Nghị quyết hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo nêu rõ “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và họctheo hướng hiện đại, phát huy tính tích c
Trang 1MỤC LỤC
Trang
1: MỞ ĐẦU
1.1.Lí do chọn đề tài 1
1.2.Mục đích nghiên cứu 1
1.3.Đối tượng nghiên cứu 2
1.4.Phương pháp nghiên cứu 2
2.NỘI DUNG 2.1.Cơ sở lí luận……… 2
2.2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến… ……… 3
2.3.Giải pháp đã sử dụng……… 4
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 18
3.KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 3.1.Kết luận 20
3.2.Kiến nghị 20
Trang 21: MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài.
Nghị quyết hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo nêu rõ “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và họctheo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiếnthức, kĩ năng của người học, khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớmáy móc.Tập trung cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở đểngười học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực Chuyển
từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng,chú ý các hoạtđộng xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệthông tin và truyền thông trong dạy và học”
Hiện nay việc dạy học ngữ văn trong nhà trường phổ thông đã chuyển từgiáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học.Từ việc thầy cô chủyếu giảng văn, nói cho học sinh nghe cái hay, cái đẹp của tác phẩm theo nhậnthức và cảm thụ của mình chuyển sang tổ chức, hướng dẫn học sinh biết cáchtiếp nhận, tự tìm hiểu cái hay, cái đẹp của tác phẩm bằng những hiểu biết vàcảm nhận của các em Từ việc áp đặt những khuôn mẫu trong việc viết bàichuyển sang dạy cho học sinh biết cách thức tạo lập một văn bản đúng quy cách,
có nội dung và biết diễn đạt.Từ việc coi nhẹ nói và nghe chuyển sang yêu cầutập trung rèn luyện cho học sinh biết nói tự tin, rõ ràng, mạch lạc cùng với đó
là cách kiểm tra cũng phải thay đổi theo hướng đánh giá năng lực, xác địnhđúng khả năng vận dụng, tạo sản phẩm (đọc, viết, nói và nghe) của người học.Trong những năm qua việc đổi mới phương pháp dạy học đã có nhữngthành công bước đầu trong việc dạy học theo định hướng phát triển nănglực.Tuy nhiên trong thực tế giảng dạy ở trường, qua việc dự giờ các đồng nghiệptôi nhận thấy trong bộ môn ngữ văn có phần văn nghị luận trung đại, một sốgiáo viên còn cho rằng văn bản nghị luận khô khan, khó cảm nhận, khó truyềnhứng thú cho học sinh Do đó dẫn đến việc dạy sơ sài, thiếu đầu tư cho tiếtdạy vì thế học sinh cũng không có hứng thú học tập và ít quan tâm dẫn đếnviệc tiếp thu kiến thức thụ động hiệu quả học tập không cao.Vì thế việc tổ chứccho học sinh theo định hướng phát triển năng lực trong giờ dạy văn nghị luậntrung đại sẽ làm cho giờ học văn trở nên sinh động, hấp dẫn đặc biệt các em cóhứng thú học tập hơn Xuất phát từ vài trò của việc dạy học theo định hướngphát triển năng lực cho học sinh trong bộ môn ngữ văn nói chung và trong
những bài văn nghị luận trung đại nói riêng Tôi chọn đề tài: Một số kinh
nghiệm dạy đọc hiểu văn bản: “Chiếu cầu hiền” (SGK ngữ văn 11) theo định hướng phát triển năng lực học sinh.
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Với những trăn trở, tìm tòi của mình, tôi thực hiện đề tài này để tìm raphương pháp, cách thức tổ chức bài dạy tốt hơn, phù hợp với từng đối tượng họcsinh, giúp các em chủ động, tích cực chiếm lĩnh được kiến thức và biết vận dụng
Trang 3những kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề trong thực tiễn.Và mục đíchcuối cùng là để góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập tại trườngTHPT Cẩm Thủy 1 nói riêng và của ngành giáo dục nói chung.
