Sử dụng tư liệu lịch sử trong giảng dạy văn bản vợ nhặt của kim lân nhằm tạo sự hứng thú, chủ động, tích cực, nâng cao chất lượng học tập cho học sinh ở trường THPT cẩm thủy 2

Vì vậy việc sử dụng các tư liệu liên môn như lịch sử để khaithác một tác phẩm văn học sẽ giúp học sinh hình thành được kĩ năng, năng lực vậndụng kiến thức liên môn trong học tập từ đó có

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 42.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 7

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,

với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

12

SỬ DỤNG TƯ LIỆU LỊCH SỬ (TƯ LIỆU THÀNH VĂN KẾT HỢP TƯ

LIỆU HÌNH ẢNH) TRONG GIẢNG DẠY VĂN BẢN “VỢ NHẶT” CỦA KIM LÂN NHẰM TẠO SỰ HỨNG THÚ, CHỦ ĐỘNG, TÍCH CỰC, NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CẨM THỦY 2.

1. MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Từ trước tới nay, môn Ngữ văn luôn được xác định là một môn học cơ bản có vịtrí vô cùng quan trọng trong chương trình giáo dục của các nhà trường phổ thôngnói chung, trường trung học phổ thông nói riêng Trong đó phân môn văn họcchiếm phần lớn thời lượng của bộ môn Văn học không chỉ cung cấp cho học sinhkiến thức về xã hội, phát triển cho học sinh năng lực sử dụng ngôn ngữ, rèn luyệnkhả năng tư duy… mà còn bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm, cảm xúc thẩm mĩ tốt đẹpcho học sinh, giúp các em tự hoàn thiện nhân cách nhằm đáp ứng mục tiêu giáo dục

mà Đảng và Nhà nước đề ra cho giáo dục là: “Giáo dục con người Việt Nam pháttriển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân;yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả” [1]

Hiện nay mục tiêu giáo dục đang chú trọng việc tích cực rèn luyện kĩ năng

và năng lực cho học sinh bắt đầu từ việc vận dụng kiến thức liên môn để việc giảiquyết các vấn đề trong học tập Rèn luyện kĩ năng, năng lực cũng là xu hướng họctập chung của thế giới Vì vậy việc sử dụng các tư liệu liên môn như lịch sử để khaithác một tác phẩm văn học sẽ giúp học sinh hình thành được kĩ năng, năng lực vậndụng kiến thức liên môn trong học tập từ đó có sự linh hoạt trong việc vận dụngtổng hợp các kiến thức cơ bản đã được học tập trong nhà trường để giải quyết cácvấn đề trong cuộc sống

Môn Ngữ văn trong nhà trường có vị trí quan trọng như vậy nhưng hiện nay

do nhiều nguyên nhân khác nhau mà học sinh không có nhiều hứng thú với mônhọc: Ngại học văn, ngại viết văn, tiếp nhận tác phẩm hời hợt… là thực trạng chungcủa học sinh trong việc học Văn ở các trường THPT Vậy làm thế nào để kéo họcsinh trở lại với bộ môn Ngữ văn nói chung, để học sinh hứng thú, say mê với mỗitiết văn học nói riêng? Thay đổi phương pháp dạy học, tìm kiếm các cách tiếp cậnmới, tìm tòi, sử dụng phong phú các tư liệu dạy học liên môn … nhằm tạo ra sựhứng thú cho học sinh trong các tiết học văn là nhiệm vụ mà mỗi giáo viên chúng

ta phải nghĩ tới và hành động trong bối cảnh hiện nay

Kim Lân – một cây bút truyện ngắn danh tiếng của văn học Việt Nam hiệnđại Nhà văn Nguyễn Khải đã từng coi Kim Lân là một trong số ít nhà văn có tàinăng thiên phú, dường như “không phải người viết mà là thần viết, thần mượn tayngười để viết nên những trang sách bất hủ” Truyện ngắn Kim Lân không chỉ tạo

nên một bản sắc rất riêng cho người sáng tạo ra nó mà còn đóng góp không nhỏ vàoviệc hoàn thiện và hiện đại hóa một thể loại văn học vẫn còn mới mẻ của văn đàn dântộc từ những buổi đầu của thế kỉ XX Kim Lân cũng là một trong số không nhiều nhàvăn luôn có tác phẩm được lựa chọn giảng dạy trong nhà trường phổ thông và đượcchọn để ra đề thi văn cho các kì thi Quốc gia nhiều năm Vợ nhặt – tác phẩm ưu tú củanhà văn Kim Lân và cùng là một trong những thành tựu xuất sắc của nền văn học cáchmạng Với sự độc đáo về nghệ thuật và chiều sâu về nội dung, tư tưởng khiến Vợ nhặtbền bỉ góp mặt trong văn học nhà trường: Trước thời kì thống nhất sách giáo khoa, Vợnhặt là tác phẩm đã có mặt trong cả ba bộ sách: Văn học 12 chưa phân ban; Ngữ văn 12thí điểm ban Khoa học Xã hội và Nhân văn; Ngữ văn 12 thí điểm ban Khoa học Tựnhiên Ở thời điểm hiện nay, tác phẩm này vẫn có mặt trong hai bộ sách thuộc Chươngtrình chuẩn và Chương trình nâng cao.

Vợ nhặt có tiền thân từ tiểu thuyết “Xóm ngụ cư”, ra đời năm 1948, là mộttrong những tác phẩm nổi bật trong giai đoạn sáng tác sau Cách mạng tháng Tám 1945của Kim Lân Tác phẩm thực sự mở ra cho rất nhiều thế hệ bạn đọc một cái nhìn khác

về hình ảnh người nông dân trong cuộc sống Truyện ngắn viết về một giai đoạn đauthương trong lịch sử dân tộc: Nạn đói năm 1945 - Từ Quảng Trị đến Bắc Bộ Tác phẩmkhông chỉ có giá trị hiện thực sâu sắc mà còn mang giá trị nhân văn cao cả: niềm tinkhông bao giờ tắt hướng về con người

Do đặc điểm nội dung của tác phẩm có liên quan đến một giai đoạn lịch sửquan trọng của đất nước - nạn đói lịch sử năm 1945 nên sự thật lịch sử được “Vợ nhặt”

đề cập hiện có nguồn tư liệu lịch sử vô cùng phong phú như: Tư liệu vật chất,tư liệuphim ảnh, tư liệu truyền miệng… Trong đó nổi bật nhất là nguồn tư liệu thành văn và

tư liệu hình ảnh Đây là nguôn tư liệu vô cùng quý giá mà khi giảng dạy những văn bảnvăn học có những đơn vị kiến thức liên quan đến lịch sử giáo viên đang còn bỏ ngỏ.Qua tìm hiểu thực tế giảng dạy của đồng nghiệp ở nhiều đơn vị trong tỉnh, qua tìm hiểucác công trình nghiên cứu, sáng kiến kinh nghiệm của đồng nghiệp… tôi cũng nhậnthấy một thực tế là: Đa số giáo viên khi giảng dạy tác phẩm “Vợ nhặt” đều ý thức đượctầm quan trọng và có sử dụng tư liệu lịch sử khi giảng dạy Song, đại đa số giáo viênđều chỉ quan tâm dạng tư liệu trực quan như tranh, ảnh, các thước phim tái hiện nạnđói…còn việc sử dụng tư liệu thành văn chưa được quan tâm

