tiểu luận chính sách thương mại quốc tế rào cản kỹ thuật của trung quốc

Mục đích cơ bản nhất Hiệp định về các Rào cản Kỹ thuật đối với Thương mại Hiệp định TBT – Agreement on Technical Barriers to Trade trong khuôn khổ WTO đưa ra các nguyên tắc và điều kiện

I Tình hình thương mại trung quốc

Theo số liệu của Phòng Công nghiệp Việt Nam, Kim ngạch thương mại của Trung Quốc đứng thứ 3 thế giới Năm 1978, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Trung Quốc chỉ đạt 20,6 tỷ USD, đứng thứ 32 trên thế giới Đến cuối năm 2004, tổng kim ngạch thương mại của Trung Quốc đạt hơn 1154,7 tỷ USD, với mức này, Trung Quốc đã vượt Nhật Bản và vươn lên đứng thứ 3 trên thế giới, chỉ sau Mỹ và Đức Như vậy, sau hơn 20 năm, Trung Quốc đã đưa thứ hạng của mình về kim ngạch thương mại từ vị trí thứ 32 lên thứ 3 thế giới Năm 2005, tổng kim ngạch thương mại đạt 1422 tỷ USD, tăng 23,2%, gấp 60 lần so với năm 1978 và tiếp tục xếp thứ 3 thế giới Theo số liệu công bố của Tổng cục Hải quan Trung Quốc, trong năm 2009 tổng kim ngạch XNK của Trung Quốc đạt 2.158 tỷ USD Năm 2010 kim ngạch XNK tăng 30,3% đạt 2,813 nghìn tỷ USD

Các lĩnh vực xuất khẩu chính Các lĩnh vực nhập khẩu chính

• Máy móc thiết bị • Máy móc thiết bị

• Thiết bị quang học • Nhiên liệu thô

• Quặng sắt, thép • Thiết bị quang học

• Các chất hóa hữu cơ

Song, trong giai đoạn hiện nay Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung gây nhiều ảnh hưởng đến nền thương mại Trung Quốc Số liệu chính thức ngày 14/10/2019 cho biết, hoạt động xuất nhập khẩu của Trung Quốc đã giảm mạnh hơn dự kiến trong tháng 9/2019, giữa bối cảnh hàng rào thuế của Mỹ và sự sụt giảm nhu cầu ở cả trong và ngoài nước đã và đang tác động xấu đến nền kinh tế lớn thứ hai thế giới này

II Mục đích của TBT

2.1 Mục đích cơ bản nhất

Hiệp định về các Rào cản Kỹ thuật đối với Thương mại (Hiệp định TBT – Agreement on Technical Barriers to Trade) trong khuôn khổ WTO đưa ra các

nguyên tắc và điều kiện mà các nước thành viên WTO phải tuân thủ khi ban hành và

áp dụng các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật hay các quy trình đánh giá hợp chuẩn,

hợp quy của hàng hoá

Việc sử dụng hàng rào kỹ thuật trong thương mại mang đến các mục đich cơ bản sau:

- Bảo vệ người tiêu dùng khỏi các sản phẩm, hàng hóa kém chất lượng, không đảm bảo an toàn, là, ảnh hưởng xấu đến tính mạng và sức khỏe người tiêu dùng

- Bảo vệ đời sống của động, thực vật

- Bảo vệ môi trường

- Chống gian lận thương mại và đảm bảo an ninh quốc gia

- Các mục đích khác liên quan đến các quy định về chát lượng, hài hòa hóa,

2.2 Mục đích của Trung quốc nói riêng

Sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, một vòng bảo hộ thương mại mới xuất hiện, nền kinh tế Trung Quốc rơi vào khủng hoảng Như nhiều quốc gia khác, Trung Quốc phải thực hiện một số biện pháp để bảo vệ nền sản xuất nội địa trong nước, trong đó có các biện pháp phi thuế quan mà chủ yếu là SPS và TPT Hiện nay, Trung Quốc đã xây dựng một hệ thống hàng rào kỹ thuật thương mại lớn thứ hai thế giới chỉ sau Mỹ Hệ thống rào cản kỹ thuật đối với thương mại (TBTs) được lập ra với mục đích:

