Bản thân tôi là một giáo viên đang trực tiếp tham gia vào công việc “Trồng người” tại trường THPT Như Xuân, tôi luôn ý thức rằng: việc đổi mớiPPDH nhằm phát huy năng lực tự học, tự nghiê
Trang 11 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Hiện nay, đổi mới, sáng tạo trong dạy và học nhằm phát huy năng lực củahọc sinh đặt ra như một nhu cầu tất yếu cho giải pháp nâng cao chất lượng giáodục nói chung và môn Ngữ văn nói riêng Trong quyết định số 711/QĐ-TTgngày 13/6/2012 về mục tiêu chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 đã chỉ rarằng: nền giáo dục của nước ta cần có những đổi mới sâu rộng, toàn diện mọithành tố của quá trình dạy học hướng đến sự hình thành, phát triển năng lực vàkhả năng học tập suốt đời cho học sinh
Trong công cuộc đổi mới toàn diện ngành giáo dục, đổi mới phương phápdạy học có ý nghĩa quyết định cần được triển khai ở các môn học và cấp học.Các phương pháp dạy học hiện đại đều có mục tiêu trung tâm là người học, pháthuy năng lực nhận thức, năng lực độc lập, sáng tạo, phát hiện và giải quyết vấn
đề của người học
Môn Ngữ văn THPT có khối lượng kiến thức nhiều, thời gian dạy họctrên lớp có hạn, môn học đòi hỏi HS cần có ý thức tự học, tự đào sâu và tìm tòikiến thức ở ngoài giờ học Do đó, việc phát triển năng lực tự học của HS thôngqua cải tiến những hình thức dạy học truyền thống và tìm kiếm những phươngpháp dạy học mới mẻ, hấp dẫn là một điều hết sức cần thiết
Đổi mới PPDH là chìa khóa để mở ra cánh cửa thu hút hứng thú, tình yêu,niềm đam mê học tập môn Ngữ văn của học sinh Đổi mới PPDH sẽ tạo đượcmột tiết học hiệu quả, kích thích sự hứng thú và tham gia tích cực của học sinh.Tiết học không bị khiên cưỡng áp đặt mà khơi gợi sự sáng tạo và những pháthiện mới mẻ của học học sinh Từ đó các em có thể có những diễn ngôn mới,những cảm nhận riêng về những tín hiệu nghệ thuật trong tác phẩm văn chương.Giáo viên khéo léo, tinh tế để dẫn dắt các em tự bộc lộ những suy nghĩ cá nhânmình, điều chỉnh định hướng đúng để các em bộc lộ khả năng tư duy sáng tạo
Có như vậy, tiết học vừa phải, nhẹ nhàng giáo viên vừa có thể thiết lập bầukhông khí văn chương, vừa tạo cho học sinh có động cơ chiếm lĩnh tri thức vàsay mê môn học
Bản thân tôi là một giáo viên đang trực tiếp tham gia vào công việc
“Trồng người” tại trường THPT Như Xuân, tôi luôn ý thức rằng: việc đổi mớiPPDH nhằm phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu ở học sinh là rất cần thiết.Xuất phát từ những yêu cầu và thực trạng trên, tôi đã mạnh dạn thực hiện đề tài
Dạy học đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” (trích Số đỏ của Vũ Trọng Phụng) theo hướng đổi mới cho học sinh lớp 11 THPT làm sáng kiến kinh
nghiệm của mình Với kinh nghiệm ít ỏi của bản thân, tôi muốn đóng góp chocông việc dạy học một đề tài nhỏ bé để góp phần nâng cao chất lượng và hiệuquả dạy học Giúp các em học sinh hứng thú, tích cực hơn trong việc mở “cánhcửa nhỏ” đi vào thế giới văn chương
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Đổi mới phương pháp dạy học bài Hạnh phúc của một tang gia - (trích
Số đỏ của Vũ Trọng Phụng) nói riêng và các bài học đọc văn nói chung trong
chương trình Ngữ văn, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học
Trang 2- Xây dựng giáo án và kế hoạch dạy học theo hướng đổi mới về đoạn trích
Hạnh phúc của một tang gia (trích Số đỏ -Vũ Trọng Phụng) trong chương trình
Ngữ văn 11
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Trong đề tài này, tôi tập trung nghiên cứu cách thức dạy học đoạn trích
Hạnh phúc của một tang gia - (trích Số đỏ - Vũ Trọng Phụng) trong chương
trình Ngữ văn 11 theo hướng đổi mới Nhằm góp phần nâng cao chất lượng vàhiệu quả dạy học cho học sinh THPT
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết: Tìm hiểu về vai trò, ýnghĩa của bộ môn văn học; đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới phươngpháp dạy học môn Ngữ văn; nghiên cứu thực trạng dạy học theo phương phápdạy học mới tại trường THPT Như Xuân
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu: Khảo sát số lượng GV sử dụng đổi
mới PPDH và các PPDH được GV sử dụng khi dạy học đoạn trích “ Hạnh phúc của một tang gia”- (trích Số đỏ của Vũ Trọng Phụng) theo hướng đổi mới; khảo
