Câu 1: AnhChị hãy trình bày các yếu tố của hoạt động quản lý. Phân tích mối liên hệ giữa các yếu tố đó. Câu 2: Hãy trình bày và phân tích các phương pháp quản lí truyền thống cơ bản hiện nay (phương pháp hành chínhtổ chức, phương pháp kinh tế và phương pháp tâm lígiáo dục)
Trang 1Câu 1: Anh/Chị hãy trình bày các yếu tố của hoạt động quản lý Phân tích
mối liên hệ giữa các yếu tố đó
Trả lời:
I KHÁI NIỆM VỀ KHOA HỌC QUẢN LÝ VÀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Quản lý là một dạng lao động xuất hiện rất sớm trong lịch sử Nó là hoạt động tất yếu nảy sinh khi có sự tham gia hoạt động của nhiều người Xã hội càng phát triển thì vai trò của quản lý ngày càng quan trọng Nó hiện diện trong
tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Hiện nay có nhiều cách tiếp cận và đưa
ra những cách nhìn nhận khác nhau về quản lý Mỗi cách nhìn nhận đều có những ưu điểm, nhược điểm của mình Sau đây là một số ví dụ:
Mặc Tử: Công việc của những bậc đại nhân (cai trị, thống trị, quản lý) là
biết tập hợp xung quanh mình những người hiền
Quan niệm trên cho thấy: quản lý là công việc của số ít người và không phải ai cũng có thể làm được
F.W Taylor (1856 - 1915): Quản lý là hoàn thành công việc của mình
thông qua người khác và biết chắc rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất
Quan niệm trên đã cho thấy quản lý là công việc gián tiếp Người quản lý
không trực tiếp thực hiện mọi công việc mà, nhiệm vụ của họ là phân công, sắp xếp, bố trí và kiểm tra người khác làm
H Fayol: Quản lý hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức, điều
khiển, phối hợp và kiểm tra
H Koontz và các tác giả: Quản lý là điều kiện thiết yếu nó đảm bảo phối
hợp những nỗ lưc cá nhân nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất
H.Simon cho rằng: Ra quyết định là cốt lõi của quản lý Mọi công việc
khác của tổ chức chỉ diễn ra sau khi có quyết định của chủ thể quản lý Việc ra quyết định quản lý là công việc cơ bản của mọi cấp trong tổ chức
V H Vroom cho rằng: Công việc của tất cả các nhà quản lý là ra quyết
định quản lý Trình độ của nhà quản lý cao hay thấp chủ yếu được đánh giá xem những quyết định họ ban hành ra đúng nhiều hay ít
Từ những cách tiếp cận và quan niệm về quản lý vừa nêu trên, chúng ta
Trang 2hãy trả lời câu hỏi: bản chất của quản lý là gì?
Quản lý là tác động có ý thức, bằng quyền lực theo một quy trình với những nguyên tắc, phương pháp, phong cách, nghệ thuật và các công cụ của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý để đạt được mục tiêu của tổ chức trong điều kiện kinh tế – xã hội nhất định
II CÁC YẾU TỐ CỦA HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ
1 Những yếu tố tác động đến quản lý
Quản lí là một hệ thống bao gồm nhiều nhân tố, nhiều hoạt động đa dạng
và phức tạp Có thể phân chia các nhân tố của hệ thống quản lí thành : Nhân tố bên trong và nhân tố bên ngoai (môi trường).v.v Tuy nhiên, với các loại hình tổ
chức khác nhau (kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội.v.v.) các nhân tố bên trong và
bên ngoài của chúng là không giống nhau Khoa học quản lí chỉ xem xét những yếu tố chung nhất, phổ biến nhất có tác động đến các loại hình tổ chức khác nhau một cách trực tiếp và gián tiếp Những yếu tố tác động đến quản lý, gồm :
- Yếu tố về kinh tế ;
- Yếu tố về chính trị, pháp luật ;
- Yếu tố về văn hóa
2 Mối quan hệ giữa các yếu tố:
2.1 Yếu tố kinh tế:
- Trình độ của lực lượng sản xuất
- Tính chất của quan hệ sản xuất
- Cơ sở vật chất và tài chính
* Nhận xét và đánh giá:
+ Có mối quan hệ 2 chiều giữa yếu tố kinh tế tới quản lý
+ Yếu tố kinh tế có tác động trực tiếp đối với việc quản lý của các tổ chức kinh tế
