Sáng kiến nhằm tạo ra môi trường tương tác đa dạng hấp dẫn giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh với nhau; đồng thời gây hứng thú, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và say mê học tập bộ môn lịch sử. Giúp giáo viên dạy học đạt hiệu quả tốt hơn, học sinh tích cực chủ động tiếp thu lĩnh hội, khắc sâu kiến thức của bài học Lịch sử. Mời quý thầy cô tham khảo sáng kiến trên.
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG
TRỰC QUAN TRONG GIỜ HỌC LỊCH SỬ
LỚP 11
Trang 2SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Tên đề tài: PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN
TRONG GIỜ HỌC LỊCH SỬ LỚP 11
I - PHẦN MỞ ĐẦU
1/ Đặt vấn đề:
Hiện nay, vấn đề cập nhật thông tin và đổi mới luôn đặt lên hàng đầu Trước tình hình đó việc đổi mới dạy học nói chung và đổi mới dạy học Lịch sử nói riêng là một quá trình thực hiện thường xuyên và kiên trì, trong đó có nhiều mối quan hệ chặt chẽ với nhau Muốn đổi mới phương pháp, biện pháp dạy học người giáo viên phải tổ chức một cách linh hoạt các hoạt động của học sinh từ cách ổn định lớp, kiểm tra bài cũ; đến cách học bài mới, củng cố, dặn dò Những hoạt động này giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách tự giác, chủ động, tích cực, sáng tạo và ngày càng say mê, yêu thích môn học
Vậy làm thế nào để phát huy sự say mê, yêu thích của học sinh trong dạy học lịch sử? Có rất nhiều biện pháp như: Hướng dẫn học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử, sử dụng sách giáo khoa và hệ thống câu hỏi, vở bài tập, Nhưng việc sử dụng đồ dung trực quan trong dạy học lịch sử cũng là một trong những biện pháp quan trọng Bởi
nó giúp học sinh nắm vững hơn nữa những tri thức, sự kiện lịch sử, trong khi học sinh không thể trực tiếp nhận thức các sự kiện lịch sử, vì lịch sử là cái đã qua không lặp lại nguyên vẹn, không thể dựng lại hoàn toàn hay thí nghiệm như khoa học tự nhiên cho nên dạy học lịch sử trước hết là một quá trình truyền đạt thông tin, thu nhận, xử lý thông tin giữa giáo viên và học sinh qua các phương tiện dạy học Thông tin về sự kiện lịch sử càng chính xác, chân thật, phong phú, sinh động nhưng vừa sức thì sự tiếp thu và nhận thức về bộ môn lịch sử của học sinh càng sâu sắc từ lời nói, hình ảnh cũng như các loại đồ dùng trực quan (hiện vật, tranh ảnh, bản đồ, băng đĩa, máy chiếu…)
Chính vì những vấn đề trên cho nên trong quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy nói chung, dạy học lịch sử nói riêng, bản thân tôi là một giáo viên dạy học lâu năm, có nhiều kinh nghiệm trong công tác giảng dạy Nay tôi xin mạnh dạn trình bày một số vấn đề “Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử lớp 11” Nhằm tạo ra môi trường tương tác đa dạng hấp dẫn giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh với nhau; đồng thời gây hứng thú, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và say mê học tập bộ môn lịch sử Với việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần giúp giáo viên dạy học đạt hiệu quả tốt hơn, học sinh tích cực chủ động tiếp thu lĩnh hội, khắc sâu kiến thức của bài học lịch sử Đây chính là lí