- Kiểm soát chất lượng hàng hóa nhập khẩu vào thị trường nội địa

- Kiểm soát hàng hóa nhập khẩu từ các nước phát triển; tăng cường hợp tác, hoạt động thương mại với các nền kinh tế phát triển

- Bảo hộ nền sản xuất trong nước

III Nội dung biện pháp kĩ thuật của Trung Quốc

3.1 Quyền sở hữu trí tuệ

Kể từ khi gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) vào tháng 12 năm

2001, chính phủ Trung Quốc đã thực hiện các bước tiến quan trọng nhằm tăng cường hệ thống quyền sở hữu trí tuệ (IP) và các biện pháp thực thi quyền này Các biện pháp này bao gồm việc xem xét lại các luật về sáng chế, bản quyền và thương hiệu nhằm phù hợp với Hiệp định của WTO về các khía cạnh liên quan đến quyền

sở hữu trí tuệ (Hiệp định TRIPs) Các cơ quan chức năng của Trung Quốc cũng thực hiện các biện pháp chống lại sự vi phạm quyền sở hữu trí tuệ như kết án, phạt hoặc tịch thu hàng hóa

Các hình thức quyền Sở hữu trí tuệ tại Trung Quốc:

- Thương hiệu

- Sáng chế (Phát minh, các mô hình và thiết kế bố trí tích hợp mạch bán dẫn)

- Bản quyền

- Quyền của người cải tạo giống cây trồng

- Tên miền

3.2 Luật tiêu chuẩn về TBT ở Trung Quốc

Quy chuẩn kỹ thuật và các thủ tục đánh giá sự phù hợp của Trung Quốc được điều chỉnh bởi nhiều luật và quy định khác nhau, bao gồm: Luật tiêu chuẩn; Luật về chất lượng và an toàn sản phẩm nông nghiệp; Luật về chất lượng sản phẩm; Luật về bảo hộ quyền và lợi ích của người tiêu dùng

Tiêu chuẩn của Trung Quốc được chia thành các tiêu chuẩn bắt buộc và tự nguyện Tiêu chuẩn bắt buộc phải thực thi như quy chuẩn kỹ thuật Các tiêu chuẩn này được thực thi trên cơ sở luật và các quy định hành chính và chủ yếu liên quan đến việc bảo vệ sức khỏe con người, tài sản cá nhân và an toàn Các tiêu chuẩn này

là công cụ quan trọng để đảm bảo sự an toàn của các sản phẩm và dịch vụ cung cấp trên thị trường Trung Quốc Các tiêu chuẩn không có các đặc điểm này sẽ coi là tiêu chuẩn tùy chọn

Theo Luật tiêu chuẩn Trung Quốc, tiêu chuẩn của Trung Quốc được phân thành 4 nhóm, bao gồm: tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn ngành, tiêu chuẩn cấp tỉnh

và tiêu chuẩn doanh nghiệp

3.2.1 Tiêu chuẩn quốc gia

Tiêu chuẩn quốc gia (gọi tắt là tiêu chuẩn "GB") được lập ra cho các yêu cầu

kỹ thuật thống nhất trên khắp đất nước Các tiêu chuẩn này là cốt lõi cho việc tiêu chuẩn hóa và quy chuẩn kỹ thuật ở Trung Quốc Khoảng 15% các tiêu chuẩn GB là bắt buộc Việc đáp ứng các tiêu chuẩn này là điều kiện tiên quyết là để bán các sản phẩm và dịch vụ trên thị trường Trung 4 Dựa trên Luật kiểm soát các chất hóa học

27 Quốc Tiêu chuẩn GB có thể được xác định là bắt buộc hay tùy chọn tùy thuộc vào mã đầu của tiêu chuẩn, cụ thể như sau: Mã đầu của tiêu chuẩn chỉ ra tính chất bắt buộc hay tùy chọn của tiêu chuẩn:

GB/Z Tài liệu kỹ thuật hướng dẫn tiêu chuẩn hóa quốc gia

Nhiều tiêu chuẩn GB được lấy từ ISO, IEC hoặc các cơ quan tiêu chuẩn quốc

tế khác (Tính đến năm 2006, gần một nửa số tiêu chuẩn GB được xây dựng từ các tiêu chuẩn quốc tế và "tiêu chuẩn nước ngoài tiên tiến".) Trung Quốc cũng bày tỏ quan điểm muốn gia tăng đáng kể số lượng các tiêu chuẩn từ tiêu chuẩn quốc tế hay tiêu chuẩn nước ngoài tiên tiến

