SKKN: Làm thế nào cho học sinh yêu thích và hát đúng âm nhạc dân tộc trong trường học

Sáng kiến “ Làm thế nào cho học sinh yêu thích và hát đúng âm nhạc dân tộc trong trường học ” vận dụng những ‎ly luận đã biết đồng thời thử tìm ra một số biện pháp giúp học sinh rèn luyện kĩ năng hát đúng âm nhạc dân tộc và yêu thích nó , nhằm giúp học sinh hiểu để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá của dân tộc. Mời quý thầy cô tham khảo sáng kiến trên.

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

LÀM THẾ NÀO CHO HỌC SINH YÊU THÍCH

VÀ HÁT ĐÚNG ÂM NHẠC DÂN TỘC TRONG

TRƯỜNG TIỂU HỌC

I. Thơng Tin Cá nhân :

- Năm Sinh : 28 / 10 / 1970

- Điạ chỉ : Tổ 6 , Xã Cẩm Đường , Huyện Long Thành , Tỉnh Đồng Nai

- Dân Tộc : Kinh

- Tôn Giáo : Công Giáo

- Trình Độ Văn Hoá : 12 / 12

- Trình Độ Chuyên Môn : Cử Nhân Cao Đẳng

- Đơn Vị Công Tác : Trường Tiểu Học Cẩm Đường , Huyện Long Thành , Tỉnh Đồng Nai

- Chuyên Ngành Đào Tạo : Giáo Viên Tiểu Học

II Kinh Ngiệm khoa học :

- Lĩnh vực chuyên mơn cĩ kinh nghiệm : 20 năm giảng dạy

- Các sáng kiến đã cĩ trong 5năm gần đây

+ Năm 2006 :

- sáng kiến : làm thế nào để học sinh học tốt mơn Mỹ thuật

+ Năm 2007 :

- sáng kiến : làm thế nào để học sinh học tốt mơn âm nhạc ở trường tiểu học

+ Năm 2008 :

- sáng kiến : để học sinh học tốt tập đọc nhạc

+ Năm 2009 :

- sáng kiến : một số biện pháp dạy tốt mơn âm nhạc cho học sinh tiểu học

+ Năm 2010 :

- sáng kiến : để thực hiện tốt việc rèn luyện kĩ năng âm nhạc cho học sinh tiểu học

ĐỀ TÀI : LÀM THẾ NÀO CHO HỌC SINH YÊU THÍCH VÀ HÁT ĐÚNG ÂM NHẠC DÂN TỘC TRONG TRƯỜNG TIỂU

HỌC

I L y do chọn đề tài :

Trong thế giới của chúng ta đang sống đầy sự kì diệu , hấp dẫn nhờ sự đa dạng của màu sắc ,ánh sáng ,âm thanh Như chúng ta biết âm nhạc là một môn nghệ thuật diễn tả được tư tưởng tình cảm , tạo nên vẽ đẹp và sự phong phú của cuộc sống Đối với học sinh tiểu học , âm nhạc như nguồn sửa mẹ nuôi dưỡng thế giới tinh thần , giúp học sinh cảm nhận được những vẽ đẹp trong tâm hồn, trong thiên nhiên và cuộc sống , đặc biệt với những làn điệu dân ca,học sinh cảm nhận được những tình cảm sâu lắng của người dân Việt Nam Âm nhạc nó góp phần phát triển toàn diện ở các em từ thể chất đến tinh thần , để tạo nên một con người năng động , lạc quan , vui vẻ , yêu đời và sáng tạo nhất là phát triển nhân cách của các em

Tuy nhiên trong xu thế hội nhập như hiện nay Những giá trị về văn hố trong đĩ cĩ âm nhạc , đặc biệt là âm nhạc dân tộc đã và đang bị lu mờ dần thậm chí bị hồ tan vào dịng chảy hội nhập sự phát triển của khoa học cơng nghiệp , kèm theo những cái mới sẽ làm mất dần bản sắc qu báu của văn hĩa cũng như âm nhạc dân tộc

Như chúng ta đã biết âm nhạc dân tộc là huyết mạch trong mỗi người dân Việt Nam và việc bảo tồn âm nhạc truyền thống là vơ cùng cần thiết Nếu quên đi dịng nhạc truyền thống thì tất cả chúng ta sẽ khơng thể biết rõ về cội nguồn của dân tộc mình

Hiện nay giới trẻ thiếu hiểu biết về âm nhạc dân tộc Nguyên nhân là do nếp sống mới , người mẹ khơng cịn ru con bằng những tiếng