1.2 Mục đích nghiên cứu

Việc nghiên cứu đề tài này, tôi hướng tới một số mục đích cơ bản sau:

Thứ nhất: Góp một phương pháp giảng dạy văn học vào hệ thống phương pháp dạy

văn nói chung góp phần đổi mới phương pháp, giúp truyền tải hiệu quả kiến thức vănhọc để học sinh hiểu vấn đề nhanh hơn, sâu sắc hơn

Thứ hai: Vận dụng vào giảng dạy giúp bài học sinh động, phong phú, tạo hứng

thú cho học sinh, giúp học sinh tích cực, tự giác trong các tiết học văn học từ đónâng cao chất lượng bộ môn nói riêng, chất lượng giáo dục nói chung

Thứ ba: Giúp học sinh hiểu được mối liên hệ mật thiết giữa các môn học đặc biệt

là giữa văn học và lịch sử từ đó nâng cao năng lực vận dụng kiến thức liên môn đểgiải quyết các tình huống trong học tập- một trong những mục tiêu mà giáo dụcđang hướng tới, góp phần giáo dục toàn diện học sinh

Thứ tư: Qua nghiên cứu đề tài bản thân sẽ tự bồi dưỡng được thêm về kiến thức

chuyên môn, nghiệp vụ, nâng cao kĩ năng sử dụng các phương pháp dạy học, nângcao trình độ nghiên cứu khoa học trong dạy học

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Bài “Vợ nhặt” của tác giả Kim Lân, chương trình Ngữ văn 12- cơ bản (tiết58,59 theo kế hoạch giáo dục nhà trường đã được chuyên viên bộ môn của SởGDDT tỉnh Thanh Hóa phê duyệt cho phép lưu hành nội bộ năm 2019)

Để nghiên cứu đề tài, tôi tiến hành khảo sát thực nghiệm trên đối tượng làlớp 12C3 năm học 2019-2020 trường THPT Cẩm Thủy 2 Đối chứng là học sinhlớp 12A năm học 2019-2020 trường THPT Cẩm Thủy 2

Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng thực nghiệm: Lớp 12C3 là lớp học chương trình cơ bản, đa sốhọc sinh có đầu vào thấp, khả năng tư duy và cảm thụ văn học của học sinh hạnchế, nhiều học sinh không có động lực và thiếu hứng thu trong học tập, đặc biệt làđối với bộ môn văn Do đó các giờ học văn học sinh đều tỏ ra không tích cực:Không hào hứng trong tiếp nhận nhiệm vụ, không tích cực trong hoạt động thựchiện nhiệm vụ , thiếu tập trung trong tiếp thu bài và kết quả ghi nhớ kiến thức củahọc sinh đều không tốt

Đối tượng đối chứng: Lớp 12A, là lớp học chương trình cơ bản có học nângcao các môn khoa học tự nhiên Là lớp có đầu vào khá, phần lớn các em có khảnăng tiếp thu tốt

Có ý thức học tập cao

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu bằng sự kết hợp các phương pháp:

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

- Phương pháp khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu

- Phương pháp quan sát đối tượng

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Để nghiên cứu đề tài này, tôi có kế thừa và phát triển dựa trên sáng kiếnkinh nghiệm mà bản thân đã viết trong năm học 2017-2018 với đề tài: Sử dụng tưliệu lịch sử trong giảng dạy văn học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học ở trường

THPT Cẩm Thủy 2 Tuy nhiên, ở đề tài này, tôi thu hẹp đối tượng và phạm vinghiên cứu hơn: Chỉ tập trung nghiên cứu việc sử dụng hai dạng tư liệu lịch sửchính là: Tư liệu thành văn và tư liệu tranh ảnh trong giảng dạy một tác phẩm vănhọc cụ thể - tác phẩm “Vợ nhặt” của nhà văn Kim Lân Đặc biệt, trong đề tài nàytôi chú trọng tới việc sử dụng tư liệu thành văn, một dạng tư liệu chưa được giáoviên quan tâm sử dụng khi giảng dạy Mục đích của phương pháp dạy học này làhướng tới việc tạo sự húng thú, tích cực cho học sinh trong học tập, từ đó giúp họcsinh tiếp nhận nội dung, ý nghĩa của tác phẩm và tư tưởng của tác giả một cách sâusắc hơn,nâng cao chất lượng dạy và học.

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Khái niệm, phân loại tư liệu lịch sử.

Lịch sử là những gì đã xảy ra trong quá trình phát triển của xã hội loài người,đồng thời nó tồn tại khách quan với chúng ta Do lịch sử là cái đã trải qua nên conngười không thể trực tiếp quan sát vì vậy việc nhận thức phải dựa vào nguồn tư liệulịch sử Vậy tư liệu lịch sử là gì? Hiện nay khái niệm tư liệu lịch sử vẫn còn cónhiều cách phát biểu: Theo Chi- khơ- mi-rốp, nhà sử học Nga: “Tư liệu lịch sử làtất cả những gì còn sót lại của cuộc sống đã qua…tư liệu lịch sử là một phương tiện

để bảo tồn, lưu giữ và truyền bá” Còn Rê- ban lại cho rằng: “ Tư liệu lịch sử làtổng hợp thành quả từ hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người được lưutruyền từ thế hệ này qua thế hệ khác bằng phương diện xã hội” Trong cuốn “Báchkhoa toàn thư” cũng nêu khái niệm: “Tư liệu lịch sử là những gì phản ánh trực tiếpcủa quá khứ” Dù có nhiều cách phát biểu khác nhau, nhưng tựu chung lại đềugiúp ta nhận thức được rằng: Tư liệu lịch sử là những di tích của quá khứ, xuất hiệnnhư sản phẩm của quan hệ xã hội nhất định [2]

Phân loại tư liệu lịch sử

Khoa học lịch sử có nguồn tư liệu hết sức phong phú và đa dạng, người ta cónhiều cách để phân loại tư liệu lịch sử Dựa vào nội dung phản ánh và tính chất, tưliệu lịch sử được chia thành 7 nhóm sau:

- Nhóm tư liệu thành văn

- Nhóm tư liệu vật chất

- Nhóm tư liệu truyền miệng dân gian

- Nhóm tư liệu ngôn ngữ

- Nhóm tư liệu dân tộc học

- Nhóm tư liệu phim ảnh, băng ghi hình

- Nhóm tư liệu băng ghi âm.[3]

Bên cạnh cách phân loại trên cũng có tài liệu chia tư liệu lịch sử làm hai loạilà:

-Tư liệu trực tiếp (xuất hiện cùng với sự kiện, thuộc về sự kiện và thường được coi

là nguồn tư liệu gốc có giá trị)

