Tích hợp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào việc dạy học môn địa lí lớp 12 ở trường THPT

Là một giáo viên dạy bộ môn Địa lí- qua nhiều năm giảng dạytôi thấy môn Địa lí là một môn khoa học có thể dạy học tích hợp cho học sinh kĩnăng bảo vệ môi trường và tiết kiệm năng lượng

1 MỞ ĐẦU

1.1.Lí do chọn đề tài

Ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới kéo theo nhu cầungày càng lớn trong kinh tế và sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên nóichung và nguồn năng lượng nói riêng, khiến các loại tài nguyên đặc biệt làkhoáng sản năng lượng đứng trước nguy cơ cạn kiệt Do đó để đảm bảo cho sựphát triển bền vững thì việc sử dụng tiết kiệm và hiệu quả các nguồn năng lượng

là một yêu cầu thiết yếu được đặt ra trên toàn thế giới Việt Nam là quốc giađang phát triển chúng ta cũng không nằm ngoài xu thế đó Vậy làm thế nào đểmỗi người dân đều có ý thức cao trong việc sử dụng năng lượng? Điều đó đòihỏi phải có sự chung tay của cộng đồng, trong đó ngành giáo dục là lực lượngnòng cốt, bởi không một đối tượng giáo dục nào có thể tốt hơn học sinh- thế hệtương lai của đất nước Việc giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quảđược thực hiện dưới nhiều hình thức Tuy nhiên do đây không phải là một mônhọc độc lập nên phổ biến nhất là tích hợp nội dung này thông qua môn học trongtrường phổ thông Là một giáo viên dạy bộ môn Địa lí- qua nhiều năm giảng dạytôi thấy môn Địa lí là một môn khoa học có thể dạy học tích hợp cho học sinh kĩnăng bảo vệ môi trường và tiết kiệm năng lượng trong nhà trường, gia đình và

xã hội có hiệu quả Trong quá trình dạy học Địa lí tôi luôn chú trọng vào việctích hợp nội dung sử dụng tiết kiệm năng lượng có hiệu quả

Hơn nữa học sinh trường THPT Như Xuân nơi tôi đang giảng dạy trực tiếptôi thấy đây là trường thuộc miền núi, ý thức học sinh còn hạn chế về việc vậndụng kiến thức khoa học vào việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Chính vì những lí do trên nên tôi lựa chọn đề tài ‘‘Tích hợp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào việc dạy học môn Địa lí lớp 12 ở trường THPT’’ Là một vấn đề cần thiết mong muốn sẽ đóng góp một phần nhằm thực

hiện chủ trương sử dụng tiết kiệm năng lượng hiệu quả mà quốc hội khoá XII đã

đề ra

Qua đề tài này đòi hỏi mỗi giáo viên và học sinh cần phải nắm vững các kiếnthức cơ bản của môn học từ đó biết vận dụng vào thực tiễn cuộc sống hằngngày

* Điểm mới của sáng kiến này là:

- Xác định được nội dung cần tích hợp cho học sinh trong quá trình giảngdạy môn Địa lí phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phương và vận dụng mộtcách hợp lý

- Tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả một cách cụthể mà không làm mất đi đặc thù của môn học, không làm quá tải nội dung cầngiảng dạy

- Nâng cao được ý thức sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cho cácem

1.2 Mục đích nghiên cứu

* Đối với giáo viên:

Tôi đã đưa ra đề tài nghiên cứu này nhằm nhắc nhở bản thân mình phải sửdụng phương pháp sư phạm, các kĩ năng sống để giáo dục học sinh thấy rõ trách

nhiệm của cá nhân mình trong việc sử dụng tiết kiệm và hiểu quả nguồn nănglượng

* Đối với học sinh:

Đồng thời gây hứng thú cho học sinh trong những giờ học Địa lí vốn bảnchất rất khô khan này Hơn nữa bản thân tôi mong muốn sáng kiến kinh nghiệmnày là một tài liệu tham khảo hữu ích cho người dạy và người học, góp phần vàophong trào đổi mới phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay

1.3 Giới hạn lĩnh vực nghiên cứu của đề tài:

Sử dụng tiết kiệm và có hiệu quả nguồn năng lượng tại địa phương nơi các

em học sinh đang sinh hoạt, học tập, trong chương trình địa lí 12 THPT

1.4 Đối tượng nghiên cứu: Học sinh THPT lớp 12 Trường THPT Như

Xuân – Thanh Hóa

1.5 Phương pháp nghiên cứu:

Nhằm đạt kết quả cao trong công tác nghiên cứu và thực hiện đề tài, tôi đã

sử dụng phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau, cụ thể đó là cácphương pháp:

- Phương pháp quan sát: qua dự giờ thao giảng và hội giảng của trường

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Thu thập, phân tích và xử lí tài liệu

- Phương pháp tổng hợp, phương pháp đối chiếu so sánh

- Phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh

- Phương pháp thực hành, rút kinh nghiệm

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận

Giáo dục năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là một giải pháp hữu hiệu để tiếtkiệm năng lượng và bảo vệ môi trường Nó là một quá trình lâu dài, phải đượcthực hiện đồng bộ Trường học là nơi tập trung nguồn lực cơ bản cho tương lai,

là môi trường giáo dục tốt nhất cho mọi nội dung chương trình Trường học lànơi tạo nguồn, tuyên truyền viên phong phú, hiệu quả cho cộng đồng

Như vậy, giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là một nộidung hết sức cần thiết trong cuộc sống Do vậy lồng ghép giáo dục sử dụng nănglượng tiết kiệm và hiệu quả vào việc dạy học môn Địa lí 12 ở trường THPTnhằm thực hiện chủ trương giảm tải chương trình giáo dục phổ thông, vừa tạohứng thú cho học sinh và nâng cao hiệu quả giáo dục

Địa lí là môn khoa học vừa mang tính tự nhiên vừa mang tính xã hội hơnnữa chương trình Địa lí THPT nghiên cứu các vấn đề tự nhiên, kinh tế- xã hộirất phong phú và đa dạng gần gủi với cuộc sống thực tế

2.2 Thực trạng của vấn đề.

* Thực trạng học sinh.

Nhìn chung đa số học sinh trường THPT Như xuân có sự yêu thích môn Địa

lí, có khả năng tư duy Tuy nhiên vận dụng các kiến thức Địa lí vào cuộc sốngthực tế để tích hợp với các môn khoa học khác để sử dụng tiết kiệm và có hiệu

quả nguồn năng lượng là không dễ dàng Tôi nhận định hầu hết các em còn gặpnhiều khó khăn khi rèn luyện kĩ năng này.

- Kĩ năng liên hệ, vận dụng kiến thức trong bài học áp dụng vào thực tếcòn hạn chế

- Trình độ nhận thức, khả năng tiếp thu và khả năng vận dụng kiến thứckhông đồng đều Nhiều học sinh chưa tập trung chú ý, chưa tích cực trong giờhọc

- Vấn đề khó khăn về kiến thức cộng thêm cộng thêm ý tưởng nghèo nàndẫn đến nhiều học sinh còn rụt rè , thiếu tự tin khi lấy ví dụ

- Học sinh chưa thực sự bị lôi cuốn và hào hứng

- Một số ít học sinh ý thức công dân rất kém, cho rằng sự thay đổi hành vinhỏ sẽ không có tác dụng đến tầm vĩ mô

- Ý thức tự giác về giữ gìn vệ sinh trường lớp của đa số học sinh còn quákém, các em chỉ làm việc theo sự phân công và mang tính chiếu lệ Hiện tượng

xả rác bừa bãi còn rất nhiều

- Học sinh chưa thực sự tự giác trong việc sử dụng điện ở lớp, ở phòngthực hành, việc sử dụng nước ở nơi công cộng còn tùy tiện, bừa bãi

- Việc tham gia lao động vệ sinh giữ gìn khuôn viên nhà trường Xanh –Sạch – Đẹp và giữ gìn vệ sinh thôn xóm của học sinh chưa thực sự mang tính tựgiác

* Kết quả:

Sau khi dạy xong học kỳ I năm học 2019 – 2020 tôi tiến hành khảo sátmột số vấn đề liên quan đến việc sử dụng năng lượng trong nhà trường, kết quảnhư sau:

+ Trên 80% không hiểu được sử dụng năng lượng tiết kiệm là gì

+ Trên 80% không quan tâm đến việc sử dụng năng lượng ra sao

+ Gần 20% học sinh có hiểu biết về tiết kiệm năng lượng nhưng xem racòn lơ mơ, chưa hiểu được bản chất

+ 60% học sinh không quan tâm đến việc tiết kiệm điện, nước và bảo vệmôi trường, đa phần các em thực hiện công việc chỉ vì mệnh lệnh hay vì những

lý do khác mà thôi

Với những nguyên nhân trên, đã dẫn đến việc dạy học theo kiểu tích hợpvấn đề sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong dạy học môn Địa lí ởtrường THPT chưa đạt được kết quả như mong muốn Thực tế là tôi đã tiếnhành khảo sát ý thức học sinh lớp 12B5 và 12B6 qua kiểm tra hiểu biết của các

em về vấn đề sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng trong năm học

