Văn hóa chính trị trong nhà trường quân đội nhân dân việt nam hiện nay (nghiên cứu trường hợp học viện chính trị bộ quốc phòng, trường sĩ quan lục quân 1)(tt)

Xuất phát từ những tiền đề nêu trên, cho phép khẳng định, nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống Văn hóa chính trị trong nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay dưới góc độ văn h

LÊ VĂN TÁCH

VĂN HÓA CHÍNH TRỊ TRONG NHÀ TRƯỜNG QUÂN

ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY(Nghiên cứu trường hợp Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng,

Trường Sĩ quan Lục quân 1)

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: VĂN HÓA HỌC

Mã số: 9229040

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS, TS Văn Đức Thanh

2 PGS, TS Lâm Quốc Tuấn

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp

tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Vào hồi giờ ngày tháng năm 2020

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Vớí tính cách là một bộ phận của văn hóa xã hội, văn hóa chính trị(VHCT) là hệ giá trị mang tính nhân văn, tiến bộ, có vai trò quan trọng trongviệc định hướng và điều chỉnh thái độ và hành vi chính trị của một cá nhânhay một cộng đồng VHCT giúp chủ thể cũng như thể chế, thiết chế chính trịgiữ được sự ổn định, minh bạch, tránh được nguy cơ tha hóa về chính trị,đặc biệt là trong điều kiện cầm quyền Tại Đại hội XII, Đảng ta tiếp tục

khẳng định phương hướng: “Xây dựng văn hóa trong chính trị và kinh tế.

Chú trọng chăm lo xây dựng văn hóa trong Đảng, trong các cơ quan nhànước và các đoàn thể; coi đây là nhân tố quan trọng để xây dựng hệ thốngchính trị trong sạch, vững mạnh”

Đối với quân đội, yêu cầu xây dựng và phát triển văn hóa luôn được quantâm, giúp cho nhận thức về văn hóa của quân nhân ngày càng được nâng lên,góp phần bồi đắp phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, đấu tranh ngăn chặn và đẩy lùinhững lây nhiễm độc hại, những phản giá trị và tệ nạn xã hội Tuy nhiên, đối vớiVHCT trong nhà trường quân đội (NTQĐ) hiện nay đã và đang đặt ra nhữngthách thức: nhận thức của chủ thể về VHCT còn hạn chế; các thang bậc giá trịVHCT chưa thực sự được phát huy; thiết chế VHCT chưa có sự gắn kết vớiyêu cầu thực hiện nhiệm vụ chính trị trung tâm; hoạt động VHCT chưa có sựgắn kết với thực hiện chỉ thị, nghị quyết và các cuộc vận động trong bối cảnhchung của đất nước, quân đội và đặc điểm của mỗi trường Thực trạng đókhông chỉ tác động tiêu cực đến đời sống của quân nhân trong NTQĐ mànghiêm trọng hơn có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo cán

bộ quân đội của Đảng Những khó khăn, thách thức đó chỉ có thể được giảiquyết triệt để khi các chủ thể VHCT nhận thức đầy đủ và vận dụng sáng tạonhững quy luật trong xây dựng, phát triển văn hóa nói chung và VHCT nóiriêng phù hợp với môi trường sư phạm quân sự

Do vậy, đã đến lúc cần thiết phải có những nghiên cứu cơ bản, hệ thốngnhững vấn đề lý luận và thực tiễn về VHCT trong NTQĐ hiện nay

Xuất phát từ những tiền đề nêu trên, cho phép khẳng định, nghiên cứu

một cách cơ bản, có hệ thống Văn hóa chính trị trong nhà trường Quân đội

nhân dân Việt Nam hiện nay dưới góc độ văn hóa học là hướng nghiên cứu

khả thi, có giá trị cả về mặt lý luận và thực tiễn

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ lý luận và khảo sát, đánh giá thực trạng VHCT trong NTQĐ, từ

đó rút ra một số vấn đề về VHCT trong NTQĐ hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến VHCT trong NTQĐ; làm

rõ lý luận VHCT trong NTQĐ; khảo sát và đánh giá thực trạng của VHCT

trong NTQĐ; dự báo những yếu tố tác động và nhận diện những vấn đề đặt ra đốivới VHCT trong NTQĐ hiện nay.

