FTA Free Trade Agreement: Hiệp định thương mại tự do FTA là một thỏa thuận giữa hai hay nhiều quốc gia hoặc vùng lãnh thổ nhằmmục đích tự do hóa thương mại về một hoặc một số nhóm mặt hà
Trang 11 Giới thiệu chung
Khi mà WTO đã trở thành sân chơi chung cho 170 quốc gia, lợi ích của cácthành viên đã trở nên bão hòa cũng là lúc FTA được hình thành giữa các nhóm nhỏtương đồng, hướng tới khu vực hóa Sự bùng nổ của các FTA với những ưu đãi thuếquan đem lại cho các thành viên sự phát triển tiềm tàng, kim ngạch xuất khẩu, đầu tư,năng xuất lao động, thu nhập quốc dân … đều tăng Tuy nhiên, FTA chỉ dừng lại ởvấn đề cắt giảm thuế quan và một số chính sách khác, vẫn chưa tác động được đếnnhững hàng rào phi thế quan của nhiều nước, và lĩnh vực phi thế quan khác như laođộng, môi trường Đó chính là lí do dẫn đến sự ra đời của các hiệp định thương mại tự
do thế hệ mới Để có những bước đi đúng đắn, và có thể tận dụng lợi ích của FTA thế
hệ mới với nền kinh tế Việt Nam, chúng ta nên học hỏi kinh nghiệm của các nền kinh
tế khác trong tiến trình này, một trong số đó là nền kinh tế láng giếng có nhiều néttương đồng với Việt Nam – Trung Quốc
1.1 FTA (Free Trade Agreement): Hiệp định thương mại tự do
FTA là một thỏa thuận giữa hai hay nhiều quốc gia hoặc vùng lãnh thổ nhằmmục đích tự do hóa thương mại về một hoặc một số nhóm mặt hàng nào đó bằng việccắt giảm thuế quan, có các quy định tạo thuận lợi cho trao đổi hàng hóa, dịch vụ vàđầu tư giữa các thành viên
Nội dung chính của FTA:
Quy định về cắt giảm hàng rào thuế quan và phi thuế quan
Quy định danh mục mặt hàng đưa vào cắt giảm thuế quan
Quy định lộ trình cắt giảm thuế quan
Quy định về nguyên tắc xuất xứ và các quy định khác
Các loại hình FTA:
FTA khu vực: khu vực mậu dịch tự do ASEAN
FTA song phương: FTA giữa Trung Quốc và Singapore
FTA đa phương: Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP
FTA được kí giữa một tổ chức với một nước: FTA giữa Trung Quốc và Asean
Các lý do chính hình thành các FTA:
Thứ nhất là vòng đàm phán Doha kéo dài lâm vào bế tắc; trong khi đó các quốc giangày càng chủ động hội nhập kinh tế quốc tế để mở rộng thị trường, thu hút vốn đầu
Trang 2tư, tăng cường quan hệ ngoại giao… nên họ muốn ký với nhau FTA để thúc đẩy nhanhhơn tiến trình tự do hóa thương mại.
Thứ hai là các quốc gia không tự nguyện đơn phương giảm các rào cản thương mại màphải thỏa thuận cùng nhau cắt giảm các rào cản tạo điều kiện cho nhau cùng phát triển.Quá trình thúc đẩy tự do hóa thương mại này dẫn đến việc thành lập các FTA
1.2 FTA thế hệ mới
FTA “thế hệ mới” là các FTA có phạm vi toàn diện, vượt ra ngoài khuôn khổ tự
do hóa thương mại hàng hóa, như: FTA Việt Nam-EU (EVFTA); Hiệp định đối tácxuyên Thái Bình Dương (TPP); Hiệp định Đối tác thương mại và đầu tư xuyên ĐạiTây Dương (T-TIP);các hiệp định thành lập EU; FTA Bắc Mỹ (NAFTA); Thị trườngchung Nam Mỹ (MERCOSUR); các FTA ASEAN+1; FTA Australia-Hoa Kỳ(AUSFTA); …
Các FTA nói trên được coi là “mới” vì 3 lý do sau đây:
Một số FTA “thế hệ mới” nêu trên bao gồm cả các nội dung vốn được coilà“phi thương mại” như: lao động, môi trường, cam kết phát triển bền vững và quản trịtốt, …
Các FTA “thế hệ mới” bao gồm các nội dung mới hơn so với các FTA trướcđây và các hiệp định của WTO như: đầu tư, cạnh tranh, mua sắm công, thương mạiđiện tử, khuyến khích sự phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ, hỗ trợ kỹ thuật chocác nước đang phát triển cũng như dành thời gian chuyển đổi hợp lý để nước đi sau cóthể điều chỉnh chính sách theo lộ trình phù hợp với trình độ phát triển của mình, …
