tìm hiểu và phân tích thực trạng thị trường trái phiếu việt nam

LỜI MỞ ĐẦUCùng với sự phát triển của nền kinh tế, trong những năm gần đây, thị trường trái phiếu Việt Nam có sự phát triển vượt bậc, đóng vai trò là kênh huy động vốn hiệu quả cho Chính

LỜI MỞ ĐẦU

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, trong những năm gần đây, thị trường trái phiếu Việt Nam có sự phát triển vượt bậc, đóng vai trò là kênh huy động vốn hiệu quả cho Chính phủ, doanh nghiệp, chính quyền địa phương và các Ngân hàng chính sách của Nhà nước

Tổng khối lượng huy động vốn qua thị trường trái phiếu giai đoạn 2011 - 2018 đạt khoảng 2,5 triệu tỷ đồng, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 26%/năm, quy mô thị trường trái phiếu năm

2018 đạt 39,12%/GDP gấp gần 5 lần so với năm 2011, thanh khoản trên thị trường thứ cấp ngày càng được cải thiện Sản phẩm hàng hóa và cơ sở nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu ngày càng đa dạng

Khung khổ pháp lý cho hoạt động của thị trường trái phiếu từng bước được đổi mới, hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể tham gia hoạt động trên thị trường Thị trường trái phiếu Việt Nam đang phát triển theo hướng ngày càng công khai, minh bạch phù hợp với thông lệ quốc tế

Với mong muốn tìm hiểu, nghiên cứu về tình hình thị trường trái phiếu tại Việt Nam để có được cái nhìn tổng quan từ đó đem ra nhận định về sự phát triển của thị trường trái phiếu Việt

Nam, tôi xây dựng bài Tiểu luận “TÌM HIỂU VÀ PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU VIỆT NAM”, trong đó tập trung tìm hiểu và phân tích ở phạm vi thị trường trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp.

Tôi hy vọng bài tiểu luận sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích và giải đáp được phần nào những điều căn bản về thị trường trái phiếu Việt Nam

NỘI DUNG CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU

1 Khái niệm về trái phiếu và thị trường trái phiếu

1.1 Trái phiếu

Giáo trình Thị trường chứng khoán của trường Đại học Kinh tế Quốc dân định nghĩa: “trái phiếu là một loại chứng khoán quy định nghĩa vụ của người phát hành (người đi vay) phải trả cho người đứng tên sở hữu chứng khoán (người cho vay) một khoản tiền nhất định bao gồm cả gốc và lãi trong những khoảng thời gian cụ thể”

Theo Luật Chứng khoán xác định: “trái phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn nợ của tổ chức phát hành” Như vậy có thể hiểu rằng trái phiếu là một loại chứng khoán nợ, quy định nghĩa vụ của người phát hành (người vay tiền) phải trả cho người nắm giữ (người cho vay) một khoản tiền lãi được xác định tại một thời gian cụ thể trong tương lai và hoàn trả phần gốc vay ban đầu khi đến hạn

1.2 Thị trường trái phiếu

Thị trường trái phiếu là một bộ phận của thị trường tài chính, ởđó các loại trái phiếu được mua bán, trao đổi và giao dịch

1.3 Phân loại trái phiếu

-Theo người phát hành: + Trái phiếu Chính phủ

+ Trái phiếu của Doanh nghiệp

-Theo lợi tức trái phiếu:+ Trái phiếu có lãi suất cố định

+ Trái phiếu có lãi suất biến đổi + Trái phiếu có lãi suất bằng không

2 Vai trò của thị trường trái phiếu trong nền kinh tế

Thứ nhất, là một bộ phận quan trọng của thị trường tài chính, thị trường trái phiếu cho phép huy động một nguồn vốn tiết kiệm lớn cung cấp cho nền kinh tế, đáp ứng được khoảng thời gian đầu tư trung và dài hạn điều này góp phần điều hòa lượng vốn trong nền kinh tế và chia sẻ sức ép với hệ thống ngân hàng