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là VHCT trong NTQĐ hiện nay, vớitính cách là một thiết chế văn hóa đặc thù trong môi trường sư phạm quân sự

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi vấn đề nghiên cứu: VHCT trong NTQĐ, trong đó chủ yếu tậptrung khảo sát, đánh giá các biểu hiện: chủ thể VHCT; thang bậc giá trị VHCT;thể chế, thiết chế VHCT và hoạt động VHCT

- Phạm vi không gian: luận án lựa chọn khách thể nghiên cứu là NTQĐ

và tập trung khảo sát, đánh giá ở hai trường điển hình của quân đội về hai loạihình đào tạo: cán bộ chính trị và cán bộ quân sự, ở hai cấp độ đào tạo là cấphọc viện và cấp trường sĩ quan, đó là: Học viện chính trị (HVCT) và Trường Sĩquan Lục quân 1 (TSQLQ1), trong đó có so sánh với Học viện Phòng không –Không quân

- Thời gian: số liệu sử dụng trong luận án giai đoạn 2016 - 2019

4 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận án được thực hiện dựa trên nền tảng lý luận chủ nghĩa Marx Lenin; tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam(ĐCSVN) về văn hóa và con người

-Luận án sử dụng tập hợp các quan điểm mang tính chất lý luận chuyênngành văn hóa học và các phương pháp liên ngành như: triết học văn hóa, xã hộihọc văn hóa, nhân học, chính trị học, giáo dục học và tâm lý học Một số phươngpháp chính được sử dụng trong luận án bao gồm: phương pháp phân tích tàiliệu; phương pháp quan sát; phương pháp điều tra xã hội học và phương phápchuyên gia Quá trình vận dụng các phương pháp, luận án sử dụng linh hoạt, tổnghợp các thao tác chung trong nghiên cứu khoa học như: phân tích - tổng hợp, diễndịch - quy nạp, mô tả, chứng minh, lý giải để làm rõ những nội dung nghiên cứu

Đối với phương pháp điều tra xã hội học, chúng tôi đã tiến hành khảo sát,điều tra bằng bảng hỏi tại HVCT và TSQLQ1 với 300 mẫu, trong đó có 40mẫu dự phòng trong cùng một danh sách Thông tin thu được sẽ được tổng hợp,

mã hoá, nhập, làm sạch và được xử lý qua phần mềm SPSS version 22.0 Cùngvới đó, chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn 30 trường hợp: 10 trường hợp đối vớihọc viên, 20 trường hợp đối với giảng viên, cán bộ quản lý tại hai nhà trườngnói trên nhằm để thu thập những ý kiến đánh giá của họ về thực trạng VHCTtrong NTQĐ hiện nay

5 Đóng góp mới của luận án

- Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn vềVHCT, văn hóa chính trị của Quân đội nhân dân (QĐND) Việt Nam và VHCTtrong NTQĐ hiện nay dưới góc độ văn hóa học; khảo sát, điều tra, đánh giá

và chỉ ra được thực trạng VHCT trong NTQĐ hiện nay trên 4 nội dung: chủthể VHCT; thang bậc giá trị VHCT; thể chế, thiết chế VHCT và hoạt độngVHCT; dự báo được những yếu tố tác động thuận chiều, tác động trái chiềuđến VHCT trong NTQĐ và đã rút ra được những vấn đề về VHCT trong nhàtrường quân đội.

- Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách hệ thống và chuyênsâu về VHCT trong NTQĐ Kết quả của luận án có ý nghĩa góp phần quán triệtsâu sắc, và vận dụng một cách khoa học, sáng tạo quan điểm của Đảng về pháttriển văn hóa gắn với việc nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ quân đội củaĐảng, mở ra hướng nghiên cứu mới về VHCT trong môi trường sư phạm quân

sự, qua đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ quân đội của Đảng.Luận án có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo phục vụ trong nghiên cứu,giảng dạy và học tập trong NTQĐ, đồng thời có thể được sử dụng như một tàiliệu bổ trợ giúp nâng cao chất lượng hoạt động công tác đảng, công tác chínhtrị trong QĐND Việt Nam

6 Kết cấu của luận án

Dung lượng của luận án bao gồm 150 trang và 73 trang phụ lục Ngoàiphần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án đượckết cấu gồm 4 chương, 10 tiết, trong đó:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến văn hóa chínhtrị trong nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam

Chương 2: Lý luận về văn hóa chính trị trong nhà trường Quân đội nhândân Việt Nam và khái lược về khách thể nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng văn hóa chính trị trong nhà trường Quân đội nhândân Việt Nam hiện nay

Chương 4: Những yếu tố tác động và một số vấn đề đặt ra đối với vănhóa chính trị trong nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN VĂN HÓA CHÍNH TRỊ TRONG NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN

VIỆT NAM

Trong chương này, luận án tiến hành tổng quan tình hình nghiên cứu liênquan đến VHCT trong nhà trường QĐND Việt Nam với các nội dung: tìnhhình nghiên cứu về VHCT; tình hình nghiên cứu về VHCT trong NTQĐ; đánhgiá chung và vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

1.1 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ

1.1.1 Nghiên cứu văn hóa chính trị với tính cách là một thực thể xã hội

Ở phương Tây, từ các nhà triết học Hy Lạp, La Mã cổ đại (thế kỷ TCN) cho đến các nhà tư tưởng thời kỳ Khai sáng (thế kỷ XVIII), VHCT được

V-xem xét như là đối tượng nghiên cứu của triết học, nghĩa là được nghiên cứu vớitính cách một thực thể xã hội Các nhà tư tưởng Hy Lạp, La Mã cổ đại tiêu biểunhư Platon (428 - 348, TCN), Aristotle (384 - 322, TCN) là những người đầutiên tiếp cận VHCT và đưa ra quan niệm chính trị vừa là khoa học vừa là mộtnghệ thuật Thời kỳ Khai sáng, thế kỷ XVIII, tư tưởng về VHCT cũng rất đadạng và phong phú: S L Montesquieu (1689 - 1755) chủ trương tam quyềnphân lập nhằm giữ vững cán cân quyền lực; J Rousseau (1712 - 1778) thì chorằng, quyền lực phải thuộc về nhân dân Thuật ngữ VHCT được biết đến lầnđầu tiên khoảng cuối thế kỉ XVIII ở châu Âu do triết gia cổ điển Đức I G.Gerzer (1744 - 1803), trong quá trình nghiên cứu mối quan hệ tương tác giữa

văn hóa và chính trị đã lần đầu tiên đưa ra khái niệm “VHCT”, “sự chín muồi

của VHCT” hay “những đại biểu của VHCT”

Tuy nhiên phải đến giữa thế kỉ XX, VHCT mới được quan tâm nhưmột lĩnh vực nghiên cứu mang tính độc lập và khái niệm VHCT mới thực sựgia nhập vào hệ thống khái niệm, phạm trù của khoa học chính trị gắn với têntuổi của G Almond và S.Verba Theo quan niệm của họ, hành vi chính trị làmột phần của hành vi xã hội, vì vậy khi xem xét hành vi chính trị phải tính đếncác nhân tố văn hóa, tâm lý cá nhân và của toàn xã hội Trong tài liệu nghiên

cứu “Các hệ thống chính trị so sánh” (Comparative Political Systems), năm

1956 Ngoài ra, ở phương Tây thế kỷ XX còn có những tác giả, trường phái cónhững đóng góp quan trọng cho sự hình thành và phát triển khái niệm, quan

niệm và cấu trúc VHCT như: Alexis de Tocqueville; D Kavannagh năm 1972

và W Rosenbaum (1995; W J Patzelt thuộc trường phái Passau của Đức(1992); định nghĩa của Trường Đại học Tổng hợp California ở Berkeley của

Mỹ (2006)

Ở phương Đông, Nho giáo đã mở đầu cho việc tiếp cận VHCT với tínhcách là một thực thể xã hội Bằng mệnh đề: “việc chính trị cốt ở chính tâm củangười trị dân” của Khổng Tử (551 - 479 TCN) và được học trò của ông làMạnh Tử (372 - 289 TCN) tiếp tục phát triển thành “văn trị giáo hóa” Ngoài

ra, các nhà tư tưởng như: Lão Tử (580 - 500, TCN) với phương châm “vô vi nhitrị” và Hàn Phi Tử (281 - 233, TCN) với chủ trương “Pháp trị” cũng được xem

là là những tư tưởng VHCT ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống tinh thần của nhànước Trung Hoa cổ đại

Do chịu ảnh hưởng của những trào lưu tư tưởng và tôn giáo trên thế giới,

tư tưởng về VHCT ở Việt Nam đã xuất hiện từ rất sớm Nhìn chung, vấn đềVHCT ở Việt Nam thời kỳ đầu, chủ yếu được lồng ghép trong các nghiên cứu

về văn hóa và các nhà nghiên cứu đã xem VHCT như một thành tố quan trọngcủa triết học và chính trị học và cho rằng: bản chất của văn hóa dưới góc độ làmột phương diện của đời sống xã hội thể hiện đậm đặc trong mối liên hệ biệnchứng giữa văn hóa với cách mạng xã hội, tiến bộ xã hội (Văn Đức Thanh)

