Thực trạng vấn đề Đối với học sinh, bài thơ trên khó học bởi lối biểu đạt và cách sử dụng ngôn từ hết sức lạ của Thanh thảo khiến các em lúng túng trong cách giải mã ngôn từ, dẫn đến khó
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Để tiếp cận thơ ca một cách sâu sắc, đúng đắn, để đọc ra được những suynghĩ, cảm xúc, mong ước của người viết thể hiện một cách kín đáo, ý vị trong tácphẩm là điều không dễ Đặc biệt những bài thơ “lạ” “Đàn ghita của Lorca” là mộtbài thơ lạ Lạ nên còn gây không ít lúng túng cho việc tiếp cận Khi đến với “Đàn
ghita của Lorca” (Thanh Thảo), ta thực sự ngỡ ngàng trước một lối viết, lối cảm
mới mẻ, hiện đại Thanh Thảo đã huy động rất nhiều hình ảnh, thi liệu từ thơ
Lor-ca và sáng tác theo kiểu tư duy thơ: giàu suy tư, phóng túng và ít nhiều nhuốm màusắc tượng trưng, siêu thực được học tập từ chính phong cách siêu thực của
P.G.Lorca Chính Thanh Thảo cũng trả lời một cách rất mơ hồ: “Tôi không dám nói chắc cái gì, chỉ biết, tôi viết bài thơ trong trạng thái không nghĩ ngợi gì, một trạng thái mà vô thức chiếm lĩnh tôi trọn vẹn” (thethaovanhoa.vn).
Là người trực tiếp giảng dạy, bản thân tôi cũng không tránh khỏi những khó khănkhi tiếp cận bài thơ Qua thực tế giảng dạy của bản thân, qua những ý kiến trao đổicùng đồng nghiệp và đặc biệt là việc đọc những bài viết về tác giả, tác phẩm,những bài viết, những lời tâm sự của chính Thanh Thảo, tôi thấy mình phần nàocảm nhận được bài thơ Viết sáng kiến này, tôi chỉ có một mong muốn giản dị là
chia sẻ một số giải pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy bài thơ Đàn ghi ta của lorca (Thanh Thảo)
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Khẳng định giá trị về mặt nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật của bài thơ
- Đề xuất cách thức dạy bài thơ này có hiệu quả
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Tôi chọn hai lớp 12 được phân công giảng dạy tại trường THPT Như Xuân
là đối tượng khảo sát thực nghiệm Trong đó lớp 12B4 là lớp thực nghiệm và lớp12B1 là lớp đối chứng để kiểm nghiệm việc đổi mới phương pháp của mình
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp điều tra: khảo sát lớp 12B4 là lớp thực nghiệm và lớp 12B1 là lớpđối chứng để kiểm nghiệm việc đổi mới phương pháp
- Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết: sắp xếp các tài liệu khoa học
theo từng mặt, từng đơn vị, từng vấn đề làm sự hiểu biết về đối tượng đầy đủ hơn
- PP dạy học thực nghiệm và phân tích tổng kết kinh nghiệm: nghiên cứu và xem
xét lại những thành quả thực tiễn để rút ra kết luận bổ ích cho quá trình giảng dạy
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Thanh Thảo là người chịu ảnh hưởng của trường phái thơ tượng trưng và siêu
thực của P.G.Lorca Muốn hiểu bài thơ Đàn ghi ta của lorca (Thanh Thảo) phải
hiểu về chủ nghĩa tượng trưng và siêu thực trong thơ ca
Chủ nghĩa siêu thực quan niệm thế giới trên hiện thực mới là mảnh đất sáng
tạo của người nghệ sĩ Thế giới siêu thực chỉ có thể cảm thấy trong giấc mơ, trong
Trang 2tiềm thức, lúc đãng trí, thần kinh suy nhược, rối loạn Khám phá thế giới ấy, nghệ sĩ