do tôi thích chọn đề tài này
Trang 32/ Nhiệm vụ nghiên cứu:
Để thực hiện tốt các đề tài nghiên cứu thì bản thân đã thực hiện các nhiệm vụ sau:
đồng nghiệp có trao đổi, rút kinh nghiệm qua từng tiết dạy
Nghiên cứu tài liệu, vẽ lược đồ, bản đồ, sưu tầm tranh ảnh, hiện vật, lập niên biểu, gây hứng thú cho tiết dạy học lịch sử
Nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập lịch sử; Khai thác kênh hình, sách chuẩn kiến thức kĩ năng, sách kiểm tra thường xuyên và định kì, các
tư liệu lịch sử trên mạng Internet
Kiểm tra đánh giá kết quả học sinh để từ đó có điều chỉnh và bổ sung hợp lí
3/ Phạm vi nghiên cứu:
Đề tài soay quanh việc nghiên cứu giảng dạy và học tập được kết hợp giữa phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh Với phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử ở bậc THPT, các tư liệu lịch sử trên mạng ở phạm vi lớp 11 Đối tượng nghiên cứu mà tôi áp dụng cho đề tài này là: “Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử lớp 11” ở Trường THCS & THPT Khánh An
4/ Tài liệu tham khảo:
- Sách giáo khoa lịch sử 11 – Phan Ngọc Liên – Chủ biên – Nhà xuất bản giáo
dục Viết Nam – 2011
- Sách giáo viên lịch sử 11 – Phan Ngọc Liên – Chủ biên – Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam – 2010
- Thiết kế bài giảng lịch sử 11 - Nhà xuất bản Hà Nội – 2007
- Đề kiểm tra theo chuẩn kiến thức lịch sử 11 – Nguyễn Xuân Trường và Ngô
Thị Hiền Thúy – chủ biên - Nhà xuất bản giáo dục Viết Nam – 2011
- Tài liệu hội nghị - Bộ giáo dục và đào tạo trung học phổ thông
- Tài liệu hướng dẫn sử dụng kênh hình trong SGK lịch sử 11 – Nhà xuất bản
Hà Nội – 2007
- Tài liệu lịch sử trên mạng và các tài liệu tham khảo khác…
Trang 4II – PHẦN NỘI DUNG
Việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử có nhiều loại và mỗi loại
có một phương pháp sử dụng khác nhau, tùy theo tiết học mà giáo viên sử dụng cho phù hợp Sau đây tôi xin giới thiệu một số phương pháp sử dụng cơ bản đồ dùng trực quan trong chương trình dạy học lịch sử lớp 11
1 - Cơ sở lý luận:
Nguyên tắc trực quan là một trong những nguyên tắc cơ bản của lý luận dạy
học, tạo cho học sinh những biểu tượng và hình thành các khái niệm trên cơ sở trực tiếp quan sát hiện vật đang học hay đồ dùng trực quan minh họa sự vật Trong dạy học lịch sử, phương pháp sử dụng đồ dung trực quan góp phần quan trọng tạo biểu tượng cho học sinh cụ thể hóa các sự kiện, khắc sâu kiến thức, khắc phục tình trạng
hiện đại hóa lịch sử của học sinh
Trong dạy học lịch sử, đồ dùng trực quan là chỗ dựa để hiểu sâu về bản chất của các sự kiện lịch sử, là phương tiện rất có hiệu lực để hình thành các khái niệm lịch sử, giúp cho học sinh nắm vững các quy luật phát triển của xã hội Đồ dùng trực quan có vai trò rất quan trọng trong việc giúp học sinh nhớ kỹ, hiểu sâu những hình ảnh, những kiến thức lịch sử Những hình ảnh được giữ lại đặc biệt vững chắc trong trí nhớ chúng ta là hình ảnh chúng ta thu nhận được bằng trực quan Cùng với việc góp phần tạo biểu tượng và hình thành khái niệm lịch sử, đồ dùng trực quan còn phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ của học sinh Mỗi khi quan sát vào loại đồ dùng trực quan nào, học sinh cũng thích nhận xét, phán đoán, hình dung xem quá khứ lịch sử được phản ánh, minh họa như thế nào? Từ đó các em mới suy nghĩ và tìm cách diễn đạt bằng lời nói chính xác, có hình ảnh rõ ràng, cụ thể