Từ góc độ chính trị học đã có một số công trình làm sáng tỏ những vấn

đề lý luận về VHCT và cho rằng, nói đến văn hóa là nói tới con người, VHCTgắn liền với chủ thể chính trị, trong đó cán bộ lãnh đạo quản lý giữ vai trò lànhân tố quyết định sự thành công hay thất bại của cách mạng VHCT cũngđược lựa chọn làm đề tài luận văn, luận án dưới góc độ chính trị học, và đã tậptrung luận giải những vấn đề lý luận về VHCT, khảo sát thực trạng VHCT ViệtNam, từ đó đưa ra những giải pháp để phát triển văn hóa chính trị

Cùng với các công trình nêu ở trên cũng đã có nhiều bài báo đăng trêncác tạp chí chuyên ngành nhằm công bố những kết quả nghiên cứu VHCT củacác tác giả: Hoàng Chí Bảo, Trần Đình Huỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh, Văn Hải,Nguyễn Văn Huyên, Phạm Huy Kỳ, Phùng Hữu Phú, Nguyễn Hữu Đổng… Xét một cách tổng quát, từ góc độ chính trị học, trên cơ sở hạt nhân làvấn đề quyền lực, các tác giả đã xem VHCT như một thành tố quan trọng củachính trị và là đối tượng nghiên cứu của chính trị học Quá trình nghiên cứu,các nhà chính trị học đã cố gắng nêu lên những khía cạnh bản chất, chỉ ra đặctrưng, cấu trúc của VHCT, đồng thời đưa ra những khuyến nghị, những giảipháp mang tính định hướng nhằm đề cao, phát huy và phát triển VHCT trongcông cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

1.1.2 Nghiên cứu văn hóa chính trị với tính cách là hệ giá trị

Khi đặt vấn đề xem xét, VHCT với tính cách hệ giá trị, các nhà nghiêncứu trên thế giới cũng như ở Việt Nam đều nhấn mạnh và đề cao vai trò củavăn hóa nói chung và VHCT nói riêng trong thực tiễn đời sống Tại Việt Nam,các nhà nghiên cứu văn hóa đã có sự tiếp nhận thành tựu nghiên cứu VHCT từphương Tây và Mỹ để nghiên cứu VHCT, tiêu biểu như các nhà nghiên cứu:Nguyễn Hồng Phong; Trần Văn Bính; Lê Quý Đức và Đinh Xuân Dũng Nhìnchung, từ góc độ văn hóa học, các nhà nghiên cứu đã xem VHCT như là mộtthành tố của văn hóa tổ chức xã hội, là một yếu tố hợp thành hệ giá trị văn hóađược biểu hiện ở tư tưởng, nhân cách, những chuẩn mực, khuôn mẫu và truyềnthống trong hoạt động chính trị

Tuy nhiên, thực tế nghiên cứu cho thấy, sự phân chia trong cách tiếp cậnVHCT với tính cách là một thực thể xã hội hay với tính cách là hệ giá trị cũngchỉ mang ý nghĩa tương đối Trong xu thế hiện nay, để nghiên cứu một hiệntượng văn hóa, một loại hình văn hóa, một nền văn hóa… hầu hết các nhànghiên cứu ít khi tuyệt đối hóa một lý thuyết hay một cách tiếp cận nào đó màthường vận dụng cách tiếp cận tổng hợp và liên ngành

1.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ TRONG NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI

1.2.1 Tình hình nghiên cứu văn hóa trong quân đội

Trong khuôn khổ của luận án đã đề cập một số công trình nghiên cứu vềvăn hóa quân sự Các nghiên cứu đã tập trung luận giải những vấn đề lý luận

về văn hóa, giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”, thực trạng môi trường văn hóa

quân sự, từ đó khuyến nghị những giải pháp nhằm phát huy và phát triểnnhững giá trị văn hóa quân sự

1.2.2 Tình hình nghiên cứu văn hóa và văn hóa chính trị trong nhà trường quân đội

Thời gian gần đây đã có những nghiên cứu về văn hóa trong NTQĐ, cácnghiên cứu đã chỉ ra những vấn đề mang tính quy luật như quan hệ thống nhất