“ âù ơ ” truyền thống nữa , nên khơng thể gieo vào tiềm thức trẻ em những nốt nhạc dân tộc Trẻ em khơng được hát đồng dao mà hát tồn những bài hát người lớn đặt ra cho trẻ em , khơng phù hợp với tâm hồn trẻ thơ Người đi cày cấy ra đồng khơng cịn hị đối đáp với nhau Mọi người khơng cịn chủ động , năng động nữa mà bị thụ động trong tiếp xúc âm nhạc Vì vậy học sinh của chúng ta khơng cĩ điều kiện biết về

âm nhạc dân tộc , khơng hiểu khơng biết nhiều nên mới khơng yêu và khi khơng yêu thích thì dẫn tới các em hát khơng đúng Chính vì thế âm nhạc dân tộc đã dần dần bị lu mờ , hịa tan

Để thực hiện thắng lợi sự nghiệp cơng nghiệp hĩa , hiện đại hĩa đất nước cần cĩ nhiều yêu cầu mới được đặt ra , trong đĩ việc hình thành

và phát triển con người cĩ tính năng động , tự chủ , sang tạo , tự tin và luơn luơn nhớ đến cội nguồn dân tộc , bảo tồn và phát huy truyền thống dân tộc Đây là một trong những vấn đề cĩ tính cấp bách đã được nghị quyết lần II của Ban chấp hành trung ương khố VIII đề ra “ đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục – đào tạo , khắc phục lối truyền thụ một

chiều , rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học , từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học , đảm bảo điều kiện và thời gian tổ chức thực hành , tự nghiên cứư của học sinh” Chính từ tư tưởng định hướng trên của Đảng ta đã đặt ra cho nhà trường một mục tiêu mới trong việc đào tạo thế hệ trẻ là phải đổi mới phương pháp dạy học Ngoài việc giáo dục âm nhạc trên lớp bằng phương pháp mới phải tổ chức các hoạt động ngoài giờ , xem băng hình ,

tổ chức trò chơi , thi hát dân ca , dân vũ , thi hoá trrang trang phục của các vùng miền …….Có như thế việc phát huy giáo dục yêu thích âm nhạc truyền thống của dân tộc mới có hiệu quả , góp phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn âm nhạc

Một điều cần tâm là gần như học sinh ở trường tiểu học Cẩm Đường các em không hát đúng các bài dân ca , tâm ly các em không yêu thích được thể hiện cụ thể qua các buổi thi văn nghệ của trường , hầu hết các em chọn những bài hát phổ thông , trang phục hiện đại , không có mấy tiết mục là dân ca , mà nếu có thì các em cũng hát không đúng độ cao , luyến láy … Nguyên nhân dẫn đến chất lượng thấp là do giáo viên chưa kích thích được lòng yêu thích âm nhạc truyền thống , các em không thích nên thể hiện không đúng Đó là điều tất nhiên không thể tránh khỏi

Với những l y do trên , thiết nghĩ việc tổ chức thực hành, đổi mới phương pháp tích cực hoá hoạt động trong môn âm nhạc Đặc biệt là giáo dục âm nhạc dân tộc có thể nói đây là vấn đề cấp thiết Vì vậy trong điều kiện trên tôi đã thực hiện đề tài “ Làm thế nào cho học sinh yêu thích và hát đúng âm nhạc dân tộc trong trường học ” với hy vọng bước đầu vận dụng những ly luận đã biết đồng thời thử tìm ra một số biện pháp giúp học sinh rèn luyện kĩ năng hát đúng âm nhạc dân tộc và yêu thích nó , nhằm giúp học sinh hiểu để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá của dân tộc

II Thực trạng trước khi làm đề tài :

1 Thuận lợi :

Là một giáo viên dạy lâu năm và được công tác tại địa phương , nên việc đi lại rất thuận lợi và rất am hiểu từ ngữ của các em ở địa phương

- Trường lớp sạch đẹp , phòng học âm nhạc riêng thoáng mát , rộng rải

- Ban giám hiệu trường quan tâm tạo điều kiện tốt cho thầy và trò Đồng thời luôn thúc đẩy , khích lêỵ giáo viên luôn có những sáng kiến , tìm tòi , học hỏi kinh nghiệm nơi các đồng nghiệp

- Bản than qua lớp đào tạo và là sở thích

- Khi lên lớp có đầy đủ nhạc cụ y như : đàn , thanh phách , đĩa nhạc , máy nghe …