Thứ hai, đối với Chính Phủ Với tư cách vừa là nhà phát hành, vừa là người quản lý Nhà nước, thông qua thị trường trái phiếu, Chính phủ có thể thực hiện được các chính sách quản lí nền kinh tế vĩ mô một cách hiệu quả Nhờ thị trường trái phiếu đã giúp cho Chính Phủ giải quyết được một số vấn đề sau:

- Phục vụ đáp ứng nhu cầu về vốn của Chính Phủ

- Thúc đẩy phát triển thị trường vốn và thị trường chứng khoán

3

- Làm đa dạng hoá các nguồn vốn đầu tư và hội nhập thị trường vốn quốc tế

Thứ ba, đối với sự phát triển của doanh nghiệp Sự phát triển của thị trường trái phiếu tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có khả năng tiếp cận được nguồn vốn linh hoạt và hiệu quả

Thư tư, đối với các nhà đầu tư Thị trường trái phiếu Chính Phủ có chức năng chuyển các khoản tiết kiệm thành vốn đầu tư, một mặt huy động nguồn vốn nhàn rỗi để phục vụ tài trợ cho nền kinh tế

3 Phân loại thị trường trái phiếu

Theo hình thức tổ chức: + Sở giao dịch chứng khoán

+ Thị trường phi tập trung (OTC)

Theo quá trình luân chuyển vốn: + Thị trường sơ cấp

+ Thị trường thứ cấp

Theo người phát hành: + Thị trường trái phiếu Chính phủ

+ Thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Theo phương thức giao dịch: + Thị trường giao ngay

+ Thị trường kỳ hạn

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU Ở VIỆT NAM

HIỆN NAY

1 Thị trường trái phiếu Chính phủ

1.1 Tóm tắt quá trình hình thành và phát triển

Tháng 8/2000: TPCP lần đầu tiên được đưa vào giao dịch trên Trung tâm giao dịch Chứng

khoán TP Hồ Chí Minh (HOSE)

Tháng 11/2003: Chính phủ ban hành Nghị định 141/2003/NĐ-CP về việc phát hành trái phiếu

Chính phủ Theo đó, TPCP bao gồm: Tín phiếu kho bạc, trái phiếu kho bạc, trái phiếu công trình Trung ương, trái phiếu đầu tư, trái phiếu ngoại tệ và công trái xây dựng Tổ quốc

Tháng 8/2005: TPCP được đưa vào giao dịch trên Trung tâm GDCK Hà Nội.

Tháng 1/2008: Quyết định 86/2008/QĐ-BTC phê duyệt đề án xây dựng thị trường TPCP

chuyên biệt

Tháng 5/2008: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước quyết định chuyển trái phiếu chính phủ từ sàn

TP.HCM sang niêm yết tại sàn Hà Nội

Tháng 7/2008: Quyết định Số 46/2008/QĐ-BTC ban hành Quy chế quản lý giao dịch TPCP tại Trung tâm GDCK Hà Nội.

4

Tháng 9/2009: Hệ thống giao dịch Trái phiếu Chính phủ chuyên biệt chính thức được Sở GDCK Hà Nội (HNX) đưa vào vận hành và ra mắt vào ngày 24/09/2009 tới với mục tiêu phát

huy tối đa tầm quan trọng của kênh huy động vốn này đối với nền kinh tế

1.2 Những kết quả đạt được

Trong giai đoạn 2011- 2017, tổng khối lượng TPCP phát hành đạt 1.176 nghìn tỷ đồng, bình quân khoảng 220 nghìn tỷ đồng/năm, đáp ứng 60% - 70% tổng khối lượng huy động vốn cho NSNN hàng năm

Về sản phẩm, hàng hóa: trước năm 2014, TPCP chủ yếu được phát hành kỳ hạn ngắn dưới 10 năm Từ năm 2014, TPCP kỳ hạn dài được ưu tiên phát hành để kéo dài kỳ hạn bình quân của danh mục nợ TPCP, năm 2015 bắt đầu phát hành kỳ hạn 20 năm và 30 năm

