Hội thi Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2018

Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2018 với các nội dung như cuộc kháng chiến từ năm 1833-1835 (đỉnh cao là cuộc nổi dậy của Lê Văn Khôi); cuộc kháng chiến năm 1861–1862 (hay có tên gọi là trận đánh Biên Hòa lịch sử năm 1861–1862); cuộc kháng chiến năm 1902-1905 (đỉnh cao là cuộc khởi nghĩa của Đoàn Văn Cự và nghĩa binh yêu nước)...

Câu   1: Trong   320   năm   hình   thành   và   phát   tri n   vùng   đ t   Biên ể ấ   Hòa ­ Đ ng Nai, Nhân dân Đ ng Nai đã tr i qua nh ng cu c kháng chi n ồ ồ ả ữ ộ ế   nào? Hãy trình bày c m nh n c a anh (ch ) v  truy n th ng đ u tranh cách ả ậ ủ ị ề ề ố ấ  

m ng c a Nhân dân Biên Hòa ­ Đ ng Nai ? ạ ủ ồ

Đ ng Naiồ  là m t t nh thu c khu v c mi nộ ỉ ộ ự ề  Đông Nam B  c a đ t nộ ủ ấ ướ  c

Vi t Namệ  Là t nh có dân s  đông th  nhì   mi n Nam (sauỉ ố ứ ở ề  Thành ph  H  Chíố ồ  Minh), có di n tích l n th  nhì   Đông Nam B  (sauệ ớ ứ ở ộ  T nh Bình Phỉ ướ ) và th  bac ứ  

 mi n Nam (sau

ở ề  T nh Bình Phỉ ướ  và T nh Kiên Giangc ỉ ), Đ ng Nai đồ ược đánh giá là m t t nh c a ngõ đi vào vùng kinh t  Đông Nam B  ­ vùng kinh t  phátộ ỉ ử ế ộ ế  tri n và năng đ ng nh t c  nể ộ ấ ả ước; là m t trong ba góc nh n c a tam giác phátộ ọ ủ  tri n Thành ph  H  Chí Minh ­ Bình Dể ố ồ ương ­ Đ ng Nai. ồ

Trong 320 năm l ch s  hình thành và phát tri n, Đ ng Nai đã tr i qua nhi uị ử ể ồ ả ề  

cu c kháng chi n gian lao và anh dũng th  hi n đúng khí ch t c a nhân dân vùngộ ế ể ệ ấ ủ  

đ t mi n Đông. V i ni m t  hào và lòng bi t  n đ i v i các th  h  cha anh điấ ề ớ ề ự ế ơ ố ớ ế ệ  

trước, tôi đã nghiên c u, tìm hi u r t nhi u tài li u (t  nhi u ngu n khác nhau)ứ ể ấ ề ệ ừ ề ồ  

có đ  c p đ n l ch s  c a vùng đ t Biên Hòa – Đ ng Nai và sau đây tôi xin trìnhề ậ ế ị ử ủ ấ ồ  bày c  th  v  n i dung c a cu c kháng chi n mà nhân dân vùng đ t Biên Hòa ­ụ ể ề ộ ủ ộ ế ấ  

Tr n Biên dinh thành Biên Hòa tr n. Đ n năm 1808, l i đ i tr n Gia Đ nh ra Giaấ ấ ế ạ ổ ấ ị  

Đ nh Thành th ng qu n tr n Phiên An, Biên Hòa, Đ nh Tị ố ả ấ ị ường, Vĩnh Thanh, Hà Tiên; Nguy n Văn Nh n làm t ng tr n, Tr nh Hoài Đ c làm hi p t ng tr n. Đ nễ ơ ổ ấ ị ứ ệ ổ ấ ế  năm 1812, Lê Văn Duy t làm t ng tr n.ệ ổ ấ

Năm 1832, Lê Văn Duy t m t. Nguy n Văn Qu  và b  chánh B ch Xuânệ ấ ễ ế ố ạ  Nguyên v n có hi m khích, d ng v  án Lê Văn Duy t. Vua Minh M ng choố ề ự ụ ệ ạ  

xi ng m  Lê Văn Duy t, bãi b  ch c t ng tr n, chia các tr n thành l c t nh.ề ộ ệ ỏ ứ ổ ấ ấ ụ ỉ  T nhỉ  Biên Hòa có t  đây.ừ

Gi n vì Lê Văn Duy t b  ngậ ệ ị ược đãi, năm 1833 con nuôi Lê Văn Duy t làệ  

Lê Văn Khôi t o ph n, chi m thành Phiên An; mãi đ n năm 1835, Lê Văn Khôiạ ả ế ế  

b nh m t, nhà Nguy n m i d p t t đệ ấ ễ ớ ậ ắ ược cu c binh bi n, b t gi t c  th y 1.831ộ ế ắ ế ả ả  

người đem chôn chung g i là m  Ng y. Hai l n Lê Văn Khôi đánh chi m Biênọ ả ụ ầ ế  Hòa. Người Biên Hòa theo Lê Văn Khôi b  tr ng tr  khá đông liên l y đ n c  hị ừ ị ụ ế ả ọ 

hàng. B y tả ướng lĩnh tri u đình ch t tr n t i Biên Hòa: Lê Văn Nghĩa, Phan Vănề ế ậ ạ  Song, Tr n Văn Du, Đ ng Văn Quy n, Tr n Văn Thi u, Nguy n Văn Lý, Ngôầ ặ ế ầ ề ễ  Văn Hóa; vua Minh M ng cho l p th    thôn Bình Hòa, xã Bình Thành, ban s cạ ậ ờ ở ắ  phong năm 1838, di tích còn l i có th  là mi u Bình Hòa (nay thu c phạ ể ế ộ ườ  ngQuang Vinh, thành ph  Biên Hòa). Tố ương truy n, con cháu c a Lên Văn Khôiề ủ  

tr n đố ược, có 2 ngườ ẩi  n danh trong dân   Hang Nai (Nh n Tr ch) và Longở ơ ạ  Thành

2. Cu c kháng chi n năm 1861 – 1862 (hay có tên g i là tr n đánh Biênộ ế ọ ậ  Hòa l ch s  năm 1861 – 1862)ị ử

Sau khi Pháp đánh chi m Đ nh Tế ị ường (tháng 4/1861), thì phong trào kháng Pháp c a ngủ ười dân   Nam K  càng thêm m nh m  B t l c, Đ  đ c H i quânở ỳ ạ ẽ ấ ự ề ố ả  Charner đã xin t  ch c. Tháng 10/1861, Đô đ c L. Bonard đừ ứ ố ượ ửc c  sang thay. Rút kinh nghi m th t b i c a Charne, tệ ấ ạ ủ ướng Bonard ch  trủ ương ch a đánh sâu vàoư  các làng xã mà kh n trẩ ương đánh chi m nh ng t nh thành. Và k  ho ch đánhế ữ ỉ ế ạ  chi mế  Biên Hòa và Vĩnh Long li n đề ược th o ra, và nhanh chóng th c hi nả ự ệ  

nh m m  r ng kh  năng càn quét, bao vây, tiêu di t các l c lằ ở ộ ả ệ ự ượng ch ng đ iố ố  trên m t đ a bàn r ng l n tộ ị ộ ớ ừ sông Đ ng Naiồ đ nế  sông Ti nề , sông H uậ  Đ  d nể ọ  

đường cho cu c t n công Biên Hòa, tộ ấ ướng Bonard sai hai toán quân đi thám thính. M t đ i đ n Su i Sâu (nay thu c huy n Vĩnh C u, t nhộ ộ ế ố ộ ệ ử ỉ  Đ ng Naiồ ), thì bị quân Vi t đánh đu i; m t đ i khác đ n hai thôn là Bình Thu n và Bình Chu nệ ổ ộ ộ ế ậ ẩ  (đ u thu c Biên Hòa), thì b  Phó đ  đ c Lê Quang Ti n cho quân t p kích, làmề ộ ị ề ố ế ậ  

đ i phố ương cũng ph i tháo lui.ả

 Sau khi chu n b  xong, ngày 14/12/1861, tẩ ị ướng Bonard v a g i t i h uừ ử ố ậ  

th  cho tơ ướng Bá Nghi & Tu n ph  Nguy n Đ c Hoan, v a ban l nh kh i binh.ầ ủ ễ ứ ừ ệ ở  Liên quân Pháp – Tây Ban Nha có kho ng 1.000 ngả ườ ượi đ c chia làm 4 đ o nhạ ư sau: Đ o quân b  th  nh t do Thi u tá Comte ch  huy g m pháo binh và b  binhạ ộ ứ ấ ế ỉ ồ ộ  Tây Ban Nha; Đ o quân b  th  nhì do Trung tá Domenech Diégo ch  huy g mạ ộ ứ ỉ ồ  

m t đ i đ i th y quân l c chi n Tây Ban Nha và m t đ i k  binh Pháp cùng 2ộ ạ ộ ủ ụ ế ộ ộ ỵ  súng đ ng 4 nòng; Đ o quân th y th  ba do Đ i tá Lebris ch  huy g m 2 đ i đ iồ ạ ủ ứ ạ ỉ ồ ạ ộ  

th y quân l c chi n; Đ o quân th y th  t  do Ch  t nh Renommée ch  huy.ủ ụ ế ạ ủ ứ ư ủ ỉ ỉ

Ngay ngày đ u, đ o quân c a Thi u tá Comte đã đánh chi m đầ ạ ủ ế ế ược Gò Công Trao Tr o. Ngày 15/12/1861, đ i quân trên h p v i cánh quân c a Trung táả ộ ợ ớ ủ  Domenech Diégo, c t đ t liên l c gi a M  Hòa và Biên Hòa, r i cùng bao vâyắ ứ ạ ữ ỹ ồ  

đ n M  Hòa, khi n quân Vi t ph i b  căn c  rút qua sông. Trong khi đó, đoànồ ỹ ế ệ ả ỏ ứ  tàu chi n do Trung tá Ha­renế  ch  huy ti n theo sông Đ ng Nai v a phá c n v aỉ ế ồ ừ ả ừ  

b n phá các pháo đài trên b  Đ ng th i, m t cánh quân th y khác do Đ i táắ ờ ồ ờ ộ ủ ạ  Lebris c m đ u, theo r ch Gò Công Trao Tr o đánh vào phía sau các pháo đài.ầ ầ ạ ả  

Sau khi các c n và pháo đài c a quân Vi t đ u b  phá v , đ n ngày 16/12/1861,ả ủ ệ ề ị ỡ ế  

c  b n đ o quân c a đ i phả ố ạ ủ ố ương đ u có m t trề ặ ướ ỉc t nh thành Biên Hòa. Trướ  ctình th  đó, t nh th n là Tu n ph  Nguy n Đ c Hoan vá Án sát Lê Kh c C nế ỉ ầ ầ ủ ễ ứ ắ ẩ  cho lui quân v  gi  đ n m i là H  Nhĩ; còn tề ữ ồ ớ ồ ướng Bá Nghi thì t  phừ ủ Phướ  cTuy (Bà R a) lui vào r ng Long Kiên, Long T  r i ch y tu t v  Bình Thu n.ị ừ ả ồ ạ ố ề ậ

Ngày 18/12/1861, liên quân ung dung ti n vào chi m đo t thành, mà khôngế ế ạ  

g p b t k  s  kháng c  nào n a. Ngày 28/12/1861, t  Biên Hòa, liên quân đánhặ ấ ỳ ự ự ữ ừ  chi mế  Long Thành. Ngày 7/01/1862, liên quân l i theo dòng sông Đ ng Nai, đánhạ ồ  

l y thành Bà R a (ph  l  Phấ ị ủ ỵ ước Tuy) ngay trong ngày này

Không có con s  chính th c v  m c đ  thi t h i v  ngố ứ ề ứ ộ ệ ạ ề ười và c a c  haiủ ả  bên;   ch   bi t   khi   tháo   ch y,   quân   Vi t   đã   b   l i   48   c   đ i   bác,   15   chi nỉ ế ạ ệ ỏ ạ ổ ạ ế  thuy nề  và nhi u thu c đ n n i thành Biên Hòa. Trong lúc liên quân Pháp­Tâyề ố ạ ơ  Ban Nha đi t n công Biên Hòa và Bà R a, đoàn chi n thuy n c a h  còn r o theoấ ị ế ề ủ ọ ả  ven bi n đánh đ m trên trăm thuy n c a dân và c a tri u đình, nhi u nh t là ể ắ ề ủ ủ ề ề ấ ở 

h i ph nả ậ  Phan Rí thu c Bình Thu n. Và sau khi r i vào tay liên quân, t nh Biênộ ậ ơ ỉ  Hòa được chia thành 3 t nh Biên Hòa, Bà R a (nay thu c t nh Bà R a ­ Vũng Tàu)ỉ ị ộ ỉ ị  

và Th  D u M t (nay là th  xã t nh l  t nhủ ầ ộ ị ỉ ỵ ỉ  Bình Dương). Thành lũy   Biên Hòaở  

và Bà R a đ u b  phá b  V  phía Pháp, ngay trong ngày đ u tiên t n côngị ề ị ỏ ề ầ ấ  (14/12/1861), tàu Alarme c a Pháp đã b  b n trúng nhi u phát đ i bác, gây h  h iủ ị ắ ề ạ ư ạ  

nh ng ý chí l n lao. Có th i đi m các phong trào ch ng th c dân Pháp ho t đ ngữ ớ ờ ể ố ự ạ ộ  

bí m t theo các h i kín tôn giáo, đi n hình trong s  đó là H i kín Thiên Đ a h iậ ộ ể ố ộ ị ộ  

c a Đoàn Văn C ủ ự

Đoàn Văn C  sinh năm 1835, ngự ười Bình An, Th  Đ c, t nh Gia Đ nh (nayủ ứ ỉ ị  

là Thành ph  H  Chí Minh) trong m t gia đình nhà nho khá gi  Th i nh , Đoànố ồ ộ ả ờ ỏ  Văn C  là ngự ười thông minh, h c gi i. L n lên, Đoàn Văn C  th m nhu n tọ ỏ ớ ự ấ ầ ư 

tưởng c a nh ng nhà yêu nủ ữ ước và c  thân sinh ra ông, là ngụ ười có tinh th nầ  

ch ng th c dân, đã có nhi u ho t đ ng ph n kháng và b  th c dân theo dõi. Vìố ự ề ạ ộ ả ị ự  

th , khi l p gia đình, ông đ a v  con đ n sinh s ng t i r ng ch i B ng Ki u,ế ậ ư ợ ế ố ạ ừ ồ ư ệ  thôn Vĩnh C u, t nh Biên Hòa (nay là phử ỉ ường Tam Hòa, TP. Biên Hòa), n i có ítơ  tai m t c a b n th c dân. T i B ng Ki u, Đoàn Văn C  m  các l p d y h c vàắ ủ ọ ự ạ ư ệ ự ở ớ ạ ọ  làm ngh  b c thu c gia truy n, kiêm luôn xem bói tề ố ố ề ướng cho người dân. Hàng 

ngày, ông ăn m c gi ng nh  m t ngặ ố ư ộ ười tu hành, s ng hi n hòa, lố ề ương thi n vàệ  

được nhi u ngề ười trong vùng kính n  Dể ướ ỏ ọi v  b c này, Đoàn Văn C  đã t oự ạ  