sẽ phát hiện ra những điều sâu kín thiêng liêng, bí ẩn mà chính xác trong cuộc sốngcon người Trong thơ có nguyên tắc thẩm mỹ là hướng về thế giới vô thức của conngười, khám phá cái tôi đa ngã, cái tôi chưa biết luôn tồn tại trong mỗi con người.Các nghệ sỹ theo chủ nghĩa siêu thực cho rằng chỉ có phản ánh thế giới được coi là
vô thức ấy, họ mới đạt được một thứ hiện thực cao hơn hiện thực tầm thường cụ thểcủa cuộc sống hàng ngày, một thứ siêu thực Chủ nghĩa siêu thực thường đề caoyếu tố ngẫu hứng trực cảm, những ảo giác, linh giác, những lý tưởng tự do của cánhân, không coi trọng sự kiểm soát của lý trí
Chủ nghĩa tượng trưng trong thơ phủ nhận lý trí, cho rằng mọi sự vật hiện
tượng trong vũ trụ tồn tại chỉ như những dấu hiệu tượng trưng cho bản chất huyền
bí của vạn vật, vì thế muốn phản ánh bản chất của thế giới, nghệ sỹ phải có nhữngsuy tư triết học, tìm ra những hiện thực ẩn giấu sau các biểu trưng thẩm mỹ
2.1.2 Thanh Thảo là một trong những nghệ sỹ luôn chan chứa khát vọng cách tânthơ Tiếng Việt sau năm 1975:
Tôi hay xâu chuỗi vào nhauNhững chữ rời rạc như xâu hạt cườm
Có khi dùng sợi chỉ thường
Có khi là một chuỗi cườm không dây (Chuỗi cườm)
Đó không chỉ là công việc xâu hạt cườm cụ thể mà còn thể hiện một nỗ lực tìm tòi,cách tân thơ, một thể nghiệm táo bạo và hiện đại trong quá trình sáng tạo Thi phẩmĐàn ghi ta của Lorca được xem như một minh chứng cho những tìm tòi ấy Nhữnghình ảnh đẹp và buồn được viết theo lối sắp đặt, dựa trên nguyên lí cốt lõi của cấutrúc gián đoạn với những liên kết logic bị xóa mờ Do đó, tạo lập một hệ hình ảnhtrùng phức giao thoa, ánh xạ vào nhau, gợi những suy tư đa chiều
2.2 Thực trạng vấn đề
Đối với học sinh, bài thơ trên khó học bởi lối biểu đạt và cách sử dụng ngôn
từ hết sức lạ của Thanh thảo khiến các em lúng túng trong cách giải mã ngôn từ,
dẫn đến khó liên tưởng, tưởng tượng nhiều chi tiết, hình ảnh trong tác phẩm Điều
đó, chỉ ra cho người dạy tác phẩm này cần phải định hướng về sự tiếp cận văn hóacủa bài thơ
Đây là một bài thơ hay và độc đáo cả về phương diện nội dung tư tưởng vàhình thức nghệ thuật, là một thi phẩm xuất sắc nhất của Thanh Thảo đồng thời làmột sáng tác tiêu biểu cho xu hướng cách tân thơ Việt trong giai đoạn văn học sau
1975 Tác phẩm được viết theo khuynh hướng thơ tượng trưng, siêu thực với cáchbiểu đạt mới lạ, hình ảnh táo bạo, ngôn ngữ giàu giá trị biểu trưng có khả năng mở
ra nhiều tầng bậc ý nghĩa và liên tưởng phong phú Một số giáo viên đã dạy bài thơnày chỉ mải mê hướng dẫn học sinh tìm hiểu vẻ đẹp của hình tượng Lorca mà quênmất đây là bài thơ của Thanh Thảo, là tấc lòng tri âm, tiếng nói cảm thông sâu sắc,
sự đánh giá cao của Thanh Thảo với Lorca Có tiết giảng lại qua loa, đại khái, chỉmang tính chất “cưỡi ngựa xem hoa” với những câu thơ, hình ảnh thơ mới mẻ
Trang 32.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
Trong quá trình giảng dạy, tôi cung cấp thêm tri thức để học sinh đọc hiểu bài thơ
“Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) được tốt hơn
2.3 1 P.G Lor – ca (1898 - 1936).
- Tên đầy đủ: Phê-đê-ri-cô Gar-xi-a-Lor-ca
- Lor-ca là một trong những tài năng sáng chói của văn học hiện đại Tây Ban Nha.