về bức tranh xã hội đã qua
Việc giáo dục tư tưởng, cảm xúc thẩm mỹ thông qua dạy học có sử dụng đồ dùng trực quan cũng có ý nghĩa rất lớn như: Ngắm nhìn một bức tranh diễn tả các nước đế quốc xâu xé “cái bánh ngọt” ở Trung Quốc học sinh biểu lộ được sự cảm thông, lòng khâm phục đối với nhân dân Trung Quốc trong cuộc đấu tranh chống đế quốc, phong kiến Khi xem một cuốn phim tài liệu, quan sát bản đồ Nhật Bản, Ấn
Độ ở SGK lịch sử lớp 11 được vẽ phóng to, quan sát một di vật lịch sử, … học sinh nhận thức được vai trò, ý nghĩa của cuộc Duy tân Minh Trị được tiến hành trên các lĩnh vực: Chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa – xã hội nhằm phát triển đất nước ở Nhật Bản Các em thể hiện thái độ lên án sự thống trị tàn bạo của chủ nghĩa thực dân, khâm phục cuộc đấu tranh của ND Ấn Độ, Trung Quốc, các nước Đông Nam Á,… chống CNĐQ
Với tất cả ý nghĩa giáo dưỡng, giáo dục và phát triển nêu trên, đồ dùng trực quan góp phần to lớn nâng cao chất lượng dạy học lịch sử, gây hứng thú học tập cho
Trang 5học sinh, giúp học sinh nhớ kỹ, hiểu sâu những hình ảnh, những sự kiện, kiến thức lịch sử Nó là chiếc “cầu nối” giữa hiện thực với quá khứ, khách quan với đời sống hiện tại
2 - Cơ sở thực tiễn:
Đã nhiều lần chúng ta bàn đến việc sử dụng các phương tiện trực quan trong dạy học lịch sử; coi đó là phương pháp trong dạy học, một phương pháp không thể thiếu được trong quá trình giảng dạy lịch sử ở Trường THCS & THPT Khánh An Tuy nhiên sử dụng như thế nào để có hiệu quả dạy học, phát huy tính tích cực hoạt động độc lập của học sinh trong dạy học lịch sử thì không đơn giản chút nào Bởi việc sử dụng các phương tiện trực quan trong dạy học lịch sử chưa có sự thống nhất, mỗi người sử dụng một phương pháp khác nhau Tình trạng sử dụng các đồ dùng dạy học còn mang tính hình thức chưa phát huy hết tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh Trong bài viết này tôi không trình bày lại phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử nói chung mà chủ yếu đề xuất một số biện pháp sử
dụng nhằm phát huy tính tích cực hoạt động độc lập có tính sáng tạo của học sinh
Trước tiên, hiệu quả của việc sử dụng phương pháp trực quan trong dạy học lịch sử là do nhiều yếu tố quyết định như: Chất lượng đồ dùng trực quan, hiện vật, bản đồ, tranh ảnh lịch sử,.… Phương pháp sử dụng, kỹ năng và năng lực sư phạm của người giáo viên, đặc biệt là trình độ nhận thức của học sinh Vì đồ dùng trực quan được sử dụng tốt sẽ huy động được sự tham gia của nhiều giác quan, sẽ kết hợp được hai hệ thống tín hiệu trong quá trình nhận thức: “Tai nghe – Mắt thấy” tạo điều kiện cho học sinh dễ hiểu, nhớ lâu, gây được mối quan hệ thần kinh tạm thời khá phong phú; phát huy ở học sinh năng lực chú ý, quan sát, niềm say mê, hứng thú đặc biệt là tính tích cực hoạt động độc lập Ngược lại, nếu không sử dụng đồ dùng trực quan đúng mức mà bị lạm dụng thì dễ làm cho học sinh phân tán tư tưởng, không tập trung vào các dấu hiệu, nội dung chính, thậm chí hạn chế sự phát triển năng lực tư duy trừu tượng của học sinh