được uy tín đ i v i c ng đ ng ngố ớ ộ ồ ườ ại t i B ng Ki u. T  đây, ông b t đ u gâyư ệ ừ ắ ầ  

d ng Thiên Đ a h i, ch ng th c dân Pháp. Lúc này, Đoàn Văn C  đã bự ị ộ ố ự ự ước sang 

tu i 67. Vào th i đi m  y, hổ ờ ể ấ ưởng  ng các bang h i khác, nhi u cu c n i d yứ ộ ề ộ ổ ậ  kháng Pháp đã di n ra. Đi n hình nh  Trễ ể ư ương Công Đ nh chiêu m  quân s  vàị ộ ỹ  

l p căn c  t i Gò Công (Ti n Giang) hay v  Nguy n Trung Tr c đ t cháy tàuậ ứ ạ ề ụ ễ ự ố  quân Pháp trên dòng sông Vàm Nh t T o huy n tho i. Cùng v i đó là hàng lo tậ ả ề ạ ớ ạ  các cu c n i d y dộ ổ ậ ưới "mác" Thiên Đ a h i hay h i kín.ị ộ ộ

Hi u rõ m c đích và l i kêu g i kháng th c dân Pháp c a Đoàn Văn C ,ể ụ ờ ọ ự ủ ự  đông đ o ngả ười dân trong vùng hưởng  ng nhi t tình nh t là l p thanh niên, traiứ ệ ấ ớ  tráng. C  th , th i gian trôi qua, l c lứ ế ờ ự ượng Thiên Đ a h i c a Đoàn Văn C  ngàyị ộ ủ ự  

m t m nh và đông lên. H  độ ạ ọ ược ông ch  giáo v  nghĩa khí giang h , v  lòng yêuỉ ề ồ ề  

nước và nhi m v  ph i làm là đu i th c dân Pháp đem l i  m no, h nh phúc choệ ụ ả ổ ự ạ ấ ạ  muôn dân. Trong kho ng 3 năm (1902 ­ 1905), l c lả ự ượng Thiên Đ a h i đã r tị ộ ấ  đông, kh p n i đ u có tín đ , thành viên. H  giao ti p và nh n di n nhau thôngắ ơ ề ồ ọ ế ậ ệ  qua nh ng ám hi u, ám khí. Th i  y, t  Bình Đa, ch  Chi u   Hi p Hòa đ nữ ệ ờ ấ ừ ợ ế ở ệ ế  

t n khu v c núi N a c a Bà R a là c  m t vùng r ng l n đ u có tay chân c aậ ự ứ ủ ị ả ộ ộ ớ ề ủ  Thiên Đ a h i. Trong Thiên Đ a h i c a Đoàn Văn C  có r t nhi u anh hùng h oị ộ ị ộ ủ ự ấ ề ả  hán hay nh ng tay giang h  c  phách, nh ng tên tr m cữ ồ ự ữ ộ ướp khét ti ng th i  y đãế ờ ấ  

được ông thu n p và giáo hu n, tr  thành nh ng dũng tạ ấ ở ữ ướng trong bang h i.ộ  

Hi u rõ để ược m c đích c a Thiên Đ a h i, h  h t s c phò tá Đoàn Văn C  vàụ ủ ị ộ ọ ế ứ ự  quy t tâm đu i th c dân Pháp giành t  do.ế ổ ự ự

Quy t  đụ ược đông đ o anh hùng h o hán kh p n i cùng s   ng h  c a bàả ả ắ ơ ự ủ ộ ủ  con nhân dân, Đoàn Văn C  cùng các thành viên trong bang h i tích c c chu n bự ộ ự ẩ ị 

m i m t đ  làm chuy n l n. Vi c đ u tiên đọ ặ ể ệ ớ ệ ầ ược Thiên Đ a h i chú ý chính làị ộ  

lương th c và vũ khí. Đ  có lự ể ương th c, ông ra s c kêu g i nhân dân đóng gópự ứ ọ  

và tích tr  ti n b c mua lữ ề ạ ương th o. V  ph n binh khí, ngoài vi c tìm mua thìả ề ầ ệ  ông cũng cho xây d ng lò rèn làm gự ươm, giáo, mác. M t khác, Đoàn Văn C  cònặ ự  cho anh em trong bang h i t p luy n võ ngh , thao dộ ậ ệ ệ ượt binh pháp. C  th , cácứ ế  

ho t đ ng c a Thiên Đ a h i nh t lo t theo k  ho ch c a Đoàn Văn C  L cạ ộ ủ ị ộ ấ ạ ế ạ ủ ự ự  

lượng này ngày càng quy c  và l n m nh c  s  lủ ớ ạ ả ố ượng cùng s  gan l , dũngự ỳ  mãnh và bi t tác chi n. T  ch  h i kín, Thiên Đ a h i c a Đoàn Văn C  d nế ế ừ ỗ ộ ị ộ ủ ự ầ  

d n ra ho t đ ng công khai t i cánh r ng B ng Ki u. Cũng chính t  đây, th cầ ạ ộ ạ ừ ư ệ ừ ự  dân Pháp đã cho m t thám theo dõi và chúng d n bi t đậ ầ ế ược Thiên Đ a h i c aị ộ ủ  ông. Sau khi cho theo dõi, th c dân Pháp t i Biên Hòa đã bi t đự ạ ế ược m c đíchụ  

th c s  c a Thiên Đ a h i do Đoàn Văn C  c m đ u. B n th c dân quy t tâmự ự ủ ị ộ ự ầ ầ ọ ự ế  

th c hi n m t k  ho ch tiêu di t b t ng ự ệ ộ ế ạ ệ ấ ờ

Theo tin báo, b n th c dân Pháp t i Biên Hòa s  c  m t viên s  quan chọ ự ạ ẽ ử ộ ỹ ỉ huy ti u đ i lính Mã Tà (lính c nh sát) trang b  đ y đ  vũ khí hi n đ i vào th iể ộ ả ị ầ ủ ệ ạ ờ  

y, đ n bao vây căn c  c a Thiên Đ a h i t i r ng B ng Ki u. Đó là ngày m ng

tr i không th y đ ch xu t hi n, l nh t  ông đờ ấ ị ấ ệ ệ ừ ược phát đi cho anh em v  ăn c m,ề ơ  

vì c  ngày ph i mai ph c ch a ăn u ng gì. Thêm vào đó, Đoàn Văn C  nghĩả ả ụ ư ố ự  

r ng, b n đ ch đã hoãn k  ho ch ti n vào B ng Ki u. Tuy nhiên, khi các v  tríằ ọ ị ế ạ ế ư ệ ị  

v a rút xong thì b t ng  quân Pháp kéo t i r m r , bao vây c  cánh r ng B ngừ ấ ờ ớ ầ ộ ả ừ ư  

Ki u, thôn Vĩnh C u. Dệ ử ướ ựi s  ch  huy c a m t tên đ i úy, chúng cho mai ph cỉ ủ ộ ạ ụ  

kh p n i trong thôn, bao vây hoàn toàn căn c  c a Thiên Đ a h i. Th m chí,ắ ơ ứ ủ ị ộ ậ  chúng còn mai ph c trên di n r ng, t  b  su i Linh đ n su i c u Kh  Khi si tụ ệ ộ ừ ờ ố ế ố ầ ỉ ế  

ch t vòng vây, s n sàng cho cu c tiêu di t Thiên Đ a h i, tên đ i úy cùng thôngặ ẵ ộ ệ ị ộ ạ  ngôn và hai tên v  s  ti n t i nhà Đoàn Văn C  Bi t trệ ỹ ế ớ ự ế ước được chuy n ch ngệ ẳ  lành, Đoàn Văn C  trong trang ph c ch nh t  ra nghênh đón. Khi t i trự ụ ỉ ề ớ ước c aử  nhà, b n chúng th y ông đ ng uy nghi, oai phong v i đ u chít khăn, mình l iọ ấ ứ ớ ầ ạ  

th t dây đai màu h ng, có d t đo n đao đ u h  Lúc này, tuy đã ngoài 70 nh ngắ ồ ắ ả ầ ổ ư  trông ông v n còn tráng ki n, oai v  Đoàn Văn C  đ ng ngay bàn th  t , th y 4ẫ ệ ệ ự ứ ờ ổ ấ  tên xông vào nhà, không nói l i nào, Đoàn Văn C  rút đo n đao lao t i chém li nờ ự ả ớ ề  

m y nhát vào tên đ i úy. Tuy nhiên, h n lanh l  tránh k p lấ ạ ắ ẹ ị ưỡi đao chí m ng c aạ ủ  

c  nh ng cũng b  đ t vành tai và cánh tay trái b  thụ ư ị ứ ị ương. Thoát ch t, l y l iế ấ ạ  

được th , h n rút súng và b n m t lo t đ n, c  Đoàn Văn C  đ ng đế ắ ắ ộ ạ ạ ụ ự ứ ược m tộ  lúc thì ngã xu ng. Khi c  Đoàn Văn C  ngã xu ng, chúng b t đ u cho lính xố ụ ự ố ắ ầ ả súng x i x  vào nhà c  cũng nh  nh ng ngôi nhà lân c n, đ t phá kho lố ả ụ ư ữ ậ ố ươ  ng

th c. Ngự ười ta nghe k  l i, lúc  y súng n  vang tr i, l a cháy ngùn ng t, sángể ạ ấ ổ ờ ử ụ  

c  m t vùng tr i vào đêm 8/4. Chúng cho lính đ ng giám sát vi c tiêu di t sàoả ộ ờ ứ ệ ệ  huy t Thiên Đ a h i, m c dù l a đã cháy r ng r c. Đ n t n khuya hôm đó,ệ ị ộ ặ ử ừ ự ế ậ  chúng l i cho m t toán lính khác đ n thay th  và giám sát, kiên quy t không choạ ộ ế ế ế  

m t thành viên nào c a Thiên Đ a h i có c  may s ng sót. Tuy nhiên, do thôngộ ủ ị ộ ơ ố  

th o đ a hình, l i đạ ị ạ ược c  Đoàn Văn C  tính toán đụ ự ường lui t  trừ ước nên đã có 

r t nhi u ngấ ề ườ ối tr n thoát kh i h ng súng và l a cháy c a k  thù. Dù v y, ngoàiỏ ọ ử ủ ẻ ậ  

c  Đoàn b  b n ch t cũng có thêm 16 ngụ ị ắ ế ười khác ph i b  m ng trong đám cháy.ả ỏ ạ  Khi đã ch c ch n tiêu di t đắ ắ ệ ược bang ch  và đ ng đ ng Thiên Đ a h i, quânủ ồ ả ị ộ  

Pháp m i b t dân làng khiêng xác c  Đoàn và 16 đ ng đ ng đi chôn t i m t ngôiớ ắ ụ ồ ả ạ ộ  

m  t p th  g n đó. C  Đoàn ngã xu ng nh  m t dũng tộ ậ ể ầ ụ ố ư ộ ướng, khi n ngế ười dân vùng Vĩnh C u h t s c thử ế ứ ương ti c và đau bu n. Còn anh em nghĩa s  cũng m iế ồ ỹ ỗ  

ngườ ứi t  tán m i phỗ ương và ti p t c nuôi lý tế ụ ưởng kháng th c dân Pháp.ự

4. Cu c kháng chi n năm 1929 ­ 1945ộ ế

Sau Chi b  C ng s n đ u tiên   Phú Ri ng ra đ i vào năm 1929; 6 nămộ ộ ả ầ ở ề ờ  sau (năm 1935), Chi b  Đ ng Bình Phộ ả ước ­ Tân Tri u đề ược thành l p g m 5ậ ồ  

đ ng chí do đ ng chí Hoàng Minh Châu làm Bí th , kh i đ u giai đo n yêu nồ ồ ư ở ầ ạ ướ  c

ch ng Pháp   Đ ng Nai đi theo Ch  nghĩa C ng s n dố ở ồ ủ ộ ả ướ ựi s  lãnh đ o c a Đ ngạ ủ ả  

C ng s n Vi t Nam.ộ ả ệ

Khi có Đ ng lãnh đ o, phong trào cách m ng   Đ ng Nai đi vào ho t đ ngả ạ ạ ở ồ ạ ộ  

t  giác, có t  ch c, hự ổ ứ ướng đ n m c tiêu trế ụ ước m t và lâu dài, xác đ nh t ngắ ị ừ  

bước đi thích h p. Giai đo n 1935 đ n trợ ạ ế ước tháng 8/1945, ch  y u là dân sinhủ ế  dân ch  k t h p đ u tranh chính tr , k t h p nuôi dủ ế ợ ấ ị ế ợ ưỡng l c lự ượng vũ trang để chu n b  t ng kh i nghĩa. Nhi u cu c đ u tranh chính tr  liên t c c a các t ngẩ ị ổ ở ề ộ ấ ị ụ ủ ầ  

l p nhân dân ch ng t  s  trớ ứ ỏ ự ưởng thành c a các l c lủ ự ượng cách m ng: Liên đoànạ  

h c sinh trọ ường ti u h c Bình Hòa để ọ ược Đ ng lãnh đ o r i truy n đ n kêu g iả ạ ả ề ơ ọ  tinh th n cách m ng ngày 01/5/1935; mítting tr ng th  t i Gò Dê (Bình Ý) thángầ ạ ọ ể ạ  9/1936; Cu c đ u tranh đòi gi m s u thu  c a nhân dân Long Thành và cu cộ ấ ả ư ế ủ ộ  

đ u tranh đòi tăng lấ ương gi m gi  làm c a công nhân Nhà máy BIF th ng l i. ả ờ ủ ắ ợ

Đ u năm 1937, các c  s  Đ ng phát tri n, thành l p T nh  y lâm th i doầ ơ ở ả ể ậ ỉ ủ ờ  

đ ng chí Trồ ương Văn Bang làm bí th , đ n gi a năm có thêm các chi b  Đ ng:ư ế ữ ộ ả  Bình Ý, Bình Phước, Tân Tri u, Thi n Tân, Bình Hòa, M  L c, M  Qu i, Xuânề ệ ỹ ộ ỹ ớ  

L c  Năm 1940, vi c chu n b  tham gia kh i nghĩa Nam k  độ ệ ẩ ị ở ỳ ược ti n hành ráoế  

ri t nh ng b  l , b  đàn áp, nhi u t n th t; m t s  đ ng viên b  b t, b  gi t ho cế ư ị ộ ị ề ổ ấ ộ ố ả ị ắ ị ế ặ  

tù đày; m t b  ph n có vũ trang thô s  rút vào r ng (là m t trong s  các b  ph nộ ộ ậ ơ ừ ộ ố ộ ậ  hình thành Chi đ i 10 sau Cách m ng Tháng tám). ộ ạ