BẢNG 1: Khối lượng giao dịch trái phiếu Chính phủ trên thị trường thứ cấp giai đoạn

2011-2017 (Đơn vị: tỷ đồng)

Giao dịch thông

45.268 15.857 290.847 562.281 504.985 831.220 1.036.792 thường

Giao dịch repo 827 18.101 57.501 176.177 219.447 459.642 866.481 Tổng giá trị giao

46.095 133.958 348.348 738.458 724.432 1.290.862 1.903.273 dịch

Giá trị giao dịch

bình quân phiên

Năm 2018 tổng khối lượng phát hành trái phiếu Chính phủ là 196.797 tỷ đồng; trong đó, có 171.797 tỷ đồng được phát hành thông qua đấu thầu, 25.000 tỷ đồng phát hành cho Bảo hiểm

xã hội, giảm 19,35% so với năm 2017 Khối lượng phát hành thông qua đấu thầu đạt gần 86%

so với kế hoạch huy động chưa điều chỉnh công bố đầu năm 2018 (200.000 tỷ đồng) và đạt 98% so với kế hoạch huy động đã điều chỉnh vào đầu tháng 10 năm 2018 (175.000 tỷ đồng) Tính đến hết tháng 7/2018, dư nợ thị trường trái phiếu Việt Nam đạt 39,9% GDP năm 2017; trong đó, dư nợ thị trường trái phiếu Chính phủ đạt 29,2% GDP năm 2017 Đây là một bước tiến vượt bậc của thị trường nếu so với quy mô chỉ khoảng 4,5% GDP năm 2003

5

1.3 Những hạn chế, tồn tại

Thứ nhất, chưa hình thành được đường cong lãi suất trái phiếu Chính phủ trên thị trường Các loại trái phiếu Chính phủ nếu được phát hành một cách đều đặn và căn cứ vào kế hoạch tổng thể sẽ tạo lên đường cong lãi suất chuẩn cho thị trường tiền tệ và thị trường chứng khoán Trong khi đó, sự thiếu đa dạng các kỳ hạn của trái phiếu Chính phủ và các công cụ nợ khác đã gây khó khăn trong việc hình thành lãi suất chuẩn thị trường của các công cụ nợ

Thứ hai, các phương thức phát hành như đấu thầu qua Ngân hàng Nhà nước, đấu thầu qua Sở Giao dịch Chứng khoán, bảo lãnh phát hành còn rất nhiều vấn đề phải tiếp tục nghiên cứu, cải tiến Số thành viên tham gia thị trường đông nhưng chưa ổn định; khối lượng và lãi suất đặt thầu không ổn định nên ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả của các đợt đấu thầu

Thứ ba, trái phiếu Chính phủ niêm yết, giao dịch trên thị trường thứ cấp còn ít về số lượng Tổng số trái phiếu Chính phủ niêm yết chiếm tỷ trọng trên 80% so với tổng số trái phiếu đang lưu hành

Thứ tư, hiện nay duy nhất chỉ có Kho bạc Nhà nước đã và đang phối hợp với Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và các đơn vị liên quan tổ chức được kênh đấu thầu trái phiếu Chính phủ theo lô lớn qua HNX, chưa triển khai được kênh bảo lãnh phát hành trái phiếu Chính phủ theo lô lớn, khiến khối lượng trái phiếu Chính phủ chuẩn trên thị trường còn khá khiêm tốn so với tổng dư nợ trái phiếu Chính phủ