sát sự yêu thích, hứng thú của HS sau khi GV áp dụng các phương pháp, kĩ thuậtdạy học theo hướng đổi mới Từ kết quả khảo sát, người viết đánh giá hiệu quảcủa đề tài nghiên cứu
- Phương pháp phân tích, so sánh, đối chiếu: Giữa lớp GV có sử dụng cácphương pháp, kĩ thuật dạy học theo hướng đổi mới với lớp GV sử dụng phươngpháp dạy học truyền thống
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm : Dạy học theo giáo án đã biên soạn,thu thập thông tin về sự thay đổi số lượng và chất lượng sau khi GV sử dụngphương pháp dạy học theo hướng đổi mới thông qua bài kiểm tra, đánh giá cụthể
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN 2.1.Cơ sở lí luận của sáng kiên kinh nghiệm
2.1.1 Vai trò, ý nghĩa của bộ môn văn học
Môn Ngữ văn ở trường THPT không được dạy học như một bộ môn khoahọc nhằm trang bị cho học sinh hệ thống các khái niệm khoa học Mà đây làmôn học có vị trí, ý nghĩa rất quan trọng góp phần phát triển toàn diện về trí tuệ,nhân cách cho học sinh Bộ môn Ngữ văn trong nhà trường được coi là mộtcông cụ của việc giảng dạy, không chỉ có tác dụng giáo dục trí tuệ mà còn có ưuthế lớn trong giáo dục tình cảm, đạo đức nhằm phát triển toàn diện học sinh
Mục đích của công việc dạy học Ngữ văn là nhằm trang bị cho học sinhnhững kiến thức về Ngữ văn thế giới, Ngữ văn dân tộc làm cơ sở cho học sinhnhận thức được sự phát triển của quy luật Văn học Để đạt được mục đích trongdạy học Ngữ văn, yêu cầu được đặt ra cho cả hai phía người dạy và người học:Dạy cái gì? Học để làm gì?
Trong thời đại ngày nay, khi cuộc cách mạng khoa học và công nghệ pháttriển như vũ bão, thì việc đổi mới PPDH bộ môn Ngữ văn nói chung và ở THPTnói riêng càng cần được nhấn mạnh và coi trọng hơn Để môn Ngữ văn luôn
Trang 3được coi trọng, phát huy được vị trí, ý nghĩa của mình, phải không ngừng nângcao chất lượng dạy học Văn học, mà yếu tố then chốt ở đây là phải đổi mớiphương pháp dạy học
2.1.2 Đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học trong môn Ngữ văn
Chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng theo định hướngtiếp cận năng lực, phù hợp với xu thế phát triển chương trình của các nước tiêntiến, nhằm thực hiện yêu cầu của Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội:
"tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổthông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyểnnền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện
cả về phẩm chất và năng lực, hài hoà trí, đức, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềmnăng của mỗi học sinh" Đổi mới phương pháp dạy học là một giải pháp đượcxem là then chốt, có tính đột phá cho việc thực hiện chương trình này
Để phát triển nền giáo dục theo định hướng năng lực, trong quá trình dạyhọc người giáo viên cần hình thành, phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất chongười học Việc đổi mới phương pháp dạy học cần được thực hiện trên cơ sởphân hoá đối tượng, các căn cứ về điều kiện, loại hình năng lực và phẩm chấtcần phát triển ở người học để từ đó lựa chọn các hình thức tổ chức dạy học phùhợp
Đổi mới phương pháp dạy học không có nghĩa là loại bỏ các phương phápdạy học truyền thống quen thuộc mà cần bắt đầu bằng việc cải tiến để nâng caohiệu quả và hạn chế nhược điểm của chúng cùng với việc sử dụng có hiệu quảcác phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực Chẳng hạn như: Kết hợp đa dạngcác biện pháp về hình thức tổ chức, kĩ thuật dạy học phương pháp dạy học: giảiquyết vấn đề; dạy học tình huống; thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai, dạyhọc theo dự án…
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Để đánh giá thực trạng Dạy học đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” (trích Số đỏ của Vũ Trọng Phụng) theo hướng đổi mới, tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng việc dạy học đoạn trích“Hạnh phúc của một tang gia” (trích Số đỏ của Vũ Trọng Phụng) trong sách Ngữ văn 11 học kì 1 Tôi đã tiến
hành điều tra, khảo sát với GV và HS ở trường THPT Như Xuân
Mục đích của quá trình điều tra khảo sát là tập trung tìm hiểu phương
pháp, cách thức và kết quả của dạy học đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” (trích Số đỏ của Vũ Trọng Phụng) theo hướng đổi mới, làm cơ sở đề xuất
nội dung nghiên cứu của đề tài
*Kết quả khảo sát thực trạng.