T  ngày 28/7/1941, phát xít Nh t vào Biên Hòa, dân Đ ng Nai thêm m từ ậ ồ ộ  tròng áp b c. Ngày 09/3/1945, Nh t đ o chính Pháp, l p chính quy n và các tứ ậ ả ậ ề ổ 

ch c thân Nh t; lãnh đ o Đ ng nh n đ nh tình hình, ch n th i c  cách m ng; đ aứ ậ ạ ả ậ ị ọ ờ ơ ạ ị  

phương Biên Hòa cùng c  nả ước th c hi n l nh t ng kh i nghĩa; bu c t nhự ệ ệ ổ ở ộ ỉ  

trưởng ng y Nguy n Văn Quý ph i chuy n giao chính quy n cho đ i di n nhânụ ễ ả ể ề ạ ệ  dân lúc 11h30 ngày 26/8/1945. Sáng ngày 27/8/1945 t i Qu ng trạ ả ường Sông Phố 

di n ra ngày h i l ch s  m ng đ c l p, th ng nh t c a nhân dân Biên Hòa ­ễ ộ ị ử ừ ộ ậ ố ấ ủ  

Đ ng Nai g m hàng v n ngồ ồ ạ ười tham gia

5. Cu c kháng chi n t  năm 1945 ­ 1948ộ ế ừ

 Cu i tháng 9/1945, t i Biên Hòa, đ ng chí Hà Huy Giáp đ i di n X   yố ạ ồ ạ ệ ứ ủ  Nam B  đã tri u t p H i ngh  cán b  toàn t nh h p t i nhà h i Bình Trộ ệ ậ ộ ị ộ ỉ ọ ạ ộ ước (Thị 

xã Biên Hòa). H i ngh  đã b u T nh  y lâm th i và đ  ra m t s  ch  trộ ị ầ ỉ ủ ờ ề ộ ố ủ ương c nầ  

k p. H i ngh  nh n m nh v n đ  xây d ng m t tr n Vi t Minh, ki n toàn bị ộ ị ấ ạ ấ ề ự ặ ậ ệ ệ ộ máy chính quy n các c p, g p rút xây d ng l c lề ấ ấ ự ự ượng vũ trang đ  bể ước vào kháng chi n. Th c hi n ngh  quy t c a T nh  y lâm th i, tr i hu n luy n duế ự ệ ị ế ủ ỉ ủ ờ ạ ấ ệ  kích Bình Đa – Vĩnh C u đử ược thành l p, do đ ng chí Phan Đình Công ph  trách.ậ ồ ụ  Tham gia gi ng d y có các đ ng chí Ph m Thi u, Xuân Di u… H c viên tả ạ ồ ạ ề ệ ọ ừ khóa đ u tiên g m t  v  công nhân hãng c a BIF, t  v  vùng Bình Đa – Vĩnhầ ồ ự ệ ư ự ệ  

C u và thanh niên c u qu c qu n Châu Thành. Trong th i gian g p rút trử ứ ố ậ ờ ấ ường đã 

m  đở ược hai khoá (m i khóa n a tháng), đào t o cán b  ch  huy đánh du kích v iỗ ử ạ ộ ỉ ớ  phân đ i nh  Tr i hu n luy n du kích Bình Đa là ti n thân các trộ ỏ ạ ấ ệ ề ường quân chính c a t nh sau này. Tr i đã k p th i đào t o m t s  cán b  ti u đ i trung đ iủ ỉ ạ ị ờ ạ ộ ố ộ ể ộ ộ  cho l c lự ượng vũ trang cách m ng đ u tiên c a t nh. Nhi u đ ng chí đạ ầ ủ ỉ ề ồ ược đào 

t o   đây qua chi n đ u đã trạ ở ế ấ ưởng thành nhanh chóng và gi  vai trò nòng c tữ ố  trong vi c phát tri n l c lệ ể ự ượng vũ trang c a c  hai t nh Biên Hòa và Bà R a su tủ ả ỉ ị ố  chín năm ch ng Pháp. V a hu n luy n v a chi n đ u, tháng 10/1945, tr i đã cố ừ ấ ệ ừ ế ấ ạ ử 

m t phân đ i ph i h p cùng b  đ i Nam ti n, do đ ng chí Nam Long ch  huy,ộ ộ ố ợ ộ ộ ế ồ ỉ  đánh đ ch t i c u Bình L i, ngăn ch n gi c lên chi m. Song song v i vi c thànhị ạ ầ ợ ặ ặ ế ớ ệ  

l p Tr i du kích, t i các qu n, dậ ạ ạ ậ ướ ựi s  lãnh đ o c a các Qu n  y, các đ i đ aạ ủ ậ ủ ộ ị  

phương vũ trang đ a phị ương cũng được hình thành. T i qu n Châu Thành, đ n vạ ậ ơ ị 

vũ trang t p trung mang tên quân gi i phóng g m 5 ti u đ i có 30 súng trậ ả ồ ể ộ ườ  ngcác lo i. Qu n  y Châu Thành còn thành l p đ i Xung Phong c m t  kho ng 30ạ ậ ủ ậ ộ ả ử ả  thi u niên t  13 đ n 16 tu i do đ ng chí Nguy n Văn Ký ch  huy. Đ i này cóế ừ ế ổ ồ ễ ỉ ộ  nhi m v  n m tình hình đ ch, qu y r i, di t t  tr  gian trong th  xã.   Longệ ụ ắ ị ấ ố ệ ề ừ ị Ở  Thành, ta đã xây d ng đự ược 3 quân đ i, ph n l n là công nhân các c  s  cao suộ ầ ớ ơ ở  Bình S n, He ­ le ­ na, nòng c t là nh ng cán b  12 ngơ ố ữ ộ ườ ủi c a tr i du Khóa thạ ứ hai đang hu n luy n thì quân Nh t vào khiêu khích, tr i ph i chuy n lên s  Tiêuấ ệ ậ ạ ả ể ở  

­ Đ t Cu c (Tân Uyên). Đ n v  đã trang b  8 kh u súng thu c a lính mã tà vàấ ố ơ ị ị ẩ ủ  

hương qu n. Đ n tháng 10, thêm l c lả ế ự ượng t  v  chi n đ u v i 18 kh u súng ự ệ ế ấ ớ ẩ ở Thành Tuy H  v  h p nh t, quân gi i phóng Long Thành phát tri n thành 4 phânạ ề ợ ấ ả ể  

đ i.   Xuân L c, l c lộ Ở ộ ự ượng vũ trang t p trung có kho ng 30 chi n sĩ và 20 tayậ ả ế  súng. T i Tân Uyên, l c lạ ự ượng vũ trang g m 4 phân đ i do đ ng chí Hu nh Vănồ ộ ồ ỳ  Ngh  ch  huy l y tên là Quân gi i phóng Biên Hòa. L c lệ ỉ ấ ả ự ượng này g m: đ i vũồ ộ  trang c a đ ng chí Chín Qu  (17 ngủ ồ ỳ ười), m t phân đ i (g m l c lộ ộ ồ ự ượng công nhân hàng h i) do đ ng chí Đào Văn Quang đ a t  Sài Gòn lên; thanh niên t  vả ồ ư ừ ự ệ chi n đ u Tân Uyên và các h c viên c a tr i hu n luy n du kích S  Tiêu. Nhânế ấ ọ ủ ạ ấ ệ ở  dân vùng Tân Uyên quen g i là: b  đ i Tám Ngh  M i phân đ i có t  12 đ n 15ọ ộ ộ ệ ỗ ộ ừ ế  

tay súng, s  còn l i trang b  mã t u, dao găm, l u đ n. Cùng v i vi c kh nố ạ ị ấ ự ạ ớ ệ ẩ  

trương xây d ng l c lự ự ượng vũ trang,  y ban nhân dân t nh đã t p trung tuyênỦ ỉ ậ  truy n, gi i thích và kêu g i các gi i đ ng bào b t h p tác v i gi c, thành l pề ả ọ ớ ồ ấ ợ ớ ặ ậ  các đ i phá ho i đ  th c hi n “tiêu th  kháng chi n” khi gi c Pháp ti n lên Biênộ ạ ể ự ệ ổ ế ặ ế  Hòa. Cu i tháng 10/1945, có quân tăng vi n t  Pháp sang, l i đố ệ ừ ạ ược quân Anh, quân Nh t ph i h p, có h a l c m nh h n ta g p nhi u l n, gi c Pháp phá vậ ố ợ ỏ ự ạ ơ ấ ề ầ ặ ỡ vòng vây   Sài Gòn ­ Ch  L n. Không đ  tài s n nhân dân r i vào tay gi c, T nhở ợ ớ ể ả ơ ặ ỉ  

y lâm th i,  y ban nhân dân t nh ra l nh tiêu th  kháng chi n. Nhân dân th  xã

được hướng d n t n c  ra vùng nông thôn. Công nhân hãng c a BIF đ t s ch sẫ ả ư ủ ố ạ ố 

g  súc, tháo g  toàn b  máy móc đem c t gi u. Công nhân cao su   Châu Thành,ỗ ỡ ộ ấ ấ ở  Xuân L c, Long Thành đ t các bánh m  (crepe), phá h y các kho, xộ ố ủ ủ ưởng máy, đánh s p các khu nhà xây kiên c  đ  gi c không th  s  d ng đóng đ n, bót khiậ ố ể ặ ể ử ụ ồ  

t i chi m. Các đ i công tác đánh s p c u, ch t cây, phá đớ ế ộ ậ ầ ặ ường ngăn c n gi c.ả ặ  Ngày 25/10/1945, quân Pháp đánh chi m Biên Hòa. Xe c  ng ng ch y đế ộ ừ ạ ườ  ng

ph  v ng tanh. Nhà nhà c a đóng im  m. Ch  búa không h p. Đi n nố ắ ử ỉ ợ ọ ệ ước không 

có. Các c  quan c a  y ban nhân dân,  y ban m t tr n Vi t Minh t nh rút lênơ ủ Ủ Ủ ặ ậ ệ ỉ  Tân Đ nh, Tân Uyên đ  b o toàn l c lị ể ả ự ượng xây d ng căn c  kháng chi n lâu dài.ự ứ ế  Riêng các c  quan c a huy n Châu Thành lui v  Bình Ý và B n G  Ngày 27/10,ơ ủ ệ ề ế ỗ  

gi c Pháp đánh lên Tr ng Bom, D u Giây, chi m ngã ba qu c l  1 và qu c lặ ả ầ ế ố ộ ố ộ 

20. Ngày 30/10, có quân Anh d n đẫ ường, gi c Pháp ti n v  Xuân L c. B  đ iặ ế ề ộ ộ ộ  Nam ti n đã ch n đánh đ ch quy t li t   núi Th , Bình L c và th  tr n Xuân L c.ế ặ ị ế ệ ở ị ộ ị ấ ộ  

T i Núi Th , đ ch không ti n đạ ị ị ế ược ph i dùng quân Nh t h  t ng tìm đả ậ ộ ố ường vòng 

đ  đi. Trong các tr n chi n đ u   th  tr n Xuân L c và Bình L c, b  đ i ta bể ậ ế ấ ở ị ấ ộ ộ ộ ộ ị tiêu hao vì đánh theo l i dàn tr n. ố ậ

Đ u tháng 11/1945, quân gi c t a ra đánh chi m các vùng ph  c n th  xãầ ặ ỏ ế ụ ậ ị  Biên Hòa. Các c  quan c a qu n Châu Thành v n đ ng chân   Bình Ý. Theo chơ ủ ậ ẫ ứ ở ỉ 

đ o c a Qu n  y, đ i Xung phong c m t  nhi u l n m u trí theo xe ô tô, xeạ ủ ậ ủ ộ ả ử ề ầ ư  

ng a đ t nh p ch  Biên Hòa, di t m t s  tên Vi t gian m i ló đ u ra nh  B yự ộ ậ ợ ệ ộ ố ệ ớ ầ ư ả  

Th ng, Ba Lê… Đ i cũng đã đánh nhi u tr n   Vố ộ ề ậ ở ườn Mít và nh ng n i đ chữ ơ ị  

thường t  t p b ng l u đ n và súng l c. Nhi u em nh  Phát, Mành, Ch y đãụ ậ ằ ự ạ ụ ề ư ả  chi n đ u r t dũng c m và hy sinh oanh li t. Ho t đ ng c a đ i thi u niên Xungế ấ ấ ả ệ ạ ộ ủ ộ ế  phong c m t  trong nh ng ngày đ u m i chi m đóng th  xã Biên Hòa đã c  vũả ử ữ ầ ớ ế ị ổ  

r t l n tinh th n kháng chi n c a đ ng bào Châu Thành. Quân đ ch cũng ph iấ ớ ầ ế ủ ồ ị ả  kiêng dè và th n tr ng trong vi c n ng l n các khu v c xung quanh th  xã. Nhậ ọ ệ ố ấ ự ị ờ 

v y ta có đ  th i gian đ  đi u l c lậ ủ ờ ể ề ự ượng quân gi i phóng Châu Thành lúc  yả ấ  đang đóng   Thi n Tân và m t phân đ i Quân gi i phóng Biên Hòa (b  đ i Támở ệ ộ ộ ả ộ ộ  Ngh ) v  vùng Bình Ý, Cây Đào đ  ch n gi c. ệ ề ể ặ ặ

Ngày 10/12/1945, đ ng chí Hoàng Qu c Vi t thay m t Trung ồ ố ệ ặ ương Đ ngả  tri u t p h i ngh  Đ c Hòa. T i H i ngh  này, Nam B  đệ ậ ộ ị ứ ạ ộ ị ộ ược chia làm 3 khu: Khu 7, Khu 8, Khu 9. Khu 7 bao g m các t nh mi n Đông: Sài Gòn, Ch  L n, Giaồ ỉ ề ợ ớ  

Đ nh, Biên Hòa, Th  D u M t, Bà R a, Tây Ninh. Đ ng chí Nguy n Bình đị ủ ầ ộ ị ồ ễ ượ  c

c  gi  ch c T  l nh Khu 7. B  t  l nh Khu chuy n v  đóng t i Tân Uyên.ử ữ ứ ư ệ ộ ư ệ ể ề ạ  

Đ ng chí Hu nh Văn Ngh  đồ ỳ ệ ược ch  đ nh gi  ch c Ch  huy trỉ ị ữ ứ ỉ ưởng V  qu cệ ố  đoàn Biên Hòa, Tân Uyên ­ m t th  tr n phía b c t nh Biên Hòa ­ gi  đây đã th cộ ị ấ ắ ỉ ờ ự  

s  tr  thành trung tâm kháng chi n c a c  mi n Đông Nam b  Tân Uyên v n làự ở ế ủ ả ề ộ ố  

đ t r ng, đ a th  khá hi m y u; có sông Đ ng Nai và Sông Bé bao b c n i li nấ ừ ị ế ể ế ồ ọ ố ề  

v i Xuân L c và m t l ng d a là dãy r ng mênh mông tr i dài lên t n Mã Đà,ớ ộ ộ ư ự ừ ả ậ  