2 Thị trường trái phiếu Doanh nghiệp

2.1 Những kết quả đạt được

Năm 2018, quy mô của thị trường trái phiếu doanh nghiệp có sự tăng trưởng mạnh so với các năm trước, tăng khoảng 53% so với năm 2017 và tăng gấp 32 lần so với năm 2011 cho thấy các doanh nghiệp đã ngày càng quan tâm và tham gia huy động vốn qua phát hành trái phiếu bên cạnh kênh vay vốn tín dụng ngân hàng Hầu hết các đợt phát hành TPDN trong năm 2018

là phát hành riêng lẻ

Về khối lượng phát hành, tổng khối lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành năm 2018 đạt 238.357 tỷ đồng, trong đó phát hành riêng lẻ là 224.435 tỷ đồng, phát hành ra công chúng là 13.922 tỷ đồng

Về niêm yết, giao dịch trái phiếu trên thị trường thứ cấp: Đối với TPDN niêm yết, trên 2 Sở GDCK hiện có 27 mã trái phiếu doanh nghiệp niêm yết, trong đó Sở GDCK Thành phố Hồ Chí Minh có 26 mã; Sở GDCK Hà Nội có 01 mã; tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp niêm yết theo mệnh giá khoảng 35 nghìn tỷ đồng, khối lượng giao dịch năm 2018 khoảng 36 nghìn tỷ đồng

Về nhà đầu tư: Tính đến hết năm 2018, nhà đầu tư trong nước là nhà đầu tư chủ yếu nắm giữ khoảng 97,33% dư nợ TPDN, nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ khoảng 2,67% dư nợ TPDN Xét theo loại hình, tổ chức tín dụng nắm giữ khoảng 35,8% khối lượng phát hành, công ty chứng khoán khoảng 39,4%, doanh nghiệp bảo hiểm khoảng 3,2%, quỹ đầu tư khoảng 1,9%, các nhà

6

đầu tư cá nhân khoảng 5,6%, các nhà đầu tư khác khoảng 11,5%, các nhà đầu tư nước ngoài khoảng 2,67%

2.2 Những hạn chế, tồn tại

Không có tổ chức xếp hạng tín dụng chuyên nghiệp, là rào cản cho các doanh nghiệp nhỏ khi phát hành trái phiếu Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp là một trong những tiêu chí quan trọng đối với nhà tài trợ vốn, như ngân hàng hay nhà đầu tư để đưa ra quyết định có cho doanh nghiệp vay hay không

Thiếu vắng các nhà tạo lập thị trường Các nhà tạo lập thị trường trái phiếu đóng 2 vai trò: người môi giới và tự doanh trái phiếu, và họ thu lợi nhuận từ các hoạt động này Tuy nhiên, hoạt động tạo lập thị trường trái phiếu hàm chứa rủi ro cao hơn hoạt động môi giới chứng khoán Đóng vai trò là người tạo lập thị trường, các yêu cầu đặt ra rất cao và đòi hỏi chi phí lớn

Tính thanh khoản của thị trường trái phiếu thấp Đây chính là rào cản lớn nhất khiến thị trường trái phiếu doanh nghiệp chưa thật sự phát triển mạnh

Chi phí phát hành cổ phiếu thấp, không khuyến khích các doanh nghiệp phát hành trái phiếu

CHƯƠNG III: TRIỂN VỌNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CHO THỊ

TRƯỜNG TRÁI PHIẾU VIỆT NAM

1 Triển vọng phát triển thị trường trái phiếu Việt Nam

Năm 2020, nhìn chung kinh tế toàn cầu được dự báo sẽ vẫn trong xu hướng tăng chậm lại mặc

dù ngân hàng Trung ương các nước đang nới lỏng chính sách tiền tệ để ngăn chặn đà suy thoái Thương mại và đầu tư toàn cầu tiếp tục giảm sút và sự dịch chuyển dữ liệu qua biên giới

có xu hướng gia tăng Căng thẳng thương mại cũng như các vấn đề chiến lược khác giữa Mỹ -Trung vẫn là vấn đề lâu dài và sẽ có ảnh hưởng lớn đến tăng trưởng toàn cầu cũng như TTCK các nước