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Trong phạm vi đề tài này, tôi tập trung nghiên cứu phương pháp dạy họctheo định hướng phát triển năng lực của học sinh vận dụng vào bài “Chiếu cầuhiền” Để thực hiện được đề tài, tôi chọn các lớp 11 mà tôi đang trực tiếp dạy.Nhóm đối chứng(A) gồm (80 học sinh) của hai lớp: 11A10, 11A11
Nhóm thực nghiệm(B) gồm (80 học sinh) hai lớp: 11A2, 11A6
Trong khi tổ chức bài giảng tôi cũng đã áp dụng tối đa kiến thức của ngữvăn, phân môn tiếng việt, phân môn làm văn và kiến thức liên môn Môn Lịch
sử, và vận dụng phương pháp dạy học tích cực định hướng hình thành năng lực,lấy người học làm trung tâm, giúp học sinh thực sự được đặt vào các tình huống
có vấn đề và có nhu cầu giải quyết, để tư duy tìm cách giải quyết và vận dụngnhững kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống Từ đó rút ra những cách tiếpcận, giảng dạy có hiệu quả làm tiền đề áp dụng rộng rãi hơn cho những năm sau
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Trong chuyên đề này tôi sử dụng: Phương pháp phân tích và tổng hợp lýthuyết, phương pháp phân tích và tổng hợp kinh nghiệm Kết hợp những lýthuyết về các phương pháp dạy học tích cực, lý thuyết về dạy học theo địnhhướng năng lực và thực tiễn giáo dục tại trường THPT Cẩm Thủy 1 Ngoài ra,tôi còn sử dụng phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin,phương pháp thống kê, xử lý số liệu…
2 NỘI DUNG
2.1 Cơ sơ lý luận.
Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ýtích cực hóa học sinh về mặt trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyếtvấn đề gắn với những tình huống trong cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắnhoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tậptrong nhóm, đổi mới quan hệ GV - HS theo hướng cộng tác có ý nghĩa quantrọng Bên cạnh việc học tập những tri thức và kĩ năng riêng lẻ của các môn họcchuyên môn cần bổ sung chủ đề tích hợp liên môn nhằm phát triển năng lực họcsinh trong quá trình giải quyết các vấn đề phức hợp (Theo tổ văn trường NguyễnCông Trứ Kontum)
Dạy học ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh là thôngqua môn học học sinh có thể kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức,
kĩ năng với thái độ, tình cảm, động cơ cá nhân nhằm đáp ứng hiệu quả một số
yêu cầu phức hợp của hoạt động trong một số hoàn cảnh nhất định Các năng lựcđặc thù của môn học bao gồm: Năng lực giáo tiếp tiếng việt, năng lực thưởng
Trang 4thức văn học/cảm thụ thẩm mĩ, ngoài ra học sinh cũng cần phát huy các nănglực khác như: năng lực giải quyết vấn đề, giao tiếp sáng tạo
Văn nghị luận là một trong những kiểu văn bản quan trọng trong đời sống
xã hội của con người, có vài trò rèn luyện tư duy logic, năng lực biểu đạt nhữngquan niệm, tư tưởng sâu sắc trước cuộc sống.Văn nghị luận trung đại là nhữngtác phẩm có giá trị trong lịch sử giữ nước, dựng nước thời phong kiến Nó là
“tiếng của cha ông thủa trước” góp phần xứng đánh làm nên và hun đúc nhữngtruyền thống quý báu của dân tộc.Văn nghị luận gắn với học sinh giúp các em vềphương pháp tư duy, cách lập luận Những bài văn nghị luận trung đại có thể coi