3.2.2 Tiêu chuẩn ngành

Tiêu chuẩn ngành (thường được gọi là "Tiêu chuẩn công nghiệp” hoặc tiêu chuẩn chuyên môn) được xây dựng nếu không có tiêu chuẩn quốc gia liên quan nhưng

sẽ áp dụng thống nhất trong một ngành trong cả nước Các tiêu chuẩn này có chức

năng tương tự như tiêu chuẩn quốc gia nhưng thường trực thuộc một bộ chuyên ngành, không chịu sự kiểm soát hay giám sát trực tiếp của Trung ương Tiêu chuẩn ngành có thể tùy chọn hay bắt buộc Luật pháp về tiêu chuẩn hóa quy định các tiêu chuẩn ngành nếu trái với tiêu chuẩn quốc gia sẽ phải thu hồi Tuy nhiên, pháp luật không quy định cách thức xử lý trong trường hợp các tiêu chuẩn ngành do các cơ quan khác nhau ban hành mâu thuẫn với nhau

Tiêu chuẩn chuyên môn được mã hóa theo ngành (ví dụ BB: bao bì) Mã của tiêu chuẩn bắt buộc được thể hiện trong Phụ lục và mã của tiêu chuẩn tùy chọn phải thêm "/T" vào sau mã bắt buộc Ví dụ mã tiêu chuẩn tùy chọn cho nông nghiệp là

"NY/T"

3.2.3 Tiêu chuẩn cấp tỉnh

Tiêu chuẩn cấp tỉnh (còn gọi là tiêu chuẩn địa phương) được xây dựng khi không có tiêu chuẩn quốc gia hay tiêu chuẩn ngành nhưng yêu cầu an toàn và vệ sinh của sản phẩm công nghiệp là cần thiết trong một địa phương nhất định Các tiêu chuẩn này có thể được xem như tương tự "Tiêu chuẩn quốc gia" ở châu Âu vì chỉ áp dụng cho một tỉnh Tiêu chuẩn cấp tỉnh thường được sử dụng thử nghiệm cho tiêu chuẩn quốc gia và tiêu chuẩn ngành trong tương lai Nếu tiêu chuẩn cấp tỉnh đạt được thành công thì sẽ được thay thế bằng một tiêu chuẩn 28 quốc gia mới Tiêu chuẩn cấp tỉnh sẽ bị thu hồi nếu không phù hợp với quy định quốc gia và/hoặc tiêu chuẩn quốc gia hay tiêu chuẩn ngành áp dụng

3.2.4 Tiêu chuẩn doanh nghiệp

Tiêu chuẩn doanh nghiệp được xây dựng trong một doanh nghiệp trong trường hợp không có tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn ngành hay tiêu chuẩn cấp tỉnh liên quan Các tiêu chuẩn doanh nghiệp có thể được coi là một phần trong hệ thống kiểm soát chất lượng của doanh nghiệp Do đó, các tiêu chuẩn này thường không công khai

3.3 Quy định về chứng nhận sản phẩm, bao gói và nhãn mác

3.3.1 Chứng nhận sản phẩm

Dấu chứng nhận bắt buộc của Trung Quốc (CCC) là nhãn về chất lượng và an toàn có hiệu lực từ 1 tháng 8 năm 2003 Quy định này yêu cầu nhà sản xuất một số sản phẩm phải có nhãn CCC trước khi xuất khẩu hoặc bán sản phẩm cho thị trường Trung Quốc Chứng nhận này bắt buộc đối với các sản phẩm điện/ điện tử, sản phẩm

ô tô và các sản phẩm khác có liên quan đến sức khỏe và an toàn của con người

Có hiệu lực từ 1 tháng 3 năm 2007, Luật mới về Hạn chế chất nguy hiểm (RoHS) được thực hiện nhằm hạn chế và kiểm soát việc sử dụng các chất nguy hiểm

và độc hại khi sản xuất các sản phẩm thông tin điện tử

3.3.2 Dán nhãn

Cục Quản lý nhà nước về kiểm tra kiểm dịch hàng hóa xuất nhập khẩu Trung Quốc (CIQ) đưa ra các quy định về dán nhãn đối với một số hàng hóa nhập khẩu nhất định, chủ yếu là hàng tiêu dùng Các loại nhãn mác sử dụng tiếng Trung Quốc cần đáp ứng các luật, quy định và tiêu chuẩn bắt buộc của Trung Quốc Việc kiểm tra nhãn mác tiếng Trung Quốc do CIQ thực hiện khi kiểm tra kiểm dịch hàng hóa