2019-2020 và thu được kết quả sau:

*Bảng đánh giá ý thức về việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

5 HS( đạt 14,3%)

7 HS( đạt 20,0%)

có hiệu quả nguồn năng lượng

- Do sự hạn chế về thời gian của tiết học, nên trong quá trình giảng dạy ít lấyđược ví dụ

- Chưa mạnh dạn đề xuất các chương trình ngoại khoá về bảo vệ môi trường và

sử dụng tiết kiệm năng lượng

Đứng trước thực trạng như vậy nên tôi chọn đề tài giáo dục sử dụng nănglượng tiết kiệm và hiệu quả để nghiên cứu

3 Giải pháp và tổ chức thực hiện

3.1 Xác định các địa chỉ được lồng ghép

Địa lí được coi là môn học có nhiều cơ hội giáo dục sử dụng năng lượng tiếtkiệm và hiệu quả Và nội dung môn học có nhiều vấn đề liên quan chặt chẽ đếnnguồn năng lượng

Kiến thức nguồn năng lượng ở đây rất đầy đủ gồm nguồn năng lượng truyềnthống như Than, Dầu khí và nguồn năng lượng mới như năng lượng mặt trời,thuỷ triều, địa nhiệt, sức gió, điện nguyên tử Vì thế khi khai thác để giáo dục sửdụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là rất tự nhiên, không gò bó, gượng ép.Như vậy đối với môn Địa lí thì hầu như bài nào cũng có thể khai thác nội dunggiáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ở khía cạnh khác với mức độrộng hẹp khác nhau

Dưới đây là địa chỉ tích hợp nội dung giáo dục sử dụng năng lượng tiếtkiệm và hiệu quả vào việc dạy học môn Địa lí lớp 12 ở trường THPT

Lớ

Địa chỉ tích hợp Nội dung tích hợp

Mức độ tích hợp

12 Bài 7 Đất

nước nhiều

đồi núi

Mục 3 Thế mạnh và hạn chế của các khu vực địa hình đối với phát triển kinh tế- xã

- Vùng đồi núi tập trungnhiều khoáng sản, nguồnthuỷ năng dồi dào

- Vùng đồng bằng là nơi tậptrung dân cư đông đúc, tậptrung các thành phố, cácKCN, tiêu thụ rất nhiều năng

Liên hệ

lượng

- Phân tích bản đồ phân bốdân cư và bản đồ kinh tế đểthấy được mối quan hệ giữadân số và phát triển kinh tếđối với sử dụng năng lượng

Biển Đông có nhiều tài nguyên khoáng sản, có giá trịhàng đầu là Dầu khí

- Sức gió và thuỷ triều có khảnăng tạo ra điện

- Việc xây dựng, khai thác nguồn năng lượng mới ở nước ta

Mục 2 Các thành phần tự nhiên khác:

sông ngòi, địahình

- Tính chất khí hậu nhiệt đới

ẩm gió mùa với tổng bức xạlớn, cân bằng bức xạ dươngquanh năm, lượng mưa lớn

- Địa hình miền núi chia cắtmạnh, sông ngòi dày đặc cóđiều kiện phát triển côngnghiệp năng lượng: thuỷđiện, điện sử dụng nănglượng mặt trời

vệ tài nguyên sinh vật

Mục 3 Sử dụng và bảo

vệ tài nguyên khác

-Suy thoái tài nguyên rừng

do khai thác và chất lượngrừng kém, biện pháp bảo vệtài nguyên rừng

-Bảo vệ các tài nguyên khácnhư nước, khoáng sản vàbảo vệ môi trường

-Phân tích được biến đổi vềtài nguyên thiên nhiên, có ýthức sử dụng tiết kiệm vàhợp lí tài nguyên thiên nhiên

- Dân số đông và tăng nhanh,chất lượng cuộc sống củanhân dân ngày càng tăng,nhu cầu sử dụng năng lượngngày càng nhiều gây sức éptới tài nguyên, môi trường

-Nhận xét mối quan hệ giữagia tăng dân sốvới vấn đề sử

Liên hệ

dụng năng lượng

- Ủng hộ chính sách dân số của địa phương, nhà nước

-Kiến thức:

+biết được cơ cấu ngànhcông nghiệp năng lượngnước ta cũng như nguồn lực

+Cần sử dụng các nguồnnăng lượng sạch thay thếnăng lượng hoá thạch

-Kĩ năng: phân tích bản đồsản lượng khai thác than, dầu

mỏ và tình hình sản xuất điện

ở nước ta

Nhận xét và phân tích bản đồcông nghiệp năng lượng

-Thái độ: có ý thức sử dụngtiết kiệm năng lượng

Giao thông vận tải là ngành

sử dụng rất nhiều xăng, dầu,than đồng thời còn gây ônhiễm môi trường việc sửdụng các phương tiện hiệnđại tiết kiệm nhiên liệu và sửdụng các nguồn năng lượngmới thay thế dần cho cácnhiên liệu truyền thống đồngthời với việc cải thiện kết cấu

hạ tầng là vấn đề hết sức cầnthiết

ngoại thương

-Các mặt hàng xuất khẩu củanước ta ngày càng phongphú, trong đó khoáng sảnnhư than, dầu khí là mặthàng xuất khẩu chủ lực Việcxuất khẩu khoáng sản sẽmang lại ngoại tệ cho đất

Liên hệ

nước tuy nhiên sẽ dẫn đếncạn kiệt tài nguyên.

Thấy được hậu quả của việctiếp tục xuất khẩu nhiên liệuđối với nền kinh tế, môitrường đất nước

- Đây là vùng có nhiều thếmạnh về khoáng sản nhiênliệu như than và thuỷ điện

- Việc khai thác tài nguyênkhoáng sản và xây dựng cácnhà máy thuỷ điện cần chú ýtới vấn đề môi trường vàphát triển bền vững

- Phân tích bản đồ khai thácmột số thế mạnh chủ yếu củavùng

- Kiến thức: Tây Nguyên cónhiều thế mạnh phát triểncông nghiệp năng lượng,nhiều nhà máy thuỷ điệnđược xây dựng

- Kĩ năng: phân tích bản đồcác bậc thang thuỷ điện trênTây Nguyên

- Kiến thức: Đông Nam Bộ

là vùng kinh tế phát triểnnhất nước ta Dân số đông,nhu cầu sử dụng điện là rấtlớn

- ĐNB có nhiều tiềm năng

để phát triển công nghiệpnăng lượng.(có nhiều dầukhí, tiềm năng thuỷ điệnlớn.)

- Để khai thác lãnh thổ theochiều sâu vấn đề đặt ra là nhucầu sử dụng năng lượng rấtlớn, chú ý vấn đề môitrường

- Kĩ năng: phân tích bản đồkinh tế vùng Đông Nam Bộ

- Sưu tầm một số tranh ảnhlien quan tới ngành công

Bộ phận

nghiệp năng lượng ở vùngnày.

Bộ phận

Mục 1 Vùng biển và thềm lục địa nước

ta giàu tiềm năng

-Vùng biển và thềm lục địanước ta có nhiều tiềm năngphát triển ngành công nghiệpnăng lượng như Dầu khí, sứcgió, thuỷ triều

-Dựa vào bản đồ phân tíchcác thế mạnh của vùng biểnnước ta

3.3.Các biện pháp tổ chức thực hiện.

3.3.1 Biện pháp thứ nhất: lồng ghép giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả thành một mục trong bài học.

3.3.2 Biện pháp thứ hai: kiến thức năng lượng được lồng ghép vào kiến thức Địa Lí

Ví dụ: Địa lí 12

Bài 27 Vấn đề phát triển một số ngành công nghiệp trọng điểm.

- Nội dung tích hợp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

+ Biết được cơ cấu ngành công nghiệp năng lượng của nước ta cũng như nguồnlực tự nhiên , tình hình sản xuất và phân bố từng phân ngành

+ Các giải pháp sử dụng các nguồn lực tự nhiên đối với ngành công nghiệp nănglượng.

+ Cần sử dụng các nguồn năng lượng sạch thay thế năng lượng hoá thạch

+ Phân tích biểu đồ sản lượng khai thác than, Dầu mỏ và tình hình sản xuất điện

ở nước ta

+ Nhận xét và phân tích bản đồ công nghiệp năng lượng

+ Có ý thức sử dụng tiết kiệm điện, xăng dầu, than

Bài 30 Vấn đề phát triển giao thông vận tải và thông tin liên lạc.

