Một số giải pháp phát triển năng lực đọc hiểu văn bản tự sự cho học sinh lớp 12 trường THPT lang chánh qua bài vợ nhặt của kim lân

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT LANG CHÁNH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀIMỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN TỰ SỰ CHO HỌC SINH LỚP 12 TRƯỜNG THPT LANG

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT LANG CHÁNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀIMỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

TỰ SỰ CHO HỌC SINH LỚP 12 TRƯỜNG THPT LANG CHÁNH QUA

BÀI" VỢ NHẶT" CỦA KIM LÂN

Người thực hiện: Phạm Thị Dung Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh mực: Ngữ văn

1 MỞ ĐẦU

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 3 1.4 Phương pháp nghiên cứu 3 2 NỘI DUNG 2.1.Cơ sở lý luận: 3 2.1.1 Khái quát về năng lực 3 2.1.2 Năng lực đọc hiểu văn bản và cấu trúc đọc hiểu văn bản 4

2.1.3 Khái niệm văn bản tự sự 3 2.1.3 Đặc trưng của văn bản tự sự 4

2.2 Thực trạng dạy đọc hiểu văn bản tự sự ở trường THPT Lang Chánh 5

2.3 Giải pháp phát triển năng lực đọc hiểu văn bản tự sự cho học sinh lớp 12 trường THPT Lang Chánh qua bài" Vợ nhặt" của Kim Lân 6

2.3.1 Phát triển năng lực đọc hiểu tác phẩm tự sự từ tình huống truyện 7

2.3.2 Phát triển năng lực đọc hiểu tác phẩm tự sự từ hình tượng nhân vật 7

2.3.3 Phát triển năng lực đọc hiểu tác phẩm tự sự từ kết cấu mở đầu và kết thúc truyện 10

2.3.4 Giáo án thực nghiệm: Phát triển năng lực đọc hiểu văn bản tự sự cho học sinh lớp 12 trường THPT Lang Chánh qua bài" Vợ nhặt" của Kim Lân 10

2.4 Kết quả của đề tài 20

2.5 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 21

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 22

Tài liệu tham khảo 23

Danh sách SKKN đã được Hội đồng Sở GD&ĐT đánh giá 24

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài:

Chúng ta đang bước vào ngưỡng cửa của thế kỷ XXI, thời đại mà thế giới

đã và sẽ chứng kiến tốc độ phát triển như vũ bão của khoa học và công nghệ Do

đó, không quá khó hiểu khi giới trẻ hiện nay có xu hướng tìm đến Ngoại ngữ,Tin học và các môn khoa học tự nhiên như là một sự bảo đảm cho tương lai Cóthể đây mà một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng HS ngày naykhông quan tâm nhiều đến văn học, kỹ năng đọc hiểu, cảm thụ văn học rất yếu.Văn bản tự sự là một kiểu văn quan trọng trong nhà trường nói chung vàNgữ Văn 12 nói riêng Số lượng tác phẩm tự sự chiếm số lượng lớn trongchương trình THPT Viêc dạy văn bản tự sự giúp các em có cách hiểu, cách cảmthụ, cách tư duy logic và giải quyết các tình huống trong cuộc sống Tuy đượchọc nhiều về văn bản tự sự nhưng thực tế cho thấy các em còn hạn chế kĩ năngđọc hiểu văn bản tự sự

Trong thực tế dạy và học, thông qua dự giờ và bài làm kiểm tra của họcsinh chúng tôi thấy việc dạy đọc hiểu văn bản tự sự chưa đạt hiệu quả Giáo viênkhông thích dạy, học sinh không thích học vì chưa có kĩ năng vận dụng các trithức cần thiết vào tìm hiểu một văn bản mới Trong các giờ học văn vẫn còn tồntại tình trang dạy học theo khuôn mẫu- kinh nghiệm như đọc chép, giảng dạymang tính hàn lâm Học sinh thụ động , thiếu sáng tạo vì không có năng lực đọchiểu văn bản hoặc các em trở nên thờ ơ, không biết tự học vì mất kiến thức cơbản cần thiết để có thể tìm hiểu được văn bản Vì những lí do trên mà trong năm

học 2019 – 2020 tôi đã mạnh dạn nghiên cứu vấn đề về “Một số giải pháp phát triển năng lực đọc hiểu văn bản tự sự cho học sinh lớp 12 trường THPT Lang Chánh qua bài " Vợ nhặt" của Kim Lân”.

