SKKN dạy học chủ đề hệ sinh thái sinh học 12 cơ bản bằng trải nghiệm sáng tạo nhằm phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG 3 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI DẠY HỌC CHỦ ĐỀ HỆ SINH THÁI SINH HỌC 12 CƠ BẢN BẰNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI DẠY HỌC CHỦ ĐỀ HỆ SINH THÁI SINH HỌC 12 CƠ BẢN BẰNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC, PHẨM CHẤT CỦA HỌC SINH

Người thực hiện: Lê Đức Bằng Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THPT Nông cống 3 SKKN thuộc lĩnh vực: Sinh học

THANH HÓA NĂM 2020

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI

I.2 Mục đích nghiên cứu

I.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

I.4 Phương pháp nghiên cứu

I.5 Nhiệm vụ nghiên cứu

I.6 Giả thuyết khoa học của đề̀ tài

I.7 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

I.8 Cấu trúc của đề̀ tài

II NỘI DUNG

Chương I Cơ sở lý́ luận và cơ sở thực tiễn của đề̀ tài:

1 Cơ sở lý́ luận

1.1 Khai niêm trai nghiêm sang tao

1.2 Muc tiêu, đặc điêm cua HĐTNST

1.3.Quan điêm về HĐTNST trong trường PT

1.4.Hinh thưc tô chưc HĐTNST trong nha trường

1.5.Vai trò của GV và HS trong dạy - học trải nghiệm sáng tạo1.6.Tiến trình xây dựng kế hoạch dạy học trải nghiệm sáng tạo

Chương 2 Quá trình điề̀u tra và khảo sát thực tiễn

1 Về giao viên

2 Về hoc sinh

Tiểu kết chương 2

Chương III: Tổ chức dạy học chủ đề̀ Hệ sinh

thái I Nội dung chủ đề̀

II Mục tiêu chủ đề̀

III Các phương pháp sử dụng giảng

dạy IV Các năng lực cầ̀n hướng tới

V Ý tưởng để thực hiện dạy - học chủ

đề̀ VI Định hướng sản phẩm của học

sinh VII Thiết bị dạy học và học liệu

VIII Tiến trình dạy học

IX Kiểm tra đánh giá kết quả học tập

X Bảng mô tả mức độ yêu cầ̀u cầ̀n đạt

XI Bai tâp trắc nghiêm hê sinh thai theo mưc đô nhân thưc

Tiểu kết chương 3

Chương 4: Thực nghiệm sư phạm

1 Mục đích thực nghiệm

2 Tô chưc thực nghiệm

3 San phâm thưc nghiêm

4 Kêt qua thưc hiên

I.1 Lý do chon đề tai

Ngày nay, với sự phát triển bùng nổ của khoa học và công nghệ, đặpc biệt

là công nghệ 4.0, tiến tới là 5.0… do đó đòi hỏi ngành giáo dục phải đào tạo ranhững con ngườ̀i có đủ về̀ năng lực, phẩm chất và chuyên môn cao để đáp ứngkịp thờ̀i với sự phát triển của xã hội Điề̀u này đã được cụ thể hóa trong Nghịquyết 29- NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị TW 8 khóa XI về̀ đổi mới căn bản,toàn diện giáo dục và đào tạo, sau khi Quốc hội thông qua Đề̀ án đổi mớichương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông, bộ Giáo dục nêu rõ: “Tiếp tụcđổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, phát huy tính

tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của ngườ̀i học; Khắ́cphục lối truyề̀n thụ áp đặpt một chiề̀u, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học,cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để ngườ̀i học tự cập nhật và đổi mớitrí thức, kĩ năng, phát triển năng lực Chuyển từ̀ học chủ yếu trên lớp sang tổchức hình thành học tập đa dạng, chú ý́ các hoạt động xã hội, ngoại khóa”.

Để thực hiện nội dung mục tiêu về̀ đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐTtheo Nghị quyết số 29-NQ/TW, nâng tầ̀m giáo dục Việt Nam sánh ngang vớicác nước trong khu vực và thế giới; ngành giáo dục đã chỉ đạo mạnh mẽ trongđổi mới chương trình và phương pháp tổ chức dạy học nhằm phát triển toàn diệnnăng lực và có ý́ thức bảo vệ sự sống chung của nhân loại

Thực tế cho thấy, trong quá trình thực hiện đổi mới phương pháp dạy học

ở nhà trườ̀ng THPT nói chung, môn sinh học nói riêng còn gặpp một số khó khănnhư: thói quen của thầ̀y và trò, số lượng học sinh trong một lớp, chương trìnhsách giáo khoa, áp lực thành tích các cuộc thi… Cho nên việc đổi mới tronggiảng dạy đạt hiệu quả chưa như mong muốn, nhiề̀u giáo viên còn gặpp khó trongkhâu soạn, khai thác sách giáo khoa, phân tích cấu trúc chương trình sách giáokhoa, sử dụng phương tiện dạy học, thực hiện giảng dạy… Do vậy, để góp phầ̀nkhắ́c phục được các hạn chế trên, trong bài viết này, tôi đề̀ cập đến việc “vậndụng trải nghiệm sáng tạo” trong giảng dạy chủ đề̀ Sinh thái học (sinh học 12 cơbản) nhằm tăng cườ̀ng tính tích cực và năng lực nhận thức của học sinh, đáp ứngđược yêu cầ̀u đổi mới trong dạy học sinh học ở trườ̀ng THPT

Sinh học là môn khoa học thực nghiệm, luôn gắ́n liề̀n với thực tiễn cuộcsống và có vai trò tác động rất lớn đến hoạt động của con ngườ̀i với giới tựnhiên.Mặpt khác, Sinh thái là lĩnh vực khoa học nghiên cứu mối quan hệ tươngtác qua lại giữa sinh vật với sinh vật, sinh vật với môi trườ̀ng và ngược lại Do

đó, Sinh thái học có vai trò rất lớn đối với cân bằng sinh thái và môi trườ̀ng sốngcủa con ngườ̀i Từ̀ đây cho thấy, nếu nắ́m vững các quy luật sinh thái, con ngườ̀i

sẽ biết cách sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trườ̀ng vàphát triển bề̀n vững, đảm bảo bảo sự sống an toàn cho sinh quyển, trong đó cócon ngườ̀i Vì vậy, việc giáo dục bảo vệ môi trườ̀ng mà sinh thái học là yếu tốquyết định quan trọng đang là nhiệm vụ mang tính chiến lược toàn cầ̀u

Tuy nhiên, chủ đề̀ Sinh thai hoc ở các trườ̀ng THPT hiện nay vẫn chu yêu

tô chưc day ơ lơp hoc, xa rời vơi thưc tiên bắt hoc sinh phai tư duy trừu tương,tiêp thu kiên thưc môt cach may moc, trong khi nhưng vân đề đo co thê tiêp xuchang ngay (đặc biêt đôi vơi cac nha trường ơ nông thôn, miề̀n núi, nơi co hêsinh thai đông ruông, đôi, núi,… đa dạng và phong phú); đây chính là cơ hội

không thể tốt hơn cho học sinh có thể trải nghiệm, khám phá thực tiễn, dướihướng dẫ̃n của giáo viên, học sinh có thể tự khẳng định mình, thể hiện tính tựgiác, tính sáng tạo và biết đánh giá sự cố gắ́ng, sự trưởng thành của bản thâncũng như tạo cơ hội để các em thực hiện phương châm “học đi đôi với hành”, “líluận gắ́n liề̀n với thực tiễn” Bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo của bản thân,mỗi học sinh vừ̀a là ngườ̀i tham gia vừ̀a là ngườ̀i kiến thiết và tổ chức các hoạtđộng cho chính mình nên học sinh không những biết cách tích cực hóa bản thân,khám phá bản thân, điề̀u chỉnh bản thân mà còn biết cách tổ chức hoạt động, tổchức cuộc sống và biết làm có kế hoạch, có trách nhiệm (Theo dự thảo Nộidung CTGDPT mới) Xuất phát từ̀ những lý́ do trên, tôi đa thưc hiên đề tai:

“Dạy học chủ đề Hệ sinh thái sinh họ̣c 12 cơ bản bằng trai nghiệm sáng tạo nhằ̀m phá́t triển năng lực, phẩm chất củ̉a họ̣c sinh”.