Thực tế giảng dạy ở Trường THCS & THPT Khánh An cho thấy: Không ít giáo viên đã coi nhẹ việc sử dụng đồ dùng trực quan hoặc khi phải sử dụng thì chủ yếu là minh hoạ một cách tẻ nhạt, cho học sinh xem qua loa mang tính hình thức, chứ không dùng trong khi giảng dạy Lý luận dạy học chỉ ra cho chúng ta thấy cần phải tăng cường sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy và học tập Để đáp ứng yêu cầu dạy và học lịch sử cũng như khắc phục tình trạng trước đây thì chúng ta cần phải biết kết hợp hài hoà giữa nội dung bài học và hình ảnh cụ thể qua đồ dùng trực quan Tuy nhiên mỗi loại đồ dùng trực quan đều có những phương pháp sử dụng riêng, sao cho phù hợp với nội dung của bài học ở mỗi tiết dạy, gây được niềm say mê, hứng thú học tập, đặc biệt là tính tích cực hoạt động, tạo điều kiện cho học sinh dễ hiểu, nhớ lâu
Trang 63 – Thực trạng dạy học môn lịch sử ở Trường THCS & THPT Khánh An:
a/ Ưu điểm:
* Về phía giáo viên: Đại đa số giáo viên đều cố gắng tìm hiểu đưa ra những
phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh thông qua các phương pháp dạy học: Nêu vấn đề, giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm, trực quan, lập niên biểu, vấn đáp,… Thông qua trình bày sinh động giàu hình ảnh của giáo viên trong tường thuật, miêu tả, kể chuyện hoặc nêu đặc điểm của nhân vật lịch sử; giáo viên đã tích cực hướng dẫn học sinh trao đổi, thảo luận nhóm, so sánh, giải thích một cách tích cực Giúp học sinh dễ dàng nắm bắt kiến thức, hiểu sâu hơn về bản chất, vai trò và ý nghĩa của sự kiện, hiện tượng lịch sử Trong quá trình giảng dạy giáo viên đã kết hợp các đồ dùng dạy học, khai thác một cách triệt để các đồ dùng và phương tiện dạy học như: tranh ảnh, bản đồ, lược đồ SGK, hiện vật, phim đèn chiếu,…từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học lịch sử
* Về phía học sinh: Đa số học sinh chú ý nghe giảng, tập trung tìm hiểu, suy
nghĩ trả lời các câu hỏi mà giáo viên đặt ra theo sự chuẩn bị bài mới ở nhà, trả lời câu hỏi ở cuối mục trong bài, quan sát tranh ảnh, tập vẽ và trình bày diễn biến trên lược
đồ cho nên khi học các em luôn chú ý để hiểu nội dung bài dạy, tích cực thảo luận nhóm, đưa ra các tình huống có vấn đề và tìm cách giải quyết Trong quá trình lĩnh hội kiến thức học sinh đang cố gắng học hỏi lẫn nhau để nắm bắt kiến thức cơ bản thông qua hoạt động thảo luận, vấn đáp, đọc SGK, quan sát lược đồ, tranh ảnh,…các
em đã mạnh dạn trình bày diễn biến trên lược đồ, lập niên biểu lên bảng, trả lời các câu hỏi hay ghi nhớ các sự kiện, nhân vật một quá trình cách mạng trong việc chiếm lĩnh kiến thức của mình
b/ Hạn chế:
* Về phía giáo viên: Vẫn còn một số ít giáo viên chưa thực sự thay đổi hoàn