1.2 Mục đích nghiên cứu:

- Hình thành năng lực đọc hiểu văn bản tự sự cho HS, giúp học sinh cóđược những kỹ năng cơ bản khi đọc hiểu và tiếp nhận văn học Từ đó, HS sẽkhông còn cảm thấy lúng túng, khó khăn khi đứng trước một tác phẩm văn học,

tự bản thân các em sẽ biết cách khám phá và cảm nhận thế giới muôn màu muôn

vẻ của văn chương

- Đề xuất cách phát triển kĩ năng đọc hiểu văn bản tự sự cho học sinh lớp

12 góp phần hình thành kĩ năng học tập độc lập và sáng tạo.Từ đó nhằm nângcao chất lượng của việc dạy và học văn tự sự của học sinh trường THPT LangChánh và phát triển năng lực đọc hiểu, góp phần thực hiện mục tiêu phát triểnnăng lực và phẩm chất của học sinh

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

- Văn bản tự sự: bài" Vợ nhặt" ( Kim Lân)

- Học sinh khối 12 trường THPT Lang Chánh

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: Điều tra khảo sát ban đầu, điềutra khảo sát sau thực nghiệm Kết quả điều tra khảo sát có phân tích, đánh giá và

2.1.1 Khái niệm về năng lực:

Trong thực tế tiếng Việt, khái niệm năng lực được sử dụng với nhiều nghĩa

cụ thể gắn với các lĩnh vực khác nhau, trong những tình huống và ngữ cảnh

chuyên biệt Ở góc độ giáo dục học: năng lực là một hệ thống các cấu trúc tinh thần bên trong và khả năng huy động các kiến thức, kĩ năng nhận thức, kĩ năng thực hành và thái độ, cảm xúc, giá trị đạo đức, động lực của một người để thực hiện thành công các hoạt động trong một bối cảnh cụ thể [3,tr 6]

Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, khái niệmnăng lực có thể được hiểu như sau:

- Năng lực liên quan đến bình diện mục tiêu của dạy học: mục tiêu dạy học được mô tả qua các năng lực cần hình thành.

- Năng lực là sự kết nối tri thức, hiểu biết, khả năng, mong muốn.

- Các năng lực chung cùng với năng lực chuyên môn tạo thành nền tảng cho công việc giáo dục và dạy học [3,tr 6]

2.1.2 Năng lực đọc hiểu và cấu trúc của năng lực đọc hiểu văn bản 2.1.2.1 Năng lực đọc hiểu là năng lực giải mã văn bản, hiểu nghĩa của văn

bản, kiểm soát quá trình hiểu, phản hồi lại với văn bản, sử dụng văn bản để giảiquyết các vấn đề của cá nhân và cuộc sống trên cơ sở sử dụng, huy động kiếnthức nên của bản thân và các thao tác đọc hiểu nhằm đạt đến những mục tiêu cụthể

2.1.2.2.Cấu trúc của năng lực đọc hiểu văn bản

Có thể biểu thị cấu trúc năng lực đọc hiểu bằng biểu đồ sau,bao gồm 4thành tố/ kỹ năng thành phần và 10 chỉ số hành vi

[Mô hình phát triển năng lực của Nguyễn Ngọc Thúy - Tạp chí Khoa học

số 10 năm 2016]

2.1.3 Khái niệm về tác phẩm tự sự:

Tự sự là thể loại văn học phản ánh cụ thể hiện thực đời sống một cáchkhách quan bằng cách kể lại sự việc, sự kiện, miêu tả tính cách nhân vật, chitiết có đầu có đuôi thông qua cốt truyện tương đối hoàn chỉnh và được kể lạibởi một người kể chuyện nào đó (truyện có thể được kể ở ngôi thứ nhất hoặcngôi thứ 3)

