3 2.2 Thực trạng dạy học trực tuyến ở trường THPT Thạch Thành 2, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh dịch bệnh covid19 2 2.3 Một số kinh nghiệm quản lý nhằm nâng cao hiệu qu
Trang 12.1 Cơ sở lý luận về quản lý hình thức dạy học trực tuyến ở các
trường THPT
3
2.2 Thực trạng dạy học trực tuyến ở trường THPT Thạch Thành
2, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh dịch
bệnh covid19
2
2.3 Một số kinh nghiệm quản lý nhằm nâng cao hiệu quả hình
thức tổ chức dạy học trực tuyến ở trường THPT Thạch Thành
2, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh dịch
2.3.3 Quản lý việc thiết kế bài giảng trực tuyến đa dạng, đảm bảo
chất lượng chuyên môn, phù hợp với chương trình giáo dục
nhà trường
12
2.3.4 Quản lý các hoạt động dạy-học hiệu quả, chất lượng 14
2.3.5 Quản lý việc phối hợp với phụ huynh học sinh trong tổ chức
dạy học trực tuyến
15
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo
dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
17
Trang 21 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Toàn cầu hóa là xu thế tất yếu và cũng là cơ hội để Việt Nam hội nhập, đểgiáo dục Việt Nam làm bạn với giáo dục các nước trên thế giới Trên sân chơiquốc tế chúng ta vừa phải nhập cuộc, vừa phải tỉnh táo biết mình là ai, để khôngthu mình lại nhưng cũng không bắt chước, rập khuôn vội vã Làm thế nào đểtiếp nhận và lớn lên qua làn sóng toàn cầu hóa Đó là thách thức đối với giáodục Việt Nam, trước hết là với những người có trách nhiệm lãnh đạo, với cácnhà quản lý giáo dục hiện nay
Bên cạnh đó, thế giới và Việt Nam đang chứng kiến những sự thay đổivượt bậc trong thời đại công nghệ số của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư(CMCN 4.0) và tầm ảnh hưởng sâu rộng của khoa học công nghệ đến đời sốngcon người Những sự phát triển này đã và đang tác động toàn diện và sâu sắcđến tất cả các lĩnh vực của đời sống KT-XH của các quốc gia Bản chất củaCMCN 4.0 chính là sự ứng dụng công nghệ, khoa học dữ liệu và sử dụng trí tuệnhân tạo phục vụ sản xuất và cuộc sống con người CMCN 4.0 đem lại nhiềuđiều kiện thuận lợi, giúp con người khám phá nhiều tri thức mới, nâng cao quy
mô và chất lượng nền kinh tế, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất, nhưng cũng đặt
ra nhiều thách thức song hành với các thời cơ, buộc người lao động, các nhàhoạch định chiến lược phải thay đổi cho phù hợp Việt Nam đang thực hiện côngcuộc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục Sự tác động mạnh mẽ củaCMCN 4.0 đến giáo dục đòi hỏi các cơ sở giáo dục cần thay đổi mục tiêu, nộidung giáo dục, phương pháp dạy học Việc dạy học trực tuyến, cùng với cáccông cụ hỗ trợ cho giảng dạy của thời đại công nghệ số đã và đang thay đổi lớnđến tình hình dạy và học tại các trường học, giúp hiện đại hóa giáo dục, hội nhậpvới quốc tế, song lại đặt ra rất nhiều những vấn đề khiến giáo viên và các nhàquản lí phải cân nhắc để thay đổi phương pháp, cách thức tổ chức dạy học nhằmđem lại hiệu quả cao nhất trong giáo dục hiện nay
Đặc biệt hơn nữa, trong bối cảnh hiện nay sự biến đổi khí hậu, sự tác độngcủa môi trường đến đời sống con người, nhất là khi mà dịch bệnh do virus
Trang 3corona mới gây ra là tình trạng khẩn cấp toàn cầu Nhiều trườnghọc phải đóng cửa, người dân phải thực hiện cách ly Việc tổ chứcdạy học theo hình thức trực tuyến đã tỏ ra có vai trò vô cùngquan trọng.
Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài: “Một số kinh nghiệm quản
lý nhằm nâng cao hiệu quả hình thức tổ chức dạy học trực tuyến ở trường THPT Thạch Thành 2, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh dịch bệnh covid19”.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất một số kinh nghiệmquản lý nhằm nâng cao hiệu quả hình thức dạy học trực tuyến ở trường THPTThạch Thành 2, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh dịch bệnhcovid19
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Quản lý hình thức dạy học trực tuyến ở Trường THPT Thạch Thành 2,huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh dịch bệnh covid19
1.4 Phương pháp nghiên cứu
1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận:
Nghiên cứu phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa những vấn
đề lý luận có liên quan nội dung đề tài thông qua việc thu thập tài liệu khoa học,các công trình đi trước, các văn bản pháp quy về hình thức dạy học trực tuyến
1.4.2 Phương pháp điều tra, khảo sát:
Xây dựng hệ thống phiếu khảo sát theo nội dung nghiên cứu để thu thậpcác số liệu nhằm đánh giá thực trạng việc quản lý hình thức dạy học trực tuyến ởTrường THPT Thạch Thành 2, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa trong bốicảnh dịch bệnh covid19
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sở lý luận về quản lý hình thức dạy học trực tuyến ở các trường THPT.
2.1.1 Một số khái niệm cơ bản
Trang 4a Quản lý.
Theo Từ điển Giáo dục học: Quản lý là hoạt động hay tác động có địnhhướng, có chủ định của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý(người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạtđược mục đích của tổ chức Dựa vào vai trò các nguồn lực trong quản lý, tác giảTrần Kiểm khẳng định: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trongviệc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực(nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cáchtối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất”
Từ những điểm chung của các quan niệm trên, có thể hiểu: Quản lý lànhững tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý đến đối tượng vàkhách thể quản lý trong một tổ chức, bằng việc sử dụng có hiệu quả nhất cáctiềm năng, các cơ hội nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục tiêu đặt
ra
b Hình thức tổ chức dạy học.
Hình thức tổ chức dạy học là cách tiến hành tổ chức quá trình học tập chohọc sinh phù hợp với mục đích, nội dung bài học, nhằm làm cho bài học đạt kếtquả tối ưu
Các hình thức tổ chức dạy học rất đa dạng Căn cứ vào địa điểm diễm raquá trình dạy học có hình thức dạy học trên lớp và hình thức dạy học ngoài lớp;xét theo số lượng học sinh, có hình thức dạy học toàn lớp, hình thức dạy họctheo nhóm, hình thức dạy học cá nhân… Mỗi hình thức đều có những đặc điểmriêng, có chức năng và vai trò nhất định trong quá trình dạy học, song giữa cáchình thức tổ chức dạy học luôn có sự liên hệ mật thiết với nhau, hỗ trợ lẫn nhau.Trong đó, hình thức dạy học trên lớp là hình thức tổ chức dạy học cơ bản hiệnnay
c Dạy học trực tuyến.
Có thể nói rằng, khái niệm và nội hàm dạy học trực tuyến được rất nhiềutác giả đề cập, nhìn chung đều có những điểm chung xoay quanh việc học tậpdựa trên công nghệ thông tin cùng với mối liên hệ giữa người dạy, người học
Trang 5thông qua các hoạt động dạy - học, nội dung, phương pháp Dạy học trực tuyếnđược hiểu là quá trình đào tạo sử dụng các phương tiện điện tử, công nghệ thôngtin và truyền thông nhằm thực hiện chuyển giao, chia sẻ kiến thức giữa ngườidạy và người học, xoá bỏ những giới hạn về thời gian và không gian.