3.3.3 Yêu cầu về nhãn mác và chi phí

Các yêu cầu về nhãn mác của Trung Quốc rất đa dạng phụ thuộc vào loại hàng hóa nhập khẩu Tất cả các sản phẩm đều phải sử dụng nhãn mác bằng tiếng Trung Quốc (tiếng Trung Quốc đơn giản) Một vài sản phẩm yêu cầu có cả nhãn mác tiếng Trung Quốc và tiếng Anh Một yêu cầu bắt buộc là nhãn mác tiếng Trung Quốc phải được in và dán trên kiện hàng trước khi đến cảng đến của Trung Quốc

3.3.4 Dán nhãn hàng thực phẩm

Qui định về tiêu chuẩn dán nhãn hàng thực phẩm của Trung Quốc đã có hiệu lực

từ 1/10/1995 Qui định này yêu cầu tất cả hàng thực phẩm đóng gói (ngoại trừ hàng rời) phải được đính nhãn bằng tiếng Trung Quốc ghi rõ loại sản phẩm, tên nhãn hiệu, tên thương mại, tên và địa chỉ của nhà sản xuất, nước xuất xứ, thành phần cấu

thành, ngày sản xuất và hạn sử dụng Qui định này áp dụng cho hàng nhập khẩu cũng như hàng nội địa đóng gói

Dấu chứng nhận bắt buộc (CCC): CCC là viết tắt của từ "China Compulsory Certification" Chính phủ Trung Quốc đã áp dụng hệ thống chứng nhận an toàn mới,

áp dụng cho 132 mặt hàng Với hệ thống này, các nhà sản xuất muốn xuất khẩu hoặc bán hàng ở Trung Quốc phải có được dấu CCC Hệ thống bắt đầu được áp dụng vào 1/5/2002 và hoàn toàn có hiệu lực vào 1/5/2003

3.3.5 Bao gói

Tất cả các vật liệu bao gói bằng gỗ đều được xử lý và chứng nhận theo tiêu chuẩn quốc tế đã được công nhận ISPM 15 Quy định này được AQSIQ thực hiện từ

1 tháng 6 năm 2005

3.3.6 Ký hiệu

Ký hiệu được Trung Quốc đặc biệt chú trọng Các quy định về những yếu tố liên quan đến ký hiệu như kích cỡ, màu sắc,… cũng được quy định vô cùng nghiêm ngặt và chi tiết

3.3.7 Các biện pháp dán nhãn

Các biện pháp thông thường bao gồm: in, đóng dấu hoặc dán nhãn hoặc in phun Nhãn mác cần rõ ràng và tồn tại trên bao gói trong suốt thời gian được tái sử dụng

IV Tác động của các biện pháp kỹ thuật tới Trung Quốc

4.1 Tác động đối với Thương mại Quốc tế

Trong số các hình thức khác nhau của NTBs, các rào cản kỹ thuật đối với thương mại (TBT) là tương đối mới, nhưng đóng vai trò ngày càng quan trọng hơn Nếu TBT được thiết lập đúng cách, nó có thể thúc đẩy thương mại, nhưng nó cũng

có thể được sử dụng như một cái cớ để bảo vệ khi nó được đặt ở mức cao Hiệp định TBT WTO đang cố gắng để đảm bảo các tiêu chuẩn và quy định kỹ thuật đặt ra không tạo trở ngại không cần thiết cho thương mại

Dễ dàng nhận ra các nước phát triển là những người sử dụng TBT chính trong những năm trước năm 2002, nhưng sau đó, các nước đang phát triển đã đưa số lượng TBT tương đương các nước phát triển

