chúng Trường Đảng có nhiệm vụ đào tạo cán bộ từ chi ủy viên đến cán bộ có trình độ

sơ cấp, mở các lớp chuyên đề phục vụ cho hoạt động trong các thị xã, thị trấn, cho đồng bào dân tộc Châu Ro, cho các đồng chí bị địch bắt ở tù ra, cho các đồng chí cán bộ không

đi tập kết ra Bắc, ở lại miền Nam bám trụ hoạt động và sống sót qua các chiến dịch khủng bố trắng của địch

Tỉnh ủy thường xuyên chỉ đạo, kiểm tra chặt chẽ chương trình học tập, đặc biệt quan tâm đến vấn đề liên hệ giữa lý luận với thực tiễn Các đồng chí trong Ban Thường

vụ Tỉnh ủy đều là giảng viên của trường Chương trình và tài liệu được biên soạn sát với từng đối tượng và gửi cho Ban Tuyên huấn các huyện mở lớp Công tác huấn luyện, đào tạo có sự đóng góp lớn của các đồng chí Nguyễn Văn Kim (Ba Giảo), Trần Văn Bửu (Sáu Tâm), Trần Văn Cường, Nguyễn Trọng Nghĩa, Chín Thanh

Đoàn văn công được thành lập từ năm 1961 tại Gia Cốp do anh Đỗ Hồng Xuân làm trưởng đoàn, hoạt động xung kích ở tiền tuyến với đội hình gọn nhẹ, và phục vụ những hội nghị quan trọng cho Tỉnh ủy, phục vụ bộ đội Một số diễn viên trẻ có năng

32

lực được đưa đi đào tạo thanh nhạc, học múa ở R (Trung ương Cục) làm nòng cốt cho đoàn Nhiều kịch bản, bài hát tân cổ được các đồng chí trong Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy sáng tác đã được dàn dựng và đưa ra phục vụ kịp thời

Khu căn cứ Hắt Dịch được củng cố Các cơ quan đều tự vũ trang, đào địa đạo, xây dựng kế hoạch phòng thủ, bảo vệ căn cứ Hệ thống Địa đạo Hắt Dịch gồm 4 tuyến địa đạo của các cơ quan: Tỉnh ủy, Tỉnh đội, Mặt trận và Ban Tuyên huấn tỉnh Bà Rịa Địa đạo Tỉnh ủy dài khoảng 2.000 mét, trong lòng địa đạo có ngách lõm sâu dùng để ẩn nấp và đánh địch, có những hầm rộng dùng làm nơi sơ cấp cứu thương, bệnh binh, chứa lương thực, thực phẩm, vũ khí, tài liệu và nước uống Địa đạo Tỉnh đội dài khoảng 200 mét, cấu trúc giống địa đạo Tỉnh ủy, nhưng về chất liệu có được gia cố thêm bằng cốt thép ximăng rất kiên cố Địa đạo Mặt trận Dân tộc giải phóng tỉnh nằm gần ngọn suối chảy về Châu Pha, dài khoảng 1.000 mét Địa đạo Ban Tuyên huấn tỉnh ủy dài khoảng 300 mét, sâu dưới mặt đất từ 4 đến 5 mét, rộng từ 0,4 đến 0,8 mét Xen kẽ địa đạo là những căn hầm trú ẩn Trên miệng địa đạo là hệ thống giao thông hào và ô ụ chiến đấu

Nhân dịp kỷ niệm 7 năm ngày ký kết Hiệp định Giơnevơ (20-7-1954 20-7-1961), lực lượng vũ trang huyện Châu Thành đã tổ chức một cuộc vũ trang tuyên truyền tại Phước Thái (lộ 15) Gần trăm chiếc xe trên tuyến Sài Gòn - Bà Rịa - Vũng Tàu đã dừng lại theo sự hướng dẫn của du kích và bộ đội Hành khách xuống xe nghe cán bộ tuyên truyền về cương lĩnh của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam Đồng bào rất phấn khởi, tặng nhiều quà cho bộ đội Ngọn cờ hiệu triệu của Mặt trận dân tộc giải phóng ngày càng ảnh hưởng sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân trong tỉnh, thúc đẩy mạnh mẽ phong trào đấu tranh của thanh niên học sinh ở các thị xã thị trấn và công nhân trong các đồn điền cao su Ở xã Phước Lợi huyện Long Đất, trong một đêm, ta bắt cảnh cáo và giáo dục 13 tề ấp và phòng vệ dân sự Anh Trang, cơ sở nội tuyến ở Phước Hòa Long đưa một tiểu đội dân vệ và súng đạn ra tham gia lực lượng vũ trang cách mạng

Đội vũ trang tuyên truyền thị xã Bà Rịa tổ chức vũ trang tuyên truyền cương lĩnh chính sách của Mặt trận dân tộc giải phóng trên lộ 15, xã Long Hương và táo bạo hoạt động ngay trong nội ô thị xã Ngọn cờ hiệu triệu của Mặt trận dân tộc giải phóng ngày càng ảnh hưởng sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân, thúc đẩy mạnh mẽ phong trào đấu tranh cách mạng của thanh niên học sinh ở nội ô thị xã và nhân dân trên khắp địa bàn thị xã42

Tháng 6 năm 1961, địch gom dân các ấp Bắc, ấp Đông xã Hòa Long, lập khu trù mật Gò Sủng Tên đội Được cho lính đến từng nhà thúc ép và hăm dọa, nhưng nhân dân vẫn cương quyết không chịu dời Địch tăng cường một trung đội bảo an của tiểu khu do tên Mười Kềm chỉ huy cùng bọn cán bộ bình định, hỗ trợ cho lực lượng chi khu của đội Được cào sập nhà, lôi dân đi