- Tư liệu gián tiếp (là phản ánh lịch sử qua thông tin gián tiếp, với mục đích

truyền đạt thông tin- qua tác giả sử liệu, ở đó các sự kiện xảy ra không đồng thời với tư liệu)

Nhưng dù là loại hình tư liệu nào cũng đều nhằm mục đích làm rõ, sinh động

và cụ thể sự kiện lịch sử đang tìm hiểu Tùy đặc thù từng chương, bài, mục, phần trong bài dạy mà giáo viên có cách vận dụng tư liệu cho phù hợp

2.1.2 Khái niệm tư liệu thành văn

Tài liệu lịch sử thành văn là những tư liệu cho ta những thông tin về các

sự kiện đã xảy ra được ghi lại bằng chữ viết qua các kênh thông tin khác nhau.Nguồn tài liệu này chiếm số lượng lớn và đặc biệt quan trọng đôi khi chiếm vị tríchủ yếu trong các nguồn sử liệu

Tư liệu thành văn là tư liệu hết sức phong phú và có vị trí quan trọng đối vớicác công trình nghiên cứu Thông qua tài liệu này nhà sử học biết được toàn diện

về đời sống chính trị, kinh tế- xà hội của quá khứ

Tư liệu thành văn ra đời cùng với chữ viết Sự xuất hiện của chữ viết cùngvới sự ra đời của nghề in đã làm cho tư liệu thành văn ngày càng đa dạng, phongphú

Phân loại tư liệu thành văn

Hiện nay, có nhiều cách phân loại tư liệu thành văn khác nhau dựa trên các tiêu chíkhác nhau Theo Nguyễn Thị Côi- Trịnh Đình Tùng trong cuốn “Rèn luyện kĩ năngnghiệp vụ sư phạm môn lịch sử” NXB Đại học quốc gia Hà Nội 1995 có phân tưliệu thành văn thành 3 loại sau:

- Tư liệu giáo khoa: Tư liệu cơ bản dàng cho học sinh và cả cho giáo viên trong nhàtrường Đây là tư liệu đã được biên soạn, chỉnh lí và qua nhiều lần cải cách giáodục Do vậy ngoài tài liệu giáo khoa hiện hành giáo viên có thể sử dụng các tài liệugiáo khoa trước đó

- Tài liệu tham khảo: Gồm nhiều loại tư liệu khác nhau: Tư liệu lịch sử như tríchdẫn tư liệu gốc, sách báo, bài viết chuyên khảo về một sự kiện lịch sử trong nước

2.1.3 Khái niệm tư liệu phim ảnh

Tư liệu phim ảnh là là những tư liệu cho ta những thông tin về các sự kiện lịch

sử đã xảy ra được ghi lại bằng hình ảnh với sự hỗ trợ của các máy móc thiết bị nhưmáy quay phim, máy chụp ảnh, hoặc được tái hiện lại bằng tranh vẽ

2.1.4 Mối quan hệ giữa lịch sử và văn học

Văn học và lịch sử có mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhau, từ xưa đã cóquan niệm “Văn sử bất phân” xem lịch sử và văn học là một môn khoa học khôngthể tách rời Thực tế có thể thấy, văn học ra đời, tồn tại và phát triển trong một điềukiện hoàn cảnh xã hội nhất định, văn học chịu sự chi phối của điều kiện xã hội ấy.

Có thể nói điều kiện xã hội ảnh hưởng đến mọi mặt của văn học: Từ tiến trình vậnđộng, phát triển đến nội dung phản ánh, thậm chí ảnh hưởng đến cả hình thức nghệthuật của tác phẩm Nói về sự ảnh hưởng của hoàn cảnh lịch sử- xã hội đến vănhọc, giáo sư Phan Trọng Luận đã cho rằng: “Văn học cũng như tác phẩm vănchương luôn được ra đời trong những bối cảnh lịch sử xã hội văn hóa cụ thể; nhữngyếu tố đó được thẩm thấu, chắt lọc thông qua lăng kính của nhà văn để đi vào tácphẩm” [4] Xét trên chức năng của văn học, có ý kiến đã khẳng định: “Văn học

là tấm gương phản chiếu đời sống xã hội” (Standa) Vì vậy khi nói về vai trò củanhà văn Banlzac đã cho rằng: “Nhà văn là người thư kí trung thành của thời đại”,người có chức năng phản ánh trung thực hiện thực của xã hội theo lăng kính chủquan của mình bằng tài năng và tâm hồn, trái tim của người nghệ sĩ Mà hiện thực

xã hội ấy chính là lịch sử

Hơn nữa giữa bộ môn văn học và lịch sử cũng có nhiều mối tương đồng nhấtđịnh, tất nhiên bên cạnh đó là những khác biệt do đặc trưng bộ môn quy định Vănchương và lịch sử đều tuân thủ một cách thú vị hai trục thời gian đồng đại và lịchđại Trước hết dù nói gì đi nữa thì văn chương và lịch sử đều là câu chuyện của thờiđiểm hiện tại, tại thời điểm đó mọi sự được mã hoá bằng văn bản Đối với tác phẩmvăn chương dưới sự tác động của tâm lí học về sáng tạo và xã hội học về các thiếtchế đã làm cho nó trong thời điểm hiện tại phải là nó, nghĩa là nó được tồn lưu Giátrị tồn lưu ấy là giá trị một thời và mãi mãi, giá trị bị quy định bởi lịch sử và cóquyết định tới lịch sử Như vậy bản thân văn chương trong sự sống động đã là vấn

đề của lịch sử nếu ta xem lịch sử là một quá trình tiếp biến Cả văn chương và lịch

sử đều tồn tại trên cơ sở tính kế thừa Thế nhưng lịch sử là sự kế thừa đơn thuầnnếu lịch sử ấy được các sử gia xem xét một cách nghiêm ngặt, nghĩa là các sử giađồng tình với quá khứ, còn văn chương là sự kế thừa có tính xét lại, nghĩa là vừatiếp thu quá khứ vừa phải đối thoại với quá khứ, nếu không đối thoại với quá khứvăn chương mãi mãi nằm trong chết cứng, trong một trạng thái tĩnh ngột ngạt Vănchương và lịch sử còn có mối tương đồng trong bản chất, trong sự “viết” Lịch sử là

sự tiếp nối của những biến động, những biến động ấy được lưu lại bằng văn bản, dùrằng văn chương là sân chơi của hư cấu còn lịch sử là khoa học của kỹ thuật ghichép khách quan (văn chương thuộc về vấn đề chủ quan, lịch sử thuộc về kháchquan) Trên cơ sở này có thể nói rằng: lịch sử là tiểu thuyết đã được hiện thực hoá,còn tiểu thuyết là một lịch sử đáng lẽ xảy ra.[5]