d Một số điểm khác biệt giữa dạy học truyền thống và dạy học trực tuyến
Đặc điểm Dạy học truyền
thống
Dạy học trực tuyến
Phạm vi, quy
mô, thời gian
Thầy và trò giao tiếp giới hạn trong lớp học giáp mặt
Giới hạn về số lượng học viên tham gia
Thời gian lớp học cố định
Học ở mọi nơi
Thầy có thể giảng cho nhiều học viên ở nhiều địa điểm khác nhau
Học mọi thời gian có thể, chủ động điều tiết về thời gian học
Phải chi phí cho phương tiện học tập (máy tính, đường truyền)
Tài liệu, nội
Các hình thức tài liệu có thể phát triển và sử dụng đa dạng phong phú, có thể
đáp ứng cho nhiều đối tượng
Nội dung giảng dạy nhất quán
và được kiểm duyệt trước cho tất cả học viên
Việc chia sẻ tài
liệu, nội dung
Thầy và trò trong buổi học tuân theo đúng trình tự giáo
án, số giờ giảng
Học viên nghỉ học sẽ không nắm được nội dung buổi học
Người học chủ động nội dung học tập, có thể học nội dung mình muốn, học lại nhiều lần
Khả năng tích hợp nhiều ứng dụng tiện ích hỗ trợ học tập
Trang 6 Khó kiểm soát nội dung giảng dạy trên lớp
kết hợp (từ điển, tài liệu tham khảo, phần mềm, thiết
bị audio, video, các công cụ tìm kiếm…)
Khả năng sử dụng trên các thiết bị nối mạng (máy tính, thiết bị di động thông minh)
Nội dung giảng dạy được kiểm soát và công khai trên lớp
Giới hạn người tham gia
Giới hạn về thời gian, địa điểm
Hạn chế khả năng ghi nhận, người không tham dự sẽ không nắm được thông tin
Trao đổi thảo luận trực tuyến (đồng bộ) chịu ảnh hưởng bởi yếu tố đường truyền và thiết
bị của người dạy và người học
Trao đổi thảo luận (không đồng bộ) hạn chế về khả năng phản hồi ngay
Trao đổi thảo luận (không đồng bộ) không giới hạn số người tham gia
Không giới hạn về thời gian,
vị trí địa lý của những người tham gia
Chủ đề đa dạng, thay đổi linh hoạt, người học chủ động
Nội dung trao đổi thảo luận được kiểm soát, ghi nhận lại, người không tham dự có thể theo dõi được.
Trang 7tiện từng học viên Luyện tập,
thực hành, tự
đánh giá
Kỹ năng thực hành được luyện tập tốt hơn khi tập trung
Giới hạn về số lượng bài tập
Bài tập tự đánh giá của học viên phụ thuộc vào sự phản hồi của giảng viên nhanh hay chậm.
Kỹ năng thực hành khó đáp ứng tốt như khi tập trung
Hệ thống câu hỏi trắc nghiệm cho phép không giới hạn số lượng bài tập
Hỗ trợ phản hồi ngay kết quả
tự động trên hệ thống công nghệ.
2.1.2 Các hình thức dạy học trực tuyến
Như đã đưa ra khái niệm ở trên, dạy học trực tuyến là quá trình dạy học sửdụng các phương tiện điện tử, công nghệ thông tin và truyền thông Đó là mộtcách hiểu chung nhất, tuy nhiên tùy theo cách thức, mức độ ứng dụng công nghệthông tin mà việc áp dụng dạy học trực tuyến cũng có nhiều cách khác nhau
Theo bộ tài liệu nghiên cứu về “Đảm bảo chất lượng trong đào tạo trựctuyến” của Trung tâm nghiên cứu giáo dục đại học Melbourne tại trường đại họcMelbourne, việc ứng dụng dạy học trực tuyến được thực hiện cụ thể theo 03cách sau:
- Dạy học trực tiếp theo cách truyền thống: Trong khi học sinh có thể
tham dự các bài giảng trực tiếp trên lớp, hiện nay việc sử dụng công nghệ đểcung cấp thêm các nguồn tài nguyên giáo dục hoặc các công cụ quản lý đã trởthành một chuẩn mực
- Dạy học hoàn toàn trực tuyến: Dạy học hoàn toàn trực tuyến có thể biểu
hiện dưới nhiều hình thức Được biết đến nhiều nhất là các khóa học mở trựctuyến đại chúng Ở nhiều cơ sở đào tạo hiện nay, các chương trình học đượccung cấp hoàn toàn trực tuyến mà không yêu cầu người học phải đến lớp Tàinguyên học tập được cung cấp trực tuyến, các hoạt động tương tác, liên lạc vàđánh giá diễn ra thông qua một hệ thống quản lý học tập hoặc các nền tảng côngnghệ - kỹ thuật khác