Các nội dung đã có trong các FTA trước đây và các hiệp định của WTO, nayđược xử lí sâu sắc hơn trong các FTA “thế hệ mới”, như: thương mại hàng hóa, bảo vệsức khỏe động vật và thực vật trong thương mại quốc tế, thương mại dịch vụ, quyền sởhữu trí tuệ (IPR) (với “TRIPS cộng” và “TRIPS siêu cộng”), tự vệ thương mại, quy tắcxuất xứ, minh bạch hóa và chống tham nhũng, giải quyết tranh chấp giữa Chính phủnước tiếp nhận đầu tư và nhà đầu tư nước ngoài (ISDS), …Ví dụ: trong các FTA “thế
hệ mới”, về thương mại hàng hóa, phần lớn hàng nhập khẩu sẽ được loại bỏ thuế quan;
về thương mại dịch vụ và đầu tư, các cam kết đều cao hơn so với cam kết WTO
Như vậy, nếu so sánh với các hiệp định của WTO, thì các FTA “thế hệ mới”chính là các hiệp định “WTO cộng”, với những nội dung trước đây từng bị từ chối, thìnay lại cần thiết phải chấp nhận, bởi bối cảnh thương mại quốc tế đã thay đổi
Trang 31.3 Kinh nghiệm của Trung Quốc với FTA thế hệ mới
Hiện nay, Trung Quốc có 16 hiệp định thương mại đã được kí kết và thực hiện:Hiệp định Trung Quốc với Hồng Kông ( tháng 6 năm 2003), Macao( tháng 10 năm2003), ASEAN( tháng 11 2004), Chile( tháng 11/2005), Pakistan( tháng 4 /2009),Singapore( tháng 10/2008), Costa Rica( tháng 2/ 2010), Đài Loan( tháng 6/2010),Iceland, Úc, Na Uy, và Hàn Quốc và 24 hiệp định đang trong quá trình đàm phán vàxem xét như Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện RCEP, Hiệp định ba bên Trung quốc-Nhật Bản- Hàn quốc, Hiệp ước vùng vịnh(GCC),…
Trung Quốc đã có nhiều biện pháp để tận dụng được những lợi ích mà FTAmang lại Khi tham gia ký kết thương mại tự do với Trung Quốc, hàng hóa của cácnước không dễ dàng được hưởng mức thuế nhập khẩu ưu đãi từ quốc gia này, một mặtTrung Quốc thực hiện dỡ bỏ hàng rào thuế quan nhưng mặt khác cũng dựng nhữnghàng rào phi thuế quan để bảo hộ hàng trong nước Không những vậy, quy trình đểhoàn thiện hồ sơ theo nguyên tắc xuất xứ còn phức tạp cũng như mức chênh lệch ưuđãi không cao và nhận thức của các doanh nghiệp về các lợi ích của hiệp định thươngmại còn ở mức hạn chế
Bên cạnh đó để triển khai tự do hoá thương mại Trung Quốc đã thành lập khumậu dịch tự do Thượng Hải, Thiên Tân, Quảng Đông, Phúc Kiến Đây là nơi để thửnghiệm những cải cách kinh tế của Chính phủ Trung Quốc và mở cửa nền kinh tế, nhưbãi bỏ những hạn chế về đầu tư nước ngoài cũng như cho phép tự do chuyển đổi đồngNhân dân tệ nhằm đưa tỷ giá về sát với giá trị thực Tại khu mậu dịch tự do này, TrungQuốc lần đầu thử nghiệm cho phép tự do hoá lãi suất
Hơn nữa, Trung Quốc đã mở cửa toàn diện với doanh nghiệp tư nhân trongnước, cho phép hoạt động của tư nhân vào các ngành độc quyền của Nhà nước, tăngtính cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước, đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệpNhà nước, khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài liên doanh với các doanh nghiệp trongnước, thúc đẩy sự phát triển dịch vụ trong nướcbằng cách hỗ trợ vốn, kĩ thật, giảmthuế
Tương tự với những gì đã làm được khi tham gia FTA, nền kinh tế thứ hai thếgiới chắc chắn có nhiều bước đi và sự chuẩn bị cho cuộc chơi mới FTA thế hệ mới
Trang 42 Việc tham gia của Trung Quốc vào đàm phán các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.