Được coi là thần đồng với năng khiếu thiên bẩm trên nhiều lĩnh vực của nghệ thuật:
Thơ ca, hội hoạ, âm nhạc, sân khấu Lor-ca là một ng nghệ sĩ
- Trước một Tây Ban Nha - dưới sự cai trị của chế độ độc tài- đã trở nên phản động
về chính trị và già cỗi về nghệ thuật, Lorca đã nồng nhiệt cổ vũ nhân dân đấu tranhvới mọi thế lực áp chế, đòi quyền sống chính đáng đồng thời cũng khởi xướng vàthúc dẩy mạnh mẽ những cách tân trong lĩnh vực nghệ thuật Lorca đã tự nguyệnlàm người du ca đi lang thang với cây đàn ghita hát lên những bài ca lãng tử, dùng
tiếng đàn giãi bày nôĩ đau buồn và niềm khát vọng yêu thương của nhân dân
Lor-ca là một chiến sĩ kiên cường
- Hoảng sợ trước ảnh hưởng xã hội to lớn của Lor-ca, năm 1936 bọn phát xít đã bắtgiam và bắn chết ông Cái chết của Lor - ca đã làm dấy lên một làn sóng phẫn nộtrên thế giới Tên tuổi Lor-ca từ đó trở thành một biểu tượng, là ngọn cờ tập hợpcác nhà văn hóa Tây Ban Nha và thế giới chiến đấu chống chủ nghĩa phát xít, bảo
vệ văn hóa dân tộc và văn minh nhân loại
2.3.2 Bài thơ mở ra không gian văn hoá Tây Ban Nha: Văn hóa Tây Ban Nha
được nhân loại biết đến với những phạm vi ngỡ như có phần tương phản nhau Đó
là đàn ghi ta, điệu nhảy Flamenco và đấu bò
Hình ảnh “áo choàng đỏ” gợi những đấu trường bi tráng của Tây Ban Nha
với những cuộc đấu bò tót, những đấu sĩ can đảm,… Hình ảnh “Tây Ban Nha áochoàng đỏ gắt” trong thơ Thanh Thảo không phải đấu trường giữa đấu sĩ với bò tót
mà là đấu trường đặc biệt giữa khát vọng đấu tranh dân chủ của công dân Lorca vớinền chính trị độc tài của khát vọng cách tân nghệ thuật trong chàng nghệ sĩ Lorcavới nền nghệ thuật già nua
Vầng trăng, yên ngựa, … gợi hình ảnh những thảo nguyên mênh mông của
Tây Ban Nha;
Những tiếng “li-la li-la li-la” vừa như mô phỏng âm thanh tiếng đàn của
Lorca, tiếng đàn truyền thống của Tây Ban Nha, vừa gợi liên tưởng đến li-la, loàihoa tử linh hương của xứ sở Tây Ban Nha tươi đẹp
Nghệ thuật Flamencô: Người Tây Ban Nha yêu thích âm nhạc, nhảy múa,
đặc biệt là rất thích vũ điệu Flamenco sôi nổi, vì thế mà vũ điệu này cũng trở thànhmột "đặc sản" của Tây Ban Nha Điệu Flamenco là sự pha trộn giữa vũ đạo của dânDigan, kết hợp với múa Ả Rập và âm nhạc dân gian Andalucia của miền nam TâyBan Nha Âm nhạc và vũ điệu flamenco mang đậm phong cách đặc trưng của nềnvǎn hóa Tây Ban Nha hơn bất kỳ loại hình nghệ thuật nào khác Vẻ đẹp hình thểgợi cảm của những người vũ nữ được bộc lộ qua những động tác gõ nhịp chânxuống sàn và quay tít những lớp váy bồng bềnh theo tiếng nhạc réo rắt bên đống
Trang 4lửa trong bóng đêm, người nghệ sĩ ghi ta da ngăm đen ngồi trầm tư đệm đàn Đó
là tất cả những nét làm người ta dễ dàng liên tưởng đến chất Tây Ban Nha
Cô gái Digan với một cuộc sống du mục đầy tự do và phóng khoáng
-> Một không gian mang đậm những nét đặc trưng của văn hóa Tây Ban Nha,
nơi nuôi dưỡng tâm hồn Lorca Nổi bật trên nền phông văn hóa đặc sắc ấy là hìnhảnh chàng nghệ sỹ Lorca
2.3.3 Ý nghĩa nhan đề, lời đề từ
* Nhan đề :
- Đàn ghita: Biểu tượng nghệ thuật mang tính cách tân của Lor-ca, là một nhạc cụtruyền thống tạo nên nét đặc sắc văn hóa của đất nước Tây Ban Nha
- Lorca :
+ Một nghệ sỹ Tây Ban Nha có khát vọng cách tân nghệ thuật
+ Một chiến sỹ kiên cường chống lại chế độ độc tài phát xít Prăng cô
+ Một số phận bi thảm
-> Người chiến sĩ này đã dùng tiếng ghi ta cất lên lời ca tranh đấu chống lại chủnghĩa phát xít Tiếng đàn cất lên là tiếng lòng của Lorca trước cuộc sống, trước thời