là những bài văn mẫu mực trong cách lập luận.Trong khi lập luận trong văn nghịluận của học sinh hiện nay rất yếu, khi viết bài văn các em lúng túng chưa xácđịnh được hệ thống luận điểm, luận cứ rõ ràng và xác đáng Việc dạy đọc hiểutốt các bài văn nghị luận trung đại theo định hướng phát triển năng lực sẽ giúphọc sinh có hứng thú học tập, phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạocủa mình làm cho tiết học văn trở nên sinh động, hấp dẫn, các em sẽ có hứng thúhơn trong giờ học và đặc biệt các tác phẩm nghị luận trung đại sẽ không còn bịđóng băng trong lớp sương nghệ thuật trung đại
2.2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến:
Giáo sư Lê Trí Viễn từng nói, dạy ngữ văn cho hay không phải là dễdàng, đặc biệt là dạy văn nghị luận
Trong quá trình dạy học ở trường THPT Cẩm Thủy 1 và quá trình đi dựgiờ thăm lớp các đồng nghiệp trong tổ bộ môn Tôi thấy các em không thíchhọc những bài văn nghị luận trung đại do tiết học văn nghị luận trung đại cònđơn điệu Bản thân các giáo viên khi dạy các bài văn nghị luận trung đại cũngkhông chú trọng đầu tư như các bài giảng văn vẫn nặng về truyền thụ kiến thức
lí thuyết và truyền thụ tri thức một chiều, việc rèn luyện kĩ năng sống, kĩ nẵnggiải quyết các tình huống thực tiễn cho học sinh thông qua vận dụng tri thứctổng hợp chưa thực sự được quan tâm Việc ứng dụng công nghệ thông tintruyền thông, sử dụng các phương tiện dạy học chưa được quan tâm dẫn đếnhọc sinh chưa khắc sâu được kiến thức khiến cho nên việc ghi nhớ kiến thứccòn hạn chế, học sinh học thụ động, lúng túng khi giải quyết các tình huốngtrong thực tiễn
Trước thực trạng đó tôi đã tiến hành kiểm tra khảo sát học sinh trên cả hainhóm đối chứng(A) và nhóm thực nghiệm (B) Kết quả thu được như sau:
Bảng1: Kết quả kiểm tra kết quả học tập của các nhóm trước thực nghiệm.
Trang 5- Số học sinh đạt điểm trung bình của nhóm đối chứng(A) và nhóm thực
nghiệm(B) là 45 học sinh chiếm tỉ lệ 56.25%
- Số học sinh đạt điểm kém của nhóm đối chứng(A) là 24 học sinh, chiếm tỉ lệ23.75% Còn số học sinh đạt điểm kém của nhóm thực nghiệm(B) là 25 học sinhchiếm tỉ lệ 31.25%
Biểu đồ 1: Kết quả kiểm tra học tập của các nhóm trước thực nghiệm
0 Giỏi Khá Trung bình
31.25 23.75
Yếu Mức điểm
Nhóm Đối Chứng Nhóm Thực nghiệm
Việc dạy học phát triển năng lực học sinh được xem là phương pháp dạyhọc hiệu quả, học sinh được tìm tòi, được thể hiện quan điểm của mình trongquá trình học tập, ứng dụng được những điều đã học vào thực tiễn cuộc sốnglàm cho giờ giảng văn trở nên sinh động hơn, dễ học, dễ nhớ hơn và đó cũngchính là điều mà các em học sinh và xã hội đang quan tâm
2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
2.3.1 Chuẩn bị kiến thức:
Trang 6Để một bài học thành công thì không chỉ việc giáo viên chuẩn bị bài giảng mà đòi hỏi học sinh cũng phải chuẩn bị kiến thức trước ở nhà trước Tuy nhiên hiện nay tài liệu học tập phong phú các em có thể tìm hiểu trên mạng, sách,
báo nhưng nếu không biết cách chắt lọc các em sẽ rối loạn vì thế tôi
định hướng cho các em tìm tài liệu viết về Ngô Thì Nhậm, Thể loại Chiếu, Vua quang Trung qua các câu hỏi?
- Con người Ngô Thì Nhậm và dòng họ Ngô Thì
- Chiếu là một thể loại như thế nào?
- Hiểu biết của em về vị vua Quang Trung?
- Tại sao vua Quang Trung lại giao Ngô Thì Nhậm viết“ Chiếu cầu hiền
- Đường lối cầu hiền của vua Quang Trung như thế nào?