2.1.4 Ý nghĩa của việc sử dụng tư liệu lịch sử trong dạy học văn

Trong giảng dạy môn lịch sử, tư liệu lịch sử được xem là điều kiện cơbản nhất để tái tạo hình ảnh quá khứ, giúp bài học sinh động, thuyết phục Sử dụng

tư liệu lịch sử góp phần tạo biểu tượng lịch sử, giúp các em hình dung quá khứ lịch

sử phong phú, đa dạng và chính xác Hơn thế nữa, sử dụng tư liệu thành văn còn đểlàm sáng tỏ bản chất của sự kiện lịch sử

Trong dạy học văn, tư liệu lịch sử thành văn sẽ là nguồn minh họa chân thựccho một đơn vị kiến thức có liên quan của một giai đoạn văn học, một tác phẩmvăn học … giúp bài học sinh động, hấp dẫn, thuyết phục, góp phần giúp học sinhhiểu kiến thức nhanh và sâu hơn, góp phần vào việc giáo dục tư tưởng, tình cảm,đạo đức và giá trị thẩm mĩ, góp phần hoàn thành mục tiêu giáo dục của Đảng vàNhà nước đã đề ra

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

“Vợ nhặt” của nhà văn Kim Lân là một tác phẩm có vị trí quan trọng trong

chương trình ngữ văn lớp 12 Là một tác phẩm hay, chứa đựng nhiều giá trị nộidung sâu sắc với những độc đáo trong sáng tạo nghệ thuật Bởi vậy, trong việcgiảng dạy và học tập văn bản này, ở cả hai phía giáo viên và học sinh vẫn cònnhững tồn tại nhất định:

Khi giảng dạy tác phẩm “Vợ nhặt”, giáo viên luôn tập trung phân tích tình

huống truyện độc đáo nhằm làm nổi bật đặc điểm số phận, tích cách của các nhânvật, qua đó giúp học sinh hiểu ý nghĩa tư tưởng mà Kim Lâm gửi gắm trong tácphẩm Trong việc phân tích nội dung tác phẩm,giáo viên cần hướng dẫn để họcsinh tiếp nhận hai vấn đề cơ bản:

Một là: Hiện thực mà nhà văn phản ảnh trong tác phẩm, hiện thực ấy chính là tình

cảnh của con người trong nạn đói lịch sử năm 1945

Hai là: Từ chỗ hiểu tình cảnh mà lí giải được hành động, tâm lí của nhân vật qua

đó giúp học sinh biết cảm thông và trân trọng đối với nhân vật Hiểu được tư tưởngnhân đạo,nhân văn sâu sắc mà nhà văn muốn thể hiện trọng tác phẩm đó là ca ngợi

vẻ đẹp tình người và niềm lạc quan, yêu đời của người lao động trên bờ vực của cáichết

Với mục tiêu cần đạt như trên, giảng dạy để học sinh vừa hiểu một cáchđầy đủ, sâu sắc nội dung, vừa cảm nhận vẻ đẹp độc đáo của nghệ thuật, vừa có sựhứng thú, tích cực trong các hoạt động học là một việc không hề dễ đối với giáoviên- người tổ chức, điều khiển các hoạt động học tập Sau nhiều năm trực tiếpgiảng dạy tác phẩm, qua việc quan sát, dự giờ của đồng nghiệp tôi nhận thấy một

số khó khăn cơ bản khi giảng dạy tác phẩm “vợ nhặt” ảnh hưởng đến việc tiếp thu

kiến thức cũng như sự hứng thú học tập của học sinh như sau:

Thứ nhất: Khó khăn trong việc giúp học sinh hiểu thấu đáo tình cảnh thê thảm của

người lao động trong nạn đói năm 1945 Từ những miêu tả về nạn đói của Kim

Lân: “Cái đói đã tràn đến xóm này tự lúc nào… Người chết như ngả rạ,không

buổi sáng nào người trong làng đi chợ, đi làm đồng không gặp ba bốn cái thây nằm còn queo bên đường Không khí vẩn lên mùi ẩm thối của rác rưởi và mùi gây của xác người” Do độ lùi lịch sử khá xa, do đối tượng học sinh của chúng ta ngày

nay phần lớn sinh ra và lớn lên trong đủ đầy, không có sự trải nghiệm của đói khổ,thiếu thốn nên các em cảm nhận tình cảnh này khá hời hợt Qua những miêu tảtrong văn bản, các em chỉ nhận thức được rằng: cái đói sẽ dẫn đến cái chết chứ các

em không hiểu được trước khi đối mặt với cái chết con người phải trải qua nỗi đau,

sự dày vò về thể xác và tinh thần do đói khát

Thứ hai : Do chưa cảm nhận được hiện thực khốc liệt nên học sinh sẽ không có

được sự thấu hiếu và cảm thông sâu sắc cho nhân vật: Cảm thấy buồn cười bởi sự

vô duyên, trơ trẽn của thị, sự liều lĩnh của Tràng hơn là thương cảm, xót xa…Chưarung động trước tình cảnh của nhân vật nên học sinh khó cảm nhận những tư tưởngnhân văn sâu sắc của tác phẩm

Thứ ba: Do đặc điểm tâm lí lứa tuổi cũng như sự ảnh hưởng của thời đại sống.

Học sinh hiện nay thường có xu hướng thích những cái mới mẻ, thời thượng, khôngthích tìm hiểu những cái đã cũ,đã thuộc về quá khứ Thực tế đó được thể hiện ởcách học sinh tiếp nhận văn bản một cách thụ động, thiếu sự hứng thú, tích cực,không đáp ứng được mục tiêu giáo dục hiện nay

Để khắc phục tình trạng trên, giáo viên cần có sự đổi mới phương pháp và

kĩ thuật dạy học Đặc biệt cần tìm kiếm các nguồn tư liệu bổ trợ, minh họa để mộtmặt giúp học sinh hứng thú học tập, mặt khác tạo điều kiện để học sinh dễ cảm thụ

ý nghĩa tư tưởng của văn bản hơn

2.3 Giải pháp đã thực hiện

Để giải quyết các thực trạng của vấn đề đã được phân tích ở trên trong dạy học tác

phẩm “Vợ nhặt” của nhà văn Kim Lân, là một giáo viên giảng dạy lâu năm, đã

từng thử nghiệm nhiều phương pháp, nhiều cách thức khi giảng dạy tác phẩm, tôicho rằng sử dụng nguồn tư liệu thành văn kết hợp với tư liệu hình ảnh để giảngdạy tác phẩm “Vợ nhặt” của nhà văn Kim Lân sẽ là một cách giúp giờ học trở nênsinh động, hấp dẫn hơn, khơi gợi được hứng thú, tích cực cho học sinh trong quátrình học tập, cung cấp thêm cho học sinh những kiến thức thú vị giúp học sinhlĩnh hội thấu đáo những giá trị nội dung nổi bật của văn bản: Hiện thực mà nhà vănphản ánh và tư tưởng nhân đạo sâu sắc của tác giả Qua đó, học sinh có những rungđộng chân thành với tình cảnh của nhân vật, bồi dưỡng được những tình cảm thẩm

mĩ nhân văn tốt đẹp cho tâm hồn các em

Giải pháp dạy học này được tôi tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Xác định mục đích sử dụng tư liệu