Trước tình hình đó, chi bộ Hòa Long vận động nhân dân mỗi gia đình chỉ đem ít

đồ đạc cần thiết ra Gò Sủng làm nhà lá ở tạm còn để lại từ một đến hai người ở lại nhà

42 Một trong những nội dung tuyên truyền bằng thơ, do Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy phổ biến rộng rãi lúc đó là:

“Nửa xanh, nửa đỏ sao vàng

Lá cờ Mặt trận miền Nam sáng ngời

Trên màu cách mạng đỏ tươi

Hòa bình trung lập ấy là màu xanh

Tượng trưng dân tộc màu vàng

Tượng trưng thống nhất huy hoàng ngôi sao

Hỡi quốc dân hỡi đồng bào

Lá cờ mặt trận giương cao tuyệt vời”

33

cũ bám vườn đất làm ăn, tiếp tục đấu tranh với địch Cuộc dồn dân lập khu trù mật giằng

co kéo dài nhiều tháng

Tại khu trù mật, chúng phân 200 gia đình thành 18 lô, có kẽm gai bao bọc xung quanh Bọn cán bộ bình định chia nhau về ở hẳn trong nhà dân, cùng ăn, cùng ở với dân

để theo dõi và kiểm soát mọi hoạt động của đồng bào, ly gián các gia đình cách mạng, ngăn cách các cơ sở với lực lượng cách mạng bên ngoài Địch tăng cường những tên tay sai ác ôn khét tiếng như: Mười Kềm, Mười Dẩu, đội Được, đội Ngọc, Đẹt và các tên: Phi, Quay, In, Sáu dân vệ, Tư Xê, trong đó có tên Phi ác ôn khét tiếng để đàn áp phong trào

Huyện ủy Châu Thành chỉ đạo chi bộ hai xã Hòa Long và Long Phước phối hợp đấu tranh, phá khu trù mật Gò Sủng Lực lượng vũ trang huyện Châu Thành đã tổ chức diệt ác phá kềm, tạo điều kiện cho nhân dân phá khu trù mật Tháng 11 năm 1961, đơn

vị C.20 bộ đội huyện Châu Thành cùng du kích xã Long Phước đã bố trí phục kích tiêu diệt tên Tư Xê tại cầu Ông Địa, bắn trọng thương Mười Kềm khi hắn chỉ huy lực lượng đến ứng cứu đồng bọn Chiến công diệt được Tư Xê, bắn bị thương Mười Kềm đã làm rúng động bọn tay sai ác ôn

Phát huy thắng lợi, các cán bộ Huyện ủy đã phát động phong trào thanh niên tòng quân giết giặc, trên 20 thanh niên nam nữ Hòa Long, Long Phước hăng hái thoát ly tham gia cách mạng Cuộc đấu tranh phá khu trù mật Gò Sủng diễn ra trong nhiều tháng, giàng

co quyết liệt giữa quần chúng cách mạng và bọn ác ôn Sau nhiều lần tranh đấu không kết quả, Chi bộ Hoà Long chuyển hướng vận động đồng bào tự đốt nhà mình rồi tự giải tán trở về đất cũ Đồng chí Trần Lương, Bí thư huyện ủy cùng nhiều cán bộ Huyện ủy

về trực tiếp chỉ đạo cuộc đấu tranh này

Được sự chỉ đạo trực tiếp của cán bộ Huyện ủy và đảng viên trong chi bộ, các đoàn viên mật đã vận động từng gia đình bí mật chuyển bớt đồ đạc về nhà cũ, chuẩn bị lực lượng đối phó, đấu tranh với địch và thống nhất ngày giờ hành động Lực lượng đoàn viên mật và cơ sở mật kiên trì vận động và trực tiếp giúp đồng bào dọn đồ về nhà

cũ Với sự kiên trì và nỗ lực cao của chi đoàn Thanh niên Lao động, nhất là lực lượng

nữ thanh niên, hầu hết các gia đình trong khu trù mật đều nhất trí với chủ trương tự đốt nhà, tự giải tán khu trù mật Chi bộ Long Phước tổ chức cho nhân dân qua Hòa Long giả mua lúa, để bí mật chuyển lúa, chuyển giúp đồ của đồng bào trong khu trù mật về gởi tạm ở Long Phước trước khi đốt phá khu trù mật

Đúng giờ qui định, có lực lượng bộ đội huyện hỗ trợ, các đồng chí Bảy Binh (xã đội trưởng), Ba Trị (xã đội phó) chỉ huy đội du kích nổ súng khống chế bọn lính trong đồn, phát hiệu lệnh cho nhân dân phá khu trù mật Nhiều cơ sở cốt cán, đoàn viên mật như các chị Tám Ích, Tư Chuẩn, Bảy Ánh, Sáu Phượng, Hai Loan tự tay châm lửa đốt nhà mình rồi đi các nhà vận động mọi người cùng đốt Cả khu trù mật Gò Sủng chìm trong khói lửa, ngọn lửa yêu nước mà người dân Hoà Long tự thắp lên, soi sáng con đường cách mạng, tự giải phóng mình khỏi ách nô lệ