I.2 Muc đích nghiên cưu

- Tạo tính hứng thú học tập của học sinh, tăng cườ̀ng hiệu quả dạy học, phát triển năng lực, phâm chât và ý́ thức bảo vệ môi trườ̀ng cho học sinh

- Tìm ra hướng đi hiệu quả nhất cho việc đổi mới phương pháp dạy học chủ đề̀ Sinh thai hoc môn Sinh học 12 hiện hành

- Rèn luyện kỹ năng tìm tòi, khám phá và giải quyết các vấn đề̀ học tập từ̀việc trải nghiệm thực tiễn, từ̀ đó giúp học sinh tự chiếm lĩnh tri thức bằng hoạtđộng khám phá học tập cá nhân và học tập theo nhóm

- Hinh thanh đươc tinh cam, niềm tin, ý́ thức trách nhiệm đối với thiênnhiên, quê hương, đất nước trong hoat đông trai nghiêm sang tao cua người hoc.Từ̀ đó có ý́ thức xây dựng và tạo lập cuộc sống trên chính quê hương mình

I.3 Đôi tượng nghiên cưu và phạm vi nghiên

cứu 1 Đối tượ̣ng nghiên cứu

Phương pháp và hình thức tổ chức dạy - học chủ đề̀: “Hê sinh thai” Sinh học 12 THPT hiện hành

2 Phạm vi nghiên cứu

- Đề̀ tài tập trung nghiên cứu chu đề: “Hê sinh thai” – Sinh học 12THPT hiện hành

- Học sinh và giáo viên trườ̀ng THPT

- Nghiên cứu 1 số hệ sinh thái thuộc 2 xã Yên mỹ, Công Chính

- Thời gian: Đề̀ tài được áp dụng nghiên cứu trong năm học 2018- 2019

I.4 Nhiêm vu nghiên cưu

- Nghiên cứu cơ sở lý́ luận và thực tiễn hoạt động trải nghiệm sáng tạo đốivới môn Sinh học, tổ chức hoạt động cho học sinh tham gia da ngoai để giảiquyết vấn đề̀ trong thực tiễn.

- Điề̀u tra khảo sát thực trạng của việc thiết kế và tổ chức HĐTNST trong dạy học Sinh học cho hoc sinh ở trườ̀ng phô thông hiện nay

- Nghiên cứu, thiết kế giáo án cụ thể phù hợp nội dung đề̀ tài và thực hànhgiảng dạy, kiểm tra kết quả học tập chu đề

- Tiến hành khảo sát thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng hiệu quả phương phap day hoc mà đề̀ tài đã sử dụng

I.5 Phương phap nghiên cưu

1 Phương phá́p luận

Cơ sở phương pháp luận của sáng kiến là dạy học theo hướng phát triểnnăng lực của ngườ̀i học bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo;chủ trương, đườ̀nglối, chính sách của Đảng và Pháp luật của Nhà nước về̀ giáo dục nói chung, Sinhhọc nói riêng

2 Phương phá́p thực hiện cụ thể

- Nghiên cứu lý́ thuyết: Phân tích cấu trúc, nội dung chủ đề̀ Sinh thái học,sinh học 12 hiện hành; SGV chuẩn kiến thức kĩ năng sinh học 12, các công trìnhnghiên cứu về̀ đổi mới PPDH bằng việc sử dụng hoạt động trải nghiệm sáng tạo,tài liệu định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của ngườ̀i học

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành dạy học có đối chứng vàthực nghiệm làm cơ sở khoa học cho tính ưu việt của hoạt động trải nghiệm, từ̀

đó đề̀ xuất kế hoạch tổ chức cho dạy học bằng trải ngiệm sáng tạo

- Khảo sát ý́ kiến giáo viên về̀ vấn đề̀ dạy học bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo, khảo sát ý́ kiến học sinh sau tiết học

- Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phương pháp thống kê xác suấttoán học bằng phầ̀n mề̀m Excel để xử lý́ kết quả thực nghiệm sư phạm

- Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu của phép biện chứngduy vật: Lôgic, phân tích, tổng hợp, so sánh, lập luận để giải quyết nội dungđề̀ tài

I.6 Giả thuyết khoa học của đề̀ tài

Nếu dạy - học chu đề̀: “Hê sinh thai” thông qua HĐTNSTđược thiết kế và

tổ chức tốt sẽ góp phầ̀n nâng cao kết quả học tập của học sinh, đồng thờ̀i pháttriển được kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn đờ̀i sống, tăng cườ̀ng hứngthú học tập và sự yêu thích môn Sinh Học của học sinh

I.7 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

- Hệ thống hóa cơ sở lí luận và bổ sung giáo án thiết kế HĐTNST môn Sinh học.

- Sử dụng hoạt động trải nghiệm sáng tạo để định hướng phát triển phẩm chất, năng lực, và vận dụng vào thực tiễn địa phương

- Sử dụng hoạt động trải nghiệm sáng tạo để thiết kế bài giảng cho chu đề

“Hê sinh thai” – Sinh học lớp 12 ban cơ ban để giáo viên có thể tham khảo, sửdụng một cách sáng tạo, hiệu quả trong dạy học và thông qua kết quả thựcnghiệm có đối chứng để kiểm chứng tính khả thi của đề̀ tài

I.8 Cấu trúc của đề̀ tài

Ngoai phần đặpt vấn đề̀, kêt luân va tai liêu tham khao, phụ lục, nôi dung đề tai đươc chia thanh 4 chương:

Chương 1 Cơ sở lý́ luận và cơ sở thực tiễn của đề̀ tài

Chương 2 Quá trình điề̀u tra và khảo sát thực tiễn

Chương 3: Tổ chức dạy học chủ đề̀ Hệ sinh thái, Sinh học 12 THPT.

Chương 4: Thực nghiệm sư phạm

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

CHƯƠNG I: CỞ̉ SỞ̉ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ

TÀI 1 Cơ sớ lý́ luận của HĐTNST

1.1 Khai niêm trải nghiệm sáng tạo

HĐTNST là hoạt động giá́o dục, trong đó từng cá́ nhân học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong môi trường nhà trường cũng như môi trường gia đình và xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của cá́c nhà giá́o dục, qua đó phá́t triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cá́ch,cá́c năng lực… từ đó

tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phá́t huy tiềm năng sá́ng tạo của cá́ nhân mình.

1.2 Mục tiêu, đặc điểm của HĐTNST

- Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm sá́ng tạo

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm hình thành và phát triển phẩm chấtnhân cách, các năng lực tâm lý́ – xã hội ; giúp học sinh tích luỹ kinh nghiệmriêng cũng như phát huy tiề̀m năng sáng tạo của cá nhân mình, làm tiề̀n đề̀ chomỗi cá nhân tạo dựng được sự nghiệp và cuộc sống hạnh phúc sau này

HĐTNST phù hợp đáp ứng mục tiêu chương trình giáo dục phổ thôngmới Chương trình giáo dục phổ thông nhằm tạo ra những con ngườ̀i Việt Namphát triển hài hoà về̀ thể chất và tinh thầ̀n, có những phẩm chất cao đẹp, có cácnăng lực chung và phát huy tiề̀m năng của bản thân, làm cơ sở cho việc lựa chọnnghề̀ nghiệp và học tập suốt đờ̀i

- Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm sá́ng tạo

+ Trải nghiệm sáng tạo là dấu hiệu cơ bản của hoạt động

+ Nội dung của họat động trải nghiệm sáng tạo mang tính tích hợp và phân hóa cao

+ HĐTNST dưới nhiề̀u hình thức đa dạng

+ HĐTNST đòi hỏi sự phối hợp, liên kết nhiề̀u lực lượng giáo dục trong

và ngoài nhà trườ̀ng

1.3 Quan niệm về̀ HĐTNST trong trường phổ thông

HĐTNST là các HĐGD thực tiễn được tiến hành song song với hoạt độngdạy học trong nhà trườ̀ng phổ thông HĐTNST là một trong những hình thức tổchức dạy học của quá trình giáo dục, được tổ chức ngoài giờ̀ học các môn vănhóa ở trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học Thôngqua các hoạt động thực hành, thực nghiệm,… những việc làm cụ thể và các hànhđộng của học sinh trong HĐTNST giúp học sinh phát huy được năng lực cánhân, năng lực hợp tác và năng lực làm việc nhóm Từ̀ đó giúp học sinh tự lĩnhhội được tri thức mới, hoàn thành được thế giới quan khoa học, nhân cách chohọc sinh

HĐTNST có nội dung rất đa dạng và mang tính tích hợp, tổng hợp kiếnthức, kĩ năng của nhiề̀u môn học, nhiề̀u lĩnh vực học tập và giáo dục như: giáodục đạo đức,giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục giá trị sống, giáodục nghệ thuật thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động, giáo dục an toàngiao thông, giáo dục môi trườ̀ng, và tệ nạn xã hội…

HĐTNST thiết thực và gầ̀n gũi với cuộc sống thực tế, đáp ứng được nhucầ̀u hoạt động của học sinh, giúp các em vận dụng những hiểu biết của mình vàotrong thực tiễn cuộc sống một cách dễ dàng, thuận lợi.