Để có cơ sở đề xuất nội dung nghiên cứu của đề tài, tôi đã tiến hành tìmhiểu thực tiễn việc dạy và học ở trường THPT Như Xuân qua phiếu khảo sát.Kết quả thu được như sau:
Trang 4Phiếu khảo sát dành cho Giáo viên: Số lượng: 6 giáo viên
Vấn đề
Mức độ Thường
xuyên
Thỉnh thoảng
Không bao giờ
Thầy (cô) có thường xuyên đi
tập huấn về đổi mới phương
pháp dạy học không?
Trong quá trình dạy đoạn trích
“Hạnh phúc của một tang gia”
thầy (cô) có áp dụng đổi mới
phương pháp không?
Thầy (cô) có thường xuyên giao
nhiệm vụ cho HS làm việc
nhóm không?
Bảng 1 Kết quả khảo sát sử dụng đổi mới PPGD
Bảng khảo sát trên đây đã cho thấy vấn đề đổi mới PPDH đã được GVchú ý, nhưng chỉ có 16,7% GV được đi tập huấn thường xuyên, số GV thỉnhthoảng đi tập huấn chiếm tỉ lệ cao 83,3% Trong quá trình giảng dạy đoạn trích
Hạnh phúc của một tang gia( Trích Số đỏ- Vũ Trọng Phụng) có 33,3% số GV
thường xuyên áp dụng đổi mới PPGD, có 50% số GV thi thoảng áp dụng đổimới PPDH, trong khi đó vẫn còn 16,7 % số GV dạy học theo phương pháptruyền thống mà chưa đổi mới PPGD
Về PPDH, qua việc khảo sát cũng như dự giờ ở đơn vị tôi công tác, tôinhận thấy phương pháp mà các GV thường sử dụng như sau:
Tần suất
Phương pháp
Không sử dụng
0
Phương pháp thuyết trình 3/6
50%
2/633,3 %
1/616,7%
66,7 %
2/633,3%Phương pháp nêu vấn đề 4/6
66,7%
2/633,3 %
0
Bảng 2 Kết quả khảo sát các phương pháp dạy học được sử dụng.
Bảng trên đây đã hệ thống kết quả khảo sát các phương pháp được GV sử
dụng trong dạy học đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia ( Trích Số đỏ- Vũ Trọng Phụng) Qua đó, tôi thấy hầu hết phương pháp tích cực chưa được GV sử
dụng nhiều trong quá trình dạy học, số GV không sử dụng PPDH theo nhóm,PPDH nêu vấn đề chiếm 66,7 %, PPDH thuyết trình và PPDH vấn đáp có GV sử
Trang 5dụng nhưng tần suất cũng chỉ ở “mức ít” Trong quá trình dạy học, GV chỉ tậptrung cung cấp kiến thức nên giờ học chỉ dừng lại ở mức độ nhận thức chứ chưaphát huy năng lực của HS trong việc tự biết cách khám phá kiến thức để hiểu tácphẩm cũng như chưa biết tự biến những kiến thức từ bài học để vận dụng, giảiquyết những vấn đề trong đời sống của bản thân Do đó, PPDH không tạo được
sự tích cực ở HS, gây nên sự chán nản cả ở GV và HS
Nhằm tìm hiểu, đánh giá kết quả và sự hứng thú học tập của HS khi học
đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia ( Trích Số đỏ- Vũ Trọng Phụng), tôi đã
tiến hành khảo sát tại trường THPT Như Xuân bằng cách áp dụng phương phápkhảo sát nhanh thông qua bảng câu hỏi HS tham gia khảo sát tương đối toàndiện và ngẫu nhiên Kết quả tổng hợp, phân tích, đánh giá từ các phiếu khảo sát
sẽ phản ánh khách quan thực trạng dạy học đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia( Trích Số đỏ- Vũ Trọng Phụng) theo hướng đổi mới.