2.1 Cách tiếp cận của Trung Quốc đối với các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới
Trong nhiều năm qua, quan hệ hợp tác hay căng thẳng giữa thương mại TrungQuốc đối với các nước khác luôn tốn nhiều bút mực của giới chuyên gia Tiêu biểunhất trong những ngày gần đây, ngày 6/7/2018, cuộc chiến thương mại- Trade War-giữa Mỹ và Trung Quốc chính thức bắt đầu sau khi các qui định áp thuế trị giá 34 tỷUSD của Mỹ nhằm vào hàng hóa Trung Quốc có hiệu lực Nhưng Trung Quốc có cáchnhìn nhận thế nào về vấn đề này? Phía sau chính phủ Trung Quốc, người dân TrungHoa tin rằng Trung Quốc sẽ là người chiến thắng sau cùng trong cuộc chiến thươngmại Một trong những nền tảng cơ bản nhất của niềm tin sắt đá đó là cách tiếp cận củaTrung Quốc đối với các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới- FTA thế hệ mới Đầutiên, hãy nhìn lại chặng đường mà thương mại Trung Quốc đã và đang trải qua để thấyđược cách nhìn nhận, cách tiếp cận của Trung Quốc đối với các FTA thế hệ mới nhưthế nào
Trong chính sách thương mại của Trung Quốc, các Hiệp định thương mại tự dothế hệ mới luôn đóng vai trò hết sức to lớn Chính phủ Trung Quốc cũng rất đề caoFTA thế hệ mới nên vô cùng chú trọng Bài tiểu luận xin trình bày cách tiếp cận củaTrung Quốc đối với một số FTA thế hệ mới tiêu biểu nhất, có ảnh hưởng không nhỏ,
và có thể nói là ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển hay thụt lùi của Thương mạiTrung Quốc
2.1.1 Hiệp định thương mại tự do ASEAN- Trung Quốc (ACFTA- tháng 7 năm
2005 )
ASEAN vốn là một khu vực quan trọng trong chính sách ngoại giao của TrungQuốc Thái độ mềm dẻo đột ngột kết thúc vào năm 2009 khi Trung Quốc ngày càng cócác hành động cứng rắn trong các vấn đề ở khu vực Tuy nhiên, bất chấp tình trạng
“chính trị lạnh”, quan hệ kinh tế Trung Quốc và ASEAN vẫn phát triển rất nồng ấm,đặc biệt kể từ khi Hiệp định thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA) cóhiệu lực từ tháng 7-2005
Như vậy, Trung Quốc luôn có cái nhìn đề cao và luôn muốn tận dụng ACFTA
để đẩy mạnh sự phát triển của thương mại Trung Quốc nói riêng và sự phát triển ngày
Trang 5càng khởi sắc của nền kinh tế nói chung Thái độ tích cực đó đã được phản ánh rất rõtrong số liệu thống kê về thành quả mà ACFTA đã mang lại sau đây:
“Đến cuối năm 2016, kim ngạch thương mại hai chiều Trung Quốc - ASEAN
đã đạt 452,2 tỉ đô la Mỹ, đưa Trung Quốc thành đối tác thương mại lớn nhất và thịtrường xuất khẩu lớn thứ tư của ASEAN Mặc dù đối với Việt Nam, ACFTA có hiệulực muộn hơn nhưng Trung Quốc hiện cũng là đối tác thương mại lớn nhất của ViệtNam Năm 2016, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt gần 22 tỉ đô la Mỹ (chiếm 12,4%tổng kim ngạch xuất khẩu), Trung Quốc trở thành thị trường xuất khẩu lớn thứ ba củaViệt Nam chỉ sau Mỹ (chiếm 21,78%) và EU (chiếm 19,2%) Trong khi đó, năm 2016,nhập khẩu từ Trung Quốc của Việt Nam đạt 49,8 tỉ đô la Mỹ (chiếm 28,7% tổng kimngạch nhập khẩu).”