HĐTNST có thể tổ chức theo các quy mô khác nhau như: theo nhóm, theolớp, theo khối lớp,theo trườ̀ng hoặpc liên trườ̀ng…

HĐTNST có khả năng thu hút sự tham gia, phối hợp, liên kết nhiề̀u lựclượng giáo dục trong và ngoài nhà trườ̀ng như: Giáo viên chủ nhiệm, giáo viên

bộ môn, cán bộ Đoàn, ban giám hiệu nhà trườ̀ng, cha mẹ học sinh, chính quyề̀nđịa phương, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh…

1.4 Hình thức tổ chức các HĐTNST trong nhà trường phổ thông

HĐTNST được tổ chức dưới nhiề̀u hình thức khác nhau như hoạt độngcâu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại,các hội thi, hoạt động giao lưu, hoạt động nhân đạo, hoạt động tình nguyện, hoạtđộng cộng đồng, sinh hoạt tập thể, lao động công ích, sân khấu hóa (kịch, thơ,hát, …), thể dục thể thao, tổ chức các ngày hội,… Mỗi hình thức hoạt động trênđề̀u mang ý́ nghĩa giáo dục nhất định

1.5 Vai trò của GV và HS trong dạy - học trải nghiệm sáng tạo

- Vai trò của học sinh

+ Học sinh được tự thành lập nhóm, là ngườ̀i quyết định các hoạt động cầ̀ntiến hành để giải quyết vấn đề̀

+ Học sinh là ngườ̀i chủ động tự tìm tòi tự khám phá thu thập thông tin, rồi phân tích, tổng hợp và tích lũy kiến thức từ̀ quá trình làm việc của bản thân

+ Học sinh tự tìm kiếm và tập giải quyết các vấn đề̀ của thực tiễn cuộcsống bằng các kĩ năng, năng lực thông qua hoạt động nhóm và hoạt động trải

nghiệm sáng tạo của bản thân.

- Vai trò của giá́o viên

+ Giáo viên là ngườ̀i hướng dẫ̃n, định hướng, tổ chức cho học sinh hoạtđộng trải nghiệm Tạo động lực, hứng thú cho học sinh khám phá, tìm tòi nộidung học tập

+ Từ̀ nội dung, Giáo viên nhìn ra sự liên quan của bài học tới các địa chỉ,lĩnh vực, hình thành ý́ tưởng cho hoạt động trải nghiệm sáng tạo gắ́n với nộidung cầ̀n học

+ Tạo môi trườ̀ng thân thiện, lành mạnh nhằm khơi dậy niề̀m đam mê hoạtđộng trải nghiệm của học sinh, học sinh bằng hoạt động của bản thân thấy đượcmối quan hệ giữa lý́ thuyết và thực tiễn

1.6 Tiến trình xây dựng kế hoạch dạy học trải nghiệm sáng tạo

Viêc xây dưng kế hoạch hoat đông trai nghiêm sang tao đươc goi la thiêt

kê HĐTNST cu thê Đây la viêc quan trong, quyêt đinh tơi môt phần sư thanhcông cua hoat đông Viêc thiêt kê cac HĐTNST cu thê đươc tiên hanh theo cacbươc sau:

Bước 1: Xac đinh nhu cầu tô chưc hoat đông trai nghiêm sang tao

Bước 2: Đặpt tên cho hoạt động

Bước 3: Xác định mục tiêu của hoạt động

Bước 4: Xác định nội dung và phương phap, phương tiên, hình thức củahoạt động

Bước 5: Lập kế hoạch cụ thể cho hoạt động trải nghiệm

Bước 6: Thiết kế chi tiết các hoạt động

Bước 7: Kiểm tra, điề̀u chỉnh và hoàn thiện chương trình hoạt động

Bước 8:Lưu trư kêt qua hoat đông vào hô sơ cua hoc sinh

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Xuât phát từ đăc điêm kiên thưc phần sinh thai hoc

Sinh học là một ngành khoa học thực nghiệm, kiến thức sinh học xuất pháttừ̀ đờ̀i sống sản xuất và được ứng dụng mạnh mẽ vào thực tiễn sản xuất Phầ̀nSinh thái học (Sinh học 12) theo chương trình cải cách được bổ sung rất nhiề̀ukiến thức mới và hiện đại Cấu trúc chương trình phầ̀n này được thể hiện từ̀ cấp

độ cá thể -> quầ̀n thể -> quầ̀n xã -> Hệ sinh thái -> Sinh quuyển, có rất nhiề̀ukiến thức liên quan đến thực tiễn Vì vậy, khi dạy- học phầ̀n này bằng HĐTNST

là phù hợp

2.2 Đối với giáo viên

Hầ̀u hết GV bộ môn Sinh học ở trườ̀ng THPT hiện nay và đặpc biệt là ởtrườ̀ng tôi đề̀u nhận thức rõ về̀ tầ̀m quan trọng của viêc thực hiện HĐ TNSTtrong quá trình dạy học Các GV đề̀u đồng tình với quan điểm giáo dục HS qua

HĐ TNST sẽ góp phầ̀n kích thích hứng thú học tập, tăng tinh thuyêt phuc trongquá trình dạy học, đồng thờ̀i gop phầ̀n đôi mơi phương phap day hoc, giảm phầ̀nlý́ thuyết, tính hàn lâm của kiến thức, tránh việc áp đặpt, rập khuôn cho học sinh.Thông qua HĐ TNST dễ gây tình cảm cho HS, giúp các em phát triển được cácnăng lực của bản thân

Tuy nhiên, dạy học chủ đề̀ bằng HĐ TNST còn rất mới, giáo viên chưa cókinh nghiệm Hơn nữa việc thiết kế các HĐ TNST rất công phu và mất nhiề̀uthờ̀i gian; việc quản lí học sinh cũng khá khó khăn Do đó, để tổ chức HĐTNSTcho học sinh cầ̀n phải có sự đồng ý́ của nhà trườ̀ng, sự phối hợp Đoàn trườ̀ng,giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, …

2.3 Đối với học sinh

Theo khảo sát, chúng tôi nhận thấy hầ̀u hết các em hoc sinh đề̀u rất hứngthú với các tiết dạy môn Sinh học bằng các phương pháp dạy học tích cực như:phương pháp đóng vai, sử dụng trò chơi, xây dựng dự án… và HĐ TNST Tuynhiên, các em cũng gặpp phải một số khó khăn trong quá trình nhận thức vì thực

tế các em học sinh chưa được làm quen với các hoạt động trải nghiệm ở các cấphọc đã qua nên còn lúng túng, rụt rè chưa thực sự mạnh dạn cho các hoạt động

cụ thể của bản thân

Tiểu kết chương 1

Trong chương 1, chúng tôi đã tập trung hệ thống hóa cơ sơ lý luân về dạyhọc bằng HĐ TNST ơ trường THPT Trên cơ sở đó, tiên hanh khao sat, nghiêncưu thưc trang về̀ nhận thức và thực tiễn của việc tổ chức dạy học bằng các HĐTNST, gắ́n bài học với thực tiễn ơ trường THPT Qua nghiên cứu lý́ luận vàthực tiễn, có thể khẳng định tổ chức dạy học bằng các HĐ TNST theo hướngvận dụng kiến thức liên bài học vào thực tiễn ơ trường THPT là cầ̀n thiết và giúphọc sinh phát triển được năng lực, phẩm chất của bản thân

CHƯƠNG II: QUÁ TRÌNH ĐIỀU TRA VÀ KHẢO SÁT THỰC

TIỄN 1 Về Giao viên

Chúng tôi tiến hành khao sat 20 GV cac trường trong huyên:

PHIẾU KHAO SAT GIÁO VIÊN ( phiêu sô 1)

Tình hình tổ chức cá́c hoạt động trải nghiệm sá́ng tạo ở trường phổ thông Để

thực hiện việc thiết kế các HĐTNST nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn

Sinh học ở trườ̀ng phổ thông Xin thầ̀y cô cho biết một số thông tinsau:

(Đánh dấu “x” vào ô trống)

Câu 1: Theo các thầ̀y(cô) hoạt động HĐTNST có vai trò như thế

nào? Quan trọng Thiết thực Mất thờ̀i gian Không cầ̀n thiết

Câu 2: Tính chất của bộ môn Sinh học là gì?

Tự nguyện, tích cực Tự nguyện, chủ động, có giáo viên hướng dẫ̃n.Bắ́t buộc, có giáo viên hướng dẫ̃n Tự giác, bắ́t buộc, có giáo viên hướngdẫ̃n

Câu 3: Trong quá trình giảng dạy tại trườ̀ng các HĐTNST có được diễn ra

thườ̀ng xuyên không?

Thườ̀ng xuyên, đúng kế hoạch Có tổ chức.không thườ̀ng kì

Có tổ chức, rất ít Không tổ chức

Câu 4: Các khối lớp thườ̀ng được tổ chức HĐTNST là những lớp

nào? Khối 10 + khối 11 - CTC Khối 12 - CTC

Khối 10 + khối 11- CT nâng cao Khối 12 - CT nâng cao

Câu 5: Những khó khăn mà thầ̀y(cô) gặpp phải khi tiến hành các HĐTNST?