Phiếu khảo sát dành cho học sinh
Tổng số: 78 học sinh ( Học sinh lớp 11C5 và 11C7 năm học 2019- 2020)
STT Mức độ
Nội dung
Không thích
Thích Rất thích
1 Em có thích thầy (cô) dạy theo
phương pháp mới không (dạy học
nhóm, dạy học dự án…) ?
45.13%
2835.8%
4658.9%
2 Học bài đoạn trích Hạnh phúc của
một tang gia chỉ học kiến thức
trong SGK
2937.2%
2430.8%
2532%
3 Học văn học kết hợp với phát triển
năng lực (hội họa, âm nhạc, diễn
xướng…)
810.2%
3443.6%
3646.2%
Bảng 3 Khảo sát sự yêu thích của HS khi GV đổi mới PPDH
Kết quả khảo sát sự yêu thích đối với việc GV đổi mới PPGD khi dạy
đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia ( trích Số đỏ- Vũ Trọng Phụng), tôi nhận
thấy tỷ lệ HS thích và rất thích học khi thầy, cô giáo đổi mới PPGD chiếm tới94.7%, có tới 89,7% tỷ lệ HS thích, rất thích học văn học kết hợp với phát triểnnăng lực (hội họa, âm nhạc, diễn xướng…)
Trước thực trạng đó, vấn đề đặt ra cho GV là cần phải xác định phương
pháp, cách thức tổ chức dạy học đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia – (trích
Số đỏ - Vũ Trọng Phụng), trong đó hướng việc tiếp cận đoạn trích qua các
PPDH và hình thức tổ chức để học sinh phát huy được tính chủ động, tự giáctích cực mang lại hiệu quả, hấp dẫn, lôi cuốn HS hơn khi học tác phẩm là vôcùng cần thiết
*Những mặt còn hạn chế
Về phía giáo viên
- Hầu hết giáo viên khi dạy đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia (trích
Số đỏ của Vũ Trọng Phụng) chỉ chú trọng đến cung cấp đầy đủ nội dung kiến
thức về tác giả, tác phẩm mà chưa chú ý đến việc rèn luyện kĩ năng, năng lực
và phẩm chất để phát huy được hết khả năng của học sinh
Trang 6- Qua quá trình dự giờ, thăm lớp, các giờ thao giảng, hội giảng hay dự giờ
rút kinh nghiệm tại đơn vị nơi tôi công tác, tôi nhận thấy: Trong quá trình tổchức các hoạt động dạy học, việc GV vận dụng các PPDH tích cực vào giảngdạy còn nhiều hạn chế GV thường sử dụng PPDH truyền thống là chủ đạo
- Với GV bộ môn Ngữ văn thì trình độ CNTT còn hạn chế nên còn ngạiđổi mới PPDH có ứng dụng công nghệ thông tin
- Một số GV thiếu kiên trì trong việc vận dụng cái mới vào thực tiễn,ngại đổi mới phương pháp dạy học
Thực tiễn dạy học như vậy sẽ làm cho bài giảng kém phần sinh động,không kích thích được sự tích cực, chủ động, sáng tạo của HS, từ đó làm cho HSkhông hứng thú với bộ môn Ngữ văn
Về phía HS:
- Hiện nay, học sinh đang dần xa lánh môn Ngữ văn bởi các em không