Bọn lính ở Hoà Long bị du kích khống chế, cố trong đồn, bắn loạn xạ và xin tiểu khu chi viện Khi trời sáng hẳn, có lực lượng tiếp viện của tiểu khu, bọn lính mới dám

ra khỏi đồn, khủng bố và ngăn chặn đồng bào chuyển đồ về nhà cũ Địch bắt và đánh đập dã man những người hăng hái đấu tranh Trong khi đó, bất chấp địch đàn áp, đánh đập và bắn xối xả trên đầu, đồng bào vẫn gồng gánh đồ từ khu trù mật Gò Sủng về nhà

cũ Khu trù mật Gò Sủng bị phá banh

34

Phát huy khí thế cách mạng, Chi bộ Long Phước đã liên tục tổ chức các cuộc đấu tranh từ thấp đến cao, từ nhỏ lẻ đến quy mô, từ 50 đến 70 người lên 300 đến 500 người, với những khẩu hiệu: đòi các quyền dân sinh dân chủ, chống bắn pháo vào xóm ấp Tiêu biểu cuộc đấu tranh vào cuối tháng 10 năm 1961 chống địch bắn pháo bừa bãi, làm thiệt hại vườn tược của nhân dân Lực lượng của ấp Tây trên 300 người, do má Hai Thùi là đảng viên lãnh đạo kéo ra đồn Long Phước, địch đàn áp bắn bị thương chị Bé

Hai ngày sau, Ban lãnh đạo đấu tranh đã tổ chức lực lượng cả 4 ấp, trên 800 người, do đồng chí Lê Thị Nguyệt lãnh đạo, đoàn ấp Bắc đi đầu, kéo ra đồn đấu tranh Bọn địch bắn vào Đoàn biểu tình làm bị thương 13 người, trong đó 4 người bị nặng phải đưa đi bệnh viện Bà Rịa Ban chỉ đạo bố trí nhiều đoàn viên thanh niên giúp đỡ công việc nhà những người bị thương, thăm nuôi và đấu tranh tại bệnh viện Đông đảo quần chúng Long Hương, Phước Lễ hưởng ứng, kéo đến vây quanh bệnh viện, hỗ trợ cho cuộc đấu tranh, tiếp tục tố cáo tội ác của địch, làm hoang mang tinh thần binh lính và cảnh sát ở Bà Rịa

Tháng 12 năm 1961, huyện Long Đất mít tinh mừng một năm ngày thành lập Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam và tổ chức lễ ra mắt Mặt trận dân tộc giải phóng huyện tại xóm Bưng (Hội Mỹ) Lực lượng vũ trang tỉnh, huyện và du kích các xã

đã bố trí chốt ở những điểm xung yếu, các trục lộ giao thông 52, 44 và khống chế các đồn bót địch Hơn hai ngàn đồng bào các xã Đất Đỏ, Long Mỹ, Hội Mỹ, Phước Lợi, Phước Hải về dự lễ Từng đoàn người băng rừng, lội suối, có đoàn kéo nhau qua đồn bót địch đi công khai trên lộ 52 Lực lượng vũ trang huyện chặn đánh địch trên lộ 44 diệt tên Răng, tổng đoàn trưởng dân vệ ác ôn

Địch lo sợ trước khí thế cách mạng của quần chúng, co lại trong các đồn bót, không dám phản ứng Đơn vị C.20 bộ đội địa phương huyện Châu Thành về phối hợp bảo vệ cuộc mít tinh của huyện Long Đất đã chặn đánh một trung đội biệt kích, diệt tên đội Thâu ác ôn, giải phóng xã Phước Thạnh, ngay sát chi khu Đất Đỏ Nhân dân Long Đất vô cùng phấn khởi

Ban kinh tài Tỉnh ủy được thành lập đầu năm 1961, gồm 6 đồng chí do đồng chí Trịnh Phong Đán, Bí thư tỉnh ủy kiêm trưởng ban43 với nhiệm vụ chính trị là “nuôi quân đánh giặc” Ban kinh tài các huyện, thị xã, cũng lần lượt được thành lập Tỉnh ủy rút nhiều đồng chí có nghiệp vụ từ các ngành điều về ban kinh tài Tỉnh đội chi viện nhiều cán bộ chiến sỹ, trang bị vũ khí để thành lập đội vũ trang thu tài chính của ban kinh tài Nguồn thu ban đầu chủ yếu dựa vào sự vận động đóng góp tự nguyện của các tầng lớp nhân dân

Năm 1961, Ban Kinh tài Tỉnh vận động tài chính được qúa ít, chỉ đủ chi cho mua văn phòng phẩm và một số thuốc tây, tổng cộng 11.000 đồng Do đó các cơ quan, bộ đội phải tự vận động lực lượng gia đình đồng bào ủng hộ gạo nuôi để sống, chiến đấu

và hoạt động; đồng thời phát huy truyền thống sản xuất tự túc, các cơ quan đơn vị trồng nhiều bắp, rẫy mì, khoai lang, rau cải kết hợp với săn bắt cá, thú rừng để cải thiện đời sống

Qua năm 1962, nguồn thu khá hơn, Ban Kinh tài chi tiền muối cho các cơ quan đơn vị và một phần mua thuốc cho bộ đội, mức chi tăng lên được 130.000 đồng Các lực lượng vũ trang tỉnh đã có bước trưởng thành nhanh chóng Thanh niên xin gia nhập

43 Ba đồng chí Phó ban là Mười Châu, Tư Thiệt, Hai Bình (thường trực Ban)

2 Lãnh đạo phong trào đấu tranh chống gom dân lập ấp chiến lược

Trước nguy cơ khủng hoảng dẫn đến tan rã của chế độ Sài Gòn, Mỹ cấp tốc tăng viện trợ, cố vấn, trực tiếp can thiệp vào cuộc chiến tranh Chương trình bình định và kế hoạch gom dân lập ấp chiến lược được Mỹ ngụy nâng lên thành quốc sách, xương sống của chiến lược chiến tranh, với tham vọng bình định miền Nam trong vòng 18 tháng