Khâu thiết kế HĐTNST Khâu tiến hành, tổ chức quản lí

Khâu tổng kết Thờ̀i gian, sân bãi, tài liệu

Câu 6: Thầ̀y cô đánh giá như thế nào về̀ kết quả của việc thực hiện các

HĐTNST?

Nâng cao hiệu quả dạy, học Kết quả dạy học không cao

Không có thay đổi nhiề̀u Kết quả có phầ̀n thấp xuống

Thầ̀y(cô) vui lòng cho biết thông tin sau:

- Số năm công tác:Thầ̀y (cô) vui lòng tham gia vào việc thí điểm sử dụng các quy trình thiết kế HĐTNST áp dụng vào bộ môn Sinh học không?

Xin chân thành cảm ơn sự cộng tác của các Thầ̀y cô!

Đối tượng khao sat: GV ở trườ̀ng THPT ơ trong huyên

Kết quả khao sat giáo viên:

- Về̀ nhận thức của giáo viên về̀ HĐTNST: đa số GV cho ra ý́ kiếnHĐTNST là quan trọng và cầ̀n thiết chiếm 3/20 phiếu và rất thiết thực chiếm17/20 phiếu

- Về̀ tính chất của HĐTNST ở trườ̀ng PT: tất cả các GV thực hiệnHĐTNST đề̀u cho biết các HĐTNST mang tính chất bắ́t buộc và phải có GVhướng dẫ̃n chiếm 20/20 phiếu

- Về̀ tính thườ̀ng xuyên: các GV cho biết việc tổ chức thườ̀ng xuyên cácHĐTNST là rất khó thực hiện do rất nhiề̀u nguyên nhân khách quan, nên hầ̀unhư các HĐTNST nếu có tổ chức cũng mang tính chất đặpc biệt cho các ngàyphát động nâng cao thành tích dạy và học, chiếm 19/20 phiếu

- Về̀ các khối lớp: Đa số GV đề̀u cho rằng, các khối lớp tổ chức HĐTNST

là các lớp học chương trình chuẩn Bao gồm các khối lớp 10,11 chiếm 18/20phiếu Khối lớp 12 chiếm 3/20 phiếu do khối lớp 12 đang trong quá trình ônluyện chuẩn bị cho kì thi THPT Quôc gia vì vậy việc tổ chức sẽ ít và bị hạn chế

- Đánh giá của giáo viên về̀ kết quả của HĐTNST: đa số các GV trẻ đề̀ucho rằng hiệu quả của HĐTNST là rất lớn, nâng cao chất lượng dạy và học, khắ́csâu kiến thức cho HS, 19/20 phiếu đồng ý́ là HĐTNST nâng cao hiệu quả dạy vàhọc môn Sinh học

- Về̀ khó khăn: sau khi khảo sát thì khó khăn mà các GV gặpp phải là donhiề̀u lí do khác nhau như khó khăn về̀ mặpt thờ̀i gian, kinh phí, kỹ năng tổ chức,

…Lí do về̀ mặpt thờ̀i gian, sân bãi chiếm 7/20 phiếu, khó khăn về̀ mặpt kinh phí,khâu thiết kế tổ chức chiếm 13/20 phiếu

Qua trao đổi, lấy ý́ kiến khảo sát của GV va thưc tiên cua đơn vi cho thấy:HĐTNST ở trườ̀ng PT hiện nay chưa được quan tâm và chú ý́ nhiề̀u HĐTNSTchưa được nhìn nhận đúng giá trị, các HĐTNST dù được tổ chức nhưng hầ̀u như

ở quy mô cấp lớp, khối Với nhiề̀u lí do khác nhau, trong đó có lí do là chươngtrình chính khóa quá nặpng, vì vậy nhà trườ̀ng cũng như giáo viên không có thờ̀igian để tổ chức HĐTNST Bên cạnh đó, nhiề̀u GV gặpp phải không ít khó khăntrong quá trình thiết kế HĐTNST và phương pháp tổ chức HĐTNST.Cùng với

đó là các khó khăn mà các GV gặpp phải như thờ̀i gian tổ chức, các trang thiết bị,thiếu sự chủ động, tích cực của HS, sự quan tâm của lãnh đạo nhà trườ̀ng làmcho các HĐTNST không được tổ chức thườ̀ng xuyên, kết quả không cao

Như vậy, để việc tổ chức HĐTNST được diễn ra thườ̀ng xuyên, hiệu quảcầ̀n thay đổi nhận thức của lãnh đạo nhà trườ̀ng, GV về̀ vai trò củaHĐTNST.Đồng thờ̀i, các GV phổ thông cầ̀n được trang bị kiến thức, kỹ năngnhất định trong quá trình thiết kế các HĐTNST và phương pháp tổ chức cácHĐTNST

2 Về̀ Học sinh

2.1 Khao sat về tình hình tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo

ở trường phổ thông.

PHIẾU KHAO SAT HỌC SINH(phiêu sô 2)

Tình hình tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trườ̀ng phổ thông

Họ và tên HS: ……… Lớp: ………

Trườ̀ng: ……….Mong các em vui lòng trả lờ̀i các câu hỏi dưới đây:

Câu 1: Các em đã biết đến HĐ TNST trong dạy học Sinh học 12 - CTCchưa?

A Chưabiết B Đã biết C Biết nhưng chưa đượchọc

Câu 2:Thầ̀y cô có hay sử dụng HĐTNST trong dạy học Sinh học 12 -CTCkhông?

A Chưa bao giờ̀ B Ít khi C Bài nào cũng áp dụng Câu 3: Các em đã được học những bài nào trong chương trình Sinh học 12

thông qua HĐTNST?

………

Câu 4: Các em đã được học dưới hình thức nào của HĐ TNST?

A Hội thi/ cuộcthi B Tham quan, dã ngoại

C Hoạt động giaolưu D Hình thức khác

Câu 5: Khi các thầ̀y cô tổ chức HĐ TNST trong dạy học các em thấy cókhó khăn gì trong quá trình học không ?

A Có phải di chuyển nhiề̀u tronglớp

B Không thấy khó khăn gì

C Kiến thức phải đảm bảo tính khái quát và tổng hợp

D Mất nhiề̀u thờ̀i gian

Câu 6: Khi thầ̀y cô tổ chức HĐ TNST giúp cho em:

A Hứng thú với bài học và hoạt động nhiề̀u hơn .

B Bình thườ̀ng

C Nhàm chán

Câu 7: Sau khi tham gia HĐ TNST em thấy có khắ́c ghi được nội

dung kiến thức trọng tâm không?

A Khắ́c ghi được nội dung trọng tâm và nhớ lâu hơn

B Khó xác định nội dung trọng tâm và khó nhớ

Cảm ơn em đã hợp tác!

Kết quả khao sat học sinh

Tôi đã tiến hành thiết kế phiếu khao sat thực trạng sau đó gửi đến 100 HSlớp 12 của 3 trườ̀ng THPT trong huyên Qua xử lí số liệu phiếu điề̀u tra chúng tôi có rút ra một số kết luận như sau:

* Việc sử dụng HĐTNST trong dạy học SH 12 - CTC của thầ̀y cô giáo

Chưa bao giờ Ít khi Bài nào cũng áp dụng

32%

68%

Hình 1 Sử dụng HĐTNST trong dạ̣y họ̣c SH 12- CTC

Nhận xét: Việc các thầ̀y cô giáo sử dụng HĐ TNST trong dạy học SH CTC còn khá hạn chế, có đến 69% HS chưa bao giờ̀ được tham gia vào

12-HĐ TNST, số lượng còn lại được tham gia nhưng không thườ̀ng xuyên

*Các hình thức HĐ TNST mà HS đượ̣c tham gia

H i thi/ cu c thi ội thi/ cuộc thi ội thi/ cuộc thi Tham quan dã ngoại Diễn đàn Hình thức khác

Nhận xét: Kết quả tại hình 1.2, ta thấy: Hình thức HĐ TNST chủ yếu được

sử dụng trong dạy học SH 12 là Hội thi/ Cuộc thi ( 42%), tiếp đến là hình thứctham quan dã ngoại (20%) và các hình thức khác cũng được tổ chức như: sânkhấu hóa, hoạt động nhân đạo, sinh hoạt văn hóa văn nghệ…

2.2 Khao sat hưng thu cua hoc sinh hoc chu đề “Hê sinh thai” băng hinh thưc trai nghiêm sang tao:

Tôi đã tiến hành một cuộc khảo sát nhỏ trên 40 học sinh của lớp 12A2 ởđơn vị về̀ vấn đề̀ trên bằng hai phiếu khảo sát như sau:

PHIẾU ĐIỀU TRA NHU CẦ̀U CỦA HỌC SINH( phiêu sô

Thích:

Bình thườ̀ng:

Không thích:

2 Em quan tâm (hoặc có hứng thú) đến nội dung nào?

1 Khái niệm, câu truc, cac dang hê sinh thai

2.Trao đổi vật chất trong hệ sinh thái

3 Chu trình sinh địa hóa và sinh quyển

4 Dòng năng lượng trong HST và hiệu suất sinh thái

3 Em muốn thực hiện nhiệm vụ học tập nào trong dự án?

Lên kế hoạch hoạt động cho nhóm, thiết kế chương trình

Dẫ̃n chương trình, tổ chức trò chơi

Viết kịch bản báo cáo, lờ̀i dẫ̃n, kịch bản tiểu phẩm

Tìm kiếm thông tin trên mạng, sách báo

Điề̀u tra thực tế ở địa phương

Thiết kế power point

Đa sô cac em rât hao hưng điền thông tin vao phiêu khao sat, kết quả cụthể như sau:

Hinh 3.Hưng thú của học sinh vơi học chủ đề.