tìm thấy hứng thú và đam mê trong từng tiết học
- Đa số học sinh ngại học văn vì cho rằng đây là môn học khó và khôngthực tế Bên cạnh đó, một số học sinh lại cho rằng, không cần phải học nhiều,khi thi cử chỉ cần bịa vài ba dòng là có thể tránh được điểm liệt
- Học sinh còn học theo kiểu đối phó, máy móc Các bài kiểm tra của các
em còn yếu về khâu diễn đạt, câu văn lủng củng, ngô nghê, tối nghĩa
- HS thường chưa mạnh dạn, thiếu tự tin, thiếu kĩ năng nên hợp tác trongnhóm còn hạn chế
- Trường THPT Như Xuân là trường thuộc huyện miền núi, đa số HS làcon em nông nghiệp, nhà xa trung tâm huyện, thị nên khó khăn trong việc tìmkiếm, mua bổ sung nguồn tài liệu
Về phương pháp dạy học văn
- Trước hết là do GV ngại đổi mới PPDH, khi dạy học chủ yếu sử dụng
phương pháp dạy học cũ, dựa vào giảng, bình, diễn giảng Thầy cung cấp kiếnthức áp đặt, HS phải học thuộc kiến giải của thầy
- GV khi dạy Ngữ văn, chưa hiểu kỹ khái niệm khoa học về đọc văn Khái
niệm “đọc” chỉ được hiểu là đọc thành tiếng, đọc diễn cảm, mà không thấy nói
là đọc – hiểu Đối với phân môn Làm văn thì chỉ dạy lí thuyết rồi ra đề cho HStập làm theo những đề yêu cầu HS viết lại những điều đã học mà ít nêu yêu cầukhám phá, phát hiện những cái mới trên cơ sở những điều đã biết
- GV chưa xem HS là chủ thể của hoạt động học văn, chưa trao cho các
em tính chủ động trong học tập
- Về dạy học làm văn nghị luận chủ yếu vẫn là dạy làm văn theo đề sẵn
và văn mẫu của bộ đề
- Làm văn nghị luận văn học thì theo một số đề văn nhất định, cách làmsáo mòn, thường là chứng minh cho những nhận định có sẵn theo hướng khẳngđịnh Điều đó cũng tốt, song không gian tư duy sáng tạo chật hẹp, thiếu phảnbác, tranh luận hoặc nêu ý kiến riêng của người viết
- Chấm bài làm văn phần nhiều qua loa, chỉ cốt cho điểm là chính Phầnnhiều coi nhẹ khâu chữa bài và hướng dẫn HS tự sửa bài để nâng cao kĩ nănglàm văn
Trang 7Tất cả những biểu hiện nêu trên của dạy học không chỉ thiếu hiệu quả củahoạt động dạy học của một số giáo viên hoặc địa phương nào đó, mà là hệ quảcủa sự lạc hậu về PPGD Điều đó không chỉ làm giảm sút hiệu quả giáo dục, màhơn thế, còn có phản tác dụng là nó làm cho trí óc học sinh trơ lì , chán học, làmmòn mỏi trí tuệ Do đó, muốn tạo hứng thú cho HS để các em phát huy năng lực,phẩm chất thì việc đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề thiết yếu và quantrọng trong đổi mới giáo dục hiện nay.