đại Nó là linh hồn, là tinh thần của Lorca, là khí phách kiên cường của người chiến
sĩ yêu tự do hòa nhịp trái tim mình với quần chúng nhân dân và hơn hết là số phậncủa nhà thơ vĩ đại này
- Lor-ca là người nghệ sĩ sáng tạo, đàn ghi ta là phương tiện để người nghệ sĩ
sáng tạo Có thể nói, hình tượng tiếng đàn và hình tượng Lorca đan xen cuốn quyệntrong nhau, nghe tiếng đàn ta sẽ thấy hiện lên người nghệ sĩ du ca bất tử Đó là sựgắn bó máu thịt, suốt đời giữa Lorca và âm nhạc
- Cảm hứng từ cây đàn ghi ta đã tác động đến những câu thơ của Thanh Thảo.Những câu thơ tự do như những giai điệu ghi ta thánh thót trong những đêm thanhvắng
Cây đàn từ chỗ mang hàm nghĩa nói về một định hướng sáng tạo gắn thơ với dòngnhạc dân gian, rộng ra nói về một tình yêu vô bờ và khắc khoải đối với quê hươngcủa Lorca Đến Thanh Thảo hình tượng cây đàn cất lên tiếng lòng của Lorca trướccuộc sống, trước thời đại Nó là tinh thần thơ Lorca, là linh hồn và cao hơn là cả sốphận của nhà thơ vĩ đại này, cho sáng tạo nghệ thuật Theo đó, tiếng đàn không còn
là tiếng đàn cụ thể nữa, nó là sự sống muôn màu hiện hình trong thơ Lorca và làsinh quyển văn hóa, sinh quyển chính trị xã hội bao quanh cuộc đời, sự nghiệpLorca
* Lời đề từ: “khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn”
+ Đây là câu thơ được rút từ bài thơ “Ghi nhớ” của Lor-ca, được nhà thơ Thanh
Thảo lấy làm lời đề từ cho bài thơ “Đàn ghi ta của Lor-ca” Câu thơ giống như lời
di chúc của Lor-ca khi tiên cảm về cái chết của mình:
“… khi nào tôi chết hãy vùi thây tôi cùng cây đàn dưới lớp cát
khi nào tôi chết
Trang 5hãy vùi thây tôi giữa rặng cây cam
và đá bạt ngàn khi nào tôi chết hãy vùi thây tôi tôi xin các người đó chỗ nào có một cây chong chóng gió…”
+ Nếu cây đàn mang nghĩa biểu trưng cho xứ sở Tây Ban Nha, cho nền nghệ thuậtTây Ban Nha thì lời đề từ đã thể hiện tình yêu, sự gắn bó của Lor-ca đối với đấtnước, với nền nghệ thuật Tây Ban Nha Tình yêu nghệ thuật và quê hương đó sẽmãi mãi sánh bước cùng Lorca đi đến bất cứ nơi đâu, kể cả khi sang bên kia thếgiới Câu thơ quen thuộc của Lor – ca như chính ước vọng và tâm hồn Lor – ca:nếu có phải chết thì sẽ chết trong tiếng đàn dân tộc, trong nỗi niềm dân tộc và niềmvui được làm một người TBN
+ Cũng có thể hiểu cây đàn là biểu trưng cho sự nghiệp sáng tạo nghệ thuật củaLor-ca Lor-ca nghĩ rằng đến một ngày nào đó thơ ca của ông cũng sẽ án ngữ, ngăncản sự sáng tao nghệ thuật của những người đến sau Vì thế, nhà thơ đã căn dặn các
thế hệ sau: hãy “chôn” nghệ thuật của ông (cùng với ông) để bước tiếp Điều
này cho ta thấy Lor-ca sẵn sàng dũng cảm lùi mình vào quá khứ để mở ra conđường thênh thang cho thế hệ sau Lor-ca coi sự nghiệp sáng tạo, những cống hiếncủa mình là nền móng chứ không phải bức tượng đài, không phải ranh giới để thế
hệ sau có thể đứng trên nền móng đó được thỏa sức sáng tạo Ở Việt Nam TrầnDần cũng đã thể hiện tư tưởng cách tân của mình bằng lời kêu gọi “Hãy chôn thơMới”
Qua đó ta thấy vẻ đẹp nhân cách của Lor-ca: người nghệ sỹ cao cả đã hy sinh cuộcđời vì nghệ thuật, lại sẵn sàng hy sinh sự nghiệp nghệ thuật của cá nhân mình chocông cuộc đổi mới nghệ thuật Tây Ban Nha Đó là khát vọng vĩ đại của một nhâncách vĩ đại
-> Ý thơ của Lorca đã được Thanh Thảo lấy làm lời đề từ khiến tư tưởng vĩ đại của Lorca đã trở thành một trong những chủ đề của bài thơ.