2.1.4 Đặc trưng của tác phẩm tự sự:

Tình tiết là dấu hiệu đặc trưng đầu tiên của truyện Tình tiết là sự việc, làbiến cố đang vận động, đang phát triển Tình tiết làm cho những sự việc ngẫunhiên hằng ngày kết tinh ngưng đọng lại thành truyện Dù biến hoá trăm màunghìn vẻ, tình tiết luôn luôn tồn tại trong truyện Tình tiết truyện có khi đơntuyến, có khi đa tuyến, có khi một chiều, có khi nhiều chiều

Nhưng trung tâm của sự việc, của biến cố là con người, trung tâm của tìnhtiết là nhân vật Đối tượng chủ yếu của văn học là những con người với cuộcsống bên trong và cuộc đời bên ngoài của họ Truyện không phải chỉ kể về các

sự việc, các biến cố mà còn kể về con người, về vận mệnh của những con người

Đã là truyện thì phải có lời kể chuyện Lời kể là một yếu tố rất quan trọngcủa truyện Cốt truyện, nhân vật, toàn bộ hình tượng của truyện được dệt nênqua lời kể đó Lời kể một mặt là phương tiện để phản ánh cuộc sống thành hìnhtượng trong truyện, mặt khác cũng lại là phương tiện để biểu hiện thái độ, tìnhcảm, tư tưởng, sự đánh giá của tác giả đối với cuộc sống

Một tác phẩm tự sự tất nhiên cũng giống như bất kì một tác phẩm nàokhác, đòi hỏi phải được phân tích toàn diện cặn kẽ và đúng phương hướng Điềuđặc biệt ở tác phẩm thuộc thể truyện là cấu tạo hình tượng tác phẩm dựa vào bayếu tố: Tình tiết, nhân vật và lời kể như đã nêu Cho nên khi phân tích cấu tạohình tượng của truyện, không thể không lưu tâm đến ba yếu tố đó Đó cũng lànét phân biệt cấu tạo một tác phẩm truyện với một bài thơ trữ tình hay một bàivăn chính luận.

2.2 Thực trạng dạy đọc hiểu văn bản tự sự ở trường THPT Lang Chánh:

Đọc hiểu là hoạt động đọc và giải mã các tầng ý nghĩa của văn bản thôngqua khả năng tiếp nhận của học sinh Đọc hiểu là tiếp xúc với văn bản, hiểuđược nghĩa hiển ngôn, nghĩa hàm ẩn, các biện pháp nghệ thuật, thông hiểu cácthông điệp tư tưởng, tình cảm của người viết và giá trị tự thân của hình tượngnghệ thuật Tuy nhiên, từ thực tế giảng dạy tôi nhận thấy hoạt động đọc hiểu vănbản tự sự của học sinh Trường THPT Lang Chánh chưa thực sự hiệu quả

2.2.1 Về phía GV phổ biến và cũng là một trong những nhược điểm lớn

cần khắc phục trong dạy học văn bản tự sự hiện nay là GV “áp đặt” những kiếnthức cách hiểu văn chương của mình cho HS Trong khi lẽ ra, GV phải là ngườibạn đọc lớn tuổi có kinh nghiệm, người bắc cầu cho quá trình đối thoại giữa nhàvăn và học sinh, tổ chức, định hướng để tự HS từng bước chiếm lĩnh tác phẩm

2.2.2 Về phía học sinh: Thực trạng dạy học văn bản tự sự ở trường THPT

Lang Chánh đã cho chúng ta thấy được hầu hết HS chỉ đến với tác phẩm vănchương thông qua bài giảng của thầy cô HS lâu nay chỉ được coi như một kháchthể, một đối tượng tiếp thụ của GV, GV truyền đạt như thế nào thì HS hiểu nhưthế ấy theo kiểu áp đặt HS không cần thiết phải nói lên cách hiểu, cách nghĩ củamình trước một tác phẩm Hơn nữa, các em chạy theo mốt học các môn phục vụcho khối thi, chọn ngành nghề tương lai nên có thái độ thờ ơ, không yêu thíchhọc môn Văn