Nôi dung 2: Co 30 (75%) em quan tâm đên tât ca cac nôi dung khao sat 8(20%) em chi quan tâm đên khái niệm, câu truc, cac dang hê sinh thai 2 (5%)không quan tâm đên nôi dung nao ca

Quan tâm đến tất cả các n i dung khảo sát ội thi/ cuộc thi Chỉ quan tâm đến kh i niệm, cấu trúc, các dạng hê sinh thái á́i niệm, cấu trúc, các dạng hê sinh thái Không quan tâm đến n i dung nào cả ội thi/ cuộc thi

5%

20%

75%

Hinh 4 Hưng thú của học sinh vơi học từng phần của chủ đề

Nôi dung 3: Co 2 (5%) em không muôn thưc hiên nhiêm vu nao cua dư

an 28 (70%) muôn thưc hiên nhiêm vu điều tra thưc tê ơ đia phương Con laimuôn thưc hiên từ hai nhiêm vu trơ lên( 25%)

Không muốn thực hiên nhiêm vụ nào của dự án Muốn thực hiên nhiêm vụ điều tra thực tế ở địa phương Muốn thực hiên từ hai nhiêm vụ trở lên

5%

25%

70%

Hinh 5 Hưng thú của học sinh vơi nhiệm vu học tập của chủ đề

Qua đo cho thây đa sô hoc sinh rât hưng thu vơi tô chưc hoat đông hoc chu đề “ Hê sinh thai, sinh quyên” băng trai nghiêm sang tao thưc tiên

Tiểu kết chương 2

Trong chương 2, sau khi đa tiên hanh khao sat giao viên va hoc sinh băng phiếu khảo sát chúng tôi nhận thấy rõ vấn đề̀ bức thiết hiện nay trong dạy học là

cầ̀n phải có giải pháp đổi mới hình thức tổ chức dạy học nhằm đáp ứng xu thế phát triển, nhu cầ̀u đòi hỏi của xã hội hiện nay.

CHƯƠNG III: TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ HÊ SINH THAI

I Nôi dung chu đề

1 Phạm vi chủ đề̀

Chủ đề̀ bao gồm 5 bài trong chương III, phầ̀n bay: Sinh thai hoc, thuộcchương trình Sinh học 12 ban cơ bản

Bài 42: Hê sinh thai

Bài 43: Trao đôi vât chât trong hê sinh thai

Bai 44: Chu trinh sinh đia hoa va sinh quyên

Bài 45: Dong năng lương trong hê sinh thai va hiêu suât sinh thai

Bài 46: Thưc hanh: Quan li va sư dung bền vưng tai nguyên thiên nhiên

2 Kiến thức của chủ đề̀

2.1 Hê sinh thai

2.1.1 Khai niêm hê sinh thai

- Hệ sinh thái la môt hê thông ôn đinh, bao gồm quầ̀n xã sinh vật và sinhcảnh của quầ̀n xã, trong đo các sinh vật tác động qua lai vơi nhau và với cácthanh phần cua sinh canh tạo nên cac chu trinh sinh đia hoa Nhờ đo, hê sinh thai

la môt hê thông sinh hoc hoan chinh va tương đôi ôn đinh

- Co cac kiêu hê sinh thai chu yêu: Hê sinh thai tư nhiên ( trên can, dươi nươc), va hê sinh thai nhân tao( trên can, dươi nươc)

2.1.2 Cac thanh phần câu truc cua hê sinh thai

Môt hê sinh thai gôm hai thanh phần:

a Thanh phần hưu sinh ( quần xã sinh vât)

Quần xa sinh vât bao gôm cac nhom:

- Nhóm sinh vật sản xuất: Là nhưng sinh vật có khả năng quang hơp va hoa

tổng hợp, tao nên nguôn thưc ăn tư nuôi minh va nuôi sinh vât di dưỡng

- Nhóm sinh vật tiêu thụ: Gồm đông vât ăn thưc vât, đông vât ăn thit.

- Nhóm sinh vật phân giải: La nhưng loai sinh vât sông dưa vao sư phân giai

cac chât hưu cơ co sẵn thanh cac chât vô cơ đê tra lai môi trường Gôm co vi khuânhoai sinh, nắm va môt sô loai đông vât không xương sông ăn mun hưu cơ

b Thanh phần vô cơ sinh ( sinh canh):

- Các yếu tố khí hậu: Nhiêt đô, độ ẩm, ánh sáng, gió, lượng mưa,…

- Cac chât hưu cơ: Prôtêin, cacbohiđrat, lipit,…

- Cac chât vô cơ: Nươc, ôxi, …

3. Cac kiêu hê sinh thai chu yêu trên Trai Đât

a Hệ sinh thái tư nhiên

- Hệ sinh thái trên cạn: Rừ̀ng nhiệt đới; rừ̀ng lá rộng ôn đới; rừ̀ng thông

phương Bắ́c; thảo nguyên, sa van đồng cỏ;sa mạc, hoang mạc; đồng rêu hàn đới

- Cá́c HST dưới nước:

+ Các HST nước mặpn: Ven bờ̀ (rừ̀ng ngập mặpn, cỏ biển, rạn san hô ), ngoài khơi

+ Các HST nước ngọt: HST nước đứng (ao, hồ, ), HST nước chảy (sông,suối)

b.Hệ̣ sinh thá́i nhân tạ̣o: đồng ruộng, hồ nước, rừ̀ng trồng, thành phố,

- Hệ sinh thái nhân tạo đóng góp vai trò hết sức quan trọng trong cuộc sống của con ngườ̀i vì vậy con ngườ̀i phải biết sử dụng và cải tạo 1 cách hợp lí

- Để nâng cao hiệu quả sử dụng, các HST nhân tạo thườ̀ng được bổ sung nguồn vật chất và năng lượng và thực hiện các biện pháp cải tạo HST

4 Đăc điêm cua cac hê sinh thai cua khu vưc phí́a nam Nông Cống (đô

đa dang thanh phần loai, kiêu hê sinh thai).

a Hê sinh thai tư nhiên

- Đôi cây bui, hê sinh thai HST nước đứng (hồ, ), HST nước chảy (suối)

- Đặc điêm:

+ Thanh phần loai sinh vât it ( nhât la đông)

+ Khai thac bừa bai ( chặt cây, khai thac vât liêu xây dưng ), không co kê hoach bao vê đê môt sô hê sinh thai đôi troc bi suy thoai ( xoi mon)

b Hê sinh thai nhân tao

- Đông lua, thi tư, lang, vườn

- Đăc điêm:

+ Cac loai sinh vât chăn nuôi trông trot it ( ga, vit, cam, bươi )

+ Đa ưng dung quy luât sinh thai trong san xuât như mô hinh V.A.C.R

+ Môt sô hê sinh thai đôi cây bui đươc người dân cac xa như Yên Mỹ, Công chính, sư dung tao hê sinh thai vườn hay trông cây gô

+ Chưa xây dưng theo kiêu hê sinh thai nông nghiêp bền vưng như vân chu

sư dung thuôc hoa hoc đê trừ sâu bênh cho cây trông

2.2 Trao đôi vât chât trong hê sinh thai

2.2.1 Trao đôi vât chât trong quần xã

a Chuôi thưc ăn:

- La môt day cac loai sinh vât co môi quan hê vơi nhau về mặt dinh dưỡng,trong đo loai nay ăn loai khac phia trươc va la thưc ăn cua loai tiêp theo phiasau.