Ngụy quyền Sài Gòn xem chương trình ”ấp chiến lược” như một ”quốc sách”, một cuộc chiến tranh thật sự ở nông thôn, với mục tiêu cơ bản nhằm ”tát nước bắt cá",

cô lập và tiêu diệt các cơ sở Đảng bí mật, lôi kéo dân chúng về với ”quốc gia” bằng một loạt biện pháp về quân sự, chính trị, kinh tế, văn hoá, tâm lý Chương trình ấp chiến lược được thí điểm đầu tiên ở Bến Cát (Thủ Dầu Một) tháng 3 năm 1962 đã khởi đầu cho một quốc sách được thực thi ồ ạt toàn miền Nam44

Thực hiện chủ trương đẩy mạnh đấu tranh vũ trang, đưa đấu tranh vũ trang lên song song với đấu tranh chính trị, các huyện đều đưa lực lượng vũ trang về phối hợp với

du kích xã vũ trang tuyên truyền, phát động quần chúng, cảnh cáo tề ngụy, rút tân binh, thu vũ khí Tháng 2 năm 1962, chi bộ Bàu Lâm (Xuyên Mộc) đã vận động được 4 binh

sỹ bảo an đem theo súng ra căn cứ tham gia kháng chiến Ngày 14 tháng 3 năm 1962, C.20 bộ đội huyện Châu Thành phục kích trung đội bảo an ở đồng Long Tân, diệt và làm bị thương 21 tên, thu 3 súng Cũng trong tháng 3 năm 1962, hơn 200 đồng bào ấp Đông, xã Long Phước mít tinh tiễn đưa 45 con em lên đường tòng quân Các má, các chị phấn khởi dặn dò con em mình giữ vững truyền thống quê hương, quyết giết giặc lập công Cùng với Hòa Long, Long Phước, hàng trăm thanh niên các xã Phước Hòa, Phú Mỹ cũng hăng hái thoát ly gia đình tham gia cách mạng

Tháng 4 năm 1962, địch bắt đầu xây dựng ấp chiến lược kiểu mẫu ở An Nhứt (Long Đất); xây dựng Trung tâm huấn luyện Vạn Kiếp ở Bà Rịa; củng cố chi khu Long

Lễ và xây dựng ấp chiến lược kiểu mẫu ở Hòa Long; lập ấp chiến lược Bình Giã Chúng tăng cường thêm đại đội 611 và đại đội 612 bảo an thuộc chi khu Xuyên Mộc, đóng đồn

từ Núi Nhọn lên Cầu Dài, Cầu Trọng, cầu Suối Cát để phục vụ việc gom dân lập ấp chiến lược ở khu vực này Nhằm hỗ trợ cho quần chúng chống phá ấp chiến lược, các lực lượng vũ trang địa phương đã chủ động đánh địch bằng mọi thứ vũ khí có trong tay

Ba chiến sĩ du kích xã Long Phước với một súng mytuyn, một súng mútcơtông và một trái lựu đạn đã táo bạo tiến công diệt đồn địch ngay giữa ban ngày Chọn đúng thời điểm bọn lính dân vệ đang nhậu ở quán bên đường, đồng chí Năm Gõ ném lựu đạn vào quán, rồi cùng hai đồng chí khác xung phong tiến công vào đồn Bị đánh bất ngờ, bọn địch số

44 Quốc sách"ấp chiến lược" của Mỹ-Diệm định hình từ năm 1962, được xây dựng thí điểm từ tháng 3-1962 và được Ngô Đình Diệm phê duyệt tháng 8 năm 1962 với chỉ tiêu trong năm phải thành lập được 11.000 ấp chiến lược trong tổng số 17.000 ấp trên toàn miền Nam Các tỉnh vành đai quanh Sài Gòn như Long An, Tây Ninh, Bình Dương, Phước Thành, Biên Hòa, Phước Tuy (Bà Rịa) là trọng điểm gom dân lập ấp của chúng

36

bị thương, số tháo chạy tán loạn Số dân vệ trong đồn hoảng hốt không dám chống cự

Ta bắt sống 9 tên, thu 11 súng Người du kích Năm Gõ nổi danh với biệt hiệu “Năm lựu đạn” Người thiếu niên dũng cảm Nguyễn Văn Lài giấu súng trong rổ rau, đi ngang qua đồn và bất ngờ bắn tên Đẹt bị thương Lài năm ấy mới 13 tuổi, xin đi bộ đội không được chấp nhận nên đã bí mật mượn súng, diệt ác rồi theo bộ đội (C.445) đi chiến đấu45

Ở Vũng Tàu địch cũng tăng cường bộ máy kềm kẹp, mở rộng các căn cứ quân

sự, các Trung tâm huấn luyện Các cơ sở cách mạng ở Vũng Tàu gặp nhiều khó khăn, nhất là sau vụ phản bội của Nguyễn Triệu Khải Chi bộ Thắng Nhì và chi bộ Châu Thành mới khôi phục lại đã vận động được 20 thanh niên trốn quân dịch, ra vùng giải phóng tham gia kháng chiến Tỉnh ủy đã chỉ đạo củng cố lại Thị ủy Vũng Tàu theo phương châm bám trụ, hoạt động nội ô Tháng 6 năm 1962, một số cán bộ đảng viên của thị ủy Vũng Tàu bám trụ trong nội ô đã xây dựng căn cứ bí mật tại động Bà Trì thuộc khu vực Chí Linh để phát động quần chúng

Trong điều kiện giặc tăng cường các biện pháp khủng bố, Tỉnh ủy điều đồng chí Nguyễn Hoan (Bảy Hoan) chuyển vùng, đồng chí Cố Văn Tư (Tư Nhiễu) đảm nhiệm quyền Bí thư Thị ủy Tháng 7 năm 1962 đồng chí Cố Văn Tư bị giặc bắt, đồng chí Nguyễn Văn Trí (Ba Trí) được cử về làm Bí thư Thị ủy Vũng Tàu, đồng chí Trần Phước