Trang 8- Dạy học hỗn hợp: Là phương thức phổ biến nhất của dạy học trực tuyếnhiện nay Học sinh có thể tham dự một số lớp học trực tiếp/trực diện, nhưngđồng thời cũng truy cập tài nguyên, tương tác với người dạy và với nhau, thamgia các hoạt động học tập trong môi trường trực tuyến Là một phần của mộtchương trình học tập hỗn hợp, một số môn học có thể kết hợp các hoạt động trựctuyến với việc học tập và đánh giá trực tiếp Ví dụ, học sinh có thể được yêu cầuxem trước một phần nội dung bài giảng, hoàn thành các bài tập kiểm tra trựctuyến, các hoạt động mô phỏng để chuẩn bị cho các buổi hướng dẫn hoặc cácbuổi thực hành tại phòng thí nghiệm được tổ chức trên lớp Tuy nhiên bên cạnh
đó, một số học phần trong chương trình học tập hỗn hợp có thể được cung cấphoàn toàn trực tuyến
2.1.3 Nội dung quản lý hình thức tổ chức dạy học trực tuyến ở trường THPT
- Quản lý việc thực hiện mục tiêu, chương trình, nội dung dạy học trựctuyến
- Quản lý hoạt động dạy học trực tuyến của giáo viên
- Quản lý hoạt động học trực tuyến của học sinh
- Quản lý các hình thức dạy học trực tuyến
- Quản lý kiểm tra, đánh giá việc dạy học trực tuyến của giáo viên
- Quản lý các điều kiện phục vụ cho hoạt động dạy học trực tuyến
2.2 Thực trạng dạy học trực tuyến ở trường THPT Thạch Thành 2, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh dịch bệnh covid19.
2.2.1 Giới thiệu chung về nhà trường:
Thạch Thành là huyện Miền núi phía Bắc của tỉnh Thanh Hoá, phía Đônggiáp huyện Hà Trung, phía tây giáp huyện Cẩm Thủy và Bá Thước, phía namgiáp huyện Vĩnh Lộc, còn phía bắc giáp huyện Nho Quan (Ninh Bình) với diệntích tự nhiên là 559.2 km2, là huyện có diện tích tự nhiên lớn thứ 7 của tỉnh, địahình phức tạp, trong đó 3/4 diện tích là đồi Đất nông nghiệp 45.998,99 ha,chiếm tỉ lệ 82,26%
Trang 9Toàn huyện có 28 xã, thị trấn, trong đó có 2 thị trấn và 26 xã với 243thôn, khu phố.
Dân số toàn huyện 147.865 người, là huyện có dân số lớn thứ 10 của tỉnh,mật độ dân số 245,6 người/km2, số người trong độ tuổi lao động 92.767 người,chiếm 62,7% dân số Huyện có hai dân tộc chủ yếu là dân tộc Kinh và Mường,dân tộc kinh chiếm 53,2%, dân tộc Mường chiếm 45,7%, dân tộc khác chiếm1,1%
Trường THPT Thạch Thành 2 thành lập ngày 10 tháng 9 năm 1999 theoquyết định số 1845/1999/QĐ-UB của Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hoá vớinhiệm vụ giáo dục cấp THPT cho học sinh các xã vùng bên Thạch của huyệnThạch Thành
Thuận lợi
- Đội ngũ nhà giáo đảm bảo đồng bộ về số lượng và cơ cấu, tâm huyết,
tận tụy với nghề, có ý thức đầu tư chuyên môn, đổi mới phương pháp dạy học
- Hoạt động giáo dục của nhà trường ngày càng ổn định và phát huy hiệuquả trên nhiều mặt: chất lượng mũi nhọn, chất lượng đại trà, học sinh thi đại họccao đẳng
- Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo
- Giáo dục nhà trường được sự ủng hộ tin tưởng của phụ huynh, học sinh,đặc biệt Ban đại diện Hội cha mẹ học sinh nhà trường luôn phối hợp tốt với nhàtrường trong mọi hoạt động
- Cơ sở vật chất nhà trường được hoàn thiện theo hướng chuẩn hóa, hệthống sân chơi bãi tập được hoàn thiện đáp ứng tốt yêu cầu
Khó khăn
- Mặt bằng kinh tế, dân trí khu vực tuyển sinh còn nhiều hạn chế, ảnhhưởng đến việc nâng cao chất lượng đại trà
Trang 10- Chất lượng tuyển sinh đầu vào còn thấp so với yêu cầu chung Tìnhtrạng học sinh học kém bỏ học còn nhiều
2.2.2 Thực trạng dạy học trực tuyến ở trường THPT Thạch Thành 2, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh dịch bệnh covid19.