- Co 2 loai chuôi thưc ăn:

+ Chuôi thưc ăn bắt đầu băng sinh vât tư

dưỡng Vi du: Co -> Châu châu -> Êch -> Rắn

+ Chuôi thưc ăn bắt đầu băng sinh vât ăn mun ba hưu cơ

Vi du: Giun đât ( ăn mun) -> Ga -> Cao

b Lươi thưc ăn

- La tâp hơp cac chuôi thưc ăn trong hê sinh thai, co nhưng mắt xich chung

- Lươi thưc ăn cang phưc tap thi tinh ôn đinh cua quần xa cang cao

c Bâc dinh dưỡng:

Bâc dinh dưỡng la nhưng loai cung mưc năng lương va sư dung thưc ăncung mưc năng lương trong lươi thưc ăn ( hoặc chuôi thưc ăn) Co nhiều bâc dinh dưỡng:

- Bâc dinh dưỡng câp 1: sinh vât san xuât

- Bâc dinh dưỡng câp 2 ( sinh vât tiêu thu bâc 1): Đông vât ăn sinh vât sanxuât

- Bâc dinh dưỡng câp 3 (sinh vât tiêu thu bâc 2): Đông vât ăn thit (ăn sinh tiêu thu bâc 1)

d Ưng dung quan hê dinh dưỡng giưa cac loai trong hê sinh thai vao nông nghiêp

- Sư dung san phâm sơ câp (san phâm trông trot) tao san phâm thư câp (san phâm chăn nuôi)

- Sư dung hiên tương không chê sinh hoc đê phong trừ sâu, bênh

- Sự ký́ sinh và ăn thịt : là biểu hiện của quan hệ tiêu cực giữa các vật sống.Lợi dụng tính chất này -> đấu tranh sinh học giữa vật chủ và vật ký́ sinh giúp cả

2 tồn tại Như vậy khi đưa vật lạ vào, hê sinh thai nông nghiêp xảy ra 2 khảnăng : hoặpc phát triển mạnh hoặpc bị phá hoại Ở những loài mới, chưa có lịch sửđấu tranh gây hại

2.2.2 Trao đôi chât giưa quần xã vơi môi trương

a Chu trinh tuần hoan vât chât ( chu trinh sinh đia hoa)

- La chu trinh trao đôi vât chât trong tư nhiên Môt chu trinh sinh đia hoagôm co cac thanh phần: Tông hơp cac chât, tuần hoan chât trong tư nhiên, phângiai va lắng đong môt phần vât chât ( trong đât, nươc…)

- Chu trinh sinh đia hoa cua nươc, cac bon, nitơ( SGK)

- Trong môi hê sinh thai, chât dinh dưỡng trong môi trường đươc đi vao sinhvât san xuât -> vao sinh vât tiêu thu - > sinh vât phân giai va trơ lai môi trườngđươc goi la chu trinh sinh đia hoa Gôm co chu trinh cua chât khi ( nguôn dư trư

co trong khi quyên) va chu trinh chât lắng đong ( nguôn dư trư ơ trong vo traiđât)

b Dong năng lượng trong hê sinh thai

- Năng lương cua hê sinh thai chu yêu đươc lây từ năng lương anh sang mặttrời Năng lương từ anh sang mặt trời đi vao quần xa ơ mặt xich đầu tiên la sinhvât san xuât -> sinh vât tiêu thu cac câp -> sinh vât phân giai -> tra lai môitrường ( năng lương con đươc tra lai môi trường qua cac hoat đông hô hâp cuamôi sinh vât).Trong qua trinh đo năng lương giam dần qua cac bâc dinh dưỡng

- Qua môi bâc dinh dưỡng, năng lương bi thât thoat khoang 90% ( do sinhvât hô hâp, do bai tiêt, do hiêu suât tiêu hoa), chi khoang 10% năng lương đươctruyền lên bâc dinh dưỡng cao hơn

- Hiêu suât sinh thai la ti lê phần trăm chuyên hoa năng lương giưa cac bâcdinh dưỡng Trong tư nhiên, hiêu suât sinh thai cua môi bâc dinh dưỡng thườngchi khoang 10%

- San lương sinh vât sơ câp đươc cac sinh vât san xuât ( cây xanh, tao, môt

sô vi sinh vât tư dưỡng) tao nên trong qua trinh quang hơp va hoa tông hơp Sanlương sơ câp thưc tê = San lương sơ câp thô – san lương mât đi do hô hâp

- San lương sinh vât thư câp đươc hinh thanh bơi cac sinh vât di dưỡng, chu yêu la đông vât

2.2.3 Thap sinh thai

a Khai niêm: Bao gôm nhiều hinh chư nhât xêp chông lên nhau, cac hinh

chư nhât co chiều cao băng nhau, con chiều dai biêu thi đô lơn cua môi bâc dinhdưỡng Thap sinh thai cho biêt mưc đô dinh dưỡng ơ từng bâc va toan bô quầnxa

b Cac loai thap sinh thai: Co 3 loai thap sinh thai:

- Thap sô lương xây dưng dưa trên sô lương ca thê sinh vât ơ môi bâc dinhdưỡng (dễ xây dựng song ít có giá trị vì kích thước cá thể cũng như chất sốngcấu tạo nên các loài của các bậc dinh dưỡ̃ng khác nhau, không đồng nhất, nênviệc so sánh không chính xác)

- Thap sinh khôi xây dưng dưa trên khôi lương tông sô cua tât ca cac sinhvât trên môt đơn vi diên tich hay thê tich ơ môi bâc dinh dưỡng (có giá trị caohơn tháp sổ lượng Do mỗi bậc dinh dưỡ̃ng đề̀u được biểu thị bằng số lượng chấtsống, nên phầ̀n nào có thể so sánh được các bậc dinh dưỡ̃ng với nhau Tuy

nhiên, tháp sinh khối cũng có nhiề̀u nhược điểm: Thành phầ̀n hoá học và giá trịnăng lượng của chất sống trong các bậc dinh dưỡ̃ng là khác nhau, thờ̀i gian tíchluỹ sinh khối ở mỗi bậc dinh dưỡ̃ng).

- Thap năng lương xây dưng dưa trên sô năng lương đươc tich luy trên môtđơn vi diên tich hay thê tich trong môt đơn vi thời gian ơ môi bâc dinh dưỡng (làloại tháp hoàn thiện nhất Tuy nhiên, xây dựng tháp năng lượng khá phức tạp.đòihỏi nhiề̀u công sức, thờ̀i gian)

c Hiêu suât sinh thai: La ti lê phần trăm chuyên hoa năng lương giưa cac

bâc dinh dưỡng trong hê sinh thai

2.3 Sinh quyên - quan lí, sử dung bền vưng tai nguyên thiên nhiên.

2.3.1 Khai niêm về sinh quyên: Gôm toan bô sinh vât va môi trường vô

sinh trên Trai Đât hoat đông như môt hê sinh thai lơn nhât Sinh quyên gômnhiều khu hê sinh hoc

2.3.2 Khu sinh hoc ( biôm): La cac hê sinh thai cưc lơn đặc trưng cho đặc

điêm đia li, khi hâu va sinh vât cua vung đo

a Cac khu hê sinh hoc trên can:

- Vung Bắc cưc co: Đông rêu han đơi

- Vung cân Bắc cưc co: Rừng la kim phương Bắc

- Vung ôn đơi co: Rừng rung la ôn đơi, Thao nguyên, rừng Đia Trung Hai

- Vung nhiêt đơi co: Rừng mưa nhiêt đơi, Savan, Hoang mac va sa mac

b Cac khu sinh hoc dươi nươc: Bao gôm cac khu sinh hoc nươc ngot, khu

sinh hoc nươc mặn…

2.3.3 Tai nguyên thiên nhiên: là những của cải vật chất có sẵ̃n trong tự

nhiên mà con ngườ̀i có thể khai thác, chế biến, sử dụng, phục vụ cuộc sống củacon ngườ̀i (rừ̀ng cây, các động vật, thực vật quý́ hiếm, các mỏ khoáng sản, cácnguồn nước, dầ̀u, khí )

a Cac dang tai nguyên:

- Tai nguyên không tai sinh ( nhiên liêu hoa thach, kim loai, phi kim)

- Tai nguyên tai sinh ( không khi, đât, nươc sach, sinh vât)

- Tai nguyên năng lương vinh cưu ( năng lương mặt trời, năng lương gio, năng lương song, năng lương thuỷ triều)

Tai nguyên thiên nhiên rât đa dang, tuy nhiên con người đa va đang khaithac bừa bai-> giam đa dang sinh hoc va suy thoai nguôn tai nguyên, đặc biêt tainguyên co kha năng phuc hôi, gây ô nhiêm môi trường sông

b Khắc phuc suy thoai môi trương va sử dung bền vưng tai nguyên thiên nhiên:

- Sư dung bền vưng tai nguyên thiên nhiên la hinh thưc sư dung vừa thoaman nhu cầu hiên tai cua con người đê phat triên xa hôi, vừa đam bao duy tri lâudai cac tai nguyên cho thê hê mai sau.