Căn cứ vào mục tiêu của bài học,có thể xác định được việc sử dụng tư liệu

thành văn nhằm các mục đích sau:

- Làm nổi bật hiện thực mà tác phẩm đề cập: Nạn đói năm 1945 với sự tàn khốc của

nó biểu hiện ở góc độ rộng trên toàn xã hội và ở góc độ hẹp trong số phận của mỗicon người

- Làm sâu sắc thêm tư tưởng của nhà văn, tư tưởng nhân đạo sâu sắc: Cảm thông,thương xót cho số phận nhỏ bé của con người trong nạn đói, ngời ca vẻ đẹp và sứcmạnh của tình người trong nạn đói cũng như vẻ đẹp của tinh thần lạc quan,tintưởng vào tương lai của người lao động Cuối cùng là tiếng nói phê phán sâu sắc tội

ác của những kẻ đã gây ra nạn đói thảm khốc đó

- Tạo sự hấp dẫn, lôi cuốn học sinh,giúp học sinh hứng thú từ đó tiến tới tích cực,tựgiác trong học tập

Bước 2: Xác định yêu cầu của tư liệu

- Ngắn gọn,vừa phải

- Tiêu biểu

- Sát hợp với mục đích đã xác định

Bước 3: Tìm kiếm tư liệu

- Trước tiên cần xác định cách thức tìm kiếm tư liệu: Từ các tài liệu giáo khoa, các

bài chuyên khảo…

- Xác định các kênh tìm kiếm: Tìm kiếm trên sách, báo, tạp chí chuyên ngành, tìmkiếm trên mạng internet

- Căn cứ vào mục đích sử dụng của tư liệu để xác định đối tượng tìm kiếm tư liệu:Giáo viên tìm kiếm; học sinh tìm kiếm theo hình thức giao nhiệm vụ học tập vềnhà Đối với những tư liệu do học sinh tìm kiếm, giáo viên sẽ giao học sinh tự trìnhbày trong tiết học

Bước 4: Xác định các hoạt động, các nội dung cần sử dụng tư liêu trong bài giảng:

Trong khuôn khổ nội dung và thời gian phân phối của bài học, tôi xác định lựachọn 3 hoạt động cần Sử dụng tư liệu:

- Sử dụng tư liệu trong hoạt động khởi động

- Sử dụng trong hoạt động hình thành kiến thức

- Sử dụng trong hoạt động vận dụng sáng tạo.

Tiến trình giảng dạy và sử dụng tư liệu lịch sử sẽ được thể hiện rõ trong giáo ánthực nghiệm (Được tập hợp ở phần phụ lục) Sau đây, tôi chỉ tóm tắt cơ bản cáchoạt động có sử dụng tư liệu lịch sử trong bài học:

Thứ nhất: Sử dụng trong hoạt động khởi động:

Trong hoạt động này tôi chỉ sử dụng tư liệu hình ảnh, các tấm ảnh liênquan đến các sự kiện lịch sử của năm 1945với yêu cầu học sinh nhận biết các sựkiện lịch sử qua ảnh, sâu chuỗi được các sự kiện để đưa ra nhận định về thời điểmđược nhắc tới từ các tấm hình Mục đích của hoạt động này là để hứng thú ban đầu

cho học sinh, giúp giáo viên giới thiệu bài mới được tự nhiên, logic (Những hìnhảnh được sử dụng trong phần này sẽ được tập hợp trong phần phụ lục.

Thứ hai: Sử dụng trong hoạt động hình thành kiến thức:

Sử dụng tư liệu lịch sử trong phần phân tích tình huống truyện độc đáo: Cụ

thể ở phần này, tôi chủ yếu sử dụng tư liệu lịch sử để làm rõ hoàn cảnh chung của

cả xã hội trong tình huống Tràng nhặt vợ Đó là hoàn cảnh cả xã hội đang rơi vào

tình cảnh hiểm nghèo do nạn đói, sự hiểm nghèo ấy được Kim Lân miêu tả: “Cái đói đã tràn đến xóm này tự lúc nào… Người chết như ngả rạ,không buổi sáng nào người trong làng đi chợ, đi làm đồng không gặp ba bốn cái thây nằm còn queo bên đường Không khí vẩn lên mùi ẩm thối của rác rưởi và mùi gây của xác người”

- Trước tiên, giáo viên sẽ sử dụng tranh ảnh do bản thân tìm kiếm, trình chiếu trênmàn hình nhằm minh họa thêm cho những miêu tả của nhà văn Những tranh ảnhđược dùng để minh họa phải làm nổi bật được hai đặc điểm: Thứ nhất, diễn tả đượccảnh thê thảm của người sống (; Thứ hai, diễn tả được cảnh tồi tệ của sự chết chóc.Trong quá trình trình chiếu hình ảnh, giáo viên đồng thời nhấn mạnh để học sinh

thấy cảnh: Vì đói mà người sống “Vật vờ, xanh xám như những bóng ma”, người chết đói thì “Như ngả rạ” - Tiếp theo, giáo viên sẽ sử dụng tư liệu thành văn giúp

học sinh hiểu được sự dày vò về thể xác và tinh thần của người đói (Cái mà nhữngtấm ảnh của những nhiếp ảnh gia, những bức tranh của các họa sĩ lúc bấy giờ khó

có thể ghi lại) Điểm đặc biệt là những tư liệu thành văn này sẽ do học sinh trìnhbày từ nguồn tư liệu đã tìm kiếm được trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chuẩn bịbài đã được giao (2 tổ thực hiện,mỗi tổ 2 dữ liệu) Giáo viên sau khi nhận xét sẽ bổ

sung thêm một đoạn tư liệu thành văn do mình sưu tầm: Trong cuốn sách “Nạn đói năm 1945 ở Việt Nam- những chứng tích lịch sử” của GS Văn Tạo và GS Furuta Moto viết: “ ở xã Tây Lương (thuộc Tiền Hải- Thái Bình) nơi nạn đói diễn ra kinh khủng nhất, 66,66 % số dân của xã chết đói, trong đó rất nhiều gia đình chết cả nhà, nhiều dòng họ chết cả họ.”