2.3.4 Cảm hứng sáng tác bài thơ: Lấy cảm hứng từ cuộc đời thật của nhà cách
và ấn tượng.Chính những hình ảnh và nhạc điệu trong nhiều bài thơ Lor-ca đã dẫndắt tôi khi viết bài thơ mà tôi coi như một khúc tưởng niệm Ông”
Trang 6-> Điều này chứng tỏ Lor-ca đã ám ảnh tâm thức của Thanh Thảo trong một thời
gian dài, đến ngưỡng cảm hứng, thì tự nhiên bài thơ đã ngân vang như một khúc giao hưởng trầm buồn với phần đệm là những giọt âm thanh luyến láy thiết tha li-
la li-la li-la ngân lên từ cây ghi ta cổ điển
2.4 Kết quả khảo sát thực nghiệm:
Đề tài đã được bản thân tôi kiểm nghiệm qua thực tiễn giảng dạy Kết quảcho thấy các em học sinh rất hứng thú khi tiếp nhận văn bản và cảm nhận tương đốitốt vẻ đẹp về nội dung và nghệ thuật của bài thơ Kết quả cụ thể như sau: Năm học
2019 - 2020 tôi dạy hai lớp: 12B4 và 12B1 Sau khi giảng dạy tác phẩm tôi đã chohai lớp làm bài viết 90 phút với đề bài: Nêu cảm nhận của anh ( chị ) về hình tượngnhân vật Lorca trong tác phẩm "Đàn ghita của Lorca " (Thanh Thảo)
Kết quả so sánh giữa lớp 12B4 là lớp thực nghiệm và lớp 12B1 là lớp đốichứng cho thấy kết quả làm bài của lớp 12B4 cao hơn hẳn (Chỉ đối chiếu quanhững bài có kết quả từ trung bình trở lên)
+ Cảm nhận được vẻ đẹp bi tráng của hình tượng Lor – ca và tình cảm yêu mến, xót
xa, thái độ trân trọng của tg đối với người nghệ sĩ đại diện cho tinh thần tự do và khát vọng cách tân nghệ thuật
+ Hiểu được đặc điểm nghệ thuật độc đáo của một bài thơ viết theo lối tượng trưngsiêu thực và bước đầu biết cách tiếp cận một tác phẩm thơ mang phong cách hiệnđại
- Kĩ năng:
+ Đọc – hiểu tác phẩm thơ trữ tình , bồi dưỡng năng lực cảm thu thơ
+ Làm quen với cách biểu đạt mang đậm dấu ấn của trường phái thơ siêu thực
- Thái độ: Biết trân trọng và yêu quý những giá trị văn hoá tinh thần của nhân
loại
II PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:
- Giáo viên : SGK,SGV, tài liệu tham khảo, thiết kế bài soạn,
- Học sinh : SGK, vở soạn, vở ghi
Trang 7III CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:
Tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp các phương pháp: thảo luận nhóm, phát vấn,phân tích, diễn giảng,
IV TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
- Dựa vào phần tiểu dẫn em
hãy cho biết vài nét về nhà
thơ Thanh Thảo?
GV giải thích đặc điểm của
thơ tượng trưng, siêu thực
- Trình bày xuất xứ của bài
thơ?
Lời đề từ Khi tôi chết hãy
chôn tôi với cây đàn cũng là
lời di chúc của Lorca trước
khi từ biệt cõi đời Lời đề từ
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả.
- Là một nhà thơ trưởng thành từ cuộc khángchiến chống Mỹ
- Tên khai sinh: Hồ Thành Công- sinh năm 1946
- Quê: Mộ Đức, Quảng Ngãi
- Sau khi tốt nghiệp khoa Ngữ văn, trường đạihọc Tổng Hợp Hà Nội, ông vào công tác ở chiếntrường chống Mỹ ác liệt
- Thanh Thảo được công chúng đặc biệt chú ýbởi những bài thơ và trường ca mang diện mạođộc đáo viết về chiến tranh và thời hậu chiến
- Thơ Thanh Thảo là tiếng nói của người trí thứcsuy tư về vấn đề của xã hội và thời đại Nhữngtrăn trở, suy tư đã tìm đến sự thể hiện trongnhững bài thơ mang xu hướng cách tân cả nộidung lẫn hình thức biểu đạt: đào sâu cái tôi nộicảm với câu thơ tự do, xoá bỏ ràng buộc khuônsáo bằng nhịp điệu, cách gieo vần…
- Năm 2001 Thanh Thảo đã được tặng giảithưởng nhà nước về văn học nghệ thuật
- Các tác phẩm tiêu biểu: SGK
2 Tác phẩm:
a Xuất xứ :Nằm trong tập "Khối vuông ru bich " NXB Tácphẩm mới 1985
b HCST: Bài thơ: “Đàn ghi-ta của Lorca” đượcông viết ở trại sáng tác Quân khu 5- Đà Nẵngnăm 1979
c Nhan đề và lời đề từ
- Nhan đề: hé mở hình tượng nghệ thuật trungtâm của bài thơ: Lor- ca Và gắn gắn liền vớihình tượng ấy là biểu tượng nghệ thuật mang tính
Trang 8này có ý nghĩa gì? Hãy cho
biết lời đề từ có tác động như
thế nào đến định hướng khai
chỗ luyến láy như cung bậc
của đàn ghi ta
- Bài thơ có thể chia thành
mấy đoạn? nội dung của
từng phần?