An là Thị ủy viên kiêm Bí thư chi bộ Châu Thành; đồng chí Nguyễn Văn Cao (Bảy Cao), Thị ủy viên phụ trách binh vận và Thắng Tam; đồng chí Trần Tấn, Thị ủy viên phụ trách Thắng Nhì Thị ủy khôi phục cơ sở Đảng và các đoàn thể quần chúng, đẩy mạnh phong trào đấu tranh chính trị đòi dân sinh, dân chủ, rải truyền đơn phổ biến chính sách của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, kết hợp công tác binh vận, diệt ác phá kềm46

Nghị quyết của Bộ chính trị Ban chấp hành Trung ương tháng 2 năm 1962 về công tác cách mạng miền Nam đã chủ trương đẩy mạnh hơn nữa đấu tranh vũ trang, đồng thời xác định nhiều nội dung cụ thể chỉ đạo đấu tranh chính trị và công tác binh vận Vận dụng sự chỉ đạo của Bộ chính trị, Trung ương Cục đã ra Nghị quyết tháng 5 năm 1962, xác định ba nhiệm vụ trọng tâm là kiên quyết phá ấp chiến lược, ra sức mở rộng căn cứ địa và khẩn trương xây dựng lực lượng vũ trang ba thứ quân, trong đó phá

ấp chiến lược là nhiệm vụ quan trọng nhất

Trong thời kỳ này, lực lượng vũ trang ở Bà Rịa còn mỏng, vũ khí trang bị còn thiếu, hình thái ba mũi giáp công còn chưa rõ nét nhưng công tác binh vận được tiến hành trong nhiều năm qua đã trở thành một lực lượng đáng kể, góp phần đắc lực trong phong trào phá hàng loạt các ấp chiến lược ở lộ 2, lộ 23

Ở xã Phước Lợi, trong một đêm, ta bắt cảnh cáo và giáo dục 13 tề ấp và phòng

vệ dân sự Được sự chỉ đạo của Ban binh vận huyện Long Đất, anh Trang, cơ sở nội tuyến ở Phước Hòa Long đưa một tiểu đội dân vệ và súng đạn ra tham gia lực lượng vũ trang cách mạng47 Anh Đức Thiều, nội tuyến đồn Bờ Đập làm nội ứng cho du kích diệt đồn, thu toàn bộ vũ khí rồi thoát ly tham gia cách mạng Anh trở thành một cán bộ binh vận tích cực của huyện

45 Nguyễn Văn Lài trở thành chiến sỹ thổi kèn lệnh của đơn vị 445 bộ đội tỉnh và hy sinh anh dũng trong trận đánh

ấp chiến lược Bình Giã (1964)

46 Tháng 10 năm 1962, địch bắt được 2 cán bộ Thị ủy là đồng chí Trần Phước An và Nguyễn Văn Cao Tiếp đó, chúng tung lực lượng bắt thêm 25 người tình nghi có quan hệ với cách mạng Phong trào cách mạng ở Vũng Tàu gặp rất nhiều khó khăn

47 Anh hy sinh ở Phước Lợi năm 1963

37

Ở khu vực lộ 2 và lộ 15, lực lượng binh vận huyện Châu Thành và các xã đã gây dựng cơ sở trong phòng vệ dân sự và Thanh niên chiến đấu các ấp chiến lược làm nội ứng cho lực lượng vũ trang địa phương đột ấp, cùng nhân dân và du kích phá lỏng, phá

rã và phá banh các ấp chiến lược Một số lớn vũ khí địch trang bị cho phòng vệ dân sự

và Thanh niên chiến đấu đã được chuyển giao cho cách mạng bằng nhiều cách, phổ biến

là cách móc nối cho ta vào tiến công, thu vũ khí nhằm tạo sự hợp pháp Từ đó anh em phòng vệ dân sự và Thanh niên chiến đấu càng có lý do đấu tranh không nhận vũ khí, không canh gác, làm rã tổ chức này

Hàng loạt cuộc vũ trang tuyên truyền, diệt ác phá kềm làm tan rã tinh thần và hàng ngũ địch Nhiều tấm gương kiên trung bất khuất đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần tiến công cách mạng của quân và dân trong tỉnh Chị Nguyễn Thị Hoa, còn gọi là Bé Hoa ở

xã Phước Thọ (Long Đất), là một tấm gương tiêu biểu Trước yêu cầu của phong trào, Chị Hoa tình nguyện nhận nhiệm vụ diệt tên Ba Cụt, xã trưởng Phước Thạnh ác ôn Chị nhận lựu đạn và hóa trang như người đi chợ, vũ khí giấu dưới giỏ, bình tĩnh đi vào trụ

sở xã Phước Thạnh, tung lựu đạn vào mặt Ba Cụt, nhưng trái lựu đạn lép không nổ Ba Cụt bắt được chị Hoa Đích thân hắn tra tấn chị rất dã man Hắn hỏi: “Ai xúi giục, ai tổ chức?” Chị khảng khái trả lời: “Không ai tổ chức, chỉ do căm ghét kẻ ác mà tao đánh” Hắn hỏi: “Mày con ai, cháu ai?” Nhìn thẳng mặt kẻ thù, chị trả lời: “Tao là con của nhân dân, là cháu của Bác Hồ” Không lấy được một lời khai, địch cho xe chở chị về Tiểu khu Phước Tuy Trên đường đi, chị dũng cảm phóng xuống xe nhưng bị địch bắt lại và đày chị đi Côn Đảo và hy sinh anh dũng trong một cuộc đấu tranh trong tù48