Đường 14. Dân c  th a th t và s ng ch  y u b ng ngh  tr ng lúa, làm đư ư ớ ố ủ ế ằ ề ồ ườ  ng

và khai thác g  Tân Uyên l i cách Sài Gòn không xa, cách th  xã Biên Hòaỗ ạ ị  kho ng 15 km đả ường chim bay; nó có th  n i sang c  đông l n tây, khi c n cóể ố ả ẫ ầ  

th  t m rút lên hể ạ ướng b c. V i m t đ a bàn chi n lắ ớ ộ ị ế ượ ợ ạc l i h i nh  v y, Tânư ậ  Uyên được ch n làm n i xây d ng căn c  đ  kháng chi n lâu dài. Tranh th  th iọ ơ ự ứ ể ế ủ ờ  gian Tân Uyên còn yên tĩnh, các  y ban qu n, xã m i đỦ ậ ớ ược xây d ng, ra s cự ứ  

c ng c  t  ch c và ho t đ ng. Các đoàn th  yêu nủ ố ổ ứ ạ ộ ể ước có bước phát tri n khá.ể  Nhân dân Tân Uyên và các qu n xung quanh đã nuôi dậ ưỡng, ti p t  cho V  qu cế ế ệ ố  đoàn, cho cán b  Vi t Minh, đ ng viên con em mình vào du kích ho c tìnhộ ệ ộ ặ  nguy n đ u quân gi t gi c, tham gia các đ i phá ho i c u đệ ầ ế ặ ộ ạ ầ ường, làm thông tin liên l c, đi v n t i… B t c  vi c l n, vi c nh  gì mà Vi t Minh huy đ ng là bàạ ậ ả ấ ứ ệ ớ ệ ỏ ệ ộ  con b  ngay vi c nhà, có m t li n   n i t  t p, s n sàng gánh vác nhi m vỏ ệ ặ ề ở ơ ụ ậ ẵ ệ ụ 

được phân công. Lòng yêu nước n ng nàn và tình c m sâu đ m đó c a đ ng bàoồ ả ậ ủ ồ  

v i cách m ng, v i kháng chi n đã giúp b  đ i, cán b  và các c  quan vớ ạ ớ ế ộ ộ ộ ơ ượt qua khó khăn trong bu i đ u ch ng gi c. Có căn c  đ ng chân v ng ch c, ti n cóổ ầ ố ặ ứ ứ ữ ắ ế  

th  đánh, lui có th  gi  Khu trể ể ữ ưởng Khu 7 liên l c v i b  đ i Ba Dạ ớ ộ ộ ươ  ng(Dương Văn Dương), bàn b c v i đ ng chí Tám Ngh  Ch  huy trạ ớ ồ ệ ỉ ưởng b  đ iộ ộ  Biên Hòa và đã quy t đ nh t p trung m t l c lế ị ậ ộ ự ượng l n t p kích th  xã Biên Hòa.ớ ậ ị  

B  đ i Ba Dộ ộ ương sau khi m t tr n bao vây Sài Gòn b  v  đã v  đ ng chân   Bàoặ ậ ị ỡ ề ứ ở  Bông, Vũng G m thu c xã Phấ ộ ước An huy n Long Thành. L c lệ ự ượng này có số quân đông, có tinh th n chi n đ u. Nhi u chi n sĩ, t  v  T ng công đoàn Namầ ế ấ ề ế ự ệ ổ  

b  trong khi rút kh i Sài Gòn b  t n l c cũng đã gia nh p b  đ i này. Theo kộ ỏ ị ả ạ ậ ộ ộ ế 

ho ch chi n đ u, b  đ i Ba Dạ ế ấ ộ ộ ương (có m t trung đ i c a Mai Văn Vĩnh) g mộ ộ ủ ồ  

10 phân đ i t  Long Thành d i lên B n G  (Long Bình Tân ngày nay), theoộ ừ ờ ế ỗ  

đường 15 qua ngã ba K  Ni m, chia thành nhi u mũi ch c th ng vào trung tâmỷ ệ ề ọ ẳ  

th  xã. V  qu c đoàn Biên Hòa v i hai phân đ i do đ ng chí Hu nh Văn Nghị ệ ố ớ ộ ồ ỳ ệ 

tr c ti p ch  huy b  trí t i ngã ba D c S i, đự ế ỉ ố ạ ố ỏ ường t  th  xã ra Tân Phong. M t sừ ị ộ ố 

đ n v  b n do đ ng chí Nguy n B a ch  huy, đơ ị ạ ồ ễ ứ ỉ ược b  trí   ngã ba Bình Th nh ­ố ở ạ  

Cây Đào đ  ngăn ch n đ ch ph n kích. Cu c ti n công để ặ ị ả ộ ế ược ch n vào đêm t tọ ế  

dương l ch. 0 gi  ngày 02/01/1946, l c lị ờ ự ượng ta bí m t lu n vào thành ph  anậ ồ ố  toàn. Quân gi c không h  hay bi t. B  đ i ta đã ti n công vào các tr m gác, cặ ề ế ộ ộ ế ạ ơ 

s , nhà lao, đ u c u…, làm ch  các đở ầ ầ ủ ường ph  Ti ng súng, ti ng l u đ n nố ế ế ự ạ ổ vang lên. Quân gi c c  th  trong thành Xăng Đá b n ra. Ch  và m t s  nhà xungặ ố ủ ắ ợ ộ ố  quanh b c l a cháy. Tuy ta không di t đố ử ệ ược nhi u gi c nh ng ti ng vang c aề ặ ư ế ủ  

tr n đánh b t ng  và táo b o này đã nhanh chóng d i v  Sài Gòn và các t nhậ ấ ờ ạ ộ ề ỉ  

mi n Tây Nam B  Báo và đài Sài Gòn ph i th a nh n: “Đêm 01 r ng ngàyề ộ ả ừ ậ ạ  02/01, quân kháng chi n Vi t Minh đã đ t nh p th  xã Biên Hòa và súng n  ”…ế ệ ộ ậ ị ổ  

L i thú nh n này, t  nó bác b  ý đ  chi n lờ ậ ự ỏ ồ ế ược c a L ­c ­léc: “s  ch m d tủ ơ ờ ẽ ấ ứ  công vi c bình đ nh Nam K  trong 3 tháng ”. Ti ng súng tr n t p kích th  xã đãệ ị ỳ ế ậ ậ ị  

c  vũ các thanh niên yêu nổ ướ ừc t  các c  s  Cao su, thành ph  Sài Gòn ­ Ch  L nơ ở ố ợ ớ  

đ n các t nh mi n H u Giang xa xôi và đã có m t s  thanh niên tìm v  Tân Uyênế ỉ ề ậ ộ ố ề  gia nh p V  qu c đoàn Biên Hòa. Trong s  đó có Đinh Quang Ân, Bùi Cát Vũ,ậ ệ ố ố  

Đ ng Sĩ Hùng, Võ Văn Mén, Tr n Văn Xã…Tr n ti n công vào th  xã Biên Hòaặ ầ ậ ế ị  đánh d u m t bấ ộ ước trưởng thành c a l c lủ ự ượng vũ trang mi n Đông v  m tề ề ặ  lãnh đ o và ch  huy t p trung, th ng nh t. Trong tr n đánh này có m t s  chi nạ ỉ ậ ố ấ ậ ộ ố ế  

sĩ ta b  thị ương được đ a v  đình Tân Nhu n (Tân Uyên) c u ch a. Phư ề ậ ứ ữ ương ti n,ệ  thu c men đ u thi u. Có đ ng chí ph i c a tay b ng c a th  m c, không cóố ề ế ồ ả ư ằ ư ợ ộ  thu c tê, thu c gây mê v n c n răng ch u đ ng. Và trong c n đau bu t óc, chi nố ố ẫ ắ ị ự ơ ố ế  

sĩ ta b t lên ti ng hát khi n m i ngậ ế ế ọ ười thêm c m ph c. Gi a không khí r o r cả ụ ữ ạ ự  

c a chi n th ng th  xã Biên Hòa, ngày 06/01/1946,  y ban nhân dân và  y banủ ế ắ ị Ủ Ủ  

m t tr n Vi t Minh t nh Biên Hòa đã t  ch c kh p các đ a phặ ậ ệ ỉ ổ ứ ắ ị ương cu c b u cộ ầ ử 

Qu c h i l n th  nh t. Các phòng b  phi u đố ộ ầ ứ ấ ỏ ế ược chăng đèn, k t hoa r c r  Cế ự ỡ ờ 

T  qu c,  nh Bác H  đổ ố ả ồ ược đ t n i trang tr ng. Nhân dân, cán b , b  đ i, t pặ ơ ọ ộ ộ ộ ấ  

n p đi b u c  Các đ i bi u: Hoàng Minh Châu (Ch  t ch  y ban nhân dân t nh),ậ ầ ử ạ ể ủ ị Ủ ỉ  

Ph m Văn Búng và Đi u Xi n (ngạ ể ể ười dân t c Ch  – ro   Xuân L c) trúng c  ộ ơ ở ộ ử Ở 

Bà R a, cu c b u c  cũng đị ộ ầ ử ược ti n hành r ng rãi   kh p các xã. Đ i bi u c aế ộ ở ắ ạ ể ủ  

Bà R a, đ ng chí Dị ồ ương B ch Mai đã trúng c  Cũng nh  trên c  nạ ử ư ả ước, đây là 

l n đ u tiên, công dân Biên Hòa và Bà R a đầ ầ ị ược th c hi n quy n dân ch  thiêngự ệ ề ủ  liêng nh t c a mình. Trong lúc gi c Pháp đang m  r ng chi m đóng, các th  l cấ ủ ặ ở ộ ế ế ự  

ph n đ ng ra s c phá ho i, nhân dân v n sôi n i hăng hái đi b u c , đã nói lênả ộ ứ ạ ẫ ổ ầ ử  

s c m nh c a ch  đ  m i, nói lên lòng yêu nứ ạ ủ ế ộ ớ ước tình c m g ng bó và tin c yả ắ ậ  

c a các t ng l p nhân dân v i chính quy n cách m ng. Cu i tháng 01/1946, Phápủ ầ ớ ớ ề ạ ố  

m  cu c hành quân đánh ra các t nh c a Nam Trung b  ở ộ ỉ ủ ộ

Ngày 25/01/1946, đoàn xe c  gi i c a gi c xu t phát t  Biên Hòa ti n theoơ ớ ủ ặ ấ ừ ế  

đường s  1 lên hố ướng Xuân L c. Đ ng th i đ ch đã huy đ ng 4.000 quân c aộ ồ ờ ị ộ ủ  khu mi n Đông cùng m t lúc m  ba mũi t n công vào chi n khu Tân Uyên nh mề ộ ở ấ ế ằ  

c m chân quân ta và b o đ m an toàn cho đoàn xe c  gi i. Chúng cũng có ý đ nhầ ả ả ơ ớ ị  sau tr n này s  l n lên chi m đóng sâu h n, tr c ti p uy hi p Chi n khu Tânậ ẽ ấ ế ơ ự ế ế ế  Uyên c a ta. Trủ ước đó ba ngày (ngày 20 và 21), tàu gi c v a thăm dò đặ ừ ường sông 

v a b n phá b a bãi các xã ven sông nên ta đã đoán đừ ắ ừ ược ý đ  c a chúng. Tânồ ủ  Uyên đượ ệc l nh tiêu th  Th  tr n, ch  Tân Uyên b  đ t cháy. Dân quân các xãổ ị ấ ợ ị ố  

ng  thêm cây ch n đả ặ ường. Các đ i phá ho i đánh s p c u, đ y xác c u đ  chúcộ ạ ậ ầ ẩ ầ ổ  

xu ng lòng r ch. Các c  quan lãnh đ o kháng chi n c a t nh và quân t m th i diố ạ ơ ạ ế ủ ỉ ạ ờ  chuy n đi n i khác đánh gi c. Các phân đ i V  qu c đoàn cùng v i du kích xãể ơ ặ ộ ệ ố ớ  

v ch k  ho ch đánh đ ch. Nhân dân th c hi n “vạ ế ạ ị ự ệ ườn không nhà tr ng” th c hi nố ự ệ  

3 không: không nghe, không th y, không bi t, gi  gìn bí m t cho c  quan và bấ ế ữ ậ ơ ộ 

đ i. Công tác chu n b  chi n đ u xong xuôi. ộ ẩ ị ế ấ

Sáng ngày 25/01/1946, mũi ti n quân c a gi c t  Tân Phong lên, l p t c bế ủ ặ ừ ậ ứ ị phân đ i 4 ch n l i   gi ng M i (Bình Th nh). Tr n đánh kéo dài đ n 11 giộ ặ ạ ở ế ộ ạ ậ ế ờ 

tr a.   phía l  24, phân đ i V  qu c đoàn Châu Thành do đ ng chí Lê Vănư Ở ộ ộ ệ ố ồ  

Ng c ch  huy đã ph c kích s n t i c u R ch C c. Ta đánh đ ch t  sáng đ n tr a.ọ ỉ ụ ẵ ạ ầ ạ ố ị ừ ế ư  Sau khi tiêu di t m t b  ph n quân đ ch, gi t ch t tên quan ba, đ  b o toàn l cệ ộ ộ ậ ị ế ế ể ả ự  

lượng ta rút lui. Các phân đ i V  qu c đoàn Biên Hòa sau khi đánh đ ch   thộ ệ ố ị ở ị 

tr n đã rút lui vào Tân Nhu n r i vòng v  xóm Đèn Tân Hòa, ph c kích đánhấ ậ ồ ề ụ  cánh quân đ ch t  M  L c v  Tân Uyên. Lúc này đã h n 4 gi  chi u. Ngàyị ừ ỹ ộ ề ơ ờ ề  25/01/1946, quân ta b  trí sát mé r ng ch  cao h n m t đố ừ ỗ ơ ặ ường và g n các câyầ  

c u đã b  phá ho i. M t b  ph n quân đ ch v a lò mò tìm cách qua c u, sau m tầ ị ạ ộ ộ ậ ị ừ ầ ộ  

lo t ti ng súng n , quân ta nh y xu ng m t đạ ế ổ ả ố ặ ường dùng gươm, mã t u, g y t mấ ậ ầ  vông đánh xáp lá cà v i gi c. Ti u đ i du kích Tân Hòa khua phèng la, đ p thùngớ ặ ể ộ ậ  thi c gi  làm ti ng súng máy uy hi p tinh th n đ ch. Kh u trung liên c a ta b nế ả ế ế ầ ị ẩ ủ ắ  quét, ch n s  quân đ ch còn l i không cho chúng qua c u. Quân đ ch b  đ y d nặ ố ị ạ ầ ị ị ẩ ồ  

v  phía b  sông, về ờ ướng c u không tháo lui đầ ược. Chi n sĩ ta lao ra dùng mã t uế ấ  chém đ ch, dùng g y t m vông xuyên th ng ng c gi c, làm cho chúng khi pị ậ ầ ẳ ự ặ ế  

đ m, r i lo n hàng ngũ, nhi u tên xin hàng. L n đ u tiên ta b t s ng tù binhả ố ạ ề ầ ầ ắ ố  Pháp. B  đ i ta di t g n m t phân đ i đ ch thu độ ộ ệ ọ ộ ộ ị ược nhi u súng, có c  trungề ả  kiên, ti u liên và súng c i 60 ly. Tr n Xóm Đèn là m t tr n đánh táo b o, m u tríể ố ậ ộ ậ ạ ư  

c a l c lủ ự ượng vũ trang Biên Hòa. Cán b  ch  huy đã phán đoán đúng độ ỉ ường lui quân c a gi c, bi t l i d ng tình hình, khéo k t h p v i nghi binh s  d ng cáchủ ặ ế ợ ụ ế ợ ớ ử ụ  đánh g n, xung phong m nh khi n cho quân đ ch có s  lầ ạ ế ị ố ượng đông, vũ khí hi nệ  