Phần lớn HS hiện nay kỹ năng đọc hiểu văn bản tự sự rất yếu nên các emcảm thấy lúng túng, khó khăn khi tự mình đọc - hiểu, tiếp nhận văn bản Một bộphận HS dù rất thích, nhưng lại không có những phương pháp, những kỹ năng

cơ bản để tìm hiểu văn bản tự sự nên các em cũng không thể khám phá và hiểusâu sắc được cái hay, cái đẹp của văn bản, cũng như những thông điệp mà nhà

văn muốn gửi gắm đến bạn đọc Giờ học văn bản tự sự vì thế vẫn chưa thu hútđược sự chú ý của người học.

Trong năm học 2019-2020, tôi đã tiến hành cho học sinh 3 lớp khối 12 làmbài khảo sát về khả năng làm bài tập đọc hiểu văn bản tự sự và đã thi được kếtquả ban đầu như sau:

2.2.3 Kết quả khảo sát ban đầu:

Đối tượng đối

Từ kết qủa khảo sát ban đầu cho thấy rằng:

- Số lượng và tỉ lệ % học sinh đạt loại giỏi ở 3 lớp 12A4, 12A8, 12A9 làkhông có

- Số lượng học sinh đạt loại khá ở 3 lớp trên đang còn rất thấp : Lớp 12A4

là 10/37 học sinh chiếm 27,03%; Lớp 12A9 có 9/40 học sinh chiếm 22,5% vàLớp 12A8: thấp nhất có 6/38 học sinh chiếm 15,8%

- Số lượng và tỉ lệ học sinh trung bình ở 3 lớp trên đang còn rất cao chiếmhơn 67% Đặc biệt là tỉ lệ học sinh yếu đang còn, nhiều nhất là lớp 12A8 chiếm10,6%

Từ thực trạng dạy và học, kết quả khảo sát việc đọc hiểu văn bản tự sựcủa học sinh Trường THPT Lang Chánh như trên tôi nhận thấy cần đặt ra vấn đềphát triển năng đọc hiểu văn bản tự sự cho HS Đó là một trong những vấn đềcần được quan tâm hơn cả trong quá trình dạy học văn hiện nay để giúp các em

có thể hiểu, cảm nhận được cái hay, cái đẹp của văn chương và đi sâu vào lí giảiđược các tầng ý nghĩa tác giả gửi gắm trong tác phẩm

2.3 Giải pháp phát triển năng lực đọc hiểu văn bản tự sự cho học sinh lớp 12 trường THPT Lang Chánh qua bài" Vợ nhặt" của Kim Lân.

Trong giới hạn của đề tài nghiên cứu, tôi mạnh dạn đề xuất một số giảipháp phát triển năng lực đọc hiểu văn bản tự sự cho học sinh trường THPT LangChánh qua bài" Vợ nhặt" ở các hướng tiếp cận sau:

Một trong những tín hiệu có thể đem đến cho người đọc những thông tin

phong phú về tác phẩm là những chi tiết nghệ thuật Chi tiết “là tiểu tiết của tác phẩm mang sức chứa lớn về cảm xúc và tư tưởng” Chi tiết ấy có thể là một lời

nói, một cử chỉ, một hành động của nhân vật, hoặc một sự vật, một hình ảnhthiên nhiên, một nét chân dung… Chi tiết càng có sức biểu hiện càng góp phầnnâng cao giá trị tác phẩm Do đó, tìm hiểu tác phẩm phải luôn xuất phát từ chitiết nghệ thuật, nhất là các chi tiết quan trọng Muốn khám phá những chi tiết ấy

cần bám sát văn bản ngôn từ và thế giới hình tượng của tác phẩm, chú ý giọngđiệu, kết cấu tác phẩm.

2.3.1 Phát triển năng lực đọc hiểu tác phẩm tự sự từ tình huống truyện

Trong truyện ngắn" Vợ nhặt" Kim Lân đã xây dựng được một tình huống truyện độc đáo Đó là tình huống gì? Tình huống đó được biểu hiện qua những yếu tố nào?