Những cảm nhận và ấn
tượng đầu tiên của em khi
đọc chi tiết nghệ thuật:
“những tiếng đàn bọt nước”?
- Qua tiếng đàn đầu tiên, thế
giới nghệ thuật độc đáo của
Lorca mở ra như thế nào?
Tiếng đàn của Lorca còn
được thể hiện qua những chi
tiết nghệ thuật nào khác?
Hãy phân tích chúng
- Trong thế giới nghệ thuật
của Lorca, cảm thức về bọt
nước, sóng nước… luôn trở
đi trở lại như một niềm ám
cách tân của Lorca: đàn ghi ta
- Lời đề từ nhà thơ đã căn dặn thế hệ sau: Hãychôn nghệ thuật của ông cùng với ông để bướctiếp
g Bố cục: Gồm 3 phần:
* Câu 1 – 6: H/a Lor-ca – ng csĩ, nghệ sĩ cách tân
vĩ đại trong khung cảnh chính trị, nghệ thuậtTBN đầu tk XX
* Câu 7- 18: 12câu Lor-ca với cái chết oan khuất
và nỗi xót xa về sự dang dở của khát vọng cáchtân nghệ thuật
* Câu 19- 31: 13 câu Niềm xót thương Lor-ca
và suy tư về cuộc giải thoát, cách giã từ của ca
“Những tiếng đàn bọt nước”
ta thấy hình ảnh “bọt nước” có những nét tươngđồng trong ca dao: “Trời mưa bong bóng phậpphồng”
mà còn gợi đến chính cuộc đời của Lorca.)
* Hình ảnh bọt nước:
Trang 9nước, hiện diện thành bọt
nước, mong manh và ám ảnh
như bọt nước
- “Tiếng đàn” khiến ta nghe
được âm thanh, “bọt nước”
gợi ta thấy được hình ảnh
-> câu thơ trên là kết quả của
sự kết hợp tài tình giữa cơ
quan thính giác với thị giác
nhiều kênh cảm giác, gây ấn
tượng cho người đọc
- Em có cho rằng “Tây Ban
Nha áo choàng đỏ gắt” là chi
tiết nghệ thuật đặc sắc không
vì sao? Những chi tiết nghệ
- Danh từ “bọt nước” đã được tính từ hóa làmđịnh ngữ bổ nghĩa cho tiếng đàn Thanh Thảo đãhướng người đọc vào hình ảnh so sánh độc đáonày và giúp họ tìm thấy trong chiếc bọt nước,hình ảnh một Lorca:
+ gợi 1 cái tôi cô đơn giữa cuộc đời mênh mông.+ Vẻ đẹp tâm hồn của Lorca: 1 cái tôi khao khátgiao hòa với cđời mênh mông tự do phóngkhoáng Một Lorca dẫu chỉ như một chiếc bọtnước nhỏ bé nhưng đã vượt lên đồng loại ở chỗdám nổi lên sống động, khi mà tất cả im lặng,trật tự nơi cái mặt phẳng mặt nước im lìm trong
cố hữu, cũ kỹ, già nua
+ gợi liên tưởng về sự mỏng manh trôi nổi, ngắnngủi trong sinh mệnh Nỗi xót xa cho bi kịch củaLorca: ngã xuống khi đang còn rất trẻ, khi lýtưởng của ông đang theo đuổi còn rất dở dangtrong một cái chết bi thương Lorca bị giết khimới 38 tuổi, tiếng đàn đứt ngang dây, một sựnghiệp vĩ đại ngừng lại khi người nghệ sỹ cònquá trẻ, một cái chết tức tưởi, một sự chấm dứthẫng hụt đau thương
+ Cái đẹp trước sức mạnh bạo tàn của cái cũ, cáixấu, cái ác vốn tồn tại như một hệ thống ác quỷthật khó lòng tồn tại Nó sẽ bị tiêu diệt khi màchưa đi hết cuộc đời mà quy luật dành cho nó
b Bức tranh ấn tượng được vẽ bằng gam màu
dữ dội của tấm áo choàng đỏ gắt:
Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt
- Chữ “gắt” làm bổ ngữ cho tính từ “đỏ” Màu