đ i mà không k p tr  tay. Nh  v y là, cu c t n công đ u tiên c a quân Pháp vàoạ ị ở ư ậ ộ ấ ầ ủ  chi n khu Tân Uyên v i m c đích tiêu di t quân du kích và c  quan đ u nãoế ớ ụ ệ ơ ầ  kháng chi n c a ta đã b  th t b i hoàn toàn. Ngày 26/01/1946, trên 1.000 quânế ủ ị ấ ạ  Pháp đánh chi m th  tr n Xuân L c và các đ n đi n cao su quan tr ng. Nh  cóế ị ấ ộ ồ ề ọ ờ  

xe b c thép và h a l c m nh, quân đ ch đã ch c th ng tuy n phòng ng  c a ta ọ ỏ ự ạ ị ọ ủ ế ự ủ ở 

An L c, Su i Tre, Xuân L c. B  đ i ta lui v  tuy n Tân Phong ­ Hàng Gònộ ố ộ ộ ộ ề ế  chi n đ u ròng rã su t ba ngày đêm, nh ng th  gi c m nh, b  đ i Nam ti nế ấ ố ư ế ặ ạ ộ ộ ế  

ph i rút ra Bình Thu n. Riêng l c lả ậ ự ượng vũ trang Xuân L c rút v  khu v c Laộ ề ự  Ngà. Ti p đó quân Pháp theo lên ti n công vào căn c  c a qu n, l c lế ế ứ ủ ậ ự ượng vũ trang Xuân L c do viên đ i cũ Ch  Đình Đ o ch  huy – tuy còn độ ộ ế ạ ỉ ược 20 cây súng 

và g n 30 chi n sĩ cũng ch y luôn ra Bình Thu n. Cùng ngày, gi c Pháp theoầ ế ạ ậ ặ  

đường 15 đánh chi m qu n l  Long Thành. Chúng chi m đóng luôn Phế ậ ỵ ế ướ  cThi n, S  cao su He ­ le ­ na, S  cao su Bình S n, kho đ n Thành Tuy H  Trề ở ở ơ ạ ạ ướ  c

s c m nh c a đ ch, ngứ ạ ủ ị ười ch  huy gi i phóng Long Thành dao đ ng b  đ n vỉ ả ộ ỏ ơ ị 

ch y. Đ ng chí Hu nh Văn Đ o và đ ng chí Nguy n Văn Lung đạ ồ ỳ ạ ồ ễ ượ ửc c  làm chỉ huy trưởng và ch  huy phó l c lỉ ự ượng vũ trang Long Thành. M c dù ch a quenặ ư  chi n đ u, b  đ i Long Thành sau đó cũng đã ph c kích đánh đ ch   c u Ngangế ấ ộ ộ ụ ị ở ầ  (Phước Thi n)   ngã ba Bà Ký, gi t và b  thề ở ế ị ương m t s  tên. Trong tr n Bà Ký,ộ ố ậ  

đ ch đi 2 xe, ta b n h  c  2. Ngày 08 và 09/02, kho ng 300 quân Pháp đị ắ ư ả ả ược quân Anh m  đở ường đánh chi m Vũng Tàu và Bà R a. B n Tân ­ Hi n t  ra c c kế ị ọ ề ỏ ự ỳ hèn nhát. Khi gi c t i, chúng đã rút v  Đ t Đ , Xuyên M c và ch y ra Bìnhặ ớ ề ấ ỏ ộ ạ  Thu n. Đi t i đâu, chúng hà hi p dân lành t i đó.  y ban kháng chi n mi n Namậ ớ ế ớ Ủ ế ề  

đã b t b n đ u s  và gi i tán toàn b  l c lắ ọ ầ ỏ ả ộ ự ượng này. Còn Lê Văn Hu  ­ Ch  t chề ủ ị  

y ban nhân dân lâm th i ­ k  đã ngăn c n không cho nhân dân tiêu th  kháng

chi n, khi Pháp đ n cũng đ u hàng ngay và mang c  s  vàng b c c a nhân dânế ế ầ ả ố ạ ủ  đóng góp trong Tu n l  vàng n p cho gi c. Nh ng k  ph n b i đã t  v ch m tầ ễ ộ ặ ữ ẻ ả ộ ự ạ ặ  chúng. Trong lúc đó dân quân, thanh niên c u qu c Bà R a trang b  g y t m vông,ứ ố ị ị ậ ầ  

mã t u tìm cách đánh đ ch, ngăn ch n bấ ị ặ ước ti n c a chúng. Trên l  s  2 (đo nế ủ ộ ố ạ  sông C u) b  đ i Mầ ộ ộ ười T  đã ph c kích, n  súng di t m t s  đ ch. Đ n thángỷ ụ ổ ệ ộ ố ị ế  2/1946, h n 5 tháng đã qua, quân và dân Biên Hòa, Bà R a đã vơ ị ượt qua nh ng khóữ  khăn, ph c t p, chi n đ u anh dũng, b o toàn l c lứ ạ ế ấ ả ự ượng, phát tri n để ược c  sơ ở 

m t tr n Vi t Minh, gi  đặ ậ ệ ữ ược căn c  Tân Uyên, căn c  Long M , gây cho đ chứ ứ ỹ ị  

m t s  t n th t. Qua chi n đ u ta đã lo i tr  các ph n t  c  h i, các l c lộ ố ổ ấ ế ấ ạ ừ ầ ử ơ ộ ự ượ  ng

ô h p, n i b  ta đợ ộ ộ ược trong s ch h n trạ ơ ước. Tuy nhiên, l c lự ượng quân s  c a taự ủ  tuy có bước th ng nh t nh ng ch a t o đố ấ ư ư ạ ượ ức s c m nh, ch a có cách đánh thíchạ ư  

h p nên không ngăn ch n đợ ặ ược s c ti n công c a đ ch. Gi c Pháp đã chi mứ ế ủ ị ặ ế  đóng được th  xã Biên Hòa, Bà R a – Vũng Tàu, các th  tr n, đị ị ị ấ ường giao thông chi n lế ược, các vùng cao su m t cách nhanh chóng và đang l n chi m “bìnhộ ấ ế  

đ nh” vùng nông thôn. ị

Th c hi n ch  trự ệ ủ ương hòa đ  ti n, Chính ph  ta ký k t v i Pháp hi p đ nhể ế ủ ế ớ ệ ị  

s  b  (ngày 06/3/1946). Theo đó quân đ i hai bên ng ng b n và   nguyên v  tríơ ộ ộ ừ ắ ở ị  

ch  vi c đàm phán nh m th c hi n hi p đ nh. M c dù v y quân Pháp t i Namờ ệ ằ ự ệ ệ ị ặ ậ ạ  

b  v n c  tình vi ph m hi p đ nh. Chúng cho r ng hi p ộ ẫ ố ạ ệ ị ằ ệ ước m i đớ ược ký k tế  

không dính dáng gì đ n Nam b  Do v y, chúng tr ng tr n vi ph m hi p đ nh,ế ộ ậ ắ ợ ạ ệ ị  

đ y m nh các ho t đ ng quân s  hòng tiêu di t l c lẩ ạ ạ ộ ự ệ ự ượng kháng chi n c a taế ủ  trong th i gian ng n.ờ ắ

 Biên Hòa, sau khi đã chi m đ c m t s  v  trí xung y u đ  đ t s  ch

huy, quân Pháp ti n hành hàng lo t cu c càn quét v i quy mô l n, d n đ y cế ạ ộ ớ ớ ồ ẩ ơ quan kháng chi n và l c lế ự ượng vũ trang cách m ng vào sâu trong các căn c  xaạ ứ  dân, không có ngu n ti p t  cung  ng h u c n. Cùng th i gian này, quân Phápồ ế ế ứ ậ ầ ờ  

hướng m i n  l c c a chúng vào vi c đánh chi m Tân Uyên, Chi n khu Đ. Doọ ỗ ự ủ ệ ế ế  

v y ngày 18/4/1946, chúng huy đ ng 8.000 quân, chia thành 4 cánh bao vây vùngậ ộ  

Phước Hòa, Tân Uyên, Cây Đào; các xã Thường Lan, L c An, c t đ t và cô l pạ ắ ứ ậ  toàn b  khu v c căn c  Trong khi đó,   Bình Trộ ự ứ ở ước, Châu Thành, Biên Hòa , 

đ ch tăng cị ường các ho t đ ng tu n ti u, đ  ki m soát các vành đai chung quanhạ ộ ầ ể ể ể  

th  xã, chi m l i th  trong vi c bao vây ki m soát n i ô. Xã Bình Trị ế ợ ế ệ ể ộ ước có nguy 

c  b  cô l p. Các đơ ị ậ ường dây liên l c trong và ngo i thành không còn d  dàngạ ạ ễ  thông su t nh  trố ư ước. Hi u để ược khó khăn c a Biên Hòa, T nh b  Vi t Minh đãủ ỉ ộ ệ  quy t đ nh thành l p m t ban công tác thành   Biên Hòa và phái đ ng chí Võ Vănế ị ậ ộ ở ồ  Mén (B y Mén) v  ph  trách, căn c  đ t t i H  C n; đ ng th i tăng cả ề ụ ứ ặ ạ ố ạ ồ ờ ường 1 trung đ i l c lộ ự ượng vũ trang đ  h  tr  cho Biên Hòa tr  gian, di t ác, gi  v ngể ỗ ợ ừ ệ ữ ữ  

c  s  c a ta.ơ ở ủ

Vào th i đi m này, các cán b  ch  ch t ho t đ ng trong n i thành xã Bìnhờ ể ộ ủ ố ạ ộ ộ  

Trước, Biên Hòa đã b  l  T  sau khi gi c Pháp chi m đóng hãng máy c a BIF,ị ộ ừ ặ ế ư  chúng đánh phá ác li t vào Tân Mai, Lân Thành, Vĩnh Th , gây xáo tr n các tệ ị ộ ổ 

ch c c a ta. Do v y, đ  b o toàn l c lứ ủ ậ ể ả ự ượng, lãnh đ o Vi t Minh Biên Hòa t mạ ệ ạ  

th i chuy n h t ra ngoài, th c hi n tiêu th  kháng chi n. Cùng v i vi c này, cácờ ể ế ự ệ ổ ế ớ ệ  

c  s  bí m t ti p t c v n đ ng thanh niên còn   trong th  xã tham gia tòng quânơ ở ậ ế ụ ậ ộ ở ị  vào b  đ i đánh Tây. Ch  trộ ộ ủ ương này đã đáp  ng đứ ược nguy n v ng c a đôngệ ọ ủ  

đ o l p thanh niên m i l n. Anh em đã hăng hái tham gia tòng quân. Ch  trongả ớ ớ ớ ỉ  vòng 1 năm, đ n gi a năm 1947, l c lế ữ ự ượng vũ trang kháng chi n c a Biên Hòaế ủ  

đã phát tri n l n m nh g p 2 ­ 3 l n so v i trể ớ ạ ấ ầ ớ ước

Song song v i vi c t  ch c xây d ng l c lớ ệ ổ ứ ự ự ượng vũ trang kháng chi n, bế ộ máy kháng chi n c a Biên Hòa đ y m nh xây d ng, c ng c  các t  ch c đoànế ủ ẩ ạ ự ủ ố ổ ứ  

th  công đoàn c u qu c, thanh niên, ph  n , ph  lão, nông dân, thi u nhi c uể ứ ố ụ ữ ụ ế ứ  

qu c v.v ; xây d ng các c  s  đ ch v n đ  h  tr  cho kháng chi n. Ông Ngô Báố ự ơ ở ị ậ ể ỗ ợ ế  Cao, nguyên cán b  M t tr n Vi t Minh Biên Hòa , nguyên Ch  nhi m M t tr nộ ặ ậ ệ ủ ệ ặ ậ  

Vi t Minh liên thôn 5 th i  y nh  l i: Khí th  kháng chi n   Biên Hòa lúc  yệ ờ ấ ớ ạ ế ế ở ấ  

được đ y lên thành cao trào. M i ho t đ ng xoay quanh vi c đ  cao uy th  c aẩ ọ ạ ộ ệ ề ế ủ  kháng chi n, giáo d c lòng yêu nế ụ ước cho m i t ng l p nhân dân, v n đ ng nhânọ ầ ớ ậ ộ  

dân đóng góp công s c, c a c i, ti n b c  ng h  kháng chi n đứ ủ ả ề ạ ủ ộ ế ược phát huy t iố  đa.

Đ n gi a năm 1947, công tác v n đ ng nhân dân đóng góp s c ngế ữ ậ ộ ứ ười, s cứ  

c a cho kháng chi n đã tr  thành phong trào khá r ng rãi, đủ ế ở ộ ược các t ng l pầ ớ  nhân dân trong n i ô cũng nh  các vùng ven th  xã Biên Hòa hộ ư ị ưởng  ng tích c cứ ự  

m nh m  Đ c bi t là đã thu hút đạ ẽ ặ ệ ược gi i trí th c công ch c tình nguy n thoátớ ứ ứ ệ  

ly đi tham gia kháng chi n nh : ông Lế ư ương Văn Nho (công ch c kho b c Biênứ ạ  Hòa), ông Hu nh Văn Đ o (chánh l c s  Tòa án Biên Hòa), th y giáo Nguy nỳ ạ ụ ự ầ ễ  Văn Ng  (sau l y tên là Hoàng Minh Vi n), th y Võ Kim Đôi, Hi u trữ ấ ễ ầ ệ ưở  ng

Trường Bá ngh  Biên Hòa v.v ệ

Trong b i c nh gi c Pháp đang c  s c tăng c ng đàn áp phong trào khángố ả ặ ố ứ ườ  chi n, hô hào cho thuy t "Nam k  t  tr " thì vi c "lên chi n khu" c a s  trí th c nêuế ế ỳ ự ị ệ ế ủ ố ứ  trên đã có tác đ ng và  nh hộ ả ưởng r t l n đ n nh ng trí th c, công ch c, nhân sĩ cònấ ớ ế ữ ứ ứ  

l i. Ai không ra đi kháng chi n thì h  cũng d n tình c m giúp đ ,  ng h  Vi tạ ế ọ ồ ả ỡ ủ ộ ệ  Minh nh  trư ường h p c a bác sĩ Nguy n Văn Hoài, Giám đ c nhà th ng điên Biênợ ủ ễ ố ươ  Hòa; bác sĩ Nguy n S n Cao; d c sĩ H  Văn Lâm, ch  hi u thu c Tây H  Vănễ ơ ượ ồ ủ ệ ố ồ  Gia v.v Hướng v  kháng chi n, các t ng l p nhân dân Biên Hòa đã tích c cề ế ầ ớ ự  đóng góp ti n b c, mua s m các v t d ng c n thi t nh  lề ạ ắ ậ ụ ầ ế ư ương th c, th c ph m,ự ự ẩ  thu c men, máy đánh ch , văn phòng ph m g i ra chi n khu. Nhi u ngố ữ ẩ ở ế ề ười đã không k  hi m nguy, gi  làm ngể ể ả ười đi buôn chuy n, b  m i hàng, vế ỏ ố ượt qua sự 

ki m soát g t gao c a gi c đ  đem hàng hóa đ n t n chi n khu ph c v  khángể ắ ủ ặ ể ế ậ ế ụ ụ  chi n nh  bà Giáo M  (m  ông Đ  Bá Nghi p, nguyên giám đ c B o tàng Đ ngế ư ỹ ẹ ỗ ệ ố ả ồ  Nai). Có người dũng c m hy sinh trên đả ường đi ti p t  nh  ch  T  Đi u (Bìnhế ế ư ị ư ể  Hòa). Có nh ng em thi u nhi nh : Nguy n Th  Có, Nguy n Văn Đ i, Nguy nữ ế ư ễ ị ễ ờ ễ  Văn Đường   Thường xuyên ra vào n i ô làm nhi m v  gi  v ng liên l c trongộ ệ ụ ữ ữ ạ  

và ngo i thành Có th  nói t  L i kêu g i toàn qu c kháng chi n c a Bác H ,ạ ể ừ ờ ọ ố ế ủ ồ  liên t c trong th i gian sau đó, phong trào kháng chi n c a Biên Hòa ngày càngụ ờ ế ủ  

l n m nh. Ti ng súng tr  gian, di t ác c a các l c lớ ạ ế ừ ệ ủ ự ượng vũ trang Biên Hòa v nẫ  

ti p t c vang lên, ph i h p v i b  đ i ta trên các chi n trế ụ ố ợ ớ ộ ộ ế ường giành l i th  chạ ế ủ 