Nội dung tích hợp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

- Giao thông vận tải là ngành sử dụng rất nhiều xăng, dầu, than đồng thời còngây ô nhiễm môi trường

- Việc sử dụng các phương tiện hiện đại tiết kiệm nhiên liệu và sử dụng cácnguồn năng lượng mới thay thế dần cho các nhiên liệu truyền thống đồng thờivới việc cải thiện kết cấu hạ tầng là vấn đề hết sức cần thiết

3.4 Kiểm nghiệm- kết quả của việc ứng dụng.

Qua việc thực hiện giải pháp trên ở một số lớp tính đến năm học 2019- 2020tôi có kiểm tra kiến thức hiểu biết về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quảcủa học sinh lớp 12 đạt kết quả như sau:

( đạt 11,4%) Các em nhận thức sâu sắc được phần lớn các nguồn tài nguyên có hạn nêncần khai thác và sử dụng hợp lí, tuyên truyền cho mọi người cần sử dụng hợp lí

và tiết kiệm, có hiệu quả nguồn năng lượng

Ở nhà các em có ý thức nhắc nhở người thân trong gia đình sử dụng tiếtkiệm điện Đến trường các em luôn có ý thức tiết kiệm điện như tắt quạt, điệnkhi ra khỏi lớp

4 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT.

4.1.Kết luận:

Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ở trường THPT là mộtvấn đề hết sức quan trọng và cần thiết nhằm hình thành cho các em thói quen sửdụng nguồn năng lượng thật tiết kiệm và hiệu quả trong cuộc sống hằng ngày,

cũng như nhận thức được sâu sắc phần lớn nguồn tài nguyên là có hạn nên cầnkhai thác và sử dụng hợp lí, đảm bảo được sự phát triển bền vững.

Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ở trường THPT khôngchỉ áp dụng với môn Địa lí mà còn có thể áp dụng với nhiều môn học khác Đãđến lúc “ Mỗi giáo viên phải trở thành một nhà giáo dục môi trường để giảngdạy các môn trong nhà trường”( giáo sư tiến sĩ Vũ Ngọc Hải)

4.2 Kiến nghị và đề xuất.

Nhà trường cần quan tâm nhiều hơn đến vấn đề đổi mới công tác quản lí vàđổi mới phương pháp dạy học đặc biệt đưa ứng dụng công nghệ thông tin vàochiều sâu để khai thác những lợi ích của nó

- Cần có những kế hoạch và hành động cụ thể trong việc sử dụng tiết kiệmnăng lượng điện ở các phòng ban, phòng học

- Khuôn viên nhà trường cũng cần có những câu khẩu hiệu băng dôn về

sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

- Đưa giải pháp dạy học tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm

và hiệu quả” áp dụng cho nhiều cấp trong trường học

XÁC NHẬN CỦA THỦ

TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh hóa, ngày 01 tháng 07năm 2020

Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mìnhviết, không sao chép nội nung của người

khác

Mai Thị Thơm

PHỤ LỤC GIÁO ÁN MINH HỌA BÀI 27: VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN MỘT SỐ NGÀNH CÔNG NGHIỆP

- Vẽ và phân tích biểu đồ, số liệu thống kê, sơ đồ về các ngành công nghiệp

- Sử dụng bản đồ và Atlat để phân tích cơ cấu ngành của một số trung tâm công nghiệp và phân bố của các ngành công nghiệp trọng điểm

3 Thái độ : Có ý thức tích cực đóng góp cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện

đại hóa đất nước

4 Định hướng năng lực được hình thành

- Năng lực chung: Năng lực tự học; Năng lực giải quyết vấn đề; Năng lực giao tiếp; Năng lực sử dụng ngôn ngữ

- Năng lực riêng: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ; Năng lực sử dụng bản

đồ, số liệu thống kê

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Chuẩn bị cuả giáo viên

- Bản đồ công nghiệp chung.

- Bản đồ công nghiệp năng lượng

- Sơ đồ cơ cấu công nghiệp năng lượng

- Atlat Địa lí VN

- Phiếu học tập, bảng biểu, hình ảnh

2 Chuẩn bị của HS

SGK, Atlats, các đồ dùng học tập

III Phương pháp, kĩ thuật dạy học

- Phương pháp đàm thoại gợi mở; nêu và giải quyết vấn đề; dạy học theo nhóm;

- Kĩ thuật đặt câu hỏi; đồ dùng trực quan; Sơ đồ tư duy

IV Hoạt động học tập

Bước 1: Giao nhiệm vụ: GV yêu cầu HS làm việc cá nhân nhắc lại khái

niệm ngành công nghiệp trọng điểm Kể tên các ngành CN trọng điểm Tại sao các ngành đó lại được xem là ngành CN trọng điểm?