Năm 1962, địch ra sức củng cố lực lượng, tăng cường bắt lính; xây dựng và mở rộng hàng loạt đồn bót, ráo riết chuẩn bị kế hoạch gom dân lập ấp chiến lược Chúng xây dựng trung tâm huấn luyện Vạn Kiếp ở ngay sát nội ô thị xã Bà Rịa, đào tạo hạ sĩ quan và binh lính ngụy, đồng thời làm lực lượng dự bị thường trực trong tỉnh lỵ, để điều động tham gia các cuộc hành quân ứng chiến trong tỉnh

Giữa năm 1962, địch lập ấp chiến lược Gò Sủng (Hòa Long) Huyện ủy Châu Thành và chi bộ mật Hòa Long thường xuyên theo sát lãnh đạo nhân dân đấu tranh phá

ấp chiến lược Chi bộ Long Phước cũng vận động nhân dân phối hợp đấu tranh, hỗ trợ cho đồng bào Hòa Long với khẩu hiệu:”Phá ấp chiến lược Hòa Long để địch không làm được ấp chiến lược Long Phước.” Tháng 12 năm 1962, lực lượng vũ trang của tỉnh và của huyện về hỗ trợ, rà mìn, gỡ trái, nhổ chông Hơn một nghìn đồng bào Hòa Long, Long Phước tham gia bang phá hào, cắt rào kẽm gai Chỉ trong một đêm, hơn 3km rào kẽm gai và ụ hào bao quanh ấp chiến lược Gò Sủng bị phá banh Địch bắt đồng bào, nhất là các gia đình cách mạng làm lại, giằng co gần một năm, địch không khánh thành được ấp chiến lược ở Hòa Long

Cùng với xã điểm Hòa Long, địch đồng thời tiến hành xây dựng ấp chiến lược ở các xã khác dọc theo trục lộ số 2, số 15 và các ấp ven thị xã Bà Rịa Chúng lập thêm chi khu Đức Thạnh đóng tại Ngãi Giao, gom đồng bào dân tộc Châu Ro sống rải rác các nơi

về tập trung quanh chi khu Đức Thạnh, gom đồng bào ấp 3, ấp 4 (xã Ngãi Giao) về ấp Đường Cùng Trước khi rào ấp, địch ủi phá địa bàn, phá sạch vườn tược của nhân dân quanh các ấp chiến lược, đưa lính bảo an, dân vệ vào các xóm ấp, cào nhà, tập trung dân

ra dọc theo ven lộ để làm ấp chiến lược

48 Chị Nguyễn Thị Hoa đã được Nhà nước ta tuyên dương danh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân tháng 4-2000

38

Công nhân cao su ở các sở nhỏ bị gom về tập trung ở các trung tâm đồn điền Bình

Ba, Xà Bang, Xuân Sơn Chúng buộc 10 công nhân phải nuôi một lính để bảo vệ đồn điền, cắt giảm khẩu phần gạo của công nhân từ 933 gram xuống còn 600 gram mỗi ngày

Vợ con công nhân trước hưởng 600 gram gạo/ngày, giảm xuống còn khoảng 200 gram

Vùng đồng bào theo đạo Thiên chúa, địch tuyên truyền mê hoặc nhân dân, tổ chức nhiều lực lượng phản động, trang bị vũ khí cho hầu hết nam nữ thanh niên, tổ chức lực lượng thanh niên chiến đấu, biến ấp chiến lược thành “pháo đài chống cộng”

Trước tình hình đó, Tỉnh ủy chủ trương phát động nhân dân trong toàn tỉnh phá

rã, phá lỏng các ấp chiến lược, đồng thời xây dựng và phát triển lực lượng cách mạng, giữ vững các xã ấp đã được giải phóng, xây dựng các làng xã chiến đấu, nhất là các khu vực Long Điền, Đất Đỏ, Tam Long, Hắt Dịch

Huyện ủy Xuyên Mộc đã chỉ đạo các xã Bình Châu, Bưng Riềng, Bàu Lâm, Phước Bửu lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống bọn địch đến gom dân vào các ấp chiến lược ven lộ 23 như: Láng Găng, Bưng Riềng, Xóm Rẫy, Núi Nhọn Cuộc đấu tranh diễn ra hết sức quyết liệt Địch giật sập nhà dân, dỡ tôn, cào ngói, phá ruộng rẫy, dồn dân vào ấp chiến lược Đồng bào dân tộc Châu Ro ở Thèo Nèo (Bình Châu), Bưng Riềng kiên quyết thực hiện phương châm “một tấc không đi, một ly không dời” Một số gia đình vào rừng thành lập các lõm căn cứ như Suối Bang (Bình Châu) Suối Le (Bàu Lâm)

Hồ Tràm (Phước Bửu) Chi bộ Xuyên Mộc đã huy động nhân dân đốt phá cầu Suối Cát, đào phá lộ 23 ngăn chặn địch, hỗ trợ cho phong trào đấu tranh của đồng bào Bưng Riềng, Bình Châu

Tháng 5 năm 1962, Huyện ủy Xuyên Mộc đã chỉ đạo thành lập một trung đội bộ đội tập trung huyện do đồng chí Hà Tấn Hai (bí thư xã Xuyên Mộc) và đồng chí Hồng Hải phụ trách, vũ trang tuyên truyền tại ấp di cư, tập hợp được gần 170 đồng bào di cư

tổ chức mít tinh, phát động quần chúng, giáo dục lòng căm thù giặc, vạch rõ âm mưu thủ đoạn của Mỹ - Diệm trong việc đưa dân vào ấp chiến lược, kêu gọi đồng bào đoàn kết chống mọi âm mưu thủ đoạn của địch, cương quyết không làm tay sai, không đi làm