đ ng và đi đ n ngày th ng l i hoàn toànộ ế ắ ợ

Chính quy n cách m ng v a m i xây d ng ch a đ y tháng, th c dân Phápề ạ ừ ớ ự ư ầ ự  núp bóng quân đ i Anh dộ ưới danh nghĩa đ ng minh vào gi i giáp quân đ i Nh tồ ả ộ ậ  tái chi m Sài Gòn, Biên Hòa; quân dân Biên Hòa cùng Nam b  bế ộ ước vào giai 

đo n trạ ường k  kháng chi n. H i ngh  Bình Trỳ ế ộ ị ước ngày 23/9/1945 phân tích tình hình, xác đ nh nhi m v  c a chính quy n cách m ng, trong đó chú tr ng xâyị ệ ụ ủ ề ạ ọ  

d ng l c lự ự ượng vũ trang và căn c  kháng chi n đ  tính chuy n lâu dài. Li n sauứ ế ể ệ ề  

đó, Tr i hu n luy n Du kích Vĩnh C u đạ ấ ệ ử ược thành l p đ  hu n luy n quân sậ ể ấ ệ ự 

cho các đ i vũ trang. Các căn c  kháng chi n Bình Đa, H  C n, Chi n khu Đ, R ngộ ứ ế ố ạ ế ừ  Sác, Ph c An d a vào th  tr n lòng đ t, lòng dân v a s n xu t v a chi n đ u,ướ ự ế ậ ấ ừ ả ấ ừ ế ấ  làm cái nôi nuôi d ng các l c l ng cách m ng. L c l ng vũ trang Biên Hòa tưỡ ự ượ ạ ự ượ ừ 

t m vông giáo mác nhanh chóng tr ng thành, đ n tháng 6/1946 đã hình thành Chiầ ưở ế  

đ i 10; 3 hình th c vũ trang đ c xây d ng, vũ khí thô s  nh ng tinh th n h ng h cộ ứ ượ ự ơ ư ầ ừ ự  khí th  cách m ng; t  ch c nhi u tr n đánh ngăn bế ạ ổ ứ ề ậ ước ti n c a gi c, t o nênế ủ ặ ạ  nhi u chi n công vang d i: Tr n th ng Núi Th  ­ Xuân L c (30/10/1945); C u Lòề ế ộ ậ ắ ị ộ ầ  Rèn ­ Long Thành (09/3/1946), ph c kích đ ch C u Phụ ị ầ ước Cang ­ Long Thành (01/1948); đ c bi t là tr n th ng La Ngà (01/3/1948) ch n đ ng th  gi i và tr nặ ệ ậ ắ ấ ộ ế ớ ậ  đánh C u Bà Kiên (19/3/1948) khai sinh cách đánh đ c công   chi n tr ng mi nầ ặ ở ế ườ ề  Đông

Riêng   tr n th ng La Ngà, tở ậ ắ ham gia có chi đ i 10 và m t đ i đ i liên quânộ ộ ạ ộ  (3 trung đ i 1, 6, và 10) do đ ng chí Hoàng Minh Chánh ch  huyộ ồ ỉ  Đúng theo kế 

ho ch, 15 gi  ngày 01/3/1948 hi u l nh n  súng phát ra, Chi đ i 10 Biên Hòaạ ờ ệ ệ ổ ộ  

hi p  đ ng ch t  ch  v i   Đ i  đ i liên quân 17 chi n  đ u dũng c m, ngoanệ ồ ặ ẽ ớ ạ ộ ế ấ ả  

cườ ,m u trí. ng ư Qua nghiên c u, ch  huy Chi đ i 10 quy t đ nh ch n đo n đứ ỉ ộ ế ị ọ ạ ườ  ng

t  La Ngà đ n Đ nh Quán đ  t  ch c tr n đ a ph c kích. Ti u đoàn Xuân L cừ ế ị ể ổ ứ ậ ị ụ ể ộ  (thi u đ i đ i 5) b  trí   khu v c A (t  km 111 đ n km 113) có nhi m v  ch nế ạ ộ ố ở ự ừ ế ệ ụ ặ  

đ u di t xe thi t giáp và l c lầ ệ ế ự ượng h  t ng. Liên quân 17 b  trí   khu v c B (tộ ố ố ở ự ừ 

km 108 đ n km 111) có nhi m v  di t đoàn xe v n t i. Ti u đoàn Tân Uyên bế ệ ụ ệ ậ ả ể ố trí   khu v c C (t  km 105 đ n km 108) có nhi m v  tiêu di t l c lở ự ừ ế ệ ụ ệ ự ượng đi phía sau đ ng th i s n sàng ch n đánh đ ch t  phía sau lên  ng c u. Đ i đ i 5 (thu cồ ờ ẵ ặ ị ừ ứ ứ ạ ộ ộ  

ti u đoàn Xuân L c) để ộ ược giao nhi m v  ph i h p v i du kích các đ a phệ ụ ố ợ ớ ị ươ  ng

H  H i, Tr ng Bom, Bàu Cá qu y r i đ ch t  xa, nh m làm ch m t c đ  hànhồ ả ả ấ ố ị ừ ằ ậ ố ộ  quân c a chúng, nh ng không đủ ư ược đánh đ n m c đ ch lo ng i, d ng cu c hànhế ứ ị ạ ừ ộ  quân đã đ nh s n. Ban ch  huy Chi đ i còn phái m t phân đ i trinh sát ph i h pị ẵ ỉ ộ ộ ộ ố ợ  

v i l c lớ ự ượng quân báo Sài Gòn­Gia Đ nh n m ch c m i ho t đ ng c a đ chị ắ ắ ọ ạ ộ ủ ị  ngay t  khi xu t phát. Sáng ngày 01/3, m i công tác chu n b  chi n đ u c a ta đãừ ấ ọ ẩ ị ế ấ ủ  hoàn thành. 15 gi  ngày 1­3, sau khi cho máy bay trinh sát d c theo tr c đờ ọ ụ ường, không th y d u hi u kh  nghi, đoàn xe h n 60 chi c c a đ ch, có xe thi t giáp vàấ ấ ệ ả ơ ế ủ ị ế  

m t đ i đ i lính Âu Phi h  t ng ti n vào khu v c ph c kích c a quân ta. Đoànộ ạ ộ ộ ố ế ự ụ ủ  

xe l n lầ ượ ượt v t qua các khu v c C, B. V a hành quân, đ ch v a dùng h a l cự ừ ị ừ ỏ ự  trên xe b n ra hai bên đắ ường đ  tr n an tinh th n hòng nhanh chóng thoát kh iể ấ ầ ỏ  khu v c nguy hi m. Đúng 15 gi  10 phút, b  ph n ch n đ u (khu v c A) n  mìnự ể ờ ộ ậ ặ ầ ự ổ  

di t chi c xe thi t giáp đi đ u. Ngay sau đó   khu v c A và B, theo l nh c a chệ ế ế ầ ở ự ệ ủ ỉ huy, b  đ i ta b n mãnh li t vào đ i hình xe đ ch, đ ng th i ào  t xung phongộ ộ ắ ệ ộ ị ồ ờ ạ  chia c t, tiêu di t t ng chi c xe c a đ ch. B  đánh b t ng , quân đ ch không k pắ ệ ừ ế ủ ị ị ấ ờ ị ị  

ph n  ng, đ i hình r i lo n, hàng ch c chi c xe đâm s m vào nhau. Quân đ chả ứ ộ ố ạ ụ ế ầ ị  

nh y ra kh i xe, ph n l n b  b  đ i ta tiêu di t, s  còn l i tháo ch y vào r ng.ả ỏ ầ ớ ị ộ ộ ệ ố ạ ạ ừ khu v c C, sau khi nghe th y ti ng đ a lôi c a b  ph n ch n đ u, ti u đoàn

trưởng Ti u đoàn Tân Uyên l p t c cho n  mìn di t ba xe ch  quân c a đ ch,ể ậ ứ ổ ệ ở ủ ị  

đ ng th i ra l nh cho đ n v  xung phong. M t s  xe phía sau c a đ ch th y phíaồ ờ ệ ơ ị ộ ố ủ ị ấ  

trước b  đánh li n d ng l i   phía đông c u La Ngà t  ch c l c lị ề ừ ạ ở ầ ổ ứ ự ượng lên  ngứ  

c u. Ti u đoàn Tân Uyên dùng h a l c ngăn ch n, đ ng th i chia thành nhi uứ ể ỏ ự ặ ồ ờ ề  mũi đánh vào hai bên sườn đ ch, b  gãy hai đ t ph n kích c a chúng, b o đ mị ẻ ợ ả ủ ả ả  cho chi đ i tiêu di t đoàn xe đ ch r i rút v  Thành S n an toàn  ộ ệ ị ồ ề ơ Sau m t giộ ờ chi n đ u quân ta tiêu di t g n 59 xe các lo i, 150 tên lính và 25 sĩ quan Pháp,ế ấ ệ ọ ạ  

kh ng ch  toàn b  đố ế ộ ường 20 lên Đà L t. Chi n th ng Là Ngà đã đi vào l ch sạ ế ắ ị ử không ph i ch  vì th ng l i v  m t quân s  mà còn là th ng l i l n v  m t chínhả ỉ ắ ợ ề ặ ự ắ ợ ớ ề ặ  

tr  trong và ngoài nị ước. Đ ng th i đánh d u m t bồ ờ ấ ộ ước trưởng thành nhanh chóng 

c a l c lủ ự ượng vũ trang Biên Hòa ­ Đ ng Nai.ồ

6. Cu c kháng chi n t  năm 1949 ­ 1954:ộ ế ừ

L c lự ượng cách m ng   Biên Hòa ­ Đ ng Nai trạ ở ồ ưởng thành v ng vàng, cácữ  chi n khu đế ược c ng c , tăng năng l c s n xu t và chi n đ u; chi n th ngủ ố ự ả ấ ế ấ ế ắ  

trước th  thách c a thiên tai lũ l t Nhâm Thìn 1952; đánh và th ng đ ch b ngử ủ ụ ắ ị ằ  nhi u cách: du kích, đ t kích, t p kích trên kh p các chi n trề ộ ậ ắ ế ường, k t h p binhế ợ  

v n, di t ác tr  gian   c  s , và   ngay c  trong lòng đ ch; ti p t c ghi nhi uậ ệ ừ ở ơ ở ở ả ị ế ụ ề  chi n công l ch s , nh : Tr n t p kích đ ng lo t phá 50 tháp canh c a gi c ngàyế ị ử ư ậ ậ ồ ạ ủ ặ  22/3/1950; đánh b i nhi u cu c càn quét qui mô c a đ ch vào chi n khu Đ; đ tạ ề ộ ủ ị ế ố  kho xăng d u   Phầ ở ước L  (Biên Hòa) t n công tr i giam Th  Đ c gi i thoát 120ư ấ ạ ủ ứ ả  

tù chính tr  (tháng 8/1950), t p kích y u khu Tr ng Bom (20/7/1951), cài mìn di tị ậ ế ả ệ  máy bay gi c   sân bay SIPH (tháng 4/1952)  K t qu  kháng chi n ch ng Phápặ ở ế ả ế ố  

c a quân dân Biên Hòa đã góp ph n quan tr ng trong th ng l i chung   chi nủ ầ ọ ắ ợ ở ế  

trường Nam b , bu c th c dân Pháp ph i ký Hi p đ nh Gi nev ộ ộ ự ả ệ ị ơ ơ

Năm 1949, th c dân Pháp càng đ y m nh l n chi m và bình đ nh chi nự ẩ ạ ấ ế ị ế  

trường Nam B  Chúng đã xây d ng hàng nghìn tháp canh, kh ng ch  nh ng đ aộ ự ố ế ữ ị  bàn tr ng y u.   Biên Hòa, Bà R a, đ ch liên t c càng quét, m  r ng vi c xâyọ ế Ở ị ị ụ ở ộ ệ  

d ng đ n bót, tháp canh, l n chi m vùng du kích c a ta. L n chi m vùng duự ồ ấ ế ủ ấ ế  kích, chúng nh m phá đ a bàn đ ng chân c a b  đ i, du kích, đ y l c lằ ị ứ ủ ộ ộ ẩ ự ượng ta ra 

xa đ  bình đ nh vùng t m chi m và t o vành đai tr ng gi a vùng căn c  và vùngể ị ạ ế ạ ắ ữ ứ  

t m b  chi m. Đ n bót, tháp canh c a đ ch m c lên ngày càng nhi u trên l  16,ạ ị ế ồ ủ ị ọ ề ộ  

n i li n t  th  tr n Tân Ba lên Tân Uyên đ n chi khu Phố ề ừ ị ấ ế ước Hòa (  phía b c). ở ắ Ở 

t  ng n sông Đ ng Nai (thu c hai huy n Vĩnh C u và Tân Uyên), đ ch cũng xâyả ạ ồ ộ ệ ử ị  

d ng h  th ng tháp canh theo l  24 t  Cây Đào (Bình Th nh) đ n R ch Đôngự ệ ố ộ ừ ạ ế ạ  (Tân Đ nh). Đ c bi t, trên đ a bàn huy n Xuân L c, tháp canh đ ch dày đ c trênị ặ ệ ị ệ ộ ị ặ  

l  1 và l  20, c m sâu vào c  vùng đ ng bào dân t c, các s  cao su. L c lộ ộ ắ ả ồ ộ ở ự ượ  ngthân binh giáo phái, ch  y u là Cao Đài đủ ế ược đ ch s  d ng làm nhi m v  cànị ử ụ ệ ụ  quét, l n chi m. Trên chi n trấ ế ế ường Bà R a, đ ch d n s c l n chi m, bình đ nhị ị ồ ứ ấ ế ị  huy n Long Đi n, Đ t Đ , n i t p trung s c ngệ ề ấ ỏ ơ ậ ứ ười, s c c a c a ta. Đ u nămứ ủ ủ ầ  

1949, đ i chuyên môn đánh xe l a do đ ng chí Hoàng Phùng Đ c (Ti u đoàn phóộ ử ồ ứ ể  