Nguồn: TS Phạm Sỹ Thành (Giám đốc Chương trình Nghiên cứu kinh tế Trung Quốc (VCES) của Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách (VEPR)), FTA
ASEAN-Trung Quốc và Hồng Kông, theo thời báo kinh tế Sài Gòn-online,Thứ Bảy, 23/12/2017, 12:11
2.1.2 Hiệp định thương mại tự do Trung Quốc – Nhật Bản – Hàn Quốc ( FTA Trung – Nhật – Hàn )
Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc được gọi đến với tên gọi ba con hổ kinh tếcủa vùng Đông Bắc Á Khi ba con hổ đó liên minh, vùng kinh tế Đông Bắc Á vốn đãsáng càng sáng hơn nữa Không chỉ có ảnh hưởng to lớn đến nền kinh tế khu vực, nềnkinh tế của mỗi nước cũng có sự phát triển không nhỏ
Trung Quốc-Nhật Bản-Hàn Quốc đã theo đuổi tiến trình đàm phán FTA ba bênsuốt gần 10 năm qua, kể từ khi Bắc Kinh đề xuất sáng kiến thành lập khu vực thươngmại tự do vào cuối năm 2002
Trong một thập kỷ qua, kim ngạch thương mại giữa ba nước đã tăng hơn năm lần và hiện đã vượt quá 690 tỷ USD Trung Quốc trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Nhật Bản và Hàn Quốc, trong khi Nhật Bản và Hàn Quốc chiếm vị trí thứ tư và thứ sáu trong số các đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc
FTA Trung-Nhật-Hàn có thể sẽ có tầm quan trọng vô cùng to lớn về mặt kinh tế không chỉ đối với các nước này mà còn đối với cả toàn cầu Thủ tướng Trung Quốc ÔnGia Bảo nhận định việc ba nền kinh tế lớn ở một khu vực sôi động nhất thế giới như
Trang 6Đông Bắc Á ký kết hiệp định thương mại tự do sẽ tạo ra sinh lực cho khu vực và thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình hội nhập
Một hiệp định như vậy có thể nâng GDP của Trung Quốc, Nhật Bản và HànQuốc thêm các mức tương ứng là 2,9%, 0,5% và 3,1%
Lãnh đạo ba nước đã nhất trí sẽ khởi động đàm phán Hiệp định thương mại tự
do (FTA) ba bên FTA này nếu đạt được sẽ mang lại những lợi ích to lớn đối với cả banước
Tuy nhiên, đối với bất kì một hiệp định tự do thương mại nào, các nhà chứctrách Trung Quốc luôn tỏ ra phân tích rất rõ ràng những lợi thế và thách thức đối với
sự phát triển của Thương mại Trung Quốc Bộ phận dự báo, phân tích và tư vấn rủi ro(EIU) thuộc Tập đoàn Nhà kinh tế (Anh) cho rằng bất kể những lợi ích tiềm tàng vôcùng lớn, một FTA ba bên như vậy sẽ đòi hỏi phải có các cuộc đàm phán kéo dài vớinhiều chướng ngại, không chỉ là sự va chạm lợi ích kinh tế, chính trị giữa bản thân cácnước mà phần nào còn là sự ngăn cản từ phía Mỹ Sự cạnh tranh khá lớn giữa ba nềnkinh tế chính là trở ngại đầu tiên đối với quá trình đàm phán FTA Theo ông ĐinhNhất Phàn, Phó Giám đốc bộ phận nghiên cứu phát triển thế giới thuộc Trung tâmnghiên cứu phát triển của Chính phủ Trung Quốc, khó khăn trong đàm phán FTA giữa
ba nước sẽ xuất hiện trong vấn đề hàng nông sản Việc hàng nông sản Trung Quốc cóchất lượng và sức cạnh tranh tốt khiến cả Nhật Bản và Hàn Quốc hết sức e ngại Hàngnông sản của Trung Quốc sẽ là đòn tấn công mạnh đối với thị trường Nhật Bản và HànQuốc, trong khi các sản phẩm chế tạo như xe hơi, hợp kim từ Nhật Bản và Hàn Quốccũng sẽ có ảnh hưởng lớn đối với sự phát triển của các ngành nghề liên quan củaTrung Quốc Ngoài ra, Mỹ là một nhân tố không thể xem nhẹ bởi Mỹ không hề mongmuốn ba nước Trung - Nhật - Hàn xích lại quá gần nhau
Trong khuôn khổ các quan hệ đồng minh Mỹ-Nhật và Mỹ-Hàn, chiến lược FTAcủa Nhật Bản và Hàn Quốc tất yếu sẽ phải chịu sự kìm hãm của Mỹ Khi sự dịchchuyển trọng tâm chiến lược của Mỹ sang phía Đông đã làm gia tăng sự phức tạptrong quan hệ hợp tác ở khu vực Đông Á thì tiến trình xây dựng FTA Trung-Nhật-Hàn
sẽ đối mặt với càng nhiều nhân tố không rõ ràng Trong khi đó, thái độ cảnh giác trướcthực tế là Nhật Bản và Mỹ nắm vai trò chủ đạo trong việc thiết lập các quy tắc kinh tế
ở châu Á là một trong những nguyên nhân khiến Trung Quốc thúc đẩy FTA
Trung-Nhật-Hàn, nhằm lôi kéo Nhật Bản và kiềm chế Mỹ Giới quan sát cho hay, động thái
Trang 7đẩy mạnh các bước khởi động FTA giữa ba cường quốc kinh tế Đông Bắc Á cho thấycác bên đã gác lại những bất đồng chính trị và cùng nhau khai thác lợi ích cốt lõi.