2 Khó khăn :

Trường thuộc vùng nông thôn , phụ huynh phải đi làm vất vả suốt ngày lam lũ nơi đồng áng , công nhân ở xí nghiệp… nên không có thời gian để quan tâm tới con cái , chưa đánh giá được tầm quan trọng đối với các hoạt động nghệ thuật trong sự phát triển của học sinh

- Môn âm nhạc thừơng nhận định là môn phụ dẫn đến tâm ly coi

thường hoặc học qua loa

- Học sinh không thích âm nhạc dân tộc vì thường là do các em hát

không đúng Các bài hát dân tộc thường luyến nhiều , khó hát nên các

em mang tâm ly là không hay bằng các bài hát phổ thông

3 Số liệu thống kê :

Lần đầu tôi khảo sát ở lớp 5 /1 qua tình hình học sinh hát đúng

âm nhạc dân tộc gồm 12 bài chính khóa và 6 bài hát them tự chọn Kết

quả như sau :

- Với tình hình chất lượng như thế , tôi lại thực hiện cuộc khảo sát thứ 2

với nội dung : các em có yêu thích âm nhạc dân tộc không ? vì sao

thích ? vì sao không thích ? kết quả như sau :

5/1 24 TS % TS %

 Nhận xét : Qua hai hình thức khảo sát thống kê như trên , ta thâ y

chất lượng hát đúng về âm nhạc dân tộc rất thấp Khi hát không đúng

dẫn đến tình hình không yêu thích âm nhạc dân tộc Đây là diều đáng lo

ngại

III Nội Dung Đề Tài :

1 Cơ Sở L y luận :

Thông qua quá trình giáo dục bộ môn âm nhạc trong những năm

qua tôi thâ y điều đàu tiên là giáo viên và học sinh cần phải xác định được

mục đích nhiệm vụ và giá trị của môn học này một cách đúng đắn và cụ

thể phải hướng cho các em thấy việc học và học tốt môn âm nhạc đối với

các em là điều cần thiết , qua sự nhận thức đúng đắn đó của học sinh mới

giúp cho giáo viên giáo dục môn âm nhạc đạt hiệu quả cao được

Thông qua âm nhạc giúp các em nắm được cái hay , cái đẹp trong

âm nhạc Đồng thời trang bị cho các em một số kỉ năng về ca hát , phát

triển tai nghe nhạc và năng lực cảm thụ âm nhạc ,cho các em tình cảm

đạo đức trong sáng tình cảm của cha mẹ ,thầy cô , bạn bè , tình yêu

thương quê hương

Mục đích cuối cùng của môn âm nhạc không nhằm đào tạo các em

thành ca sỹ mà chủ yêu thông qua môn học để các em hình thành và phát

triển nhân cách Đó là yêu cầu cơ bản của môn giáo dục âm nhạc

Đối với âm nhạc dân tộc Giáo viên phải nắm được âm nhạc truyền

thống có cái gì , giúp các em nhận thức được cái hay cái phong phú của

âm nhạc dân tộc Bản thân người giáo viên có yêu nhạc dân tộc thì

truyền dạy tình yêu đó cho học sinh được Thật vậy không phải học sinh

hoàn toàn thờ ơ với âm nhạc mà cái chính là làm sao để cho tiết dạy bài

âm nhạc dân tộc hấp dẫn được các em Đó cũng là một hoạt được triển

khai rất tích cực hưởng ứng phong trào thi đua xây dụng ‘ trường học

thân thiện học sinh tích cực ’’ Do phó thủ tướng Bộ trưởng bộ giáo dục

và đào tạo GS Nguyễn Thiện Nhân phát động

AO SEN

ĐỒI CHÈ

SÂN ĐÌNH

Như chúng ta đã biết : dân ca là liên quan đến môi trường diễn xướng như : Cây đa ,Bến nước , sân đình Hiện nay những yếu tố đó đang bị xâm phạm bởi sự phát triển của kinh tế Ta phải giải thích thế nào cho học sinh hiểu về môi trường diễn xướng , hiểu được bài dân ca được phát tích trong hoàn cảnh nào Do vậy muốn việc dạy và học dân

ca trong trường học phát huy hiệu quả cần phải đặt vấn đề diễn xướng như một phương pháp dạy Tuy nhiên hiện nay việc dạy chay vẫn là hiện tượng phổ biến như : lên lớp tập thể , học thuộc lời , hát đúng giai điệu là xong Phần lớn chúng ta dạy theo sách giáo khoa ,kết quả dừng lại ở việc thuộc lòng bài hát , làn điệu Tiết học khô cứng