Đây là khâu chuẩn bị kiến thức cần thiết bởi lẽ nếu các em có kiến thức tốt
về bài học từ đó sẽ có tâm lý vững vàng Đó là yếu tố đầu tiên cho một giờ họcchủ động, hấp dẫn và đạt hiệu quả mong muốn
2.3.2 Sử dụng công nghệ thông tin:
Tích hợp công nghệ thông tin làm cho bài dạy trở nên sinh động, hấp dẫn hơn,tạo ra môi trường dạy học mang tính chất lượng cao, học sinh được khuyếnkhích và tạo điều kiện chủ động tìm kiếm tri thức, tự rèn luyện bản thân
Khi giảng dạy bài “Chiếu cầu hiền” tôi sử dụng hiệu quả công nghệ thông tinnhư một phương tiện hộ trợ trong quá trình giảng dạy Đó là phần ảnh, tư liệunêu câu hỏi, thu âm giọng đọc của nghệ sĩ về bài chiếu, chiếu các hình ảnh vềtác giả, sơ đồ tư duy về ý làm cho giờ văn thêm sinh động, không gây sự nhàmchán
Cụ thể: Khi vào phần tìm hiểu văn bản thay vì cho học sinh đọc như bìnhthường các tiết dạy khác vẫn làm thì tôi thu băng giọng đọc nghệ sĩ thể hiện toànvăn bài “chiếu cầu hiền” phát loa cho cả lớp nghe tạo không khí vào bài
- Phần giới thiệu tác giả tôi chiếu ảnh về Ngô Thì Nhậm
- Dạy phần mối quan hệ giữa hiền tài và thiên tử sử dụng công nghệ thông tinđưa hình ảnh về chòm sao Bắc Đẩu và sơ đồ về mối quan hệ giữa hiền tài vàthiên tử giúp các em dể hiểu hơn
- Dạy phần tầm nhìn và tấm lòng của vua Quang Trung tôi sử dụng sơ đồ giúp các em hiểu về con người vua Quang Trung là vị vua vì nước vì dân
Kết quả học sinh học bài văn nghị luận nhưng không khô khan mà hấp dấn dễhiểu bài
2.3.3 Lồng ghép kĩ năng sống vào bài dạy:
Mac-ximGor-ki đã từng nói“ văn học là nhân học” Dạy văn là dạy các em
học sinh làm người, con người có khả năng thích ứng, hội nhập với xã hội hiệnđại và chúng ta biết rằng học sinh không phải là chiếc bình cần đổ đầy kiến thức
Trang 7mà các em là những ngọn đuốc cần thắp sáng, vì vậy hơn ai hết giáo viên dạyvăn cần phải cố gắng giữ và thổi bùng ngọn lửa ấy trong tâm hồn các em Thôngqua bài dạy tôi giúp học sinh có những bài học thiết thực gắn với đời sống đểcác em biết cách ứng xử, ứng phó, thể hiện mình và trau dồi nhân cách, biếtcách sống hữu ích, tránh những va vấp trong cuộc đời cho nên trong quá trìnhdạy bài “Chiếu cầu hiền” tôi đã cho một số câu hỏi để lồng ghép kĩ năng sốnggiúp các em thấy bài học văn nghị luận không hề khô khan mà ngược lại rấtphong phú và bổ ích cụ thể:
Khi dạy mối quan hệ giữa hiền tài và thiên tử (quy luật xử thế của người hiền)Tôi đặt ra tình huống ứng dụng vào thực tế để hs vận dụng vào cuộc sống:
HS:Trong phần này: Ngô Thì Nhậm nói người hiền có sứ mệnh phục vụ vua, phục vụ đất nước vậy trong xã hội hiện nay sứ mệnh đó thuộc về ai?
Tôi lồng kĩ năng sống về sứ mệnh của người hiền tài trong thời đại hiện nay:
Hiện nay không chỉ người học rộng tài cao mới có sứ mệnh của người hiềntài mà tất cả mọi người có năng lực, có khả năng trên lĩnh vực nào đó, đều phảibiết rõ mình cần phải làm gì Mỗi người cần rút ra cho mình một bài học về cáchsống ở đời Một cá nhân rụt rè, nhút nhát, tự phụ khó khẳng định được vị thếtrong xã hội, mà hãy tự tin, bản lĩnh cống hiến hết mọi khả năng của mình chocuộc đời rộng lớn Đó mới là ý nghĩa cuộc sống của con người hiện đại trong thếgiới phẳng - giao lưu và hội nhập
Khi dạy phần: Cách xử sự của sĩ phu Bắc Hà, thực trạng, nhu cầu của đấtnước và tấm lòng của vua Quang Trung:
Tôi cho HS thảo luận nhóm: Trước thái độ của sĩ phu Bắc Hà, trước hoàn cảnh yêu cầu thực tế của đất nước, Thái độ tâm trạng của vua Quang Trung như thế nào? Và em học được gì? Cần phải làm gì?Kkhi trong cuộc sống có tình thế nhiều người phản đối những việc làm của em, không ủng hộ em trong khi việc làm của em đang cần họ giúp đỡ hoặc em sẽ xử sự như thế nào khi có một cấp trên mới đến mà em chưa biết em có ủng hộ hay quay lưng làm việc cầm chừng?