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Nội dung bài dạy đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia” (trích Số đỏ của Vũ Trọng Phụng)
- Về tác giả, tác phẩm:
Vũ Trọng Phụng là một nhà văn, nhà báo nổi tiếng và được mệnh danh là
“Ông vua phóng sự đất Bắc” Ông là một trong những gương mặt quan trọngnhất của văn học Việt Nam thế kỷ 20 Vũ trọng Phụng sinh năm 1912, quê ởlàng Hảo (Bần Yên Nhân), huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên nhưng ông sinh ra vàlớn lên ở Hà Nội Xuất thân trong một gia đình nghèo, lại phải mồ côi cha từ khiông mới 7 tháng tuổi, Vũ Trọng Phụng được bà mẹ tần tảo nuôi cho ăn học.Saukhi đỗ bẳng tiểu học, 16 tuổi Vũ Trọng Phụng phải thôi học để đi làm kiếmsống Sau hai tháng làm thư kí đánh máy cho hãng buôn Goddard, ông bị đuổi
và thất nghiệp Ít lâu sau, ông đánh máy chữ cho Nhà in Viễn Đông nhưng hainăm sau lại bị đuổi.Từ đó ông chuyển hẳn sang làm báo, viết văn chuyênnghiệp
Vũ Trọng Phụng viết nhiều thể loại nhưng nổi tiếng trên hai lĩnh vựcphóng sự và tiểu thuyết Năm 1930, Vũ Trọng Phụng đã có bài đăng trên tờ NgọBáo Bắt đầu ông viết một số truyện ngắn, nhưng không được chú ý Năm 1931,ông viết vở kịch “Không một tiếng vang”, thì bắt đầu gây được sự quan tâm củabạn đọc Năm 1934, Vũ Trọng Phụng mới cho ra mắt cuốn tiểu thuyết tâm lý
đầu tay Dứt tình đăng trên tờ Hải Phòng tuần báo Năm 1936, ngòi bút tiểu
thuyết của ông nở rộ, chỉ trong vòng một năm, bốn cuốn tiểu thuyết lần lượt xuất
hiện trên các báo, thu hút sự chú ý của công chúng Cả bốn tiểu thuyết Giông tố,
Số đỏ, Vỡ đê và Làm đĩ đều hiện thực, đi sâu vào các vấn đề xã hội Trong đó Số
đỏ xuất sắc hơn cả, được xem như tác phẩm lớn nhất của Vũ Trọng Phụng, một vài nhân vật, câu nói trong Số đỏ đã đi vào ngôn ngữ đời sống hằng ngày Là
một nhà báo, Vũ Trọng Phụng đã viết nhiều phóng sự nổi tiếng Với phóng sự
đầu tay Cạm bẫy người (1933) đăng báo Nhật Tân dưới bút danh Thiên Hư, Vũ
Trọng Phụng đã gây được sự chú ý của dư luận đương thời Năm 1934, báo
Nhật Tân cho đăng Kỹ nghệ lấy Tây Với hai phóng sự đó, Vũ Đình Chí và Vũ
Bằng đã cho ông là một trong hàng vài ba "nhà văn mở đầu cho nghề phóng sự
của nước ta" Những phóng sự tiếp theo như Cơm thầy cơm cô, Lục xì đã góp
phần tạo nên danh hiệu "ông vua phóng sự của đất Bắc" cho Vũ TrọngPhụng.Vũ Trọng Phụng là một người đạo đức và sống rất kham khổ Khoảngnăm 1938, ông bị lao phổi, nhưng không có tiền chữa bệnh Ngày 12 tháng 10năm 1939, ông chết trong một căn nhà tồi tàn ở Ngã Tư Sở Hà Nội, khi mới 27tuổi
Trang 8Với giọng văn sắc sảo, mang đậm chất châm biếm, trào phúng và nộidung tư tưởng sâu sắc, các tác phẩm của Vũ Trọng Phụng đều hướng tới chủ đềhiện thực, tố cáo và vạch trần xã hội Việt Nam trước cách mạng tháng 8 – một
xã hội bê bối với những tấn trò đời bi kịch Đọc những trang văn của ông, người
ta không khỏi ngậm ngùi, chua chát
- Về đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” (trích Số đỏ – Vũ Trọng Phụng)
Giá trị nội dung: Đoạn trích "Hạnh phúc của một tang gia" cho người đọc
thấy được bộ mặt thật, bản chất lố lăng, kệch cỡm của xã hội thượng lưu thànhthị trước cách mạng, sự đáng cười nhưng cũng chính là sự đáng thương của một
bộ phận con người trong xã hội lúc bấy giờ Thái độ phê phán mạnh mẽ xã hộiđương thời khoác áo văn minh, “Âu hóa” nhưng thực chất hết sức giả dối, đồibại và nỗi xót xa kín đáo của tác giả trước sự băng hoại của đạo đức con người
Giá trị nghệ thuật: Qua việc xây dựng các nhân vật bằng lăng kích chủ
quan của mình, tác giả đã thể hiện rõ được sự lố bịch, Tây - Ta lẫn lộn củanhững học giả đòi làm sang Bằng ngòi bút châm biếm trào phúng cay độc; nghệthuật xây dựng tình huống mâu thuẫn và trào phúng; khắc họa chân dung tràophúng của nhân vật; nghệ thuật kể, tả với ngôn ngữ phóng đại và hài hước,giọng điệu linh hoạt, tác giả đã phê phán mạnh mẽ bản chất giả dối và sự lốlăng, đồi bại của xã hội thượng lưu ở thành thị trước cách mạng
2.3.2.Các phương pháp dạy học đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” (trích Số đỏ của Vũ Trọng Phụng) theo hướng đổi mới.