Với 1,3 tỷ dân, Trung Quốc đang trở thành thị trường tiêu thụ rộng lớn cho cáctập đoàn công nghiệp của Nhật Bản, Hàn Quốc và ý đồ mở rộng kinh doanh của nhữngông chủ tư bản Qua FTA ba bên, Trung Quốc cũng hy vọng sẽ tận hưởng được luồngvốn của các nước đối tác Ngược lại, khi đã trở thành nước xuất khẩu với tỷ giá thấp,Trung Quốc đang gia tăng khả năng xuất khẩu của mình và xâm nhập ngày càng lớnvào các thị trường
Theo đánh giá của các chuyên gia, trong sân chơi FTA, Trung Quốc là đối tác đượchưởng lợi nhiều cả về thị trường cũng như thu hút đầu tư Năm 2013, nước này trongquan hệ thương mại, Nhật Bản là đối tác nhập siêu từ Trung Quốc với thâm hụt khoản5.000 tỷ Yên Nhật xuất khẩu sang Trung Quốc chủ yếu là máy móc công nghệ trongkhi nhập khẩu chủ yếu là nguyên liệu và linh phụ kiện
2.1.3 Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương ( TPP)
Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) là hiệp định thương mại tự do(FTA) đa phương với mục tiêu tự do hóa các nền kinh tế trong khu vực châu Á-TháiBình Dương Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của chương trình TPP đã khiếnTrung Quốc lo lắng
Ngày 12/11/2011, các nhà lãnh đạo của chín nước đối tác TPP (Brunei, Chile,New Zealand và Singapore, Úc, Malaysia, Peru, Mỹ và Việt Nam) đã công bố nhữngnét chính của hiệp định TPP mở rộng: thúc đẩy sự đổi mới, nâng cao tăng trưởng kinh
tế và phát triển, và hỗ trợ việc tạo ra và duy trì công ăn việc làm của chín nền kinh tếnăng động trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương
Trung Quốc tích cực thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực Đông Á và sự hội nhậpnày phụ thuộc rất nhiều vào nền kinh tế của các nước láng giềng ở bên ngoài khu vực.Chương trình TPP được nhiều nhà hoạch định chính sách và các học giả Trung Quốcnhìn nhận như một nhân tố có thể ngăn cản hội nhập kinh tế khu vực Đông Á Hơnnữa, có tiếng nói mạnh mẽ trong giới học thuật và chính sách của Trung Quốc chorằng lý do chính đằng sau sự hậu thuẫn của chính quyền Obama đối với chương trìnhTPP là mong muốn sử dụng TPP như một công cụ kiềm chế về mặt kinh tế đối với sựtrỗi dậy của Trung Quốc
Trang 8Trung Quốc đã không quan tâm nhiều đến TPP khi những nước đầu tiên ký hiệpđịnh này vào năm 2005 Tuy nhiên, khi Washington quyết định tham gia vào các cuộcđàm phán thì mối quan tâm của Bắc Kinh tăng dần Khi Mỹ đưa ra đề nghị chính thức
về chương trình đàm phán TPP –điều này cho thấy chương trình TPP đã phát triển từmột ý tưởng thành một sáng kiến chính sách quan trọng – tại Hội nghị Thượng đỉnhAPEC tổ chức tại Hawaii năm 2011, cộng đồng học giả Trung Quốc đã phản ứng lại.Các học giả đã tiến hành một đánh giá toàn diện về ý định của Mỹ trong việc thúc đẩyđàm phán TPP, cũng như ảnh hưởng có thể có của hiệp định này đối với Trung Quốc
Đánh giá ảnh hưởng về mặt lý thuyết của TPP đối với Trung Quốc, hầu hết cáchọc giả Trung Quốc đều cho rằng thực hiện thành công TPP sẽ có tác động tiêu cựcđối với Trung Quốc Tác động tiêu cực này bao gồm “chệch hướng thương mại”, khiFTA chuyển hướng thương mại từ một nước xuất khẩu hiệu quả hơn sang một nướckém hiệu quả hơn Do một số nước thành viên TPP là các nước đang phát triển, xuấtkhẩu của họ cũng tương tự như của Trung Quốc nhưng với giá thấp hơn Điều này gâynên sự cạnh tranh xuất khẩu giữa Trung Quốc và các nước đang phát triển này Trongnhững trường hợp như vậy, TPP sẽ tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng cho hàng xuấtkhẩu của Trung Quốc sang Mỹ
Những năm gần đây, Mỹ đã trở lại châu Á, chủ xướng và vận động các nướcĐông Á tham gia Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), một sân chơi màTrung Quốc bị gạt ra ngoài
Trên đây là sơ lược những gì cách tiệp cận và đánh giá của Trung Quốc đối vớiTPP và các hiệp định thương mại tự do tiêu biểu, có sức ảnh hưởng lớn tới nền kinh tếcủa Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, đặc biệt là ngành thương mại
2.2 Sự chuẩn bị cho đàm phán các FTA thế hệ mới