HÁT QUAN HỌ

CÁC ĐIỆU MÚA DÂN TỘC CHĂM

.Muốn cho tiết học bài dân ca có hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải có một sự hiểu biết sâu sắc thể loại , kiểu hát , lối hát Như vậy để giờ học tránh nhàm chán giáo viên phải hiểu cội nguồn dân ca một cách sâu sắc phải có trình độ để giảng cho học sinh Ví dụ khi giới thiệu bài ‘ Ly ngựa ô ’ Giáo viên cũng phải giải thích được cho các em biết l y ngựa ô ở miền nam khác với trung trung bộ Trong trung trung bộ là ly ‘ Ba con ngựa’ Nếu thầy cô có kiến thức giảng cho học sinh thì giờ học trở nên cuốn hút , sinh động Chúng ta ai củng biết dân ca xuất phát từ người dân lao động Tất cả mọi người đều hát đươc , tham gia chơi , biểu diễn được Vì vậy ở trường học cần tổ chức nhiều hơn các trò chơi dân gian gắn với từng bài dân ca như : hát đối giao duyên , hát ly Tích cực tận dụng các dịp lễ hội cho học sinh tham quan , tham gia để các em có được cảm giác sống động của các sinh hoạt văn hoá dân gian có sử dụng hát nhạc dân tộc Trong giờ học phải sử dụng những điệu múa , đồ dùng dạy học đúng với yêu cầu của thể loại thì mới thực sự thu hút các em ví

dụ như bài hát dân ca Ba Na ‘ Bạn ơi lắng nghe ’ khi dạy cần lồng thêm các điệu múa Tây Nguyên để học sinh vừa hát , vừa múa bài này , hoặc bài ‘ Xoè Hoa ’ dân ca Thái nên kết hợp nhảy sạp sẽ gây sự kích thích , hứng thú học tập cho các em Như vậy , vấn đề không phải là học sinh không thích mà cái chính là làm sao để giờ học dân ca hấp dẫn được các em Điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào khả năng giáo viên dạy nhạc

CÁC NHẠC CỤ DÂN TỘC

BIỂU DIỄN NHẠC CỤ DÂN TỘC

Bên cạnh đó khi giảng dạy âm nhạc dân tộc cần giới thiệu cả nhạc

cụ dân tộc , giới thiệu tính chất của những nhạc cụ đơn sơ nhưng mang đậm nét đặc thù của dân tộc chúng ta Âm nhạc dân tộc Việt Nam với những nhạc cụ đa dạng , phong phú và có những nét đặc thù như : hình dáng thanh nhã, cân đối với các âm sắc khác nhau : tiếng thổ đàn kìm , tiếng kim đàn tranh , tiếng mộc nhịp phách , tiếng tơ đàn tì , tiếng đá biên khánh , bồi âm đàn bầu ,hợp âm đàn đáy Như vậy chúng ta thấy dưới các dạng đơn sơ , nhạc cụ Việt Nam có hiệu quả và năng suất cao trong lĩnh vực thanh học và khả năng biểu diễn ,cần làm sao cho học sinh hiểu được trải qua bao biến thiên , ngày nay tại Việt Nam còn lưu giữ một kho nhạc khí đủ loại từ những dạng đơn sơ nhất cho đến những dạng có sự phát triển khá cao Ở những nhạc cụ này chúng ta có thể nghe những điệu hát ru , những bài đồng dao của trẻ nhỏ , những thể loại ca nhạc trong các nghi thức cúng lể hoặc dùng trong việc giao tiếp giữa các thành viên trong cộng đồng , trong lao động , trong vui chơi giải trí với những thể loại đố , hát đối đáp , những điệu hát kể về những áng trường ca

Âm nhạc dân tộc Việt Nam phong phú bởi sự tích đọng những thể loại thuộc nhiều thời đại khác nhau và bởi cá tính đa sắc tộc cùng một thể loại

ca nhạc song ở mỗi sắc tộc lại có những phương thức biểu hiện , diễn tấu

và âm điệu riêng , điệu hát ru Việt khác ru Mường ,ru Thái ,ru Tây Nguyên Có tộc dùng lời ca tiếng hát để đưa trẻ vào giấc ngủ có tộc lại ru con bằng tiếng đàn , tiếng sáo êm ái Làm cho các em hiểu âm nhạc truyền thống dân tộc Việt Nam rất hay không những ở làn điệu mượt mà ,mà còn để lộ tâm tư , tình cảm , để có thêm sự phấn chấn và sức mạnh trong lao động , trong chiến đấu , để giáo dục cho con cháu truyền thống của ông cha , đạo ly làm người ,để giao thiệp với thế giới thần linh trong tâm tưởng và để bay lên với những ước mơ về một cuộc sông tươi đẹp Ngoài ra cần làm cho học sinh hiểu rõ về nguồn gốc của nhạc cụ ,ví dụ trước khi cho các em đánh tiết tấu bằng song loan cần giới thiệu về nguồn gốc và tên gọi của nhạc cụ này hoặc đọc cho các em nghe những bài thơ về nhạc cụ để các em cảm nhận cái đẹp của nhạc cụ, ví

dụ :