- Cac giai phap:

+ Sư dung bền vưng tai nguyên đât, tai nguyên nươc, tai nguyên rừng, tai nguyên biên…

+ Duy tri đa dang sinh hoc…

+ Giao duc về môi trường

II Mục tiêu cua chu đề

Sau khi thực hiện HĐTNST thưc tê, học sinh phải đạt các mục tiêu sau:

1 Về kiến thức

- Nêu được khái niệm hê sinh thai

- Nêu đươc cac thanh phần câu truc cua hê sinh thai, cac kiêu hê sinh thai ( tư nhiên va nhân tao)

- Nêu đươc môi quan hê dinh dưỡng: Chuỗi (xich), lươi thưc ăn, bâc dinh dưỡng

- Trinh bay đươc cac thap sinh thai, ưu nhươc điêm cua môi dang thap, hiêu suât sinh thai

- Trình bày đươc khai niêm chu trinh tuần hoan vât chât va chu trinh sinh điahoa: nươc, cac bon, nitơ

- Giải thích được sự biên đôi dong năng lương trong hê sinh thai

- Trình bày được khai niêm sinh quyên va cac khu sinh hoc chinh trên Trai Đât ( trên can va dươi nươc)

- Trinh bay đươc cơ sơ sinh thai hoc cua viêc khai thac tai nguyên va bao vêthiên nhiên: Cac dang tai nguyên va sư khai thac cua con người; tac đông cuaviêc khai thac tai nguyên lên sinh quyên; quan li tai nguyên cho phat triên bềnvưng, nhưng biên phap cu thê bao vê sư đa dang sinh hoc, giao duc bao vê môitrường

2 Về kỹ năng

Rèn luyện các kĩ năng sau:

- Biêt lâp sơ đô về chuôi va lươi thưc ăn

- Biêt điều tra thưc tiên đê khai quat nên nhưng kiên thưc sinh thai, về bao

vê môi trường va sư dung tai nguyên không hơp li ơ đia phương

- Đề xuât môt vai giai phap bao vê môi trường ơ đia phương

- Kĩ năng học tập:hợp tác, giao tiếp

- Kĩ năng tư duy, kĩ năng giải quyết vấn đề̀

- Kĩ năng khoa học: quan sát; định nghĩa; phân loại

3 Thá́i độ:

- Nâng cao ý́ thức bảo vệ các loài trong tự nhiên

- Nâng cao ý́ thức khai thác hợp lí nguồn tài nguyên thiên nhiên và khắ́c phục những biến đổi bất lợi của môi trườ̀ng

- Sống yêu thương: yêu con ngườ̀i, yêu thiên nhiên

- Sống tự chủ: Tự lập được kế hoạch cho bản thân thông qua lập kế hoạch vàthực hiện kế hoạch nhóm

- Sống trách nhiệm: Có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội

- Tôn trọng, tin tưởng, ủng hộ những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước nói chung và chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trườ̀ng nói riêng

- Ủng hộ những hoạt động góp phầ̀n giải quyết một số vấn đề̀ cấp thiết của nhân loại hiện nay do nhà trườ̀ng và địa phương tổ chức

- Phản đối và sẵ̃n sàng đấu tranh với các hành vi gây hại cho tài nguyên, môitrườ̀ng

III. Các phương pháp sử̉ dụng giảng dạy

- Phương pháp thảo luận nhóm

- Phương pháp hoạt động trải nghiệm sáng tạo

- Phương pháp đóng vai

- Phương pháp dạy học khám phá

- Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề̀,…

IV.Cácnănglực chí́nh hướng tới

1 Các năng lực chung

- Năng lực tự học

Năng lực này được hình thành thông qua việc xác định mục tiêu học tập vàlập kế hoạch nhóm; thực hiện các nhiệm vụ cá nhân và nhiệm vụ của nhóm Mỗihoạt động học tập được chuyển giao cho học sinh, bản thân cá nhân phải thựchiện độc lập một cách nỗ lực và hợp tác thực hiện để hoàn thành cùng với cácthành viên khác trong nhóm Qua đó hình thành và nâng cao năng lực này cho

cá nhân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ học tâp

Bản thân học sinh phải biết đánh giá, biết điề̀u chỉnh việc học thông qua cácnhiệm vụ

- Năng lực giải quyết vấn đề̀

+ Diễn biến các sinh vật trong quầ̀n xã và hệ sinh thái

+ Ứng dụng về̀ tầ̀m quan trọng của nghiên cứu hệ sinh thái để khắ́c phục những biến đổi bất lợi của môi trườ̀ng

- Năng lực tư duy sang tao

Học sinh đặt ra đươc nhiều câu hoi về chu đề hoc tập:

QXSV và sinh cảnh có mối quan hệ với nhau như thế nào?

Một giọt nước lấy từ̀ ao hồ có thể được coi là 1 hệ sinh thái không?

Vườ̀n trườ̀ng có phải là 1 hệ sinh thái không?Tại sao?

Nguyên nhân gây hiệu ứng nhà kính?

Các biện pháp bảo vệ nguồn nước trên Trái Đất?…

- Năng lực tự quản lý́

+ Quan li ban thân:

Đánh giá được thờ̀i gian và phương tiện để thực hiện các nhiệm vụ học tập:như sưu tầ̀m tranh ảnh và tai liêu về hê sinh thai, cac hoat đông sư dung tainguyên thiên nhiên chưa hơp li ơ đia phương…

Xac đinh đung quyền va nghia vu hoc tâp chu đề: Tim hiêu kiên thưc về hêsinh thai, ưng dung vao bao vê môi trường sông ơ đia phương

+ Quan li nhom: Lắng nghe ý́ kiến của bạn va phan hôi tich cưc, tao hưng khơi trong học tập của nhóm

- Năng lực giao tiếp

Xac đinh đung cac hinh thưc giao tiêp: Ngôn ngư noi, viết: HS nêu cac kiêu

hê sinh thai, và đọc các kiến thức trong chủ đề̀ Viêt các nội dung theo dạngbảng hoặpc bản đồ tư duy đê khai quat nôi dung cua chu đề

- Năng lực hợ̣p tác:Lam viêc nhóm cung nhau khai thác nội dung kiến thức

trong bài

- Năng lực sử̉ dụng CNTT và truyề̀n thông: Để sưu tầ̀m các ví dụ, tìm

hiểu cac thông tin về chu đề trên mạng internet,…

- Năng lực tí́nh toán:Co thê vân dung tinh hiêu suât sinh thai

2 Các năng lực chuyên biệt (đặc thù của bộ môn Sinh học):

- Quan sát: Quan sat cac môi quan hê trong hê sinh thai …

- Phân loại hay sắ́p xếp theo nhóm: Cac kiêu hê sinh thai

- Sơ đô hoa: Biết sơ đồ hóa về̀ mối quan hệ giữa các loài trong quầ̀n xã và trong HST

- Tính toán: Tinh hiêu suât sinh thai…

- Xử lí và trình bày các số liệu: Vẽ bản đồ tư duy về̀ toàn chủ đề̀

-Thực đia: Quan sát thực tế tại khu rừng, trang trai ơ địa phương…

V Ý tưởng để thực hiện dạy - học chủ đề̀:“Hê sinh thai”thông qua HĐTNST tại trang trại, đồng ruộng, nước, … tại Xã̃ Yên Mỹ va môt sô vung lân cân - Huyện Nông Cống - Tỉnh Thanh Hóa

Khi tiến hành hoạt động dạy học TNST tại trang trại, đồng ruộng, nước, …tại Xã Yên Mỹ va môt sô vung lân cân - Huyện Nông Cống - Tỉnh Thanh Hóa,học sinh được tự tìm hiểu, tự khám phá dưới sự định hướng của giáo viên Điề̀unày tác động tới tình cảm, bồi dưỡ̃ng những phẩm chất, phát huy những năng lựccho học sinh Từ̀ đó thôi thúc chính trong lòng các em và biến những tình cảm

đó thành những hành động cụ thể Khi học sinh giải quyết đuợc vấn đề̀ này cũngchính là giáo viên đã thực hiện tốt mục tiêu của chủ đề̀

Để tiến hành dạy – học chủ đề̀: “Hệ sinh thái”thông qua HĐTNST tôi đã

thực hiện bôn bước( gồm 5 tiết theo PPCT):

Bước1( tranh thu tiêt sinh hoat lơp): Khao sat nhu cầu, sơ thich đê phân

nhom, giao nhiêm vu

Bước 2 (2 tiết) : Học sinh TNST tại trang trại, đồng ruộng, nước, … tại Xã

Yên Mỹ va môt sô vung lân cân - Huyện Nông Cống - Tỉnh Thanh Hóa Các emlàm việc nhóm, tìm và xử lí thông tin, giải quyết vấn đề̀ theo định hướng củagiáo viên

Bước 3 ( 1 tiêt): Họp nhóm thảo luận xử lí những thông tin thu thập được Bước4 (2 tiết): Học sinh báo cáo kết quả làm việc của nhóm tại lớp từ̀ đó

học sinh tự rút ra được nội dung bài học, đồng thờ̀i giáo viên phát hiện và bồidưỡ̃ng những phẩm chất, năng lực cho học sinh