2.1 Yếu tố chính trị, luật pháp:
- Quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng cầm quyền, hệ thống pháp luật của Nhà nước
- Tính chất, đặc trưng của hệ thống thiết chế chính trị, nền hành chính quốc gia
Tính chất của cơ chế chính trị có tác động đến đến quản lý một cách trực
Trang 3tiếp và gián tiếp Yếu tố chính trị được thể hiện ra ở quan điểm, đường lối, về chiến lược phát triển xã hội của giai cấp cầm quyền
- Cơ chế điều chỉnh của các chủ thể quản lý cấp vĩ mô đối với các hoạt động của các chủ thể khác
* Nhận xét
- Có sự tác động 2 chiều của các yếu tố chính trị – luật pháp tới quản lý
- Yếu tố chính trị – luật pháp có tác động trực tiếp đối với hoạt động quản
lý chính trị
3.1 Yếu tố văn hoá:
- Trình độ dân trí;
- Chuẩn mực giá trị trong quan hệ ứng xử;
- Giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc;
- Văn hóa chính trị;
- Văn hóa quản lý
* Nhận xét
- Có sự tác động 2 chiều của các yếu tố văn hoá đến quản lý;
- Yếu tố văn hoá có tác động trực tiếp đối với quản lý các tổ chức Văn hoá;
- Xã hội
Trang 4Câu 2 Hãy trình bày và phân tích các phương pháp quản lí truyền thống
cơ bản hiện nay (phương pháp hành chính-tổ chức, phương pháp kinh tế và
phương pháp tâm lí-giáo dục)
Trả lời:
1 Khái niệm phương pháp quản lý
1.1 Định nghĩa phương pháp quản lý:
Phương pháp quản lý là tổng thể những cách thức mà chủ thể quản lý sử dụng những công cụ và phương tiện quản lý để tác động lên khách thể quản lý nhằm điều chỉnh và phát huy cao nhất các nguồn lực để thực hiện mục tiêu
chung của tổ chức
+ Phương pháp khác công cụ và phương tiện
+ Phương pháp là tổng thể cách thức lựa chọn và sử dụng công cụ,
phương tiện phù hợp với chủ thể và khách thể quản lý, chứ không phải sử dụng công cụ, phương tiện bất kỳ
+ Phương pháp quản lý chính là sự kết hợp một cách tối ưu giữa chủ thể quản lý, công cụ quản lý và khách thể quản lý để đạt tới hiệu qủ tối ưu
+ Nếu như nguyên tắc quản lý ổn định thì phương pháp tương đối linh hoạt thường xuyên biến đổi tuỳ thuộc vào yếu tố nội dung quản lý Việc lựa chọn phương pháp quản lý là xuất phát từ đặc điểm của chủ thể, khách thể và nội dung quản lý
Ví dụ:
1.2 Đặc trưng của phương pháp quản lý:
- Phương pháp quản lý thể hiện tính linh hoạt, năng động, sáng tạo của
Đức trị
không ác
Pháp trị
Vô vi trị
Trang 5chủ thể quản lý
- Không có phương pháp quản lý tối ưu cho mọi đối tượng, trong mọi điều kiện hoàn cảnh
- Phương pháp quản lý phải dựa vào nguyên tắc quản lý
- Phương pháp quản lý là cơ sở cho việc hình thành phong cách, nghệ thuật quản lý
2 Những phương pháp quản lý cơ bản
2.1 Nhóm phương pháp quản lý căn cứ vào việc sử dụng quyền lực:
* Phương pháp quản lý chuyên quyền:
- Người quản lý sử dụng quyền lực một cách tối đa, dùng những hình thức có tính đe doạ, cưỡng bức, thúc ép đối với người bị quản lý
- Sử dụng nhiều hình phạt, hình thức kiểm tra gắt gao, dùng quyền để ra quyết định
- Chuyên quyền là sử dụng thông tin từ trên xuống không có chống lại
- Sử dụng hình phạt nhiều hơn khen thưởng
Có thể sử dụng phương pháp quản lý chuyên quyền khi khách thể quản lý thuộc về thuyết X hoặc trong hoàn cảnh khẩn cấp Phương pháp này phù hợp với những công việc có tinh chất khẩn cấp, đòi hỏi phải chấp hành mệnh lệnh tuyệt đối,
* Phương pháp quản lý dân chủ:
- Phương pháp quản lý dân chủ sử dụng quyền lực một cách phù hợp đúng với quyền hạn Người quản lý ít khi dùng quyền lực để đe doạ cưỡng bức, cưỡng
ép đối với người bị quản lý
- Luôn luôn phát huy sáng tạo, khuyến khích cấp dưới tham gia vào việc xây dựng chính sách, các quy chế và quy định tổ chức đề ra phương án tối ưu thực hiện quyết định