- đa dạng dưới góc độ triết học văn hóa; nghiên cứu văn hóa thẩm mỹ, nghiêncứu định hướng giá trị trong NTQĐ dưới góc độ văn hóa học Về VHCT, đã cónhững nghiên cứu nhằm nâng cao văn hóa lãnh đạo hay xây dựng VHCT HồChí Minh cho đội ngũ cán bộ chính trị trong quân đội Tuy nhiên, cho đến naychưa có công trình nghiên cứu nào đề cập một cách tổng thể, trực tiếp đếnVHCT trong NTQĐ, vì vậy, đây được xem là khoảng trống trong nghiên cứu

mà mục tiêu luận án hướng tới

1.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VÀ VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU 1.3.1 Đánh giá chung

Thứ nhất, VHCT là một bộ phận của văn hóa xã hội, con người vừa là

chủ thể nhưng cũng vừa là sản phẩm của văn hóa Nghiên cứu VHCT nhằmphục vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là việc làm có ý nghĩa thiếtthực trong tình hình hiện nay

Thứ hai, VHCT là hệ giá trị mang tính nhân văn, tiến bộ, có vai trò quan

trọng trong việc định hướng và điều chỉnh thái độ và hành vi chính trị của một

cá nhân hay một cộng đồng Sự thực hành VHCT và tư tưởng về VHCT đã có

từ rất sớm ở cả phương Đông và phương Tây

Thứ ba, ở Việt Nam, VHCT chủ yếu chỉ được nghiên cứu lồng ghép trong

các nghiên cứu chung về văn hóa hoặc là được xem xét với tính cách là đốitượng nghiên cứu của các ngành khoa học như triết học, chính trị học

Thứ tư, trong quân đội đã có những nghiên cứu làm rõ lý luận về văn hóa

quân sự Tuy nhiên, đối với môi trường sư phạm quân sự có những đặc thù riêng

1.3.2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

Một là, tiếp tục hệ thống lại và so sánh các quan niệm về VHCT đồng

thời đưa ra các khái niệm có liên quan về VHCT trong NTQĐ dưới góc độ vănhóa học

Hai là, tiếp cận VHCT trong NTQĐ với tính cách là VHCT trong một

thiết chế văn hóa đặc thù với những nét đặc trưng của VHCT trong môi trường

sư phạm quân sự; khẳng định vị trí, ý nghĩa của VHCT trong tình hình mới

Ba là, khảo sát, mô tả và đánh giá thực trạng của VHCT trong NTQĐ

hiện nay với các thành tố cơ bản như: chủ thể VHCT; thang bậc giá trị VHCT;thể chế, thiết chế VHCT và hoạt động văn hóa chính trị

Bốn là, dự báo khái quát những yếu tố tác động đến VHCT trong NTQĐ;

nhận diện những vấn đề đặt ra đối với VHCT trong NTQĐ hiện nay

Tiểu kết chương 1: Nhìn chung những nghiên cứu về VHCT có thể

được khái quát trên hai hướng tiếp cận chủ yếu: VHCT với tính cách là mộtthực thể xã hội và VHCT với tính cách là hệ giá trị Sự xuất hiện của VHCT và

tư tưởng về VHCT trong lịch sử tư tưởng nhân loại là rất sớm cùng với sự xuấthiện của văn minh nhân loại Ở Việt Nam, VHCT được xem như là một thành

tố của văn hóa tổ chức xã hội, là một yếu tố hợp thành hệ giá trị văn hóa đượcbiểu hiện ở tư tưởng, nhân cách, những chuẩn mực, khuôn mẫu và truyềnthống trong hoạt động chính trị Trong quân đội, công tác tư tưởng văn hóa đãđược quan tâm nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn Tuynhiên, cho đến nay vẫn chưa có công trình nào trực tiếp bàn đến VHCT trongNTQĐ từ góc độ văn hóa học, đây có thể được xem là khoảng trống trongnghiên cứu về văn hóa quân sự nói chung và văn hóa trong NTQĐ nói riêng Vì

vậy, sự lựa chọn đề tài “Văn hóa chính trị trong nhà trường Quân đội nhân

dân Việt Nam hiện nay” (Nghiên cứu trường hợp: Học viện Chính trị - Bộ

Quốc phòng, Trường Sĩ quan Lục quân 1), là vấn đề nghiên cứu không trùng

lặp, dự kiến có những đóng góp mới cả về mặt lý luận và thực tiễn

Chương 2

LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ TRONG NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM VÀ KHÁI LƯỢC

VỀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

2.1 LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ

2.1.1 Một số khái niệm cơ bản

Văn hóa có thể được phân chia thành các lĩnh vực đặc thù của đời sống

xã hội như: giáo dục, đạo đức, pháp luật, chính trị, tôn giáo, nghệ thuật tươngứng với các tên gọi văn hóa giáo dục, văn hóa đạo đức, văn hóa pháp luật và