VI Định hướng sản phẩm của học sinh

- Sản phẩm báo cáo kết quả thực đia

- Bài báo cáo thuyết trình của học sinh

- Phầ̀n mề̀m Microsoft Office x x

Tư liệu in khoa môt sô môn như đia li, giao duc X

công dân … co nôi dung liên quan đênchu đề

- Video, hình ảnh các hê sinh thai, x x

Đồ dùng - Các phiếu định hướng học tập

- Trang phục, đạo cụ biểu diễn tiểu

Nguồn www.monre.gov.vn: Bộ tài nguyên và

internet môi trườ̀nghttp://www.google.com.vn x x

VIII Tiến trình tổ chức dạy học:

1 Nội dung nhiệ̣m vụ, mục tiêu và sản phẩ̉m cầ̀n đạ̣t củ̉a cá́c nhóm

1 Khái niệm hê sinh - Phân tich được cac thanh 1 Bài Wordthai phần câu truc cua hê sinh thai 2 Bài báo

2 Cac thanh phần câu - Trình bày được khai niêm hê cáo

3 Cac kiêu hê sinh thai - Trinh bay đươc cac kiêu hê 3 Hình ảnhchu yêu trên Trai Đât sinh thai về̀ 1 số hêNhom 4 Đặc điêm cua cac hê - Phân tich đươc đặc điêm cua sinh thai ở

1 sinh thai cua khu vưc hồ cac hê sinh thai cua khu vưc địa phương,

Yên Mỹ (thành phầ̀n hồ Yên Mỹ, Công chính( đô trên Trailoài, đô đa dang thanh đa dang thanh phần loai, kiêu Đât

phần loai, kiêu hê sinh hê sinh thai) 4 Xây dưng

hoi đê đanhgia

Nhóm Trao đôi vât chât trong - Biêt cach xac đinh cac loai 1 Bài Word

2 quần xa: sinh vât trong quần xa, môi 2 Bài báo

1 Chuôi thưc ăn quan hê dinh dưỡng giưa cac cáo

2 Lươi thưc ăn loai từ đo nêu đươc khai niêm powerpoint

3 Bâc dinh dưỡng chuôi, lươi thưc ăn, bâc dinh 3 Hình ảnh

dinh dưỡng giưa cac loai - Giai thich đươc cơ sơ sinh chuôi, lươitrong hê sinh thai vao thai hoc cua mô hinh VAC thưc ăn tưnông nghiêp - Giai thich đươc cơ sơ cua nhiên, trong

mưc đô ôn đinh cua quần xa trang trai.sinh vât vơi đô đa dang loai 4 Xây dưng

- Nêu đươc ưng dung quan hê hê thông câudinh dưỡng giưa cac loai trong hoi đê đanh

hê sinh thai vao nông nghiêp gia

1 Trao đôi chât giưa - Phân tich đươc sư tuần hoan 1 Bài Wordquần xa vơi môi trường: vât chât, dong biên đôi năng 2 Bài báo

- Chu trinh tuần hoan lương ơ thưc tiên cáo

vât chât - Giai thich đươc tai sao chuôi powerpointNhóm - Dong năng lương trong thưc ăn ơ trên can thường chi 3 Tô chưc

hê sinh thai co 5,6 bâc dinh dưỡng tro chơi

3 2 Thap sinh thai: - Nêu đươc khai niêm thap 4 Xây dưng

- Khai niêm về thap sinh sinh thai, phân tich đươc ưu hê thông câuthai nhươc điêm cua môi loai thap hoi đê đanh

- Cac loai thap sinh thai - Nêu đươc khai niêm va cach gia

- Hiêu suât sinh thai tinh hiêu suât sinh thai

Nhóm 1 Sinh quyên: - Trinh bay đươc khai niêm 1 Bài Word

4 - Khai niêm về sinh sinh quyên, khu sinh hoc 2 Bài báo

- Khu sinh hoc trên can, dươi nươc powerpoint

2 Quan li va sư dung tai - Trình bày được các nguồn tài 3 Kịch bảnnguyên thiên nhiên: nguyên thiên nhiên ở địa tiểu phẩm

- Các dạng tài nguyên phương, các hình thức sử dụng 4 Xây dưngthiên nhiên gây ô nhiễm môi trườ̀ng Từ̀ hê thông câu

- Các hình thức sử dụng đó đề̀ xuất kế hoạch khai thác hoi đê đanhgây ô nhiễm môi trườ̀ng và sử dụng hợp lý́ bền vưng gia

- Khắ́c phục suy thoái và tài nguyên thiên nhiên

sử dụng bề̀n vững tài - Biết được ảnh hưởng của

nguyên thiên nhiên môi trườ̀ng biến đổi đến đờ̀i

sống, sản xuất ở địa phương.

Đề̀ xuất các biện pháp khắ́cphục biến đổi môi trườ̀ng

- Nêu được các chính sách tài nguyên môi trườ̀ng

2 Hoạ̣t động họ̣c tậ̣p

HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

Hoạt động 1: Khởi động

1 Mục tiêu:

- Xây dựng được các nội dung cầ̀n tìm hiểu

- Thành lập được các nhóm theo sở thích

- Phổ biến nhiệm vụ cho các nhóm

- Rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm

2 Thời gian: Cuối tuầ̀n 1 (Sử dụng tiết sinh hoạt của các lớp)

- Bước 1: Phát phiếu thăm dò sở thích nhóm - Học sinh điề̀n phiếu(Phiêu khao sat nhu cầu hoc sinh) GV phát trước khao sat nhu cầu hoc sinh

3 ngày để học sinh nghiên cứu và điề̀n ( phiêu sô 3)

- Bước 2: Công bố kết quả sắ́p xếp nhóm theo sở - Các nhóm bàn bạc bầ̀u

- Bước 3: GV giao nhiệm vụ cho từ̀ng nhóm, - Nhận nhiệm vụ

hướng dẫ̃n lập kế hoạch nhóm (phụ lục III) - Nghiên cứu phiếu học

- Bước 4: Phát phiếu học tập định hướng (Phụ lục tập định hướng

IV) và gợi ý́ cho học sinh một số nguồn tài liệu có - Lắ́ng nghe, ghi chép,thể tham khảo giúp hoàn thành nhiệm vụ hỏi GV những nội dung

- Rèn luyện được kĩ năng làm việc nhóm

- Góp phầ̀n hình thành kĩ năng thu thập thông tin, phỏng vấn, điề̀u tra thực tế,

kĩ năng viết báo cáo và trình bày vấn đề̀

2 Thời gian: Tuầ̀n 2,3

GV giúp đỡ̃, định hướng cho học sinh và các - Các nhóm học sinh phânnhóm trong quá trình làm việc công nhiệm vụ, xây dựng

Môt sô câu hoi gơi ý đê hoc sinh kham pha trong kế hoạch sinh hoạt nhóm

1 Co nhưng loai sinh vât nao trong quần xa sinh - Viết nhật kí và biên bảnvât? Cac nhân tô vô sinh trong không gian quần làm việc nhóm

xa? Vai tro cua cac loai sinh vât, cac nhân tô vô - Viết báo cáo, sắ́p xếpsinh trong hê sinh thai?( quan sat, phong vân các nội dung tìm hiểu

2 Đặc điêm về phương thưc dinh dưỡng cua cac kịch bản để tổ chức trò loaisinh vât trong hê sinh thai ntn? ( quan sat, chơi cho các bạn của

3 So sanh hê sinh thai tư nhiên vơi hê sinh thai - Chuẩn bị tổ chức báo nhântao về thanh phần câu tao, đô đa dang về cáo kết quả làm việc thanh phần loai,tinh ôn đinh, thưc ăn cho sinh vât thông qua tổ chức trò trong hê, nguôn nănglương cung câp cho hê sinh chơi, thảo luận, thuyết

4 Nhưng dẫn chưng đê giai thich tai sao chuôi dung, tổ chức, cơ sở vậtthưc ăn thường cơ 5,6 bâc?( chât thai cua cac loai chất, thiết bị

sinh vât…)

5 Đặc điêm môi trường ơ vung hồ Yên Mỹ?

(quan sat, phong vân người dân…)

Hoạt động 3: Bao cao kêt qua hoat đông

- Hình thành được kĩ năng: lắ́ng nghe, thảo luận, nêu vấn đề̀…

- Góp phầ̀n rèn luyện các kĩ năng bộ môn

- Bồi dưỡ̃ng tình yêu, trách nhiệm bảo vệ môi trườ̀ng

2. Thời gian: Tuầ̀n 5,6.

3 Thành phầ̀n tham dự

- Ban giám hiệu và tổ trưởng chuyên môn

- Giáo viên môn Sinh học

4 Nhiệm vụ của học sinh

- Báo cáo các nội dung chủ đề̀ theo sự phân công

- Thảo luận và chuẩn bị các câu hỏi cho các nhóm khác