toàn phương pháp dạy học cho phù hợp với từng tiết dạy, chưa tích cực hóa hoạt động của học sinh tạo điều kiện cho các em suy nghĩ, chiếm lĩnh và nắm vững kiến thức như: vẫn còn sử dụng phương pháp “thầy nói – trò nghe”, “thầy đọc – trò chép”
Do đó nhiều học sinh không nắm vững kiến thức, khi trả lời câu hỏi thì nhìn vào SGK đọc nguyên bản nên học thuộc một cách máy móc nhanh quên
đồ, hiện vật,…) thư viện chưa có, các tranh ảnh, lược đồ SGK thì một số ít giáo viên chỉ cho học sinh khai thác sơ sài hoặc quan sát qua loa Cũng có khi giáo viên yêu cầu học sinh vẽ lược đồ mà không hướng dẫn kĩ càng, học sinh không biết cách vẽ nên tiết dạy không có lược đồ,… dẫn đến tiết học nhàm chán, học sinh nắm bắt kiến thức mơ hồ, mau quên nên kết quả học tập của học sinh chưa cao
Một số tiết học giáo viên chỉ nêu vài ba câu hỏi và huy động học sinh khá, giỏi trả lời; chưa có câu hỏi giành cho học sinh yếu kém nên các đối tượng học sinh yếu kém ít được tham gia hoạt động, dễ chán nản môn học của mình Một số ít giáo viên
Trang 7lại đặt ra những câu hỏi hơi khó mà không có hệ thống câu hỏi gợi mở nên học sinh không trả lời được, nhiều khi giáo viên trả lời thay cho học sinh Vấn đề này được thể hiện rõ trong hoạt động quan sát tranh ảnh, thảo luận nhóm, giáo viên chỉ biết nêu ra câu hỏi mà không gợi ý, không hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi như thế nào Vì không có câu hỏi gợi mở để giải quyết vấn đề nên học sinh không trả lời được,
* Về phía học sinh: Học sinh thường trả lời câu hỏi do giáo viên đặt ra thông
qua việc nhìn SGK và nhắc lại, chưa có sự độc lập tư duy Một số học sinh cón đọc nguyên xi SGK để trả lời câu hỏi, học sinh cá biệt còn lười học thậm chí không ghi bài, không chuẩn bị bài mới ở nhà, trên lớp không tập trung suy nghĩ cho nên việc ghi nhận các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử còn yếu Bởi vậy học sinh chỉ trả lời được những câu hỏi dễ, còn một số câu hỏi tổng hợp, phân tích, so sánh, giải thích,…thì học sinh trả lời còn lúng túng hoặc mang tính chất chung chung, không rõ ràng
* Qua điều tra cụ thể: Bản thân tôi được Ban lãnh đạo phân công dạy học môn
lịch sử 11 Trong quá trình giảng dạy với ý thức vừa nghiên cứu đặc điểm tình hình học tập bộ môn của học sinh vừa tiến hành rút kinh nghiệm qua mỗi tiết dạy.Việc điều tra hiện thực thông qua sử dụng đồ dung trực quan, thảo luận, hỏi đáp để phát triển tư duy học sinh ở trên lớp; kiểm tra miệng, 15 phút, kiểm tra 45 phút…Kết quả kiểm tra tôi nhận thấy đa số học sinh chỉ trả lời được những câu hỏi mang tính chất trình bày; còn những câu hỏi so sánh, giải thích, phân tích, đánh giá nhận thức thì các
em còn rất lúng túng Do vậy kết quả điều tra cũng không cao cụ thể là:
sau:
4 – Một số phương pháp thực tế trong việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử lớp 11:
a/ Phương pháp sử dụng hình vẽ, tranh ảnh trong SGK:
Tranh ảnh trong sách giáo khoa là một phương tiện trực quan tạo hình có tác dụng rất lớn trong dạy học lịch sử, nó cung cấp cho học sinh hình ảnh về quá khứ một cách cụ thể, sinh động và khá xác thực