- Phương pháp quản lý dân chủ sử dụng thông tin đa chiều từ trên xuống,
từ dưới lên, thông tinh theo chiều ngang dọc một cách rộng rãi
Phương pháp quản lý dân chủ thường sử dụng đối với những người theo
thuyết Y (có trách nhiệm, sáng tạo, chăm chỉ, có tính tiến thủ) và trong những
công việc có thời gian rộng rãi và cần sự sáng tạo và tranh thủ ý kiến nhân viên
Phương pháp này thể hiện sự bình đẳng nhằm phát huy khả năng sáng tạo
Trang 6của mọi người
* Phương pháp quản lý tuỳ ý, thả cương:
- Quyền lực người quản lý hầu như không sử dụng, dành cho cấp dưới tính độc lập cao
- Người quản lý tham gia công việc như một thành viên của tổ chức Phương pháp này áp dụng đối với những người năng động, sáng tạo, có trình độ năng lực, có trách nhiệm, phù hợp với hoàn cảnh đặc thù như tình báo, trinh sát Tuy nhiên, cần phải sử dụng phương pháp quản lý tuỳ ý khoa học, đúng lúc đúng nơi, phù hợp với trình độ của khách thể quản lý
2.2 Nhóm phương pháp quản lý dựa vào việc sử dụng các công cụ có tính vật chất:
* Phương pháp quản lý bằng kinh tế:
- Là phương pháp mà chủ thể quản lý tác động đến khách thể quản lý thông qua những lợi ích kinh tế, thông qua hệ thống các đòn bẩy thưởng – phạt vật chất
- Lấy lợi ích vật chất làm động cơ thúc đẩy Điều tiết các quan hệ thông qua việc tác động trực tiếp đến lợi ích kinh tế chứ không thông qua mệnh lệnh
- Ưu điểm: Tạo ra sự tự giác, tích cực, nhiệt tình, ít có sự đối phó của nhân viên, mỗi người tự mình quyết định cách làm việc sao cho có thu nhập vật chất cao nhất
- Nhược điểm của phương pháp: lệ thuộc vào vật chất, tạo ra tâm lý thực dụng, ích kỉ, coi nhẹ các giá trị tinh thần, đạo đức, truyền thống văn hóa, hủy hoại môi trờng sống
* Phương pháp tổ chức – hành chính:
- Là phương pháp mà chủ thể quản lý tác động đến khách thể quản lý thông qua các quy phạm pháp luật, các chỉ thị, nguyên tắc, điều lệ, nội quy thông qua việc quy định cụ thể quyền hạn và trách nhiệm của từng vị trí trong cơ cấu tổ chức, buộc khách thể quản lý phải tuân theo
- Chủ thể quản lý điều tiết các quan hệ quản lý thông qua quyền hànj được giao, bắt buộc mọi khách thể quản lý phải có nghĩa vụ chấp hành Sự điều tiết này được đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế của chủ thể quản lý
- Cùng với phương pháp kinh tế, phương pháp hành chính luật pháp xuất
Trang 7hiện sớm trong lịch sử quản lý của nhân loại
- Ưu điểm:
+ Tạo ra sự thống nhất trong toàn bộ hoạt động của khách thể quản lý Rất phù hợp với những tổ chức có tầm quản lý rộng, nội dung quản lý đa dạng, phong phú
+ Nâng cao ý thức trách nhiệm của cả chủ thể quản lý và khách thể quản
lý trong tất cả các hoạt động
+ Nâng cao ý thức kỉ luật lao động
- Hạn chế:
+ Không tạo ra được sự tự giác, nhiệt tình
+ Nếu không có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ sẽ tạo ra sự đối phó, chống đối và gian lận
2.3 Nhóm phương pháp quản lý dựa vào việc sử dụng các công cụ có tính phi vật chất:
* Phương pháp chính trị – tư tưởng:
Sử dụng các hình thức và biện pháp tuyên truyền giáo dục để các thành
viên nhận thức được sứ mệnh của tổ chức và bổn phận của cá nhân
* Phương pháp tâm lý – xã hội:
- Là phương pháp mà chủ thể quản lý tác động đến khách thể quản lý thông qua yếu tố tâm lý, tình cảm để tạo nên bầu không khí hữu ích của tổ chức
- Dùng uy tín của chủ thể quản lý, sử dụng quan hệ con ngời tác động đến
nhân viên, để lôi cuốn mọi người trong tổ chức tích cực làm việc
- Vận dụng các quy luật tâm lý và giáo dục để nắm được tâm tư, nguyện vọng, nhu cầu của nhân viên để có biện pháp gợi niềm say mê, hứng thú, sáng tạo của họ trong công việc
- Chủ thể quản lý phải biết điều chỉnh được động cơ làm việc của nhân
viên