Trên nền tảng kinh tế vĩ mô như trên, Chính phủ Việt Nam đã ban hành các chính sách, sự điều chỉnh phù hợp, nhờ đó dự báo thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ tiếp tục có sự tăng trưởng về quy mô nhờ vào việc thúc đẩy các công ty đã cổ phần hóa, các ngân hàng lên niêm yết Cấu trúc thị trường sẽ tiếp tục được cải thiện nhờ những chính sách đang triển khai, đặc biệt là việc triển khai luật chứng khoán mới và những cải cách cho việc nâng hạng thị trường Các doanh nghiệp niêm yết vẫn tiếp tục hưởng lợi nhờ tốc độ tăng trưởng

Ngoài ra, trong xu thế ngân hàng Trung ương các nước nới lỏng chính sách tiền tệ nhằm hạn chế suy thoái, tiếp tục phát huy tác dụng và ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng có những động thái linh hoạt hơn trong chính sách tiền tệ, mặt bằng lãi suất ổn định và có tín hiệu giảm thì TTCK sẽ có cơ hội phát triển, đặc biệt trong 6 tháng đầu năm 2020

7

Đặc biệt, khoảng thời gian đầu năm 2020, đại dịch Covid-19 bùng phát trên nhiều quốc gia trên thế giới, gây thiệt hại cho nhiều công ty, thiệt hại cho mọi ngành nghề lĩnh vực Chính điều này đã thúc đẩy các nhà đầu tư lựa chọn một kênh đầu tư ít rủi ro hơn đó là thị trường trái phiếu

2 Giải pháp cho sự phát triển thị trường trái phiếu Việt Nam

Ổn định kinh tế vĩ mô, khai thác các động lực tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực nhằm duy trì tốc độ tăng trưởng cao và bền vững vẫn là đòi hỏi trong năm 2020 và những năm tiếp theo

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tăng trưởng chậm lại, áp lực lạm phát cũng giảm bớt, cần tận dụng khoảng thời gian này để nới lỏng chính sách tiền tệ ở mức độ hợp lý, trên cơ sở lạm phát mục tiêu, nới hạn mức tín dụng với những ngân hàng nhóm A, tăng cung tiền thông qua mua ngoại tệ vào, giảm mặt bằng lãi suất hoặc giảm với những lĩnh vực cần ưu tiên

Một chính sách tiền tệ linh hoạt hơn sẽ thúc đẩy tăng trưởng và gián tiếp hạn chế việc lên giá của tỷ giá thực, bảo đảm sự mất giá của VND trong phạm vi hẹp khoảng 1-1,5% nhằm phòng ngừa tác động xấu đến tỷ giá nếu kinh tế thế giới có biến động Quyết liệt thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công ngay từ đầu năm, tập trung cho các dự án trọng điểm có sức lan tỏa

Đối với thị trường chứng khoán, cần tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động, tính công khai minh bạch và gia tăng vai trò đóng góp của thị trường trong việc cung ứng vốn dài hạn cho nền kinh tế

KẾT LUẬN

Thị trường trái phiếu ở nước ta đang trên đà phát triển tương đối ổn định, đa dạng và đóng góp một phần quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Là một kênh đầu tư tương đối an toàn, ít rủi

ro Với những điều kiện chung toàn cầu, kết hợp với những điều kiện trong nước, để thị trường trái phiếu phát triển nhanh hơn, mạnh hơn tạo nên sức hấp dẫn với các nhà đầu tư cần phải có

sự nỗ lực của chính các doanh nghiệp, các nhà hoạch định và chính phủ

8

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 PGS.TS Nguyễn Văn Nam(2002), Giáo trình Thị trường chứng khoán, trường Đại học Kinh

tế Quốc dân, NXB Tài chính

2 Luật Chứng khoán, NXB Chính trị quốc gia Sự Thật

3 Báo cáo thường niên thị trường trái phiếu năm 2018, Bộ Tài chính

DANH MỤC VIẾT TẮT

TPCP

TPDN

GDCK

TTCK

Trái phiếu Chính phủ

Trái phiếu Doanh nghiệp

Giao dịch chứng khoán

Thị trường chứng khoán

9