2.2.1 Xác định thẩm quyền đàm phán
Thẩm quyền là tư cách, quyền hạn chính thức được thừa nhận trong việc có ýkiến, xem xét để kết luận và định đoạt về một vấn đề nào đó Trong việc đàm phán vềhiệp định thương mại tự do thế hệ mới, Trung Quốc cũng như các nước tham gia thỏathuận các hiệp định này đều có thẩm quyền như nhau trong quá trình đàm phán để đưa
ra những thống nhất cuối cùng, cùng có lợi cho tất cả các bên tham gia Về phía mình,Trung Quốc tham gia vào việc đàm phán với cương vị là nền kinh tế đứng thứ 2 trên
Trang 9thế giới, có tầm ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhiều phương diện về kinh tế, chính trị toàncầu Vì vậy, quá trình đàm phán cũng như đi đến thỏa thuận sẽ đòi hỏi sự tranh luận,phân tích từ nhiều bên tham gia vì mục tiêu có lợi nhất.
2.2.2 Xác định đối tác đàm phán
Việc xác định đối tác hợp tác tùy thuộc vào từng hoàn cảnh và thời điểm cụ thể khiến việc thỏa thuận các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mang lại lợi ích trên nhiều khía cạnh cho Trung Quốc
Việc thúc đẩy Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) trở nên quantrọng hơn khi số lượng các quốc gia châu Á-Thái Bình Dương ngày càng tăng đang trởnên phụ thuộc vào kinh tế ở Trung Quốc, bao gồm các đồng minh truyền thống của
Mỹ như Úc, Nhật Bản và Hàn Quốc Điều này làm cho TPP trở thành một phần khôngthể tách rời của chính sách của Hoa Kì để khống chế Trung Quốc
Bị tách trừ khỏi TPP, Trung Quốc đã phản ứng bằng cách tham gia vào việcthành lập Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), và một Hiệp địnhđầu tư ba bên với Nhật Bản và Hàn Quốc Trung Quốc cũng tham gia bảy Hiêp địnhthương mại tự do (FTA) và ba hiệp định thương mại đặc biệt Trung Quốc đã ký kếtthỏa thuận với Hồng Kông (tháng 6 năm 2003), Macao (tháng 10 năm 2003), ASEAN(tháng 11 năm 2004), Chile (tháng 11 năm 2005), Pakistan (tháng 11 năm 2006), NewZealand (tháng 4 năm 2008), Singapore (tháng 10 năm 2008), Peru (Tháng 4 năm2009), Costa Rica (tháng 2 năm 2010) và Đài Loan (tháng 6 năm 2010) Trung Quốccũng đang đàm phán các hiệp định thương mại tự do với Iceland, Australia, Na Uy,Liên minh Hải quan Nam Phi, Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) và gần đây nhất làHàn Quốc Sau khi ký kết Hiệp định đầu tư ba bên giữa Trung Quốc, Nhật Bản và HànQuốc vào tháng 5 năm 2012, ba nước đã công bố việc ra mắt FTA ba bên vào ngày 20tháng 11 năm 2012 tại Campuchia, cùng ngày với sự ra mắt của RCEP Mặc dù FTA
ba bên đề xuất giữa Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc được dự đoán là khó khăncho một số lĩnh vực nhạy cảm như nông nghiệp, đòi hỏi quá trình đàm phán tinh tế vàkéo dài, không còn nghi ngờ gì nữa các cuộc đàm phán khi hoàn thành sẽ củng cốquan hệ đối tác kinh tế toàn diện khu vực mà Trung Quốc là thành viên sáng lập Ngày
16 tháng 12 năm 2011, Tuyên bố của Ủy ban nghiên cứu chung cho một hiệp địnhthương mại tự do giữa Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc (CJK) đã được xuất bản,với kết luận rằng FTA CJK là khả thi và có thể mang lại lợi ích cho cả ba quốc gia Họ
Trang 10cũng đã thông báo rằng Báo cáo nghiên cứu chung, tài liệu cơ bản để hướng dẫn cácnội dung đàm phán của FTA CJK, đã được hoàn thành và phát hành Trong đó, thảoluận về FTA CJK nên được bắt đầu giữa các quan chức chính phủ của ba nước Tươngứng, các bên đồng ý khởi động các cuộc đàm phán FTA CJK tại Hội nghị thượng đỉnhlần thứ 5 Bước đầu tiên, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đã ký một thỏa thuậnquan trọng về bảo vệ đầu tư Là văn bản pháp lý đầu tiên và sự sắp xếp thể chế giữa banước để thúc đẩy và bảo vệ các hoạt động đầu tư trong CJK, nó được coi là một cộtmốc quan trọng trong hợp tác kinh tế CJK Sau đó, các cuộc đàm phán FTA CJK chínhthức tiến hành và vòng bắt đầu của đàm phán FTA ba bên đã được tổ chức vào đầunăm 2013 Cho đến nay, tám vòng đàm phán bao gồm nhiều vấn đề như Thương mạihàng hóa, Thương mại dịch vụ, Chính sách cạnh tranh, Đầu tư, Sở hữu trí tuệ đã đượctiến hành.