Tôi lồng kĩ năng sống: Qua đoạn văn về cách sử sự của sĩ phu Bắc Hà và thái
độ của Vua Quang Trung các em thấy rằng trong cuộc sống phải thể hiện năng lực của bản thân trong mọi hoàn cảnh để cống hiến và khi đánh giá con người phải nhìn nhận họ trong các mối quan hệ qua lại với hoàn cảnh sống để có thái
độ đánh giá đúng mực,dùng tấm lòng, tầm nhìn của bản thân để thuyết phục mọi người.
Khi dạy phần đường lối cầu hiền của vua Quang Trung:
Em rút ra bài học gì từ nghệ thuật ứng xử của vua Quang Trung và Ngô ThìNhậm?
Bài học về cách ứng xử ở đời: Lấy chí để phục chí, lấy tâm để phục tâm,lấy công bằng, dân chủ để phục nhân Đây là nghệ thuật ứng xử của con người
Trang 8trong mọi thời đại mà mỗi chúng ta cần phải học để áp dụng trong các tìnhhuống của cuộc sống.
2.3.4 Sử dụng phương pháp tích hợp liên môn:
Văn học cũng như mỗi tác phẩm văn chương luôn luôn được ra đời trong nhữngbối cảnh lịch sử xã hội cụ thể, những yếu tố đó thẩm thấu, chắt lọc thông qualăng kính của nhà văn để đi vào tác phẩm Cho nên khi dạy một tác phẩm vănchương cụ thể chúng ta phải tìm đến bối cảnh ra đời, phải bám sát vào đặc trưngthể loại, để từ đó tìm ra luận điểm, luận cứ thì bài học sẽ rõ, học sinh dễ tiếpnhận Cụ thể tôi đã sử dụng phương pháp này như sau:
Tích hợp kiến thức môn lịch sử ở lớp 10 bài 23 “Phong trào Tây Sơn và sựnghiệp thống nhất đất nước bảo vệ tổ quốc cuối thế kỉ XVIII” những thông tincần thiết cho việc đọc hiểu văn bản “Chiếu cầu hiền”
Tích hợp với phân môn làm văn Nếu trong các văn bản khác ta hỏi sau khi đọcvăn bản em có thể cho biết văn bản chia làm mấy phần? Nội dung của từng phần?
Thì trong bài “Chiếu Cầu hiền” GV hỏi:
Văn bản “Chiếu cầu hiền” gồm mấy luận điểm? Đó là những luận điểmnào? Bài “Chiếu cầu hiền” thuộc văn nghị luận chính trị xã hội việc tìm ra cácluận điểm sẽ giúp các em tìm hiểu văn bản dễ hiểu nhất
- GV tích hợp với kiến thức phân môn tiếng việt Đặc điểm của văn học trungđại là sử dụng nhiều điển tích, điển cố
HS Em thử thống kê xem đoạn này tác giả sử dụng bao nhiêu điển cố, điểntích? Cách sử dụng 9 điển tích, điển cố hàm ý chỉ những những cách xử sự nhưvậy của sĩ phu Bắc Hà có điểm chung: lẩn tránh, xa lánh nhà vua, uổng phí tàinăng
Ý nghĩa của việc sử dụng được lấy từ trong kinh điển nho gia mang ýnghĩa tượng trưng, giọng điệu nhận xét trâm biếm nhẹ nhàng, cách nói ẩn dụ,nói tránh, lời lẽ tế nhị tỏ ra người viết có kiến thức sâu rộng khiến người nghe làtrí thức không tự ái mà còn nể trọng, tự nhận ra thái độ ứng sử chưa thỏa đángKết quả khi sử dụng phương pháp là các em dễ tiếp thu kiến thức bài học
2.3.5 Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm:
Trong dạy học hiện đại phương pháp thảo luận nhóm phát huy được tính tích cựcchủ động, lòng ham mê học của học sinh,tránh lối học thụ động , giúp học sinh phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề theo nhóm , có tinh thần đoàn kết cao Khi thảo luận nhóm dưới sự giám sát của thầy cô giáo giúp học sinh hạn chế thói
quen xấu như nói chuyện riêng, thiếu tập trung Đa số học sinh khi thảo
luận nhóm đều dùng phương pháp suy luận và tư duy để giải quyết vấn
đề Nên những tri thức mà các em thu nhập sẽ khắc sâu và dễ nhớ từ đó nâng cao tình cảm yêu thích văn chương Vì thế tôi áp dụng phương pháp này một cách có hiệu quả trong bài dạy, cụ thể:
Trang 9Khi dạy phần tiểu dẫn tôi sẽ cho các em thảo luận nhóm ví dụ như: Tạisao Vua Quang Trung lại giao cho Ngô Thì Nhậm viết “Chiếu cầu hiền” Em cónhận xét gì về đường lối cầu hiền của vua Quang Trung.