VHCT là một trong những thuật ngữ được hình thành trên cơ sở này

2.1.1.2 Chính trị

Theo quan niệm của K Marx, chính trị thực chất là vấn đề quyền lực,vấn đề giai cấp và lợi ích giai cấp mà trước hết là quyền lực nhà nước

Theo định nghĩa của “Từ điển Bách khoa Việt Nam”: “Chính trị là toàn

bộ hoạt động có liên quan đến mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc,các tầng lớp xã hội mà cốt lõi của nó là vấn đề giành chính quyền, duy trì và sửdụng quyền lực nhà nước , chính trị còn là sự biểu hiện tập trung của nền vănminh, của hoạt động sáng tạo, của sự giải phóng”

2.1.1.3 Văn hóa chính trị

Kế thừa những thành tựu nghiên cứu đã được công bố, xuất phát từ góc

độ văn hóa học, chúng tôi quan niệm: Văn hóa chính trị là một bộ phận của văn hóa xã hội, trong đó chứa đựng những giá trị do các chủ thể sáng tạo ra trong thực tiễn hoạt động chính trị và được xác lập, chia sẻ trong việc tổ chức

và quản lý để tạo nên sức mạnh chung của cộng đồng.

2.1.2 Cấu trúc và chức năng của văn hóa chính trị

2.1.2.1 Cấu trúc của văn hóa chính trị

a) Chủ thể văn hóa chính trị

Luận án tập trung xem xét VHCT ở cấp độ cá nhân và được bộc lộ trên

ba phương diện chủ yếu:

- Phẩm chất chính trị (những yếu tố bên trong), bao gồm nhận thức chínhtrị, tình cảm chính trị và ý chí chính trị;

- Hành vi và hoạt động chính trị (những yếu tố biểu hiện ra bên ngoài),bao gồm thái độ chính trị, năng lực tham gia hoạt động chính trị;

- Lý tưởng và niềm tin chính trị (yếu tố bên trên), bao gồm lý tưởngchính trị, uy tín chính trị cá nhân và niềm tin chính trị

b) Thang bậc giá trị văn hóa chính trị

- Triết lý, tư tưởng chính trị

- Chuẩn mực và khuôn mẫu chính trị

- Di sản và truyền thống chính trị

c) Thể chế và thiết chế văn hóa chính trị

Thể chế chính trị là hệ thống các định chế hợp thành một chế độ chínhtrị, là hình thức thể hiện các thành phần của hệ thống chính trị, thể hiện thôngqua các quy phạm pháp luật, bao gồm cách thức tổ chức bộ máy quyền lực, các

cơ quan quyền lực các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể chính trị và đượcxem như là hệ thống công cụ hành động nhằm đạt tới mục tiêu chính trị

d) Hoạt động văn hóa chính trị

Sự vận hành của các thể chế và thiết chế VHCT xét về bản chất là cáchoạt động chính trị trong thực tiễn Hoạt động chính trị là trong những hoạtđộng văn hóa đặc thù trong xã hội có giai cấp Trong hoạt động chính trị, lãnhđạo chính trị là một nội dung có vai trò quyết định, trong hoạt động chính trị,lãnh tụ chính trị luôn là nhân vật trung tâm

2.1.2.2 Chức năng của văn hóa chính trị

Hiện nay vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau về chức năng của VHCT Tuynhiên, xét một cách tổng thể, VHCT có những chức năng cơ bản sau đây: chứcnăng nhận thức; chức năng giáo dục; chức năng tổ chức; chức năng điều chỉnh;chức năng dự báo và định hướng Ngoài những chức năng trên, các nhà nghiêncứu còn đưa ra các chức năng khác như: chức năng đánh giá, chức năng xã hộihóa chính trị và chức năng đảm bảo sự kế tục lịch sử

2.2 QUAN NIỆM VỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ TRONG NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI

2.2.1 Văn hóa chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam

Quân đội nhân dân Việt Nam là một tổ chức quân sự cách mạng do ĐCSViệt Nam và Nhà nước Việt Nam lãnh đạo và quản lý; là quân đội kiểu mớimang bản chất của giai cấp công nhân, từ Nhân dân mà ra, vì Nhân dân màphục vụ

Xuất phát từ những nhận thức trên, chúng tôi quan niệm: văn hóa chính trị QĐND Việt Nam là tổng thể những dấu ấn kết tinh truyền thống văn hóa dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh, thể hiện trong chủ thể chính trị, thang bậc giá trị chính trị, thể chế và thiết chế chính trị, hoạt động chính trị của quân đội theo tiêu chí chân – thiện – mỹ, được tích lũy và sáng tạo ra trong suốt quá quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của đội quân cách mạng từ Nhân dân mà ra, vì Nhân dân mà chiến đấu dưới sự lãnh đạo của Đảng.