2.2.3 Xây dựng chiến lược đàm phán
Mục đích tìm kiếm nguồn năng lượng, nguyên liệu thô và an ninh lương thực đãthúc đẩy Trung Quốc tham gia vào nhiều hiệp định thương mại tự do Được mệnhdanh là nhà máy của thế giới, thành công trong việc theo đuổi các mục tiêu thông quacác chiến lược chính sách mềm của về “láng giềng tốt” và “tăng trưởng hòa bình” đãkhiến Trung Quốc trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và là một siêu quyền lựctoàn cầu
Trung Quốc đã nỗ lực xây dựng quan hệ khu vực và niềm tin chính trị với cácnước láng giềng, sẵn sàng khám phá mặt bằng chung và lợi ích chung để đóng góp vào
sự hợp tác và ổn định trong khu vực Những hành động như vậy đã được các nướcchào đón Ví dụ, quyết định của Trung Quốc không làm giảm giá trị tiền tệ trong cuộckhủng hoảng tài chính châu Á năm 1998 đã giành được nhiều lời khen ngợi từ cácnước Quan trọng hơn, bằng việc ký Hiệp định Khung về Hợp tác Kinh tế Toàn diệnTrung Quốc -ASEAN vào tháng 11/2002, Trung Quốc đã tiến xa hơn vào khu vựcChâu Á-Thái Bình Dương Chính sách “láng giềng tốt” không chỉ giúp Trung quốcgiành được sự tin tưởng chính trị từ các nước láng giềng, mà còn giành được nhiều sựkhen ngợi Ví dụ, một số nước láng giềng đã bắt đầu tìm đến Bắc Kinh và có sự quantâm nhất định đến Bắc Kinh Tương tự như vậy, với chính sách “ tăng trưởng hòabình” của mình, Trung Quốc đã làm rõ tại Diễn đàn châu Á năm 2003 rằng sẽ áp dụngmột quá trình tăng trưởng hòa bình ở châu Á - Thái Bình Dương thay vì chỉ củng cố
Trang 11sức mạnh kinh tế của mình Thông qua hai chiến lược này, Trung Quốc thể hiện mìnhkhông chỉ là một lực lượng hòa bình và ổn định trong khu vực nói riêng mà trên cả thếgiới nói chung và đặc biệt, khu vực Châu Á - Thái Bình Dương có thể hưởng lợi từ sựtăng trưởng kinh tế của Trung Quốc, tăng sức ảnh hưởng và quyền lực
Một mục tiêu khác của Trung Quốc là xây dựng một "Trung Quốc Đại lục"thông qua việc thống nhất với Hồng Kông, Macao và Đài Loan Thông qua chính sáchnày, ý định của Trung Quốc là củng cố vị thế của mình trong khu vực và qua đó tăngcường an ninh khu vực theo lợi ích của mình
2.2.4 Những sự chuẩn bị khác
Ảnh hưởng mở rộng của Trung Quốc đang bị phản đối bởi sự quan tâm của Mỹtrong khu vực Trong khi cả hai quốc gia đều thấy lợi ích trong mối quan hệ và hợptác kinh doanh của họ, Trung Quốc đồng thời không chỉ là đối thủ cạnh tranh thươngmại mà còn là đối thủ chính trị cạnh tranh với Hoa Kỳ về kiểm soát trong khu vực Do
đó, Hoa Kỳ đã cố gắng tái khẳng định quyền bá chủ của mình trong khu vực thông quaquyết định ''tái tập trung'' Việc định hướng lại chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đốivới tương lai kinh tế và chính trị của Thái Bình Dương sẽ là dẫn đến căng thẳng vớiTrung Quốc trong khu vực Khi đối mặt với các vụ phản đối của Mỹ, Trung Quốc sẽphải hợp tác với các cường quốc quan trọng trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương.Đồng thời Trung quốc cần có những sự chuẩn bị cho mình về tiềm lực kinh tế, củng cốthêm hệ thống chính trị, quân sự mở rộng quan hệ ngoại giao với các nước để xâydựng vị thế, tạo sự thuận lợi cho các hiệp định thương mại tự do trên con đường pháttriển trở thành một cường quốc