Trong thời gian diễn ra dịch bệnh covid19 các địa phương đẩy mạnh triểnkhai dạy học trực tuyến nhằm duy trì tiến độ học tập của học sinh với phươngchâm “Tạm dừng đến trường nhưng không ngừng việc học” Tuy nhiên, với giảipháp này, để đạt được kết quả như mong muốn, các thầy cô giáo gặp không ítkhó khăn
Khó khăn trước hết thuộc về bản thân các thầy cô Do việc dạy học trựctuyến, học qua mạng không phải là công việc tiến hành thường xuyên như ở bậcđại học Vì thế, trong khi dịch COVID-19 đang diễn biến phức tạp, việc dạy họctrực tuyến được nhà trường triển khai để đảm bảo cho học sinh được duy trì họctập, đảm bảo học kiến thức, kỹ năng các bộ môn, nhất là học sinh cuối cấp, khibắt tay thực hiện, khá nhiều giáo viên lúng túng về kỹ thuật thực hiện
Có nhiều nguyên nhân, song, chủ yếu vẫn là khả năng ứng dụng côngnghệ thông tin vào dạy học ở nhiều giáo viên còn hạn chế, việc sử dụng cácphần mềm học trực tuyến chưa thông thạo dẫn đến thực hiện chưa hiệu quả Hơnnữa, đa phần giáo viên đã quen với không gian trực tiếp trước học trò, nay đứngtrong không gian trực tuyến để giảng bài, nhiều thầy cô sẽ lúng túng hoặc không
tự tin khi triển khai bài giảng
Bảng thống kê trình độ công nghệ thông tin và khả năng ứng dụng các phần mềm dạy học trực tuyến của giáo viên Trường THPT Thạch Thành 2:
1 Giáo viên có trình độ tin học 100 tiết 48 100.00
4 Giáo viên có khả năng ứng dụng CNTT
vào bài giảng trên lớp
48
100.00
5 Giáo viên có điện thoại thông minh 48 100.00
6 Giáo viên có máy tính kết nối mạng 48 100.00
Trang 117 Giáo viên biết sử dụng các phền mềm
dạy học trực tuyến
18
37.50
Khó khăn thứ hai thuộc về học sinh Mặc dù các em khá năng động trongviệc ứng dụng công nghệ thông tin để khai thác các bài giảng của thầy cô giáonhưng trên thực tế, hoàn cảnh, điều kiện cơ sở vật chất của gia đình học sinh sẽchi phối nhiều đến hoạt động học trực tuyến Bởi lẽ, không phải gia đình nàocũng trang bị được mạng, máy tính, điện thoại thông minh để cho con em mìnhhọc tập, nhất là ở các địa phương thuộc vùng sâu, vùng xa, đặc biệt khó khăn.Hơn nữa, do đặc thù của học trực tuyến nên việc quản lý nền nếp, ý thức học tậpcủa học sinh không được trực tiếp nên sẽ ảnh hưởng đến kết quả học tập của họcsinh
Bảng thống kê điều kiện CSVC của gia đình học sinh đáp ứng cho học tập trực tuyến:
1 Gia đình có ti vi để học qua truyền hình 830 99.28
2 Gia đình có điện thoại thông minh kết
3 Gia đình có máy tính kết nối mạng 527 63.04
4 Gia đình có thể hỗ trợ, quản lý học sinh
Khi dạy và học thì sự tương tác giữa giáo viên và học sinh là yếu tố rấtquan trọng Nếu ở bài giảng trên lớp, sự tương tác được phát huy hiệu quả thìhọc trực tuyến, giáo viên chủ yếu là thực hiện bài giảng một chiều, học sinh tiếpnhận qua mạng, qua các phương tiện, sự tương tác cần thông qua hệ thống câu