Ti u đoàn Lê L i) ch  huy để ợ ỉ ược thành l p. Đ i có nhi m v  phá ho i đậ ộ ệ ụ ạ ường s t,ắ  đánh giao thông đo n Tr ng Bom – Biên Hòa. Trong 06 tháng đ u năm 1949, trênạ ả ầ  

đo n này đ i đã đánh 15 tr n, di t 13 đ u máy Pa­ciphich. Cũng trong th i gianạ ộ ậ ệ ầ ờ  này, Đ i bi t đ ng Biên Hòa cũng lu n sâu di t ác ngay trong th  xã, h n chộ ệ ộ ồ ệ ị ạ ế 

vi c bung ra c a đ ch. Tuy nhiên   vùng du kích, b  đ i ta ph i ch ng tr  khóệ ủ ị ở ộ ộ ả ố ả  khăn trước nh ng cu c càn quét, l n chi m c a đ ch.   huy n Vĩnh C u, ta giữ ộ ấ ế ủ ị Ở ệ ử ữ 

được căn c  bàn đ p Bình Đa, nh ng các vùng xung quanh nh  Tân Phong, Tânứ ạ ư ư  Mai, H  C n,  p Vĩnh C u b  đ ch l n d n, b  đ i m t ch  d a đ  đánh đ chố ạ ấ ử ị ị ấ ầ ộ ộ ấ ỗ ự ể ị  

d c l  24. T  Bình Th nh lên Tân Đ nh, nhân dân b  đ ch gom v  quanh chi khuọ ộ ừ ạ ị ị ị ề  Cây Đào. Vùng du kích b  thu h p, vi c liên l c t  Bình Đa v  Chi n khu Đ đãị ẹ ệ ạ ừ ề ế  

g p nhi u khó khăn h n trặ ề ơ ước. Nh ng lúc này, khó khăn l n nh t là   đ a bànư ớ ấ ở ị  

tr ng đi m Xuân L c. Các l c lọ ể ộ ự ượng vũ trang c a ta th  y u h n đ ch, n ng vủ ế ế ơ ị ặ ề 

đ i phó ch ng đ  Đ ch ra s c m  r ng l n chi m, tri t phá s n xu t. Nhân dânố ố ỡ ị ứ ở ộ ấ ế ệ ả ấ  các xã Túc Tr ng, Cây Gáo, D u Giây b  gom vào các xã cao su. Nhân dân phíaư ầ ị  đông b c huy n b  gom vào quanh các bót B o Chánh, Gia Ray, Đ nh Quán.ắ ệ ị ả ị  

Đ ng bào dân t c đ i s ng vô cùng điêu đ ng. Nh ng bà con kiên quy t theoồ ộ ờ ố ứ ư ế  cách m ng thà ăn rau, ăn c  ch p, ăn c  n n, thà ch t đói ch  không v  v iạ ủ ụ ủ ầ ế ớ ề ớ  

gi c, không   hai lòng. Tình hình huy n Xuân L c ti p t c đi xu ng. Và đ nặ ở ệ ộ ế ụ ố ế  tháng 3/1950, b  đ ch chi m đóng hoàn toàn. ị ị ế

Tháng 9/1949, X   y Nam b  tri u t p h i ngh  quân s  toàn Nam b  Xứ ủ ộ ệ ậ ộ ị ự ộ ứ 

y nêu rõ 6 nhi m v  c  b n tr c m t là: ch nh đ n b  máy ch  huy quân s

các c p; xây d ng ba th  quân; rèn cán ch nh quân; tăng gia công tác chính tr ; tấ ự ứ ỉ ị ổ 

ch c l i ngành quân gi i; đ y m nh phong trào thi đua yêu nứ ạ ớ ẩ ạ ước. H i ngh  đãộ ị  

nh n m nh ch  trấ ạ ủ ương “gi  ngữ ười, gi  c a, giành ngữ ủ ười giành v i đ ch”. Th cớ ị ự  

hi n ngh  quy t quân s  c a X   y, tháng 12/1949, B  t  l nh Nam b  quy tệ ị ế ự ủ ứ ủ ộ ư ệ ộ ế  

đ nh h p nh t hai Trung đoàn 310 (Biên Hòa) và 301 (Th  D u M t) thành Liênị ợ ấ ủ ầ ộ  trung đoàn 301­310. Đ ng chí Nguy n Văn Thi đồ ễ ược c  làm Liên trung đoànử  

trưởng. Trung đoàn 307 và 309 cũng h p nh t l i thành Trung đoàn 397. Đ ngợ ấ ạ ồ  chí Mai Văn Vĩnh làm Trung đoàn trưởng. Các c  quan trung đoàn nh : Ban quânơ ư  nhu­tài chính, binh công xưởng được tăng cường thêm cán b  và máy móc. Binhộ  công xưởng Liên trung đoàn 397 mang tên Lý Chính Th ng. Phát huy tinh th n tắ ầ ự 

l c, t  cự ự ường, cán b , công nhân đã s n xu t các lo i v  đ n, đúc v  l u đ n,ộ ả ấ ạ ỏ ạ ỏ ự ạ  mìn… Đêm 21 r ng sáng 22/3/1950, trên chi n trạ ế ường Biên Hòa các t  ch c duổ ứ  

kích đ ng lo t đánh vào 50 tháp canh d c l  16, 15 và Qu c l  1. Tồ ạ ọ ộ ố ộ ường tháp canh b  th ng m t l  v i đị ủ ộ ỗ ớ ường kính t  0,6 m đ n 1,5 m, song tháp canh khôngừ ế  cái nào b  s p. B n lính gi  tháp ng  trên sàn cao 7 m đ u b  ch t, nh ng tên línhị ậ ọ ữ ủ ề ị ế ư  gác   nóc tháp v n s ng và dùng súng trở ẫ ố ường, l u đ n đ i phó v i ta. Tìnhự ạ ố ớ  

hu ng này không đố ược d  ki n trự ế ước, các t  du kích b  b t ng , lúng túng và kéoổ ị ấ ờ  nhau v  Tuy ch a giành đề ư ược th ng l i, nh ng tr n đánh đã gây m t tác đ ngắ ợ ư ậ ộ ộ  

m nh đ i v i đ ch. Tên tạ ố ớ ị ướng Săng ­ xông ph i đ n Biên Hòa tr n an tinh th nả ế ấ ầ  quân ng y. Và sáng ngày 23/3, S  thông tin quân đ i Pháp đã ra thông báo thúụ ở ộ  

nh n: “Đêm 21 r ng 22/3 du kích quân kh i cu c ti n công thình lình các thápậ ạ ở ộ ế  canh dài theo các đường l    Biên Hòa. Trên 30 tháp canh đ ng b  b  t n công vàộ ở ồ ộ ị ấ  nhi u ch  b  t n công mãnh li t” . V i quy t tâm cao nh m đánh b i chi n thu tề ỗ ị ấ ệ ớ ế ằ ạ ế ậ  tháp canh Đ  La – tua, B  T  ờ ộ ư l nh Khu 7, T nh đ i Biên Hòa l i m  cu c h p sệ ỉ ộ ạ ở ộ ọ ơ 

k t tr n đánh. H i ngh  đã kh ng đ nh s  thành công v  k  thu t bí m t ti p c nế ậ ộ ị ẳ ị ự ề ỹ ậ ậ ế ậ  tháp canh c a các t  du kích và b  sung hoàn ch nh thêm m t b c cách đánh m i:ủ ổ ổ ỉ ộ ướ ớ  khi FT n  t o ra đổ ạ ược m t l  th ng   tộ ỗ ủ ở ường, dùng thêm 1 trái Pêta đút sâu vào trong tháp canh, đánh ti p, s c n  m nh t  bên trong phá ra, tháp canh s  đ  s p. Đêmế ứ ổ ạ ừ ẽ ổ ậ  18­4­1950, ta đánh s p hoàn toàn tháp canh c u Bà Kiên. Đ ch ch t s ch. Ta làmậ ầ ị ế ạ  

ch  tr n đ a, thu toàn b  vũ khí. Trong tr n này ta còn rút thêm m t kinh nghi mủ ậ ị ộ ậ ộ ệ  quý là: nh ng tháp canh có l  châu mai thì không c n dùng đ n FT đ  t o l  th ngữ ỗ ầ ế ể ạ ỗ ủ  

 t ng tháp n a. Nh  v y, ta ti t ki m đ c vũ khí, k t qu  tr n đánh v n đ c

b o đ m. Tr n di t tháp canh c u Bà Kiên m  ra m t phong trào di t tháp canh kháả ả ậ ệ ầ ở ộ ệ  

r ng rãi. V i k  thu t đánh tháp canh, b  đ i ta đã  ng d ng đánh lô c t, đ n bót,ộ ớ ỹ ậ ộ ộ ứ ụ ố ồ  đánh các c u l n và kho tàng đ ch. M y năm sau đã xu t hi n nh ng đ n v  đánhầ ớ ị ấ ấ ệ ữ ơ ị  

gi i, đ m đ ng các nhi m v  chi n đ u đ c bi t v i tên g i: b  đ i đ c công.ỏ ả ươ ệ ụ ế ấ ặ ệ ớ ọ ộ ộ ặ  Cùng v i phong trào di t tháp canh, ngày 27/3/1950, Đ i bi t đ ng Biên Hòa ti nớ ệ ộ ệ ộ ế  công kho xăng d u Biên Hòa, đ t cháy hàng tri u lít xăng d u c a gi c, h  tr  l cầ ố ệ ầ ủ ặ ỗ ợ ự  

l ng đ a phượ ị ương làm công tác vũ trang tuyên truy n trong th  xã. Ngày 24/4, ti uề ị ể  đoàn ch  l c c a Liên trung đoàn 301 ­ 310 di t 13 xe thi t giáp đ ch trên đ ng 13,ủ ự ủ ệ ế ị ườ  

gi t nhi u đ ch, thu nhi u vũ khí. Đây là tr n đánh l n đ u tiên k  t  khi liên trungế ề ị ề ậ ớ ầ ể ừ  đoàn đ c thành l p. ượ ậ

T  gi a năm 1950, gi c Pháp liên t c hành quân, càn quét vào vùng căn cừ ữ ặ ụ ứ Bình Đa và Long Thành. T nh  y Biên Hòa, Huy n  y Vĩnh C u xác đ nh: b ngỉ ủ ệ ủ ử ị ằ  

m i cách ta ph i gi  cho đọ ả ữ ược căn c  Bình Đa đ  gi  bàn đ p ti n công đ chứ ể ữ ạ ế ị  trong t nh l ; kh ng ch  không cho chúng m  r ng l n chi m xu ng l  15; b oỉ ỵ ố ế ở ộ ấ ế ố ộ ả  

v  s n xu t   vùng đ c l p An Hòa, Long H ng. Trong 6­1950, đ ch m  liênệ ả ấ ở ộ ậ ư ị ở  

ti p 5 tr n càn có xe tăng, máy bay y m tr  vào căn c  Bình Đa. B  đ i t nh,ế ậ ể ợ ứ ộ ộ ỉ  huy n và du kích đã b  gãy các cu c càn này. Không di t đệ ẻ ộ ệ ược căn c  Bình Đa,ứ  

đ ch chuy n sang l n chi m, ch t gi  các xã ven đ  có l p căn c , c t đị ể ấ ế ố ữ ể ậ ứ ắ ườ  ng

hành lang t  Bình Đa v  vùng đ c l p Đ i An, Đ nh Tân và Chi n khu Đ. Đ iừ ề ộ ậ ạ ị ế ố  phó v i ho t đ ng c a đ ch, Đ i đ i Lam S n và b  đ i huy n Vĩnh C u đãớ ạ ộ ủ ị ạ ộ ơ ộ ộ ệ ử  đánh phá giao thông, đ n bót tiêu hao sinh l c đ ch. Ngày 11­8­1950, ta đánh l tồ ự ị ậ  

m t chi c xe l a đo n Cây Gáo ­ Tr ng Bom, phá h y m t máy Rubi, di t m tộ ế ử ạ ả ủ ộ ệ ộ  tên đ i pháp ác ôn và 5 tên Vi t gian. Ngày 30­8, Đ i đ i Lam S n và b  đ iộ ệ ạ ộ ơ ộ ộ  huy n Vĩnh C u b t ng  ti n công di t bót B n G  do m t trung đ i thân binhệ ử ấ ờ ế ệ ế ỗ ộ ộ  Cao Đài đóng gi  Tháng 10­1950, theo ch  đ o c a B  T  l nh Nam b , chi nữ ỉ ạ ủ ộ ư ệ ộ ế  

trường mi n Đông đề ượ ổc t  ch c l i. Đ c khu Sài Gòn ­ Ch  L n đứ ạ ặ ợ ớ ược thành 

l p. B  T  l nh quy t đ nh sáp nh p t nh đ i dân quân và Ban ch  huy trungậ ộ ư ệ ế ị ậ ỉ ộ ỉ  đoàn đ  th ng nh t lãnh đ o, ch  huy 3 th  quân   đ a phể ố ấ ạ ỉ ứ ở ị ương. Ch p hành ch  thấ ỉ ị 

c a B  T  l nh Nam b , T nh đ i Biên Hòa và Bà R a kh n trủ ộ ư ệ ộ ỉ ộ ị ẩ ương b t tay vàoắ  

vi c ch n ch nh t  ch c, nghiên c u đ c đi m t ng vùng đ  b  trí l c lệ ấ ỉ ổ ứ ứ ặ ể ừ ể ố ự ượ  ng

gi  v ng phong trào chi n tranh du kích. T nh đ i Biên Hòa đ a lên khu ti uữ ữ ế ỉ ộ ư ể  đoàn ch  l c c a t nh (sau này mang tên Ti u đoàn 302), T nh đ i Bà R a đ a lênủ ự ủ ỉ ể ỉ ộ ị ư  khu Đ i đ i 3564 đ  góp ph n xây d ng ch  l c khu. Các đ i đ i đ c l p cònạ ộ ể ầ ự ủ ự ạ ộ ộ ậ  

được tăng cường v  các huy n. Các đ i vũ trang tuyên truy n th  xã Biên Hòa,ề ệ ộ ề ị  

th  xã C p, Xuân L c (g m c  cán b  dân, quân, chính, đ ng) đị ấ ộ ồ ả ộ ả ược thành l p.ậ  Tháng 10/1950, nh m ph i h p v i chi n d ch Biên gi i, B  T  l nh Khu 7 mằ ố ợ ớ ế ị ớ ộ ư ệ ở chi n d ch B n Cát. Các t nh đ i dân quân Biên Hòa, Bà R a đang th i k  t  ch cế ị ế ỉ ộ ị ờ ỳ ổ ứ  

l i, nên không có ho t đ ng quân s  nào đáng k  Riêng trên đ a bàn huy n Vĩnhạ ạ ộ ự ể ị ệ  

C u, ta và đ ch v n giành gi t quy t li t vùng du kích. Nh ng tr n đánh nh  x yử ị ẫ ậ ế ệ ữ ậ ỏ ả  

ra liên ti p. Ngày 19/10, Đ i đ i 3005 ch  l c thu cùng Đ i đ i Lam S n đánhế ạ ộ ủ ự ạ ộ ơ  