“đỏ gắt” là cộng hưởng của màu áo đỏ với màunắng rực cháy trên không gian đầy cát bỏng gợiliên tưởng đến cả đất nước Tây Ban Nha nhữngnăm đầu thế kỷ XX đã được miêu tả như khungcảnh một đấu trường khốc liệt và dữ dội ngột
Trang 10hệ giữa “tiếng đàn bọt nước”
và tấm “áo choàng đỏ gắt”:
+ “tiếng đàn bọt nước” gợi
đến một sinh mệnh thật ngắn
ngủi
+ “áo choàng đỏ gắt” gợi đến
một sứ mệnh cao quý của
người chiến sỹ, người nghệ
sĩ Lorca Ông luôn khao khát
cách tân nghệ thuật, khao
khát chống lại chế độ độc tài
-> Mối quan hệ nhân quả
giữa sứ mệnh cao quý của
người chiến sỹ kiên cường
với sinh mệnh thật ngắn
ngủi Nó trở thành định
mệnh mong manh nghiệt ngã
của người nghệ sỹ- chiến sỹ
dũng cảm, tài hoa, đơn độc
Lorca đã tự nguyện dấn thân
vào một cuộc đấu mà dường
như kg cân sức giữa một bên
+ Nếu coi 2 câu thơ đầu như
một khúc dạo thì âm thanh li
la giống như 1 chuỗi hợp âm
mà ng nsĩ lướt qua hàng dây
sau đó tạo ra một chuỗi nốt
đàn buông, tạo ra 1 khoảng
lặng để rồi ca khúc bắt đầu
Cả bài thơ miên man ám ảnh
bởi âm thanh của tiếng đàn
ghita
* Âm thanh "Li la" được
hiểu là âm thanh gì ?
ngạt với những xung đột gay gắt
- H/a hoán dụ chỉ Lorca: áo choàng đỏ gắt thểhiện tư thế lẫm liệt như 1 đấu sĩ và tinh thần tựnguyện dấn thân vào cuộc quyết đấu sống còn,sục sôi của chàng trai trẻ Tây Ban Nha trên hànhtrình tìm công lí và tự do cho dân tộc:
+ cuộc đấu giữa khát vọng dân chủ của ngườicông dân yêu tự do Lorca với nền chính trị độctài Francô
+ cuộc đấu của người nghệ sỹ khát khao đổi mới
và cách tân nghệ thuật với nền nghệ thuật già nuacủa đất nước Tây Ban Nha những năm đầu thế
+ Thanh Thảo đã có một sáng tạo ngữ âm tinh tế:
âm thanh tiếng đàn được láy lại trong sự đan xencủa một âm thanh ngắn “li” với một âm thanh dài
Trang 11Loài hoa ấy như biểu tượng
của sự kiên cường, sức sống,
đem lại hoà bình nơi tội ác
Dương Hương Ly)
Sự sống đã nảy sinh từ cái
chết Hạnh phúc hiện hình
trong mất mát hi sinh
Ba câu thơ sau vẫn là hình
ảnh Lorca trong một không
gian mênh mông và thời gian
thăm thẳm:
“đi lang thang về miền đơn
độc
với vầng trăng chếnh choáng
trên yên ngựa mỏi mòn”
* Âm thanh tiếng đàn: Giữa bầu không khí sôisục của bạo lực, của máu, tiếng đàn ghi-ta vẫncất lên du dương và êm đềm như muốn xoa dịu,trấn an con người, góp phần xua đi sự hiện diệncủa bạo tàn, tội ác nơi đây
-> Trong bối cảnh đất nước Tây Ban Nha bị baotrùm bởi bầu không khí ngột ngạt của chế độ caitrị độc tài, Lor-ca nồng nhiệt cổ vũ nhân dân đấutranh với mọi thế lực áp chế, đòi quyền sốngchính đáng, vừa khởi xướng và thúc đẩy mạnh
mẽ những cách tân trong các lĩnh vực nghệ thuật
* Tên gọi của loài hoa: Giữa cánh đồng xơ xácđầy gai nhọn, sự chết chóc bao trùm, xuất hiệnloài hoa màu tím: lila - loài hoa đặc trưng cho xứ
sở Tây Ban Nha, còn có cái tên khác thật đẹp: tửđinh hương