PPDH là cách thức tiến hành hoạt động nghề nghiệp mà nhà giáo thiết kế
và thực hiện dựa trên cơ sở khoa học cũng như kinh nghiệm nghề nghiệp để tácđộng trực tiếp đến người học và các hoạt động của người học trong quá trìnhgiáo dục nhằm gây ảnh hưởng thuận lợi và hỗ trợ cho việc học theo mục đíchhay nguyên tắc dạy học đã quy định hoặc mong muốn
Đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn là chuyển những kết quả về đổimới phương pháp dạy học của chương trình Ngữ văn hiện hành từ “mặt bênngoài” vào “mặt bên trong” để phát huy hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học,đáp ứng mục tiêu hình thành và phát triển năng lực của học sinh
Đối với môn Ngữ văn, khi vận dụng các phương pháp dạy học phát huytính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh như giải quyết vấn đề, dạyhọc khám phá, dạy học theo dự án,…cần chú ý đến sự khác biệt về năng lực và
sở thích của mỗi học sinh trong tiếp nhận văn bản, nhất là các văn bản văn học
để có cách tổ chức dạy học phân hóa phù hợp; đặc biệt chú trọng bồi dưỡngphương pháp tự học, qua đó hướng dẫn học sinh biết kiến tạo tri thức và nềntảng văn hóa cho bản thân từ những cảm nhận, suy nghĩ và những trải nghiệmcủa cá nhân trong cuộc sống
Để nâng cao phẩm chất, năng lực, tạo hứng thú cho HS thông qua giờ đọc
hiểu đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia (trích Số đỏ của Vũ Trọng Phụng)
theo hướng đổi mới Tác giả sáng kiến đề xuất các phương pháp tổ chức sau:
*Phương pháp thảo luận nhóm:
Thảo luận nhóm là PPDH trong đó "HS được phân chia thành từng nhóm
Trang 9nhỏ riêng biệt, chịu trách nghiệm về một mục tiêu duy nhất, được thực hiệnthông qua nhiệm vụ riêng biệt của từng người Các hoạt động cá nhân riêng biệtđược tổ chức lại, liên kết hữu cơ với nhau nhằm thực hiện một mục tiêuchung".Phương pháp thảo luận nhóm được sử dụng nhằm giúp cho mọi HS thamgia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho các em có thể chia
sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết các vấn đề có liên quan đến nộidung bài học; tạo cơ hội cho các em được giao lưu, học hỏi lẫn nhau; cùng nhauhợp tác giải quyết những nhiệm vụ chung.Trong quá trình giảng dạy, để tiết họcdiễn ra có hiệu quả khi áp dụng phương pháp thảo luận nhóm, giáo viên cần có
sự phân chia khoa học các bước trong khi thảo luận nhóm
Các bước khi thảo luận nhóm
Bước 1: Chia nhóm: GV chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ, mỗi nhómkhoảng từ 4-6 người
Bước 2: Giao nhiệm vụ, vấn đề cần giải quyết cho từng nhóm
Bước 3: Giám sát hoạt động của từng nhóm
Bước 4: Mỗi nhóm cử đại diện trình bày kết quả thảo luận của nhóm Cácnhóm khác có thể phản biện
Bước 5: Tổng kết đánh giá
Giáo viên nên nhân xét bài thuyết trình của từng nhóm sau khi các nhómtrình bày xong và đã có ý kiến phản biện của các nhóm khác Cuối cùng giáoviên chốt lại các ý kiến, đưa ra định hướng đúng những vấn đề HS cần nhớ saukhi thảo luận
Phân loại phương pháp thảo luận
- Thảo luận có hướng dẫn: Toàn lớp hay nhóm nhỏ cùng đề tài thảo luậnhoặc khác đề tài thảo luận, nhằm đưa ra nhiều ý kiến kết quả khác nhau từ đóthống nhất chung lại
- Báo cáo xê-mi-na có thảo luận: Sau khi báo cáo chuyên đề, người nghe
sẽ đóng góp ý kiến hoặc nêu thắc mắc, một hoặc nhiều người sẽ trao đổi ý kiếnvới người nghe, dẫn đến kết luận
Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm để đọc hiểu đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” (trích Số đỏ - Vũ Trọng Phụng) theo hướng đổi mới.