Cuốn sách này cũng ghi những tác động sâu sắc của nạn đói đến nhân cách

của con người: “ Nạn đói đã chôn vùi nhân phẩm con người, làm cho con người mất nhân tính Trong khi người Việt Nam vốn sống có đạo lý, vậy mà nạn đói ập tới đã khiến: Cha bỏ con, vợ bỏ chồng, anh em bỏ nhau, đặc biệt có người còn hủy hoại cả người thân để giành lấy phần cơm thoát chết, nhưng cuối cùng rồi cũng chết”. Những tư liệu lịch sử đã được sử dụng ở phần này sẽ là cơ sở để giáoviên định hướng, dẫn dắt học sinh đi vào phân tích các nhân vật trong văn bản, là

cơ sở để học sinh có nhận thức đúng đắn về nhân vật từ đó có những tình cảm tíchcực đối với nhân vật:

- Hiểu thị là nạn nhân của cái đói, thị đáng thương chứ không đáng trách trongnhững hành động vô duyên và trơ trẽn của cô, cảm nhận được lòng ham sống, khátkhao được sống trong con người thị

- Hiểu nỗi bất hạnh của nhân vật Tràng, thấy được sự liều lĩnh của anh chàngkhông hề buồn cười mà nó xuất phát từ niềm khát khao hạnh phúc lứa đôi tha thiếtcủa một con người từng chịu nhiều thiệt thòi, cảm nhận những phẩm chất tốt đẹpcủa nhân vật: Niềm khao khát hạnh phúc, lòng thương người, trân trọng con người

và trân trọng niềm hạnh phúc giản dị

Sử dụng tư liệu lịch sử vào việc phân tích cảnh gia đình Tràng trong buổi sáng hôm sau.

Trong phần này, giáo viên chủ yếu sử dụng những tư liệu diễn tả về cái

ăn của con người trong nạn đói nhằm minh họa thêm cho cảnh bữa ăn của gia đìnhTràng:

- Trước tiên, giáo viên trình chiếu những hình ảnh do mình sưu tầm được cho họcsinh quan sát (Bức tranh về cô gái làm thịt chuột để ăn, ảnh “Những đứa trẻ đóingồi mút vỏ ốc thối trên hè phố nam Định của Nguyễn An Ninh…) (Hình ảnh sẽđược tập hợp trong phần phụ lục)

- Tiếp đến giáo viên cho học sinh minh họa thêm bằng những đoạn tư liệu thànhvăn do học sinh sưu tầm được trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chuẩn bị bài ởnhà đã được giao (2 tổ, mỗi tổ 2 dữ liệu): Học sinh đại diện trình bày.(Những tưliệu này sẽ được tập hợp trong phần phụ lục.)

- Sau khi nhận xét, giáo viên có thể bổ sung thêm một đoạn tư liệu thành văn do

mình sưu tầm được: Có những câu chuyện được nhân dân ghi nhớ và kể lại rằng: Người đói thậm chí còn đem phân ngựa của phát xít Nhật ra đãi lại, tìm kiếm những hạt ngô mà ngựa chưa tiêu hóa hết để ăn cầm cự qua nạn đói.

Những tư liệu lịch sử trên sẽ là cơ sở để giáo viên định hướng, dẫn dắt học

sinh lí giải được nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi của những con người trong giađình Tràng ở phần sau: Từ sự định hướng tìm hiểu của giáo viên, học sinh hiểu,hạnh phúc của gia đình Tràng vẫn bị bủa vây bởi cái đói, vẫn bị đe dọa bởi cái chếtnhưng vượt lên trên hoàn cảnh con người vẫn thay đổi tích cực: Thị trở nên “Hiềnhậu đúng mực”,đảm đang chu đáo hơn, Tràng cảm thấy “Nên người” cảm thấyyêu thương, trân trọng, có trách nhiệm hơn với gia đình của mình Bà cụ Tứ thìtươi tỉnh, lạc quan, tin tưởng vào tương lai hơn Sự thay đổi ấy chỉ có thể có đượcnhờ tình người, đó cũng chính là tư tưởng nhân đạo, nhân văn sâu sắc của Kim Lânthể hiện trọng tác phẩm Qua đó học sinh hiểu sâu sắc tư tưởng sâu xa của tácphẩm: Kim Lân nói về cái đói là để ngợi ca vẻ đẹp tình người và niềm tin vào cuộcsống, bộc lộ niềm tin của tác giả vào những phẩm chất tốt đẹp không bao giờ bịhủy diệt dù trong mọi hoàn cảnh của người lao động

Thứ ba: Sử dụng trong hoạt động vận dụng sáng tạo:

Trong hoạt động này, giáo viên sẽ giao nhiệm vụ cho học sinh về nhà sưu tầm thêmtranh, ảnh,những đoạn phim, những đoạn ghi chép về nạn đói chưa được phổ biếnrộng rãi

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

Bằng phương pháp quan sát đối tượng kết hợp với phương pháp thuthập, xử lí dữ liệu tôi nhận thấy việc vận dụng kinh nghiệm sử dụng tư liệu lịch sửvào giảng dạy tác phẩm đã đem lại những hiệu quả nhất định trong việc tạo sự sinhđộng, hấp dẫn cho giờ học, kích thích sự hứng thứ cho học sinh, giúp học sinh hiểunhanh và sâu kiến thức, chất lượng bộ môn có tiến bộ, năng lực vận dụng kiến thứcliên môn để giải quyết các tình huống trong học tập và cuộc sống của học sinhđược nâng cao Cụ thể như sau:

Thứ nhất: Hiệu quả trong việc tạo sự hứng thú, tự giác, tích cực cho học sinh trong học tập

Từ việc khảo sát hoạt động học của học sinh: Qua quan sát hoạt độngcủa học sinh trong tiết học thực nghiệm có thể thấy, học sinh khá hào hứng khinhận nhiệm vụ , tích cực trong việc thực hiện nhiệm vụ như sưu tầm tư liệu, thảoluận nhóm để trả lời câu hỏi mà giáo viên đặt ra, tích cực trong hoạt động học khácnhư: Báo cáo kết quả hoạt động, luyện tập và vận dụng Có được sự hào hứng vàtích cực đó là bởi giờ học đã trở nên sinh động hơn nhờ các tư liệu lịch sử được sửdụng, với việc giao nhiệm vụ cho học sinh tìm kiếm các tư liệu lịch sử để thực hiệncác hoạt động học tập, học sinh đã hoàn toàn trở thành chủ thể của hoạt động chứkhông còn là đối tượng Đặc biệt khả năng phân tích sự ảnh hưởng của hoàn cảnhđến nội dung, tư tưởng của tác phẩm văn học có sự cải thiện, học sinh hiểu sâu hơn

về nội dung, ý nghĩa, vấn đề xã hội, thời đại mà nhà văn muốn phản ánh trong tácphẩm văn học chứ không phải là sự cắt nghĩa, lí giải câu từ một cách đơn thuầnnữa

Bằng phương pháp thu thập thông tin qua phiếu điều tra: sau khi hoànthành bài học, tôi tiến hành phát phiếu điều tra để điều tra thông tin về mức độhứng thú của học sinh, phiếu điều tra gồm 3 mức độ: Không hứng thú, hứng thú vàrất hứng thú

Mẫu phiếu điều tra:

PHIẾU ĐIỀU TRA THÔNG TIN VỀ MỨC ĐỘ HỨNG THÚ CỦA HỌC SINH SAU KHI HỌC VĂN BẢN “ VỢ NHẶT” CỦA KIM LÂN

Có hứng thú Rất hứng thú

1

2

(Phiếu điều tra cụ thể đã được tập hợp trong phần phụ lục)

Thứ 2: Hiệu quả đánh giá bằng phương pháp, thống kê xử lí số liệu:

Tôi tiến hành thu thập số liệu bằng cách cho học sinh làm một bài kiểm tra saubài học với đề bài: Cảm nhận của em về những thay đổi của nhân vật thị sau khitheo làm vợ Tràng (Tác phẩm “Vợ nhặt) Qua đó nhận xét về tư tưởng nhân đạocủa Kim Lân

Sau khi thu bài kiểm tra bản thân tiến hành chấm điểm, thống kê điểm

và xử lí điểm của học sinh, sau khi xử lí tôi tiến hành so sánh kết quả giữa lớp đốichứng và lớp thực nghiệm Kết quả được thể hiện trong bảng thống kê và tổng hợpsau:

Bảng thống kê chất lượng bài kiểm tra của học sinh tiến hành sau bài học

Tỉ lệ

%

Sốlượng

Tỉ lệ

%

Sốlượng

tư tưởng của tác phẩm sâu sắc hơn Điểm số là một trong những tiêu chí quantrọng để đánh giá chất lượng giáo dục, từ bảng thống kê trên có thể thấy, chấtlượng học tập của học sinh có sự cải thiện rõ rệt khi giáo viên có sự đầu tư, vậndụng kiến thức liên môn mà ở đây là sử dụng các loại tư liệu lịch sử hợp lí vào hoạtđộng dạy học Kết quả trên có thể còn do tác động của một số yếu tố chủ quan và

khách quan khác Tuy nhiên, sự chênh lệch về kết quả học tập của hai đối tượngnghiên cứu trên chắc chắn là nhờ sự tác động lớn của tư liệu liên môn đã được sưutầm, chuẩn bị kĩ lưỡng.

Thứ ba: Hiệu quả trong việc vận dụng kiến thức liên môn:

Qua hoạt động chấm bài kiếm tra của học sinh lớp thực nghiệm tôi nhận

thấy học sinh có tiến bộ nhiều trong việc biết vận dụng kiến thức lịch sử vào bàilàm văn Việc vận dụng kiến thức lịch sử ấy nhằm nhiều mục đích như: Mở bài,liên hệ… Nhưng điểm đáng ghi nhận nhất là học sinh đã biết vận dụng kiến thứclịch sử để lí giải những đổi thay trong tâm lí nhân vật,làm nổi bật tư tưởng của tácphẩm văn học

Sau khi chấm bài, tôi tiến hành thống kê số liệu về chất lượng vận dung kiếnthức liên môn của học sinh theo 3 mức độ như sau:

Sử dụng tư liệu lịch sử (Tư liệu hình ảnh và tư liệu thành văn) trong giảng dạycũng cần sự tâm huyết, tỉ mỉ của người giáo viên, sự đầu tư thời gian và công sứctrong việc tìm kiếm, chọn lọc, xử lí thông tin Không chỉ dừng lại ở đó, người giáoviên cần phải có kĩ năng, năng lực sử dụng công nghệ thông tin, sử dụng đồ dùngdạy học hiện đại nhằm thiết kế giáo án, cung cấp nguồn tư liệu đã thu thập đượcđến học sinh một cách hiệu quả nhất Như vậy, để đáp ứng nhu cầu học tập của họcsinh, đáp ứng mục tiêu giáo dục, người giáo viên phải không ngừng học tập, traudồi kiến thức không chỉ chuyên môn mà cả các kiến thức liên môn, kĩ thuật dạy

học, các kĩ thuật sử dung, khai thác công nghệ thông tin…Theo đánh giá của bản

thân, sáng kiến kinh nghiệm về việc “Sử dụng tư liệu lịch sử (Tư liệu hình ảnh kết hợp tư liệu thành văn) trong giảng dạy tác phẩm vợ nhặt của Kim Lân nhằm tạo

sự hứng thú, chủ động, tích cực, cho học sinh trong học tập ở trường trung học phổ thông Cẩm Thủy 2” đã góp phần nâng cao chất lượng học tập của học sinh,nâng

cao chất lượng giảng dạy của giáo viên Vì vậy sáng kiến này có thể vận dụng đểgiảng dạy ở nhiều tác phẩm văn học khác trên tất cả các đối tượng học sinh ở cáckhối lớp, tất nhiên khi vận dụng giáo viên cần có sự linh hoạt trong việc giaonhiệm vụ cho học sinh trong từng hoạt động sao cho phù hợp với từng đối tượnghọc sinh Để tạo sự hấp dẫn nhằm nâng cao chất lượng bài dạy, giáo viên cũng cóthể kết hợp sử dụng tư liệu lịch sử thành văn với các tư liệu trực quan khác mộtcách phù hợp

3.2 Kiến nghị:

- Các cấp quản lí trong ngành cần có chương trình nghiên cứu, sáng tạo thêm thiết

bị dạy học cho bộ môn sao cho phong phú, đa dạng hơn về nội dung và thể loại

- Nhà trường cần quan tâm đầu tư trang bị thêm thiết bị, đồ dùng dạy học như:Phim ảnh, tài liệu tham khảo, băng ghi âm …

- Nhà trường, các đơn vị lớp nên tổ chức các hoạt động ngoại khóa, thăm quan cáckhu di tích lịch sử, văn hóa, các bảo tàng… giúp học sinh có điều kiện tiếp cận hiệnvật lịch sử, văn hóa nhằm nâng cao hiểu biết, nhận thức cho học sinh

Xác nhận của thủ trưởng đơn vị Thanh hóa, ngày 7/5/2020

Tôi xin cam đoan đây là sáng kiến kinh

nghiệm của mình viết, không sao chép

nội dung của người khác.

Quách Thị Hà

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Phan Trọng Luận- Phương pháp dạy học văn học- Giáo trình đào tạo từ xa,Đại học Huế

[2] Nghị quyết TƯ 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục

[3] Phan Ngọc Liên – Trịnh Đình Tùng – Nguyễn Thị Côi, Phương pháp dạyhọc lịch sử, tập 1, NXB Đại học Sư phạm 2002

[4] Phan Trọng Luận- Phương pháp dạy học văn học- Giáo trình đào tạo từ xa,Đại học Huế

[5] Nguyễn Mạnh Hà- Tiểu luận Văn chương và lịch sử, phác thảo một cách nhìn.[7] Văn bản hướng dẫn của Bộ giáo dục và đào tạo về tiến trình dạy học theo môhình Trường học mới Việt Nam

DANH MỤC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SÁNGKIẾN KINH NGHIỆM NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN, TỈNH VÀCÁC CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN

Họ và tên tác giả: Quách Thị Hà

Chức vụ và đơn vị công tác: Trường THPT Cẩm Thủy 2

TT Tên đề tài SKKN

Cấp đánhgiá xếp loại(Ngành GDcấp

huyện/tỉnh;

Tỉnh )

Kết quả đánhgiá xếp loại(A, B, hoặcC)

Năm họcđánh giáxếp loại

Xây dựng hệ thống câu hỏi giúp

học sinh soạn bài nhằm nâng cao

tính tự giác, tích cực trong dạy học

tiết đọc văn ở trường THPT Cẩm

Thủy 2

Sở GD- ĐT Loại B 2013-2014

PHỤ LỤCPHỤ LỤC 1

GIÁO ÁN THỰC NGHIỆM:

SỬ DỤNG TƯ LIỆU LỊCH SỬ (TƯ LIỆU THÀNH VĂN KẾT HỢP TƯ LIỆU HÌNH ẢNH) TRONG GIẢNG DẠY VĂN BẢN “VỢ NHẶT” CỦA KIM LÂN NHẰM TẠO SỰ HỨNG THÚ, CHỦ ĐỘNG, TÍCH CỰC, NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CẨM THỦY 2.