Tình huống của truyện ngắn" Vợ nhặt" được tạo dựng trên cơ sở mâu thuẫn, trớ trêu được đẩy tới tận cùng của giới hạn.Đó là anh cu Tràng là người mà ngay trong hoàn cảnh bình thường cũng khó mà có thể lấy được vợ- anh là dân ngụ cư, nghèo khổ, xấu xí, thô kệch, sống cùng mẹ già trong một túp lều Vậy mà, Tràng lại lây được vợ, thậm chí chóng vánh, dễ dàng đến mức chính hắn cũng không tin nỏi Sự trớ trêu thứ hai đặt ra trong hoàn cảnh nhặt vợ của Tràng Đó là trong nạn đói khủng khiếp, khi cả xóm ngụ cư đang bị bao trùm bởi không khí chết chóc lạnh lẽo Tình huống éo le

đã tạo ra sự đối đầu khốc liệt giữa sự sống và cái chết, giữa hạnh phúc và khổ đau, giữa cái ám áp của tình người với cái lạnh lẽo thê lương của chết chóc Tình huống trớ trêu ấy gây ngạc nhiên cho tất cả mọi người: daab xóm ngụ cư thì thầm phỏng đoán, bà cụ Tứ không tin nổi vào mắt mình và ngay cả Tràng cũng ngờ ngợ, bàng hoàng như trong một giấc mơ.

Tình huống truyện độc đáo được thể hiện ở nhan đề tác phẩm Vợ nhặt

là một nhan đề tạo ra những ấn tượng sâu sắc kích thích sự tò mò , chú ý của người đọc, hé mở tình huống độc đáo của tác phẩm "Nhặt" là một động từ chỉ những hành động ngẫu nhiên, thờ ơ, không chủ tâm để lấy một vật gì đó ở dưới đất lên, một vật quá nhỏ bé, tầm thường." Vợ" là một phần quan trọng trong cuộc đời người đàn ông, lấy vợ là một trong những việc quan trọng của dòi người, một việc được thực hiện theo phong tục truyền thống của người Việt với các bước mai mối dạm hỏi, cưới xin Như vậy, nhan đề " Vợ nhặt" thể hiện sự rẻ rúng trong giá trị con người và góp phần thể hiện giá trị nhân đạo và hiện thực của tác phẩm, giúp nhà văn phản ánh tình cảnh thê thảm và thân phận tủi nhục của người dân nghèo trong nạn đói 1945.

2.3.2 Phát triển năng lực đọc hiểu tác phẩm tự sự từ hình tượng nhân vật:

Nhân vật văn học là con người cụ thể được miêu tả trong văn bản Nhân vật văn học có thể có tên riêng( Tấm, Cám…), cũng có thể không có tên riêng( thằng bán tơ trong Truyện Kiều)…Chức năng cơ bản của nhân vật văn học là khái quát tính cách của con người.Vì tính cách là kết tinh của môi trường nên nhân vật văn học dẫn dắt người đọc vào các môi trường khác nhau của đời

sống “Nhân vật văn học còn thể hiện quan niệm nghệ thuật và lí tưởng thẩm mĩ của nhà văn về con người Vì thế, nhân vật luôn gắn liền với chủ đề tác phẩm” [1, Tr.236]

♦ Kiểu 1: Tìm hiểu hình tượng nhân vật qua cách đặt tên nhân vật của tác giả.

Tên nhân vật là một tín hiệu nghệ thuật mà nhà văn hết sức chú ý vì nó gópphẩn phản ánh tính cách của nhân vật, không khí tác phẩm cũng như phong cáchcủa tác giả Tuy nhiên, có một số trường hợp, nhà văn không đặt tên, mà gọinhân vật của mình bằng những danh từ, đại từ phiếm định Cách gọi như vậycũng nhằm thể hiện dụng ý nghệ thuật riêng của tác giả

Trong truyện ngắn “Vợ nhặt” của Kim Lân có ba nhân vật chính, nhưngtác giả chỉ đặt tên cho hai nhân vật là Tràng và bà cụ Tứ, còn người phụ nữ vợ

Tràng - cô ta thậm chí không có tên, lúc được gọi là “thị”, là “cô ả”, lúc là

“người đàn bà”.