Ví dụ: Bức ảnh của Tôn Trung Sơn và cách mạng Tân Hợi 1911(hình 7) SGK lớp
11 trang 15, Áp phích năm 1920 – “Bạn đã ghi tên tình nguyện chưa?” – kêu gọi thanh niên nhập ngũ bảo vệ đất nước năm 1917 – 1921 ở Liên Xô (hình 25) SGK lịch
sử lớp 11, ảnh “Hồng quân Liên Xô cắm cờ chiến thắng trên nóc tòa nhà Quốc hội Đức” ngày 30/4/1945 (hình 48) SGK lịch sử 11 trang 100, hay bức ảnh về “Trương Định nhận phong soái” sau hiệp ước 1862 (hình 51) SGK lịch sử 11 trang 112, hình
Trang 8ảnh “Một số tướng lĩnh của nghĩa quân Yên Thế” đầu thế kỉ XX (hình 74) SGK lịch
sử 11 trang 145 Những tranh ảnh lịch sử này có giá trị như một tư liệu lịch sử quý
giá, giúp học sinh hiểu sâu sắc tính chất sự kiện lịch sử thế giới nói chung và lịch sử Việt Nam nói riêng, tạo cho học sinh những ấn tượng mạnh mẽ và sâu sắc về quá
khứ
Ví như: Khi các em ngắm nhìn bức tranh cảnh làng quê đang vào mùa gặt hái
với những chiếc máy cày đang thay thế sức trâu (bò) hay những hình ảnh như: Trận
tuyến bao vây quân địch ở Cầu Giấy, tháng 5/ 1883 (hình 58) SGK lịch sử 11, ảnh
“Ga Hà Nội năm 1960” (hình 69) SGK lịch sử 11, ảnh “Trụ sở Đông Kinh nghĩa thục
– phố Hàng Đào, Hà Nội” (hình 73) SGK lịch sử 11 Qua các hình ảnh học sinh khắc
sâu các sự kiện lịch sử: sự phát triển của cách mạng trong thời kì chiến tranh bảo vệ chính quyền cách mạng, chống chủ nghĩa đế quốc
Trong quá trình giảng dạy, giáo viên kết hợp hướng dẫn các em quan sát các tranh ảnh in trong sách giáo khoa Do học sinh thích xem tranh lịch sử nhưng ít biết khai thác nội dung của tranh phục vụ cho bài học Để sử dụng có hiệu quả, giáo viên cần hướng dẫn gợi mở giúp học sinh tự tìm ra nội dung bức tranh, sau đó giáo viên
bổ sung, sửa chữa để các em hiểu bức tranh đầy đủ, toàn diện, sâu sắc hơn
Ví như: Khi sử dụng bức tranh “Hồng quân Liên Xô cắm cờ chiến thắng trên
nóc tòa nhà Quốc hội Đức” ngày 30/4/1945(hình 48) SGK lịch sử 11 trang 100, hay
bức ảnh về “Trương Định nhận phong soái” sau hiệp ước 1862 (hình 51) SGK lịch
sử 11 trang 112 Giáo viên phải gợi mở để học sinh quan sát: Lá cờ biểu hiện điều gì? hay Trương Định là người như thế nào? Qua cảnh tượng Trương Định không nhận sắc phong của triều đình mà nhận chức do nhân dân phong, em có suy nghĩ gì về Trương Định? Yêu cầu lớp trao đổi, thông qua sự gợi ý của giáo viên và một, hai học sinh trả lời, giáo viên mới giải thích và nhận xét Tất cả những ý trên đều giúp học sinh nắm được cuộc chiến tranh chính nghĩa luôn được nhân dân ủng hộ nhất định sẽ thắng lợi Tuy lực lượng quân sự còn ít, vũ khí trang bị còn thô sơ nhưng đã tích cực hoạt động góp phần rất quan trọng vào thắng lợi của cách mạng
Hiện nay kênh hình trong sách giáo khoa tương đối đầy đủ, do vậy việc sử dụng hình vẽ tranh ảnh để giới thiệu và khắc sâu bài học lịch sử, phát huy tính tích cực sáng tạo của học sinh là hiệu quả nhất Hình ảnh, tranh vẽ trong SGK có ý nghĩa hết sức to lớn, không chỉ là nguồn kiến thức có tác dụng giáo dục tư tưởng, tình cảm