Học sinh sau khi thảo luận nhóm trình bày ý kiến của mình, các em sẽđưa ra những ý kiến khác nhau và giáo viên sẽ chỉ ra cho các em thấy cái tàinăng dùng người của vua Quang Trung cũng như đường lối cầu hiền đến nayvẫn còn nguyên giá trị
Tìm hiểu phần 2 Cách xử sự của sĩ phu Bắc Hà, thực trạng, nhu cầu củađất nước và tấm lòng của vua Quang Trung.Tôi hướng dẫn HS tìm hiểu nộidung và nghệ thuật lập luận của Ngô Thì Nhậm bằng cách cho thảo luận nhóm
để học sinh phát hiện tài năng lập luận của Ngô Thì Nhậm cũng như tấm lòngcủa vua Quang Trung
Tìm hiểu phần 3: Đường lối cầu hiền của vua Quang Trung tôi cho họcsinh thảo luận nhóm Em rút ra bài học gì từ nghệ thuật ứng xử của vua QuangTrung và Ngô Thì Nhậm?
Kết quả khi sử dụng phương pháp là các em đã khắc sâu kiến thức của bài học
2.3.6 Sử dụng phương pháp vấn đáp gợi mở:
Dạy văn không chỉ cần đến kiến thức là đủ mà thêm vào đó là cảm xúc, tìnhcảm của con tim, không khí văn trong lớp Cái đẹp của văn chương không chỉthể hiện ở ngôn từ mà còn chìm sâu trong tầng nghĩa của văn bản, của thế giớihình tượng bởi vậy người thầy phải biết gợi mở vấn đề để cẩm nhận chiều sâucủa văn bản vì thế phương pháp không thể thiếu là sự gợi mở
Áp dụng phương pháp này, tôi chú ý đến hệ thống câu hỏi gợi tìm cho học sinhkhám phá tác phẩm Ví dụ khi tìm hiểu phần tiểu dẫn, tôi đặt các câu hỏi chohọc sinh Tại sao vua Quang Trung lại chọn Ngô Thì Nhậm viết chiếu cầu hiền?Ngô Thì Nhậm từng làm quan triều nào? Việc chọn Ngô Thì Nhậm có viết sẽ cótác động gì tới sĩ phu Bắc Hà?