Theo anh (chị) tại sao nhà văn không đặt cho nhân vật, cách gọi tên nhânvật của Kim Lân gợi anh (chị) suy nghĩ gì về số phận con người? Phải chăngngười vợ nhặt trong tác phẩm xuất hiện trong bối cảnh của nạn đói nghèođến cảcái tên, giá trị con người rẻ rúng như cỏ rác

.♦ Kiểu 2:Tìm hiểu hình tượng nhân vật qua ngoại hình nhân vật

Trong văn bản tự sự, miêu tả ngoại hình chính là một biện pháp của nhà

văn nhằm hé mở tính cách nhân vật Nhà văn thường khắc họa nhân vật bằngcách miêu tả vẻ bề ngoài như: cử chỉ, tác phong, diện mạo, đồ dùng, cách ănmặc, nói năng của nhân vật

Trong truyện ngắn " Vợ nhặt" nhà văn Kim Lân tập trung miêu tả ngoạihình của nhân vật người vợ nhặt và nhân vật Tràng Tràng xuất hiện ngay từ đầutruyện với dáng vẻ thô ráp, vụng về của một anh chàng xấu trai và hơi dở tính

với khuôn mặt thô kệch, đôi mắt gà gà đắm vào bóng chiều Sự ám ảnh của cái

đói đã hiện rõ trong mỗi buổi chiều khi Tràng không còn vừa đi vừa ngửa mặt

lên trời cười hềnh hệch nữa, bây giờ hắn đi từng bước mệt mỏi, chiếc áo nâu tàng vắt sang một bên cánh tay, cái đầu trọc nhẵn trúi về đằng trước.

Nhân vật người vợ nhặt xuất hiện trong tác phẩm như một biểu tượng thêthảm nhất của nạn đói Nạn đói đã hủy hoại ghê gớm hình hài, dảng vẻ củathị:"Hôm nay thị rách quá, áo quần tả tơi như tổ đỉa, thị gầy sọp hẳn đi, trên cáikhuôn mặt lưỡi cày xám xịt chỉ còn thấy hai con mắt" Qua đó, giá trị hiện thựccủa tác phẩm được thể hiện: tố cáo tội ác của chế độ thực dân đã gây ra nạn đóikhủng khiếp cho đồng bào ta, đẩy sự sống của con người vào đường cùng nhất,thê thảm nhất

♦ Kiểu 3 : Tìm hiểu hình tượng nhân vật qua nội tâm nhân vật

Thế giới nội tâm của con người rất sâu kín, phong phú, phức tạp Ngòi bútcủa nhà văn có khả năng miêu tả được những ngõ ngách sâu kín của nội tâm conngười từ những điều thuộc phạm vi ý thức đến những điều trong cõi tiềm thức,

vô thức Qua đó ta có thể xét đoán được tính cách nhân vật

* Trong tác phẩm “Vợ nhặt” – Kim Lân đã thành công khi miêu tả diễnbiến nội tâm của các nhân vật Chúng ta có thể tìm hiểu diễn biến nội tâm củacác nhân vật Tràng và người vợ nhặt theo hướng sau:

+ Khi gặp người vợ nhặt ở chợ: Tràng và người vợ nhặt gặp nhau mấy lần?

Họ có chuyện trò với nhau không?

+ Diễn biến tâm lí của các nhân vật như thế nào trên đường về nhà?

+ Tâm trạng của nhân vật như thế nào khi về đến nhà?

+ Tâm trạng của nhân vật sau đêm tân hôn và trong bữa cơm đàu tiên đónnàng dâu mới như thế nào?