mà còn phát triển tư duy học tập bộ môn lịch sử của học sinh Sử dụng tốt loại phương tiện trực quan này sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động, tạo ra sự hứng thú trong quá trình nhận thức Từ việc quan sát học sinh sẽ đi tới công việc tư duy trừu tượng, nhưng quan sát tranh ảnh không thể gây ra sự chú ý, tích cực trong việc nhận thức vấn đề của học sinh nếu không có sự hướng dẫn của giáo viên Mặt khác thông qua quan sát, miêu tả tranh ảnh, rèn luyện khả năng sử dụng ngôn ngữ của các
em ngày càng phong phú, trong sáng Vì vậy trong dạy học lịch sử chúng ta cần phải
Trang 9khai thác triệt để nội dung lịch sử được biểu hiện qua tranh ảnh, hình vẽ trong SGK, đồng thời khi sử dụng cần kết hợp sử dụng câu hỏi, miêu tả hoặc tường thuật, phân tích để nắm được kiến thức lịch sử biểu hiện trong đồ dùng trực quan Sau khi quan sát học sinh cần nêu lên suy nghĩ của mình để các bạn trong lớp nhận xét, bổ sung cho hoàn thiện Mỗi ý kiến, phát biểu của các em dù đúng, sai, nông cạn hay sâu sắc đều là cơ sở để giáo viên đánh giá trình độ của học sinh và uốn nắn, hướng dẫn nhận thức của các em Trong những điều kiện có thể cần gợi ý, tạo ra các cuộc thảo luận của các em khi quan sát một bức tranh hay một hình vẽ
Ví dụ: Khi dạy bài 23 “Phong trào yêu nước và cách mạng ở Việt Nam từ đầu
thế kỉ XX đến chiến tranh thế giới thứ nhất (1914)” SGK lịch sử 11 trang 140-145 giáo viên cho học sinh xem hình 74 “Một số tướng lĩnh của nghĩa quân Yên Thế” –
Giáo viên giới thiệu và phát vấn học sinh “Các em hãy quan sát bức tranh hình 74 và
rút ra nhận xét?” Sau khi lớp trao đổi, giáo viên gợi ý và học sinh trả lời, giáo viên
mới giải thích rõ hơn về bức tranh cho học sinh hiểu
b/ Phương pháp sử dụng các tranh ảnh chân dung của các nhân vật lịch sử:
Chân dung các nhân vật lịch sử có tác dụng tạo biểu tượng về đặc điểm các giai cấp, tầng lớp trong xã hội, của các nhà cách mạng v.v…giáo viên sử dụng để giảng dạy nhằm tăng cường, cụ thể hóa về hình ảnh cũng như đặc điểm, tính cách, tài đức của các nhân vật lịch sử Khi sử dụng giáo viên không nên miêu tả quá nhiều về hình dáng bên ngoài của nhân vật mà chủ yếu là làm nổi bật những nét tính cách, tài đức, lập trường, quan điểm và nội tâm của nhân vật để cho học sinh hiểu nhân vật
một cách trọn vẹn, sâu sắc Chẳng hạn như khi dạy về “Cách mạng tháng Mười Nga
1917” học sinh không thể không biết đến hình ảnh Lê-nin đã khởi thảo ra “Bản luận
cương tháng 4” với khẩu hiệu “Tất cả chính quyền về tay Xô Viết” và hình ảnh Lênin
trực tiếp lãnh đạo Hồng quân Liên Xô đánh chiếm “Cung điện mùa Đông” giành thắng lợi, giáo viên cần nêu thêm những nét tiêu biểu nhằm giúp HS có ấn tượng sâu sắc về nhà cách mạng nổi tiếng này
Trang 10
Hồng quân tiến chiếm Cung điện Mùa Đông
Cách mạng tháng Mười Nga thành công ngày 7 tháng 11 năm 1917 (theo lịch
Gregory) hay ngày 25 tháng 10 năm 1917 (theo lịch Julius)
Ví dụ: Khi nói về Lê-nin "Lênin là người kế tục, phát huy những quan điểm, lý
luận về cách mạng vô sản do Mác-Engghen đưa ra và phát triển nó thành một hệ thống hoàn chỉnh về cách mạng vô sản hay còn gọi là chủ nghĩa Mác-Lênin"