Khi dạy phần, cách xử sự của sĩ phu Bắc Hà, thực trạng nhu cầu đất nước,tấm lòng của vua Quang Trung.Tôi đưa ra các câu hỏi gợi mở: Tác giả đã dùngnhững điển cố, điển tích nào để chỉ ra thái độ của sĩ phu Bắc Hà? Cách dùngđiển cố mang lại hiệu quả gì? Vua Quang Trung chỉ ra những khó khăn nào củađất nước? Cách đặt câu hỏi “hay trẫm ít đức không đáng để phò tá chăng”? Cóđúng là vua Quang Trung ít đức không? Vậy cách đặt câu hỏi sẽ có tác độngnhư thế nào đến suy nghĩ của sĩ phu Bắc Hà?.Cùng với bầu không khí vănchương và tâm thế đồng sáng tạo của người thầy mang đến, những câu hỏi gợi
mở sẽ giúp cho thầy khéo léo cuốn hút học sinh vào bài giảng để khám phá tácphẩm một cách hiệu quả nhất
2.3.7 Sử dụng phương pháp giảng bình:
Đây là phương pháp quan trọng Những lời bình của thầy như chất xúc tác,men say để các em sống cùng tác phẩm và nhớ mãi bài học của mình “ Chiếucầu hiền” là tác phẩm nghị luận chính trị xã hội thường khô khan vì thế tôi phải
Trang 10chọn những chi tiết đặc sắc để bình ví như khi dạy phần xử sự của sĩ phu Bắc
Hà và tấm lòng của vua Quang Trung tôi sẽ bình về cách nói “hay trẫm ít đứckhông đáng để phò tá chăng” cùng với các câu hỏi tu từ để thấy Đây là nhữnglời lẽ không đúng sự thật Quang Trung là một đại anh hùng Cách viết nhằm đặtngười nghe vào thế phải suy nghĩ lại, phải quyết định cho mình một hướng đimới đúng đắn Các câu hỏi tu từ được sử dụng rất đắt:
Nếu hai câu đầu “hay trẫm ít đức không đáng để phò tá chăng?“ Hay đang thời đổ nát chưa thể ra phụng sự chăng” xoáy vào lòng người đọc, buộc đối tượng phải nhìn lại cách ứng xử với Tây Sơn thì câu hỏi thứ ba “huống nay của trẫm hay sao?” lay động, mời gọi người hiền về với Tây Sơn Điều
này cho thấy Ngô Thì Nhậm đã đạt đến bậc thầy trong nghệ thuật lập luận Cáchlập luận này chúng ta cần phải học tập
2.4 Giáo án kiểm nghiệm:
Tiết 22: Đọc văn Bài: CHIẾU CẦU HIỀN
(Cầu hiền chiếu) Ngô Thì Nhậm
1 Kiểm tra bài cũ (2 phút)
Em hãy cho biết tính bi tráng của hình tượng người nông dân nghĩa sĩ trong
“Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”
2 Triển khai bài mới:
Bao gồm các hoạt động khởi động, hình thành kiến thức, thực hành và vậndụng mở rộng Trong mỗi một hoạt động tôi cũng trình bày luôn mục đích thực hiện, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học cũng như kiến thức, kĩ năng cơ bản của từng phần
Hoạt động: Khởi động
- Thời gian: 3 phút
- Mục đích: Giúp học sinh nhớ lại những người hiền tài việc làm của họ với đất nước từ đó giáo viên dẫn dắt vào bài
- Phương pháp: Nêu vấn đề, thảo luận
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
GV giao nhiệm vụ: GV nhận xét và dẫn vào bài:
- Lớp 10 các em đã học bài nói “Hiền tài là nguyên khí của quốc
về vai trò của nhân tài đối với đất gia” vì thế ở thời kì nào những nhànước các đế vương đã có những lãnh đạo, đều phải thu phục hiền tài đểchính sách gì để khuyến khích nhân phục vụ đất nước Sau đại thắng quân
- Em có thể kể về người hiền tài đã bắt đầu kế hoạch xây dựng đấthoặc thái độ ứng xử của người hiền nước, củng cố triều đại mới Nhà vuatài mà em ấn tượng? sai Tả thị lang Ngô Thì Nhậm - một
HS thực hiện nhiệm vụ và báo danh sĩ Bắc Hà soạn tờ “Chiếu cầu
người, kêu gọi những người hiền tài
Trang 11khắp nơi, đặc biệt là nho sĩ, sĩ phumiền Bắc bỏ mặc cảm, đem hết tài sứccộng tác với triều đình và cùng nhàvua chấn hưng đất nước Để hiểu rõhơn vai trò của hiền tài cũng như tàinăng đức độ của vua Quang Trung tiếthọc hôm nay chúng ta cùng tìm hiểubài «Chiếu cầu hiền ».
Hoạt động : Hình thành kiến thức.