Không phải tất cả các biện pháp TBT đều có tác động tiêu cực đối với thương mại Một số biện pháp có thể giúp làm giảm chi phí thương mại bằng cách chuẩn hóa thông tin liên quan đến sự an toàn, chất lượng và thông số kỹ thuật của sản phẩm cho các đối tác kinh doanh, thông tin cho người tiêu dùng, đồng thời tạo thuận lợi cho thương mại quốc tế, bao gồm cả việc tạo điều kiện cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tiếp cận nhiều hơn với thị trường nước ngoài TBT cũng cho phép các chính phủ theo đuổi các mục tiêu chính đáng như bảo vệ sức khỏe con người và môi trường, ngăn chặn hành vi lừa đảo

Tuy nhiên, các TBT không minh bạch, phân biệt đối xử, hoặc không có cơ sở

là các rào cản đáng kể đối với thương mại Ví dụ, một công ty đã cố gắng đáp ứng

các quy định TBT của một nước nhưng khi xuất khẩu sản phẩm thì có thể bị từ chối với lý do đã thay thế bằng các quy định mới

Ngoài ra, những quốc gia khác nhau có thể đưa ra các TBT khác nhau và bị ảnh hưởng bởi TBT khác nhau, đặc biệt đối với quốc gia phát triển và đang phát triển

4.2 Tác động đối với Trung Quốc

4.2.1 Đối với doanh nghiệp Trung Quốc:

❖ Tác động tích cực:

Hàng xuất khẩu:

- Thúc đẩy các doanh nghiệp đầu tư cả rộng rãi và chuyên sâu, làm tăng lợi thế cạnh tranh của hàng xuất khẩu của Trung Quốc Doanh nghiệp sẽ cải thiện lợi thế cạnh tranh, chất lượng, hình ảnh và uy tín của hàng hóa tiêu dùng quốc nội

- Thúc đẩy thay đổi quan điểm: Khuyến khích các công ty nhận thức được tầm quan trọng của việc kiểm soát chất lượng vật liệu và cải thiện chất lượng sản phẩm, cũng như tích cực hơn trong học tập và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật

Hàng trong nước:

- Giảm cạnh tranh với các hàng hoá nước ngoài, giúp phát triển các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ

- Tăng cường tinh thần dùng hàng trong nước của người dân Trung Quốc

- Tạo cơ hội cho những doanh nghiệp phát triển mạnh mẽ trong nước để tương lai mở rộng thị trường ra nước ngoài

❖ Tác động tiêu cực:

- Khi hàng hoá nhập khẩu từ nước ngoài đáp ứng được các hiệp định TBT, hàng hoá trong nước Trung Quốc có thể sẽ gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các hàng nước ngoài

- Một số mặt hàng mới phát triển tại Trung Quốc sẽ không cạnh tranh được so với hàng hoá nhập ngoại

4.2.2 Đối với Chính phủ

❖ Tác động tiêu cực:

- Thương mại song phương của Trung Quốc vẫn còn phụ thuộc vào các nước châu Âu và châu Mỹ, ảnh hưởng sự phát triển kinh tế ổn định của Trung Quốc

- Ảnh hưởng đến cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của các nước xuất khẩu Rào cản

kỹ thuật ảnh hưởng đến nông sản nhiều hơn sản phẩm công nghiệp, sản phẩm thâm dụng lao động nhiều hơn sản phẩm thâm dụng vốn, nước phát triển hơn nước phát triển

- Dễ dàng dẫn đến tranh chấp thương mại Sự nghiêm trọng của mâu thuẫn thương mại giữa các quốc gia do rào cản thương mại gây ra khiến hai nước dễ dàng chống lại cuộc chiến giá cả, không có lợi cho sự phát triển của thương

❖ Tác động tích cực:

- Trung Quốc đang tích cực phát triển - hướng tới thị trường toàn cầu Ngày nay, ASEAN đã trở thành thị trường thương mại song phương lớn thứ ba với Trung Quốc, đại diện cho sự đa dạng hóa cấu trúc thương mại của Trung Quốc Thay đổi cấu trúc thương mại của Trung Quốc, từ việc dựa vào châu

Âu và Mỹ sang ASEAN và châu Phi

- Thay đổi chính sách và nâng cao các tiêu chuẩn ngành Các doanh nghiệp không chỉ cải thiện khả năng đối phó với TBT và thích ứng với các quy tắc thương mại quốc tế, mà còn cải thiện khả năng cạnh tranh của các sản phẩm xuất khẩu cùng một lúc

- Tăng khả năng cạnh tranh với các nước

12