+ Đánh giá chung về vị trí của nhân vật trong tác phẩm

* Nhân vật bà cụ Tứ đến khoảng giữa câu chuyện, nhà văn Kim Lân mớicho nhân vật xuất hiện như thể hoàn chỉnh hơn ý niệm về một gia đình và mốiquan hệ mẹ chồng nàng dâu Vì thế, khi tìm hiểu nhân vật bà cụ Tứ, chúng tatìm hiểu diễn biến nội tâm của nhân vật theo hướng sau:

+ Tâm trạng ngạc nhiên của bà cụ Tứ hàng loạt câu hỏi được đặt ra trongđầu: khi thấy có người đàn bà lạ trong nhà mình, lại đứng ngay đầu giườngthằng con mình thế kia? Băn khoăn, hiểu ra" Bà lão cúi đầu nín lặng, vừa ai oánxót thương cho số kiếp đứa con mình"

+ Ai oán, thương xót, buồn tủi cho số kiếp đứa con trai mình: Chao ôi!Người ta dựng vợ gả chồng là lúc trong nhà ăn nên là nổi, những mong sinh con

đẻ cái nở mặt sau này- còn mình thì Cái buồn cái tủi lại chan đầy nước mắt bàkhoc vì thương con, thương dâu biết làm sao để vượt qua con khốn khó này"Trong kẽ mắt lèm nhèm của bà rỉ xuống hai dòng nước mắt "

+ Thương nàng dâu mới: " Người ta có gặp bước khó khăn, đói khổ này,người ta mới láy đến con mình Mà con mình mới có được vợ Vừa mừng, vừatủi , vừa lo lắng" năm nay thì đói to đây Chúng mày lấy nhau lúc này u thươngquá "

+ Gieo niềm tin, hi vọng sống cho con cái:" Ai giàu ba họ ai khó ba đời Có

r thì rồi con cái chúng mày về sau."Bà sửa soạn dọn nhà cửa và chủ động tạoniềm vui trong bữa cơm đầu tiên đón nàng dâu mới

+ Đánh giá chung về nhân vật bà cụ Tứ

2.3.3 Phát triển năng lực đọc hiểu tác phẩm tự sự từ mở đầu, kết thúc văn bản tự sự:

Truyện ngắn" Vợ nhặt" được nhà văn Kim Lân mở đầu bằng bối cảnhxómngụ cư đang bị bủa vây bởi cái đói thê thảm đầy chết chóc và tác phẩm kết thúc

bằng bữa cơm đầu tiên đón nàng dâu mới với câu chuyện về Việt Minh, về đoànngười đi phá kho thóc của Nhật chia cho dân nghèo cùng hình ảnh lá cờ đỏ bayphấp phới trong đầu óc Tràng Có thể thấy đây là một kết thúc mở ngầm dự báo

về một tương lai tươi sáng cho nhân vật, cho người nông dân lúc bấy giờ Đó là

đi theo Việt Minh để có cuộc sống ấm no, hạnh phúc

2.3.4 Giáo án thực nghiệm: Phát triển năng lực đọc hiểu văn bản tự sự cho học sinh lớp 12 trường THT Lang Chánh qua bài" Vợ nhặt" - Kim Lân

A VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT

I Tên bài học : Vợ nhặt

II Hình thức dạy học : DH trên lớp.

III Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Chuẩn bị của GV:

- Giáo án

- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi

- Tranh ảnh về nhà văn, hình ảnh, phim về nhà văn Kim Lân, ;

- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp

- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà

2 Chuẩn bị của HS:

- Đọc trước ngữ liệu trong SGK để trả lời câu hỏi tìm hiểu bài

- Các sản phẩm thực hiện nhiệm vụ học tập ở nhà (do giáo viên giao từ tiết trước)

- Vận dụng thấp:Khái quát được đặc điểm phong cách tác giả từ tác phẩm

- Vận dụng cao:Vận dụng hiểu biết về tác giả, hoàn cảnh ra đời của tácphẩm để phân tích giá trị nội dung, nghệ thuật của tác phẩm tự sự

- Hình thành thói quen: đọc hiểu văn bản tác phẩm văn xuôi hiện đại

- Hình thành tính cách: tự tin , sáng tạo khi tìm hiểu văn bản truyện ngắn