2.2.2 Văn hóa chính trị trong nhà trường quân đội

Với tính cách là một tổ chức quân đội mang tính đặc thù có nhiệm vụchính trị trung tâm là dạy học và nghiên cứu khoa học, chúng tôi quan niệm:

văn hóa chính trị trong NTQĐ là một bộ phận VHCT của QĐND Việt Nam trong đó chứa đựng những thang bậc giá trị mang tính định hướng chính trị cao trong một thiết chế văn hóa đặc thù do các chủ thể sáng tạo ra trong thực tiễn hoạt động môi trường sư phạm quân sự, nhằm tạo nên sức mạnh để hoàn thành thắng lợi mục tiêu, yêu cầu đào tạo của nhà trường quân đội.

2.2.3 Đặc trưng của văn hóa chính trị trong nhà trường quân đội

Xét trong tính hệ thống, văn hóa chính trị QĐND Việt Nam là sự hội tụ vàkết tinh của VHCT Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh và VHCT trongNTQĐ là một bộ phận hợp thành VHCT của QĐND Việt Nam

Văn hóa chính trị trong NTQĐ là VHCT của QĐND Việt Nam trong mộtthiết chế văn hóa đặc thù của môi trường sư phạm quân sự có vai trò quantrọng trong việc hoàn thiện nhân cách; bồi đắp lý tưởng, niềm tin chính trị, rènluyện bản lĩnh chính trị trong quá trình đào tạo đội ngũ quân nhân cách mạng

2.3 KHÁI LƯỢC VỀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

2.3.1 Khái quát chung về hệ thống nhà trường quân đội

2.3.1.1 Cơ cấu tổ chức

Theo Thông tư số 51/2016/TT- BQP ngày 20 tháng 4 năm 2016 ban hành

“Điều lệ công tác nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam”.

Theo phân cấp quản lý, hiện nay có Học viện Quốc phòng (Học việnQuân sự cấp cao) trực thuộc Chính phủ; có 5 Học viện và 3 Trường sĩ quantrực thuộc Bộ Quốc phòng; có 5 học viện trực thuộc quân chủng, tổng cục, bộ

tư lệnh, Ban Cơ yếu Chính phủ và có 6 trường đào tạo bậc cao đẳng và trungcấp Ngoài ra ở 7 quân khu và Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội; 4 quân đoàn và hầuhết các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đều có các trường quân sự

2.3.1.2 Chức năng, nhiệm vụ

Được quy định trong Thông tư số 51/2016/TT- BQP ngày 20 tháng 4 năm

2016 ban hành “Điều lệ công tác nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam”.

2.3.2 Khái quát về Học viện Chính trị

2.3.2.1 Lịch sử hình thành, phát triển

Sau khi Chiến dịch Biên giới 1950 kết thúc thắng lợi, Ban Chấp hànhTrung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ thị cho Tổng Quân ủy ra

quyết định thành lập “Trường Chính trị trung cấp QĐND Việt Nam” (tiền thân

của HVCT ngày nay) vào tháng 7 năm 1951

2.3.2.2 Các giá trị tiêu biểu

- Sứ mệnh và mục tiêu đào tạo

Học viện Chính trị có sứ mệnh và mục tiêu đào tạo nguồn nhân lựcchất lượng cao, bồi dưỡng nhân tài cho quân đội và quốc gia; nghiên cứukhoa học cơ bản, khoa học ứng dụng của lĩnh vực khoa học Xã hội và Nhânvăn, khoa học Giáo dục Cụ thể là đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chính trị, chính

ủy, giảng viên, cán bộ nghiên cứu khoa học Xã hội và Nhân văn quân sự cấptrung, sư đoàn…

- Danh hiệu và phần thưởng cao quý

Học viện đã vinh dự được Đảng, Nhà nước tặng nhiều phần thưởng caoquý như: Huân chương Sao vàng; Huân chương Hồ Chí Minh; Huân chươngQuân công hạng Nhất; Huân chương Chiến công; Huân chương Độc lập; Danhhiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ chống Mỹ cứu nước