GV có thể chú ý đến biện pháp thảo luận bằng cách chia lớp ra thành 4nhóm:
- Nhóm thứ nhất, tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp của Vũ Trọng Phụng
- Nhóm thứ hai, GV yêu cầu HS thảo luận tóm tắt và nêu giá trị tiểuthuyết “Số đỏ”, ý nghĩa nhan đề đoạn trích
- Nhóm thứ ba, GV yêu cầu HS thảo luận, đối thoại về các chân dung tràophúng
- Nhóm thứ tư, GV tiếp tục yêu cầu HS thảo luận, đối thoại cách thứcmiêu tả đám tang
Sau khi hoàn thành xong, đại diện từng nhóm trình bày ý kiến, kết quả,các nhóm khác lắng nghe để nhận xét, đánh giá Biện pháp này không chỉ giúp
HS thoải mái thảo luận, trao đổi với nhau mà còn trao đổi, đối thoại với cả GV
để làm rõ các vấn đề chưa hiểu Từ đó phát huy được tính tích cực, sự mạnh dạn
Trang 10và khả năng sáng tạo cũng như những cảm nhận sâu sắc của các em đối với vấn
đề thảo luận
Như vậy, có thể nói, nhờ áp dụng biện pháp thảo luận GV sẽ tạo cho giờ
dạy học đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia (trích Số đỏ -Vũ Trọng Phụng)
thêm sôi động, hấp dẫn hơn Từ đó giúp HS giải quyết vấn đề một cách thấuđáo, đồng thời hiểu sâu sắc hơn những giá trị đặc sắc trong sáng tác của VũTrọng Phụng
* Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề
Bản chất của dạy học giải quyết vấn đề
Dạy học giải quyết vấn đề là PPDH trong đó GV tạo ra những tình huống
có vấn đề, điều khiển HS phát hiện vấn đề, hoạt động tự giác, tích cực, chủđộng, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm lĩnh tri thức, rènluyện kĩ năng và đạt được những mục đích học tập khác
Tình huống có vấn đề là một tình huống gợi ra cho HS những khó khăn về
lí luận hay thực hành mà họ thấy cần có phải vượt qua, nhưng không phải ngaytức khắc bằng một thuật giải, mà phải trải qua quá trình tích cực suy nghĩ, hoạtđộng để biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có Nghĩa làtình huống có vấn đề có tác dụng kích thích tư duy nảy sinh và thúc đẩy nó pháttriển Tình huống có vấn đề buộc con người phải suy nghĩ, động não tạo nênnhững vận động tích cực bên trong của trí tuệ con người Như vậy, để trở thànhnhững tình huống có vấn đề, cần phải có những yếu tố, những điều kiện nhấtđịnh bởi không phải tình huống nào cũng là tình huống có vấn đề Điều này cónghĩa là để tạo ra các tình huống có vấn đề đích thực, bản thân GV phải pháthiện trong tài liệu học tập của HS đâu là vấn đề có “vấn đề”, phải thiết kế thếnào để chúng trở thành các tình huống có vấn đề và phải nêu vấn đề thế nào đểkhơi gợi hứng thú, sự tích cực tham gia giải quyết của HS
Cấu trúc một bài học (hoặc một phần bài học) theo PP nêu và giải quyết vấn đề
- Đặt vấn đề, xây dựng bài toán nhận thức
+ Tạo tình huống có vấn đề;
+ Phát hiện, nhận dạng vấn đề nảy sinh;
+ Phát hiện vấn đề cần giải quyết
- Giải quyết vấn đề đặt ra
+ Đề xuất cách giải quyết;
+ Lập kế hoạch giải quyết;
+ Thực hiện kế hoạch giải quyết
- Kết luận:
+ Thảo luận kết quả và đánh giá;
+ Khẳng định hay bác bỏ giả thuyết nêu ra;
+ Phát biểu kết luận;
+ Đề xuất vấn đề mới
Trong dạy học theo PP nêu và giải quyết vấn đề, HS vừa nắm được trithức mới, vừa nắm được PP lĩnh hội tri thức đó, phát triển tư duy tích cực, sángtạo, được chuẩn bị một năng lực thích ứng với đời sống xã hội, phát hiện kịpthời và giải quyết hợp lý các vấn đề nảy sinh