ấp chiến lược

Ở một số xã ấp khác, các chi bộ đã vận động nhân dân thực hiện phương châm

“vừa làm vừa phá” ấp chiến lược, đồng thời cố kéo dài thời hạn hoàn thành Điển hình

là phong trào chống dồn dân ở xã Bàu Lâm Tháng 7 năm 1962, địch tập trung một tiểu đoàn bảo an lên Bàu Lâm, đóng từ ấp Di Dân đến ấp Xóm Mới hỗ trợ cho việc gom dân lập ấp chiến lược Bọn tề xã bắt dân đắp bờ đê cao 2m, đào hào, đóng cọc sắt ở trên đê

và kéo rào 5 đường dây kẽm, ngoài bờ đê chúng làm một con đường 4m và bắt dân bứng tre trồng bên ngoài làm hàng rào Được sự chỉ đạo của chi bộ, ban ngày đồng bào trồng tre nhưng ban đêm lại ra nhớm gốc lên, tre chết Bọn lính cho xe GMC đến dỡ nhà, hốt

bà con lên xe Căm thù trước hành động của giặc, chị Sáu Đối đã vác dao ra trước mặt bọn lính và dọa chúng, nếu tiếp tục dỡ nhà, chị sẽ chém Tại các xã gần chi khu như Xuyên Mộc, Phước Bửu, chi bộ đã vận động nhân dân, đa số là chị em phụ nữ, liên tục kéo lên chi khu đấu tranh đòi bồi thường nhà cửa, chống bắn pháo, chống khủng bố nhân dân

Tháng 6 năm 1962, Khu ủy rút đồng chí Trịnh Phong Đán, đồng chí Phạm Văn

Hy đảm nhiệm quyền Bí thư Tỉnh ủy49 Tỉnh ủy tách vùng nông thôn và đồn điền cao su

49 Tháng 12-1962, đồng chí Phạm Văn Hy đi học lớp chính trị cao cấp tại trường Nguyễn Ái Quốc của Trung ương Cục, đồng chí Lê Minh Thịnh giữ quyền Bí thư Tỉnh ủy

39

khỏi huyện Châu Thành, lập Ban cán sự Đức Thạnh trực thuộc Tỉnh ủy làm nhiệm vụ lãnh đạo cả vùng đồn điền cao su và vùng nông thôn ven lộ 2, phía Bắc sông Cầu Đồng chí Năm A là bí thư, đồng chí Mười Quang phụ trách quân sự50 Bộ đội huyện Cao Su phát triển được một đại đội do đồng chí Trần Văn Cao chỉ huy Lực lượng du kích các

xã, các đồn điền cao su phát triển nhanh, kể cả một số xã vùng sâu, yếu trên lộ 15 như Phước Hòa, Phú Mỹ, Phước Thái

Để có vũ khí trang bị cho lực lượng vũ trang huyện và du kích các xã, huyện Châu Thành xây dựng ban quân giới liên xã Long Phước, Long Tân và Hòa Long gồm các đồng chí Tư Tỏ, Công Tâm (Hòa Long), đồng chí Lợi, Hai Thanh (Long Phước), đồng chí Tạo (Long Tân) Cơ xưởng đóng tại rẫy anh Bảy Bờ và rẫy anh Ba Dậu (Long Phước), nhân dân các xã đã tích cực đi thu lượm đạn pháo lép của địch đưa về cho xưởng sản xuất vũ khí Dụng cụ chế tạo thiếu, các chủ xe lam trong vùng đã mua và cung cấp cho xưởng các loại búa, kềm, ê-tô, cưa sắt, dũa Vũ khí sản xuất chủ yếu là súng ngựa trời, dao găm, mã tấu

Hỗ trợ cho phong trào phá ấp chiến lược, lực lượng vũ trang tỉnh (C.45) thường xuyên cơ động trên các vùng trọng điểm, tổ chức tập kích, phục kích địch Đêm 24 rạng

25 tháng 8 năm 1962, đại đội 25 huyện Long Đất với sự tham gia của C.45 bộ đội tỉnh

và D.800 của quân khu và du kích các xã Tam Phước, Long Hương, Phước Tỉnh tiến công vào dinh Ngô Đình Diệm ở Long Hải, khu an dưỡng sĩ quan và trụ sở công an Long Hải, diệt hàng chục tên định, trong đó có tên thiếu úy Đề Đây là trận đánh tương đối qui mô, có tác động lớn về tâm lý trong quần chúng cách mạng cũng như đối với ngụy quân ngụy quyền

Tháng 10 năm 1962, Tỉnh ủy cử đồng chí Lê Văn Tấn (Tư Tấn) về làm huyện đội phó huyện Xuyên Mộc, tăng cường cho huyện một trung đội do đồng chí Hoàng Anh làm trung đội trưởng, đồng chí Hồng Sơn làm chính trị viên Tại căn cứ Ba Mẫu, đại đội vũ trang huyện Xuyên Mộc được thành lập, lấy phiên hiệu là C.51 Bảy xã trong toàn huyện đều xây dựng được tiểu đội du kích, đẩy mạnh hoạt động diệt ác phá kềm,

hỗ trợ cho phong trào đấu tranh chính trị

Cuối năm 1962, một số cán bộ quân dân y ở miền Bắc đưa về tăng cường cho địa phương Y sĩ Vũ Bình An (sau tu nghiệp trở thành bác sỹ) được Ban Dân y R bố trí làm Trưởng ban Quân - Dân y tỉnh Bà Rịa, lương y Lê Minh (Trương Văn Học) làm phó ban, với số cán bộ nhân viên độ 20 người Ngoài việc khám chữa bệnh, Ban Quân - Dân y đã sản xuất được một số thuốc tây và thuốc nam Tại căn cứ Hắt Dịch, Ban Quân - Dân y đã