2.3 Thực tiễn đàm phán một số FTA thế hệ mới của Trung Quốc
Các FTA “thế hệ mới” là các hiệp định có mức độ cam kết mở cửa thị trườngcao hơn cam kết trong WTO và các FTA đã ký trước đây Chúng được coi là các hiệpđịnh “WTO cộng” vốn trước đây đã từng bị từ chối, nay lại được chấp nhận Các FTA
“thế hệ mới” nuôi tham vọng xử lý cả những vấn đề thương mại ở sau biên giới, như:đầu tư, lao động, môi trường, minh bạch chính sách, cải cách thể chế, nên sẽ tạo rasức ép to lớn để hội nhập Các FTAs “thế hệ mới” được đánh giá là đang đặt ra rấtnhiều thách thức cho các thành viên FTA cũng như trật tự thương mại toàn cầu Tuy
Trang 12nhiên, trong kinh doanh, “không rủi ro thì không lợi nhuận”, và không phải mọi tháchthức đều đến từ FTA, mà đến từ chính bản thân mỗi thành viên.
Nhà bác học Charles Darwin đã từng nói: “Không phải các loài mạnh nhất sẽsống sót và cũng không phải các loài thông minh nhất sẽ sống sót Mà loài thích nghitốt nhất với sự thay đổi sẽ sống sót.” Các nước trên thế giới, các doanh nghiệp đều cầnphải học cách “thích nghi tốt nhất với sự thay đổi” để sinh tồn
Trong mỗi khu vực, Trung Quốc thường chọn một đối tác thương mại để bắtđầu các cuộc đàm phán Bằng cách này, Trung Quốc có tiềm năng khai thác các thịtrường lớn hơn được tạo ra bởi sự “chồng chéo” các FTA Đây là một cách khai tháccác thị trường mới rất hiệu quả của Trung Quốc
2.3.1 Thực tiễn đàm phán FTA Trung – Nhật – Hàn.
Hiệp định thương mại tự do FTA Trung – Nhật – Hàn luôn được đánh giá là cúđòn cân sức của Trung Quốc đối với TPP Trước sự uy hiếp của Mỹ tại TPP, TrungQuốc luôn tìm cơ hội để có thể đẩy mạnh tiến trình đàm phán và nâng cao hơn nữa,xúc tiến hơn nữa mối quan hệ Trung – Nhật – Hàn ba bên Chính vì lẽ đó, ngày23/3/21018, Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản đã tổ chức vòng đàm phán thươngmại mới tại thủ đô Seoul nhằm giải quyết những bất đồng về một thỏa thuận thươngmại tự do (FTA) ba bên Theo Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng HànQuốc, các quan chức của ba nước sẽ thảo luận những phương thức giảm thuế, tự dohóa thị trường dịch vụ và những vấn đề thương mại toàn cầu khác Cuộc đàm phántrên diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông qua kế hoạch áp đặt mứcthuế 25% và 10% đối với các sản phẩm thép và nhôm nhập khẩu hồi đầu tháng này.Mới đây nhất vào ngày 22/3/2018, Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh áp thuế đối vớihàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc có trị giá lên tới 60 tỷ USD, nhằm hạn chế cáchoạt động đầu tư của quốc gia này vào Mỹ, qua đó làm dấy lên những lo ngại về mộtcuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới Nhà đàm phán của HànQuốc Kim Young-sam bày tỏ hy vọng ba quốc gia châu Á sẽ nỗ lực thúc đẩy các cuộcđàm phán thương mại tự do ba bên với mục tiêu tăng cường hội nhập kinh tế ĐôngBắc Á Bên cạnh đó, ba nước cũng đang tham gia vào bàn thảo để thực thi Hiệp địnhĐối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) – một thỏa thuận tự do thương mại khu vựcđược đề xuất vào năm 2013 Ngoài ra, cuộc gặp giữa ba bên cũng diễn ra song songvới cuộc đàm phán kéo dài hai ngày giữa Seoul và Bắc Kinh Các vòng đàm phán về