=> Như vậy, chỉ với 1 dòng thơ “lila lila lila”, tácgiả TT đã khéo léo hoà quyện hai yếu tố âmthanh và màu sắc để phác lên nỗi buồn man mác,dìu dịu của người nghệ sĩ lãng du, yêu tự do khiđứng trước tỉnh cảnh rối ren của nước nhà
1.2 Ba câu sau: Lối thơ tượng trưng, siêu thực
khiến ngòi bút nhà thơ đầy ngẫu hứng trong lựachọn hình ảnh
a Hình ảnh Lorca trong một không gian mênh mông: 2câu
* “đi lang thang”:
- Nay đây, mai đó, không dừng lại ở một nơi nào,không bó buộc trong một không gian nào - cốtcách tự do và hình ảnh người nghệ sĩ tự nguyệnlàm người du ca đi lang thang với cây đàn ghitahát lên bài ca lãng tử, dùng tiếng đàn giãi bày nỗibuồn đau và khát vọng yêu thương của nhân dân
- Người nghệ sĩ đi nhưng chưa xác định rõ đượcđích đến, người nghệ sĩ tiên phong, trên conđường khai phá vừa đi vừa suy nghĩ vừa tìm tòi
* Từ láy “đơn độc”:
- Bổ nghĩa cho không gian:
Trang 12dung Lorc đang ở trong trạng
thái và hoàn cảnh ra sao ?
Trong phần 1 này hình ảnh
Lorca hiện lên như thế nào ?
- Nhận xét của em về nhịp
điệu thơ ba khổ đầu?
Đây là hành trình đi tìm cái
tôi sáng tạo, đi tìm cái tôi
phá, sáng tạo cái đẹp Liên
hệ: Ông già và biển cả
-Hêminhguê
Cái đẹp ấy luôn luôn ám ảnh
trong thế giới nghệ thuật của
Lorca: vầng trăng đỏ, vầng
trăng đen Đó là một thi ảnh
trở đi trở lại tg thơ Lorca như
những ẩn ức, nỗi niềm
+ không gian thì đơn độc “miền đơn độc” Mộtkhông gian trống trải, quạnh vắng không sao tìmđược ai cùng đi bên mình để có được một chút
ấm áp
+ Câu thơ miên man trong những thanh bằng vớinhững âm tiết mở khiến không gian càng trở nênmênh mông dàn trải đem đến cảm giác về nhữngmiền đất xa xôi, như chưa có dấu chân người
- Gợi bi kịch, số phận của người nghệ sĩ: conngười cô đơn
+ Sự cô đơn ấy không chỉ là số phận mà còn làphẩm chất của những con ng luôn tìm ra nhữngnẻo đường mới nhất, luôn khát khao được khámphá, khai phá
+ Đó là sự cô đơn lẻ loi của người nghệ sĩ trênhành trình sáng tạo
+ Mục đích đấu tranh chân chính của Lorca,khát vọng nghệ thuật của Lorca chưa được nhiềungười thấu hiểu -> đem tới niềm cảm phục vànỗi xót xa cho sự dũng cảm và nỗi cô đơn củangười khai phá
=> cuộc hành trình đơn độc của một hiệp sĩ nghệ sĩ cô đơn
-* Từ láy “chếnh choáng”:
- Mang sắc thái tượng hình: gợi hình ảnh ánhtrăng nhập nhòa, xô lệch, dập dềnh, xa vời, hư ảotheo nhịp bước của ngựa
- “Vầng trăng chếnh choáng” là sự say đắm củavầng trăng hay của con người với vầng trăng.+ “vầng trăng” là hiện thân của cái đẹp Conngười nghệ sĩ say đắm với cái đẹp là điều bìnhthường
- Trạng thái mộng du của ng nghệ sĩ như đangbước theo sự chập chờn của linh cảm trong mộtcái “tôi” chưa biết đang tồn tại đâu đó trong lòngmình, cái “tôi” tự do và kiên cường khao khátthay đổi thế giới, cái “tôi” mê đắm trong nhữngxúc cảm và tình yêu
b Câu ba: Hình ảnh chàng nghệ sỹ lang thang đơn độc còn được trải ra theo thời gian “trên yên ngựa mỏi mòn”