mở lớp đào tạo 40 y tá để bổ sung cho các cơ quan của tỉnh, huyện và các đơn vị

Tháng 12 năm 1962, C.45 bộ đội tỉnh do đồng chí Nguyễn Quốc Chánh chỉ huy kết hợp với du kích tiến công diệt đồn Bình Ba, thu nhiều vũ khí, đạn dược và lương thực, bắt sống 3 tên chủ Tây đưa ra căn cứ giáo dục, buộc chúng phải nộp thuế cho Mặt trận Phát huy kinh nghiệm trận Bình Ba, lực lượng tự vệ cao su và du kích các xã dọc

lộ 2 lên Xuân Lộc đã đột nhập nhiều sở cao su, bắt các chủ sở phải đóng thuế cho cách mạng, giải quyết được sự thiếu hụt về tài chính và vấn đề lương thực thực phẩm vốn rất khó khăn ở địa bàn này

Cuộc đấu tranh chống địch gom dân lập ấp chiến lược diễn ra dai dẳng, quyết liệt trong năm 1962, làm phá sản bước đầu kế hoạch ”bình định” nông thôn của Mỹ ngụy ở

50 Ủy viên Ban cán sự có các đồng chí Võ Văn Thiệt, Trần Văn Cường, Lê Văn Đường (Hai Đường), Mười Quang

3 Đẩy mạnh phong trào phá ấp chiến lược trong toàn tỉnh (1963-1964):

Sau thất bại ở Ấp Bắc (1-1963), Mỹ ngụy triển khai hàng loạt cuộc hành quân cấp sư đoàn, sử dụng lực lượng hỗn hợp, đưa các đơn vị chủ lực có trực thăng, thiết giáp

và pháo binh yểm trợ, hành quân càn quét, hỗ trợ cho bọn cán bộ bình định gom dân lập

ấp Tại Bà Rịa và Vũng Tàu, địch đã cơ bản hình thành hệ thống ấp chiến lược tại các vùng đông dân, vùng đồng bào Thiên chúa giáo di cư bao quanh tỉnh lỵ, quận lỵ và các căn cứ quan trọng, án ngữ các trục lộ giao thông chiến lược

Đầu năm 1963, Trung ương Cục quyết định thành lập tỉnh Bà Biên trên cơ sở sáp nhập hai tỉnh Bà Rịa và Biên Hòa Đồng chí Nguyễn Văn Kiệm là Bí thư Tỉnh ủy; đồng chí Nguyễn Thanh Bình là Phó Bí thư kiêm Tỉnh đội trưởng, đồng chí Nguyễn Hồng Phúc là tỉnh đội phó Đồng chí Lê Minh Thịnh được điều về Đoàn 555

Được sự chỉ đạo của Quân ủy miền , Khu ủy miền Đông Nam Bộ và sự tăng cường lực lượng của Tỉnh ủy, Đoàn 555 khẩn trương xây dựng kho bãi, chọn người, mở đường trên biển ra miền Bắc đưa vũ khí về trang bị cho bộ đội chủ lực và lực lượng vũ trang các tỉnh miền Đông Nam bộ Ban Chỉ huy đoàn có các đồng chí Mai Văn Vĩnh, Nguyễn Văn Chí, Lê Minh Thịnh, sau bổ sung thêm đồng chí Phạm Văn Bính

Ban giao thông liên lạc hai tỉnh sau khi sáp nhập lại được đổi tên là Ban giao bưu vận tỉnh Bà Biên với nhiệm vụ đưa rước khách, chuyển công văn, thư từ, sách báo, và đặc biệt là tham gia nhiệm vụ vận chuyển hàng chiến lược của Trung ương chi viện cho Miền Nam trên các trục hành lang Lộc An - Hắt Dịch, Đồng Tranh - Hắt Dịch, Hắt Dịch

về Chiến khu Đ Quân số toàn ban có 123 cán bộ và chiến sĩ51 Các trạm được đào thêm nhiều hầm hố cá nhân, giao thông hào để chiến đấu bảo vệ cán bộ, chống bom pháo Trục liên lạc từ Khu về Bà Rịa đều được mở thêm đường dự bị

Tỉnh ủy đã xác định nhiệm vụ chính trị trọng tâm của toàn Đảng bộ lúc này là đẩy mạnh ba mũi giáp công chống phá ấp chiến lược trong toàn tỉnh Phương châm đấu tranh là kết hợp ba mũi giáp công, lấy mũi vũ trang làm đòn xeo, diệt ác, phá kềm, phá lỏng, phá rã và tiến tới phá banh ấp chiến lược của địch Tỉnh ủy cử đồng chí Lê Thành

Ba làm Trưởng ban chống phá ấp chiến lược

Đại đội 445 tỉnh Bà Rịa được điều về Long Phước cùng nhân dân khôi phục địa đạo, bám trụ đánh địch, hỗ trợ phong trào chống phá ấp chiến lược của địch ở vùng Tam Long Một trung đội vũ trang tỉnh (của Đại đội 445) được điều động về Long Phước cùng với bộ đội huyện và du kích xã triển khai kế hoạch tác chiến, bảo vệ lực lượng đào địa đạo Toàn xã Long Phước ra quân đào địa đạo Ban chỉ đạo còn huy động thêm dân

51 Đồng chí Hai Nguyên là Trưởng Ban, Lê Phong và Nguyễn Văn Vững là Phó ban