Một dây căng giữa đất tời Cần nghiêng nghiêng tựa dáng người vươn cao

Tiếng ngân ngân tận cõi nào

Dư âm rơi ngẫn ngơ vào tim ai

( Hải Dương )

Hoặc

Một dây nũng nịu đủ lời Nữa bầu chứa cả một trời âm thanh

Và cho học sinh đọc theo để các em thấy rằng chỉ có nữa cái bầu thôi mà âm thanh đã huyền diệu đã tuyệt vời đến thế thì sẽ giúp các em

có được niềm tự hào dân tộc Rồi thuật cho các em nghe những truyền thuyết liên quan đến từng cây đàn cho các em nghe , những câu truyện như truyện cổ tích , nhưng qua đó các em nhớ được lịch sử cây đàn Rồi khi hướng dẫn các em gõ thanh phách cũng nhân đó dạy cho các em về thái độ sống trong xã hội là phải đoàn kết , phải xem trọng tập thể chứ không phải mình ên ích kĩ một mình Qua cơ sở ly luận trên tôi nhận thâ y nếu chúng ta thực hiện tốt thì hiệu quả giáo dục yêu thích âm nhạc dân tộc khả quan Khi học sinh yêu thích , tìm tòi thì việc dạy các em hát đúng là một yêu cầu không khó Ngay ban đầu các em hát các bài dân ca một cách máy móc , thuộc lời rồi hát cho có , không có hồn , mà hát dân

ca phải đúng cao độ , luyến láy đúng thì mới trải hồn vào đấy được , hoặc các em chỉ hát cho xong ,không luyến láy, như thế từ một làn điệu dân

ca mượt mà , những câu hát ru ngọt ngào , những làn điệu dân ca ba miền trở nên khô cứng, nhạt nhẽo Nhưng khi giáo dục tốt , các em trãi lòng vào những làn điệu ngọt ngào ấy thì chỉ khi nghe các bài hát mang âm điệu dân tộc, các em ngồi nghe và lắc lư theo , miệng lẫm nhẫm hát theo như thế chúng ta đã thấy thành công rồi Dư âm của những giai điệu quê hương , những câu ca dao trong những làn điệu dân ca mượt mà chính là mạch nguồn của sự sống nuôi dưỡng , bảo tồn và phát huy vốn âm nhạc truyền thống của dân tộc Việt Nam

II Cơ Sở Thực Tiễn :

Cơ chế của quá trình nắm khái niệm nói chung , khái niệm về âm nhạc nói riêng , những đặc điểm và những khó khăn của học sinh khi hình thành khái niệm là những cơ sở có tính chất tâm ly

Âm nhạc dân tộc có sự thống nhất giữa trừu tượng và cụ thể Đây chính

là cơ sở để đề ra nguyên tắc trực quan trong dạy môn này

Thật vậy muốn cho các em yêu thích âm nhạc dân tộc dẫn đến các em hát đúng và thể hiện tốt thì các em phải trực tiếp nghe , nhìn Nhưng trong thực tế điều kiện dạy học , khả năng truyền đạt của giáo viên còn rất nhiều hạn chế Những tư liệu về trang phục của các vùng miền , những hình ảnh về môi trường gắn liền với điểm phát tích của các bài dân ca chỉ còn qua hình ảnh ,qua trí tưởng tượng của giáo viên giảng dạy , còn học sinh gần như không biết tí gì cái gọi là ‘ cầu áo ’giặt áo , cây đa , bến nước , sân đình Đúng vậy cái khó của việc gieo vào lòng trẻ tình yêu âm nhạc truyền thống là do chương trình giáo dục âm nhạc học đường hạn chế về thời lượng và trình độ của giáo viên Theo tôi ngoài những giờ học âm nhạc được coi là chính khoá cần phải thường xuyên tổ chức các chương trình ngoại khoa hấp dẫn về nội dung với sự tham gia của những nghệ sĩ chuyên nghiệp Riêng giáo viên dạy nhạc cũng cần