- Thành tích trong đào tạo và bồi dưỡng

Trải qua 69 năm xây dựng và trưởng thành, HVCT đã đào tạo, bồi dưỡngđược hàng vạn cán bộ chính trị, cán bộ giảng dạy, nghiên cứu khoa học Xã hội

và Nhân văn của quân đội; hàng ngàn cán bộ QĐND Lào và Quân đội Hoànggia Campuchia Sau gần 30 năm đào tạo trình độ sau đại học, đã đào tạo đượchàng trăm tiến sĩ; hàng nghìn thạc sĩ; hàng chục khóa đào tạo lý luận chính trịcao cấp cho cán bộ cấp chiến dịch, chiến lược; nhiều khóa bồi dưỡng kiến thứcQuốc phòng và An ninh cho đối tượng 2, hàng chục khoá bồi dưỡng nghiệp vụcông tác đảng, công tác chính trị

- Thành tích trong nghiên cứu khoa học

Học viện đã biên soạn, phát hành lên đến hàng trăm sản phẩm có chấtlượng tốt Nhiều cuộc Hội thảo khoa học cấp Học viện đã được tổ chức thànhcông với hàng hàng chục đầu sách và kỷ yếu Tạp chí Giáo dục lý luận Chínhtrị Quân sự của Học viện hoạt động đều, đã ấn hành trên hàng trăm số Hàngnăm tổ chức các buổi thông tin khoa học phục vụ nghiên cứu và giảng dạy

- Giá trị truyền thống tiêu biểu và riển vọng phát triển trong tương lai Phát huy truyền thống “Kiên định và sáng tạo, đoàn kết và kỷ luật, khắc phục khó khăn, hoàn thành nhiệm vụ”, Học viện tiếp tục đổi mới toàn diện,

đồng bộ chương trình, nội dung đào tạo, đổi mới nội dung gắn với phương phápdạy học; đẩy mạnh nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, tổng kết thực tiễn,phát triển lý luận, nâng cao chất lượng, hiệu quả nghiên cứu khoa học, xứng tầm

là trung tâm đào tạo cán bộ chính trị, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, bồidưỡng nhân tài, nghiên cứu khoa học Xã hội và Nhân văn, khoa học Giáo dụccủa quân đội và quốc gia

2.3.2.3 Tính đặc thù trong cơ cấu tổ chức, biên chế

và hoạt động đào tạo

Tính đặc thù trong cơ cấu tổ chức, biên chế của HVCT thể hiện ở cáchthức tổ chức các đơn vị quản lý học viên là các hệ, đồng thời có biên chế Việnnghiên cứu (Viện Khoa học Xã hội và Nhân văn quân sự), đây là sự thể hiệnnét đặc thù trong hoạt động đào tạo và nghiên cứu của Học viện mà ở cáctrường sỹ quan không có Các hoạt động đào tạo HVCT thiên về nghiên cứu vàcấp độ đào tạo cao hơn so với các trường sỹ quan, môi trường đào tạo chủ yếudiễn ra trên giảng đường, thư viện và viện nghiên cứu

Đội ngũ cán bộ, giảng viên của Học viện được đào tạo cơ bản, có kinhnghiệm trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học, học viên của Học viện lànhững cán bộ ưu tú trong quân đội được lựa chọn, quy hoạch và phải vượt qua

kỳ thi tuyển, xét tuyển, kiểm tra kiến thức đầu vào chặt chẽ có tính sàng lọc cạo

2.3.3 Khái quát về Trường Sĩ quan Lục quân 1

2.3.3.1 Lịch sử hình thành và phát triển

Trường Sĩ quan Lục quân 1, tiền thân là Trường Quân chính kháng Nhật,được thành lập ngày 15 tháng 4 năm 1945 tại Tuyên Quang Ngày 28 tháng 10năm 2010, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1972/QĐ-TTg thành lậpTrường Đại học Trần Quốc Tuấn trên cơ sở nâng cấp TSQLQ1 Ngày nay, Nhàtrường sử dụng đồng thời cả hai tên gọi: TSQLQ1 là tên trường quân đội vàTrường Đại học Trần Quốc Tuấn là tên giao dịch dân sự

2.3.3.2 Các giá trị tiêu biểu

- Sứ mệnh và mục tiêu đào tạo

Trường Sĩ quan Lục quân 1 là tổ chức có tư cách pháp nhân, đượcĐảng, Nhà nước, Chính phủ và BQP giao nhiệm vụ: Đào tạo trình độ Thạc

sỹ Khoa học Quân sự, Chuyên ngành Nghệ thuật Quân sự, đào tạo sĩ quan