- Thời gian: 32 phút
- Mục đích: Giúp học sinh nắm được những nét cơ bản về tác giả Ngô ThìNhậm,Vua Quang Trung, Thể loại chiếu, quy luật xử thế của người hiền (mốiquan hệ giữa hiền tài và thiên tử)
- Phương pháp: Nêu vấn đề, thảo luận, giảng bình
Hoạt động 1: (thời gian 5 phút) I Vài nét về tác giả, tác phẩm: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu về về 1.Tác giả:
tác giả, tác phẩm: - Ngô Thì Nhậm( 1746 - 1803) hiệu
- Phương pháp: Vấn đáp, gợi mở, Hi Doãn thuộc dòng họ Ngô Thì
- Cách thức: HS đọc, GV nêu vấn Nam( nay là Thanh Trì - Hà Nội).
- GV gọi HS đọc phần tiểu dẫn quan đại thần dưới thời chúa Trịnh
- Em hãy cho biết vài nét về tác - Khi Lê - Trịnh sụp đổ, ông theogiả Ngô Thì Nhậm? phong trào Tây Sơn và lập được
nhiều công lớn trong triều vuaQuang Trung và được tín nhiệmgiao nhiều trọng trách Vua QuangTrung đã từng ca ngợi ông “Thuộcdòng văn học Bắc Hà, thông thạoviệc đời”
Đền thờ dòng họ NgôThì Thanh Oai,
Thanh Trì, Hà Nội
Trang 12- HS: Em hãy cho biết hoàn cảnh ra đời
bài chiếu?
Tích hợp kiến thức về phân môn
Lịch sử ở lớp 10 bài 23 “Phong trào
Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất
nước bảo vệ tổ quốc cuối thế kỉ XVIII”
những thông tin cần thiết cho việc đọc
hiểu văn bản “Chiếu cầu hiền”
- Ba anh em Nguyễn Huệ,
Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ lãnh đạo
khỡi nghĩa Tây Sơn lật đổ chế độ
phong kiến nhà Nguyễn ở đàng trong,
đánh tan quân xâm lược Xiêm và thế
lực của Nguyễn Ánh, lãnh đạo nghĩa
quân lật đổ chế độ phong kiến họ Trịnh
ở đằng ngoài, xóa bỏ chế độ phong
kiến nhà Lê mục nát (1786), quét sạch
20 vạn quân xâm lược Mãn Thanh ra
khỏi bờ cõi khôi phục nền độc lập
thống nhất đất nước lập ra triều đại Tây
Sơn Nhiều nhà nho sáng suốt đã ủng
hộ triều đại Tây Sơn, tuy vậy có không
ít nhà nho, những trí thức trốn tránh
việc nước vì chưa hiểu triều đại mới
triều đình mới gặp nhiều khó khăn
trong buổi đầu Trước tình hình đó vua
Quang Trung quyết định ban chiếu cầu
hiền tài ra giúp nước
GV: Giải thích vì sao vua Quang
Trung chọn Ngô Thì Nhậm viết “ chiếu
cầu hiền”
GV: Các em đã học “Chiếu dời đô” ở
lớp 8 em hiểu như thế nào về thể loại
chiếu?
a Hoàn Cảnh sáng tác:
- Được viết vào khoảng năm
1788 - 1789 khi tập đoàn Lê - Trịnhtan rã.Triều Tây Sơn ra đời, quan lạinhà Lê, trí thức Bắc Hà chưa hiểuhết sứ mệnh lịch sử của vua QuangTrung nên phản ứng tiêu cực
- Quang Trung giao cho Ngô ThìNhậm thay lời mình viết “Chiếu cầuhiền” kêu gọi những người tài đức
ra giúp nước
b Thể loại :
- Chiếu là một thể thơ văn cónguồn gốc từ Trung Quốc thời xưathường do vua ban bố mệnh lệnhcho bề tôi, thần dân
- Chiếu được viết bằng văn vần, văn xuôi, hoặc văn biền ngẫu
- Văn của chiếu trang trọng, lời
lẽ rõ ràng tao nhã
- Bài chiếu thường mang nộidung bàn bạc những vấn đề liênquan đến vận mệnh quốc gia
- Chiếu cầu hiền thuộc văn nghị