- Đọc - hiểu tác phẩm văn học theo đặc trưng thể loại

- Kĩ năng phân tích tình huống truyện, phân tích nhân vật và diễn biến tâm lí củanhân vật

3 Về giáo dục.

- GDHS tình yêu thương, sự đồng cảm đối với con người

- Bồi đắp tình yêu và niềm lạc quan, tin tưởng vào cuộc sống, vào tương lai

4 Về năng lực:

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến tác giả, tác phẩm của Kim Lân

- Năng lực đọc – hiểu các tác phẩm văn xuôi hiện đại Việt Nam giai đoạn 1975

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về giá trị tư tưởng và nghệthuật của truyện

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành công nội dung, nghệ thuậttruyện Vợ nhặt

- Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm của các nhân vật trong truyện, các nhân vật

có cùng đề tài với các tác giả khác;

- Năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học

II.CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Chuẩn bị của giáo viên:

- Phương pháp: Nêu vấn đề, thảo luận nhóm, thuyết trình, thu thập dữ liệu theonhóm

- Thiết bị dạy học: Máy chiếu, nam châm, tranh ảnh…

- Học liệu: Giáo án, tài liệu tham khảo, sách GK, chuẩn kiến thức, kĩ năng…

2 Chuẩn bị của học sinh:

- Đọc văn bản

- Sưu tầm các tư liệu lịch sử đã được giáo viên giao

- Soạn bài theo hệ thống câu hỏi giáo viên đã xây dựng

D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC :

1.Ổn định lớp, Kiểm tra bài cũ : 5’

HĐ1: Thuật lại diễn biến tâm trạng của Mị trong đêm tình mùa xuân?

TIẾT 1:

2 Tiến trình bài học:

Hoạt động 1: Khởi động (7 phút)

- Mục tiêu: Giới thiệu bài mới, tạo tâm thế hào hứng cho học sinh

- Phương pháp: Hoạt động cá nhân

- Hình thức tổ chức hoạt động: Tổ chức trò chơi

- Phương tiện: Phiếu học tập, máy chiếu

- Cách thức tổ chức trò chơi: Giáo viên chuẩn bị các tư liệu lịch sử bằng hình ảnh

về một số sự kiện tiêu biểu của năm 1945 (Gồm: Nạn đói, Mít tinh phát động khởinghĩa, nhân dân đánh chiếm Bắc Bộ phủ, Nhân dân Sài Gòn nổi dậy giành chínhquyền Tháng Tám 1945, cách mạng Tháng Tám thành công, Bác Hồ đọc “Tuyênngôn độc lập”, trình chiếu lên màn hình cho học sinh quan sát Học sinh được chialàm hai đội chơi (Theo hai dãy bàn của lớp học), chọn học sinh giơ tay trả lờinhanh nhất, đúng nhất Phần thưởng là một tràng pháp tay to cho đội chiến thắng

- Yêu cầu một học sinh xác định thời điểm lịch sử được nhắc tới trong các bức ảnh

Tứ đó GV giới thiệu bài mới: Năm 1945 là năm của nhiều sự kiện lịch sử của dân tộc ta, có hào hùng, có bi thương Nhắc đến năm 1945, người ta không thể không nhắc tới sự kiện cách mạng Tháng Tám thành công, sự ra đời của nước Việt nam mới, nhưng người ta càng không thể không nhắc tới sự kiện hơn hai triều đồng bào

đã chết trong một nạn đói khủng khiếp Nạn đó ấy đã trở thành nỗi ám ảnh của dân tộc, và sau nay là chất liệu cho nhiều tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu trong số

ấy chính là truyện ngắn “Vợ nhặt” của Kim Lân

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới: 33 phút

Mục tiêu: Tổ chức, dẫn dắt học sinh phát hiện, hiểu hệ thống kiến thức của bài học

(Đặc sắc về nội dung, tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm) ; Rèn luyện kĩ năngđọc

hiểu tác phẩm theo đúng đặc trưng thể loại; Hình thành năng lực ngôn ngữ

- Phương pháp: Sử dụng kết hợp các phương pháp dạy học truyền thống và

hiện đại: Thuyết trình, thảo luận nhóm, cắt mảnh ghép, vấn đáp…

- Hình thức tổ chức dạy học: Kết hợp tổ chức hoạt động nhóm và hoạt động cánhân

- Phương tiện thực hiện: Máy chiếu, phiếu học tập

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG CẦN ĐẠT ĐƯỢC

* Tổ chức tìm hiểu phần tiểu dẫn

Bước 1: Gv yêu cầu học sinh theo

dõi SGK và trả lời các câu hỏi:

-Tóm tắt kiến thức cơ bản về tác giả

và tác phẩm?

- Em hãy trình bày hiểu biết của

mình về nạn đói năm 1945 xảy ra ở

nước ta?

Bước 2: HS làm việc cá nhân: trả lời

vấn đáp, các HS khác có thể bổ sung

thêm các thông tin mà mình biết

Bước 3: Giáo viên nhận xét, tổng

hợp:

GV: Nạn đói là hậu quả của nhiều

chính sách tàn bạo của thực dân

Pháp và phát xít Nhật: Vơ vét thóc

gạo chuẩn bị cho chiến tranh, bắt

dân nhổ lúa trồng đay… Bên cạnh

đó hạn hán, lũ lụt làm mùa màng

thất bát Nạn đói bao trùm từ

Quảng Bình trở ra khiến hơn hai

triệu đồng bào ta chết đói.

* Giáo viên tổ chức cho Hs đọc

hiểu khái quát tác phẩm:

Bước 1: Gv yêu cầu học sinh tóm tắt

cốt truyện?

Bước 2: HS tái hiện kiến thức, làm

việc cá nhân nhận xét, bổ sung hoàn

thiện câu trả lời

-Năm 1944 tham gia Hội văn hóa cứu quốc,

từ đó hoạt động văn nghệ phục vụ cáchmạng

-Sáng tác của Kim Lân tập trung vào khungcảnh nông thôn và người nông dân

- Là người am hiểu sâu sâu sắc cảnh ngộ vàtâm lí của người nông dân nghèo

* Đọc- hiểu chi tiết

1 Ý nghĩa nhan đề của tác phẩm.

- “Vợ”: Người được cưới hỏi theo nghi lễ