đ ch tu n ti u trên l  15, h y 2 xe quân s  di t 30 tên đ ch, thu 5 súng. Ngày 17­ị ầ ể ộ ủ ự ệ ị

11, Đ i đ i Lam S n l i ch n đánh di t m t ti u đ i lính tu n tra đạ ộ ơ ạ ặ ệ ộ ể ộ ầ ường s tắ  

đo n Tr ng Bom ­ Cây Gáo. Tháng 11 du kích xã Bình Hòa dùng k  thu t đ cạ ả ỹ ậ ặ  công đánh s p tháp canh Bình Hòa. Ba năm 1948, 1949, 1950 là m t th i k  thậ ộ ờ ỳ ử thách m i c a Đ ng b  và quân dân Biên Hòa, Bà R a. T  gi a năm 1949 đ nớ ủ ả ộ ị ừ ữ ế  

cu i năm 1950, đ ch tăng cố ị ường càn quét đánh phá các vùng căn c , l n chi m,ứ ấ ế  bình đ nh các vùng du kích và các đ a bàn tr ng đi m trong t nh. Ta đã gi  v ngị ị ọ ể ỉ ữ ữ  

và phát tri n để ược phong trào chi n tranh du kích trên c  3 vùng, đánh đ ch bìnhế ả ị  

đ nh l n chi m, càn quét, b o v  đị ấ ế ả ệ ược căn c  kháng chi n. N i b t v i cáchứ ế ổ ậ ớ  đánh đ c công ta đánh b i bặ ạ ước đ u h  th ng đ n bót, tháp canh Đ  La­tua c aầ ệ ố ồ ờ ủ  

đ ch. D a h n vào nhân dân, l c lị ự ẳ ự ượng vũ trang 3 th  quân k t h p ch t chứ ế ợ ặ ẽ trong chi n đ u và đã t o ra đế ấ ạ ược nh ng tr n đánh sôi đ ng, ph i h p t t v iữ ậ ộ ố ợ ố ớ  chi n trế ường toàn qu c. Nh ng do l c lố ư ự ượng đ ch ­ ta chênh l ch, m t s  vùngị ệ ộ ố  

du kích đã bi n thành vùng t m chi m; chi b , chính quy n b  b t ra kh i dân.ế ạ ế ộ ề ị ậ ỏ  Hình thái chi n trế ường Biên Hòa, Bà R a tr  nên khó khăn, ph c t p trong nh ngị ở ứ ạ ữ  năm sau. 

Tháng 9/1953, B  Chính tr  Trung ộ ị ương Đ ng ch  trả ủ ương m  cu c ti nở ộ ế  công chi n lế ược đông xuân 1953 ­1954. Ngày 6/12/1953, B  Chính tr  thông quaộ ị  

k  ho ch tác chi n c a B  T ng t  l nh và quy t đ nh m  chi n d ch Đi n Biênế ạ ế ủ ộ ổ ư ệ ế ị ở ế ị ệ  

Ph  T  ngày 20/12/1953 đ n 20/01/1954, b  đ i ta m  nh ng đòn ti n công ủ ừ ế ộ ộ ở ữ ế ở Lai Châu, Tây Nguyên, Trung H  Lào, Thạ ượng Lào và đông b c Campuchia. Kắ ế 

ho ch t p trung l c lạ ậ ự ượng c  đ ng   đ ng b ng B c b  c a tơ ộ ở ồ ằ ắ ộ ủ ướng Na ­ va bị phá s n. T i chi n trả ạ ế ường Nam b , đ ch ph i rút 13 ti u đoàn đ  tăng cộ ị ả ể ể ường cho chi n trế ường chính   B c b  Thay vào đó, đ ch t  ch c nh ng ti u đoàn ng yở ắ ộ ị ổ ứ ữ ể ụ  binh (BVN) m i, ch t lớ ấ ượng kém h n. N m th i c , Phân liên khu Mi n Đôngẳ ắ ờ ơ ề  

đã ch  đ o các t nh đ y m nh ho t đ ng phía sau l ng đ ch, k t h p ch t chỉ ạ ỉ ẩ ạ ạ ộ ư ị ế ợ ặ ẽ 

gi a ho t đ ng quân s  v i phong trào qu n chúng, tăng cữ ạ ộ ự ớ ầ ường công tác đ chị  

ng y v n. Ph i h p chi n trụ ậ ố ợ ế ường chung, T nh  y Th  Biên ch  trỉ ủ ủ ủ ương đ yẩ  

m nh công tác đ ch ng y v n, di t đ n bót, t o th  h at đ ng   v ng sau l ngạ ị ụ ậ ệ ồ ạ ế ọ ộ ở ừ ư  

đ ch. Cu i tháng 12­1953, đ i bi t đ ng t nh và b  đ i đ a phị ố ộ ệ ộ ỉ ộ ộ ị ương huy n Vĩnhệ  

C u di t bót C m Vinh (thu c xã Tân Tri u huy n Vĩnh C u) tiêu di t 2 trungử ệ ẩ ộ ề ệ ử ệ  

đ i lính ng y, thu toàn b  vũ khí, m  đ a bàn tr ng y u ven th  xã Biên Hòa.ộ ụ ộ ở ị ọ ế ị  Cùng th i gian trên, b  đ i huy n Đ ng Nai di t bót Mi u Ngói   L c Hòa, ti nờ ộ ộ ệ ồ ệ ế ở ộ ế  hành vũ trang tuyên truy n, phá t  ng y, t o đi u ki n cho cán b , du kích các xãề ề ụ ạ ề ệ ộ  Bình Long, L i Hòa (nh p l i thành xã Dân Ch ), Tân Phú bám l i xã  p. Li nợ ậ ạ ủ ạ ấ ề  ngày hôm sau, trên đường rút v  căn c , b  đ i ta di t m t trung đ i bi t kích ề ứ ộ ộ ệ ộ ộ ệ ở 

S  cao su Ông Ph  (xã Bình Ý, huy n Vĩnh C u). ở ủ ệ ử

 huy n Vĩnh C u, các xã Bình Long, Tân Phú, Bình Th nh… truy n đ n

Cu c đ u tranh v n ti p di n. Tên Xinh ph i ch u b i thộ ấ ẫ ế ễ ả ị ồ ường cho nông dân m iỗ  

ha là 300 đ ng.   cù lao Ông Còn (xã Đ i Phồ Ở ạ ước – Long Thành), chúng đ nhị  

cướp 300 ha đ  m  r ng vùng ki m soát kho đ n Thành Tuy H  Huy n Longể ở ộ ể ạ ạ ệ  Thành đã phát đ ng hàng trăm nông dân kéo xu ng đ u lý quy t li t v i đ ch,ộ ố ấ ế ệ ớ ị  

không cho chúng đo đ c, b n đ ch ph i rút lui. Ngày 1 tháng 5 năm 1956, cùngạ ọ ị ả  

v i nông dân, công nhân cao su vùng Nam b  l  2 nh  Xà Bang, Bình Đa, Xuânớ ộ ộ ư  

S n, Sông C u – n i có c  s  Đ ng và c  s  qu n chúng cách m ng v ng m nhơ ầ ơ ơ ở ả ơ ở ầ ạ ữ ạ  – kéo xu ng Bà R a đòi hi p thố ị ệ ương t ng tuy n c  th ng nh t nổ ể ử ố ấ ước nhà, đòi 

đ ch không đị ược kh ng b  nh ng ngủ ố ữ ười kháng chi n cũ… Đ ch đàn áp và b tế ị ắ  

m t s  công nhân. Má Mùi, má Tr c, má H u – nh ng bà má công nhân cao suộ ố ự ầ ữ  dũng c m xông lên đ u lý v i đ ch. Bà con nông dân vùng Tam Long m t bả ấ ớ ị ộ ộ 

ph n kéo lên h p s c, m t b  ph n kéo ra Vũng Tàu g p  y h i qu c t  ph nậ ợ ứ ộ ộ ậ ặ Ủ ộ ố ế ả  

đ i đ ch đàn áp, kh ng b  b t ngố ị ủ ố ắ ười. Đây là cu c đ u tranh l n, k p h p gi aộ ấ ớ ế ợ ữ  công nhân và nông dân di n ra trên m t ph m vi r ng có  nh hễ ộ ạ ộ ả ưởng t t đ i v iố ố ớ  phong trào cách m ng trên đ a bàn 2 t nh. Liên ti p b  th t b i, đ ch quay sangạ ị ỉ ế ị ấ ạ ị  

th ng tay đàn áp nhân dân, kh ng b  dã man nh ng ngẳ ủ ố ữ ười yêu nước. Ngay từ 

đ u năm 1955, chúng l p b  máy ch  đ o “t  c ng”t  trung ầ ậ ộ ỉ ạ ố ộ ừ ương đ n xã  p.ế ấ  

Đ i tố ượng đánh phá trong đ t đ u c a chúng là t p trung truy lùng, b t b , tànợ ầ ủ ậ ắ ớ  sát các đ ng chí cán b , đ ng viên   kh p n i. ồ ộ ả ở ắ ơ

7. Cu c kháng chi n t  năm 1955 ­ 1975:ộ ế ừ

Đ ng Nai cùng Nam b  ti p t c cu c kháng chi n ch ng xâm lồ ộ ế ụ ộ ế ố ược trườ  ng

k , gian kh ; l n này, đ i tỳ ổ ầ ố ượng là đ  qu c M  v i ti m l c quân s  m nh h nế ố ỹ ớ ề ự ự ạ ơ  

và th  đo n tinh vi h n. Nh ng năm 1955­1959, cách m ng b  đàn áp kh c li t.ủ ạ ơ ữ ạ ị ố ệ  Chi n d ch t  c ng c a M  ­ Di m gây t n th t n ng n , nhi u c  s  Đ ng tanế ị ố ộ ủ ỹ ệ ổ ấ ặ ề ề ơ ở ả  rã; nhi u cán b  b  gi t h i ho c tù đày. Nh ng lòng dân kiên trung và kinhề ộ ị ế ạ ặ ư  nghi m ch ng Pháp dày d n đã đệ ố ạ ược v n d ng khéo léo trong tình hình m i đậ ụ ớ ể duy trì và phát tri n phong trào cách m ng. Trong máu l a, quân dân Biên Hòaể ạ ử  

v n kiên cẫ ường ch ng quân xâm lố ược; phong trào ch ng M  liên t c n i lên ố ỹ ụ ổ ở nông thôn và đô th , nh  phong trào công nhân c a nhà máy BIF Biên Hòa và c aị ư ủ ủ  các đ n đi n: An L c, Ông Qu , Bình L c, Hàng Gòn, Su i Tre, Bình S n ồ ề ộ ế ộ ố ơ  

Cu c n i d y phá nhà lao Tân Hi p (2/12/1956) là s  ki n th  hi n ý chí cáchộ ổ ậ ệ ự ệ ể ệ  

m ng m nh h n s t thép, gông cùm  ạ ạ ơ ắ Trong lúc đ ch đang ráo ri t ti n hànhị ế ế  

kh ng b  phong trào cách m ng   bên ngoài thì   bên trong lao tù c a gi c, cácủ ố ạ ở ở ủ ặ  chi n sĩ cách m ng và nh ng ngế ạ ữ ười yêu nướ ạc t i nhà lao Tân Hi p (Biên Hòa)ệ  tích c c chu n b  n i d y phá ng c tr  v  v i cách m ng. Nhà lao Tân Hi pự ẩ ị ổ ậ ụ ở ề ớ ạ ệ  

được chúng g i là “trung tâm c i hu n”, là n i Ngô Đình Di m dùng đ  giamọ ả ấ ơ ệ ể  

gi  hàng ngàn cán b , đ ng viên, qu n chúng cách m ng c a các t nh Nam b  vàữ ộ ả ầ ạ ủ ỉ ộ  các l c lự ượng đ i l p khác. Qua đ u tranh th  thách, tháng 3­ 1956, chi b  nhàố ậ ấ ử ộ  lao đượ ổc t  ch c l i. Chi b  đã v n đ ng anh em đòi đứ ạ ộ ậ ộ ược h c văn hóa, ch ngọ ố  chào c , ch ng h c “t  c ng”…, rèn luy n gi  v ng khí ti t c a ngờ ố ọ ố ộ ệ ữ ữ ế ủ ười chi n sĩế  cách m ng. M t th i gian sau, Đ ng  y nhà lao đạ ộ ờ ả ủ ược thành l p do đ ng chíậ ồ  

Nguy n Tr ng Tâm (B y Tâm) làm Bí th , đ ng chí Ba Thu n làm Phó bí th ễ ọ ả ư ồ ấ ư  

Được liên T nh  y mi n Đông và T nh  y Biên Hòa đ ng ý, Đ ng  y nhà lao đãỉ ủ ề ỉ ủ ồ ả ủ  quy t đ nh t  ch c cu c n i d y phá khám gi i thoát cán b , đ ng viên đ  anhế ị ổ ứ ộ ổ ậ ả ộ ả ể  

em tr  v  v i nhân dân v i cách m ng ti p t c đ u tranh ch ng đ ch. Đ ng  yở ề ớ ớ ạ ế ụ ấ ố ị ả ủ  

ti n hành thành l p l c lế ậ ự ượng xung kích, t  ch c theo dõi quy lu t ho t đ ngổ ứ ậ ạ ộ  

c a đ ch. Qua theo dõi, ta n m ch c hàng tu n vào ngày ch  nh t b n lính vủ ị ắ ắ ầ ủ ậ ọ ề nhà, vi c tu n tra canh gác l i l ng. M t k  ho ch n i d y v a táo b o v a b oệ ầ ơ ỏ ộ ế ạ ổ ậ ừ ạ ừ ả  

đ m ch c th ng đả ắ ắ ược hình thành t ng bừ ước. Vào lúc 17 gi  ngày ch  nh t 2­12­ờ ủ ậ

1956, anh em t p trung   sân nhà tù cách c ng ra vào 50 met đ  nghe v ng cậ ở ổ ể ọ ổ phát ra t  các loa nh  thừ ư ường l  18 gi , sau ti ng k ng gom “ph m nhân” vàoệ ờ ế ẻ ạ  

tr i, theo k  ho ch ba đ ng chí xung kích S i, Nhàn, Ngà nhanh chóng di t b nạ ế ạ ồ ỏ ệ ọ  gác c ng, v a hô xung phong uy hi p đ ch v a m  c ng chính. Cùng lúc đó cácổ ừ ế ị ừ ở ổ  

t , ti u đ i xung kích phá kho súng, l y súng đ ch vổ ể ộ ấ ị ượt ra sân banh b n ch  áp;ắ ế  

đ ng th i m t b  ph n ti n công nhà tên giám đ c, c t dây đi n tho i. Trongồ ờ ộ ộ ậ ế ố ắ ệ ạ  

ch c lát, h n 500 đ ng chí đã thoát ra ngoài. Khi ch y đ n r ng Tân Đ nh (Vĩnhố ơ ồ ạ ế ừ ị  

C u), Đ ng  y quy t đ nh m i t nh thành l p m t chi b  và tìm cách v  đ aử ả ủ ế ị ỗ ỉ ậ ộ ộ ề ị  

phương. M t đoàn 8 đ ng chí trong đó có đ ng chí B y Tâm, Ba Thu n đi vộ ồ ồ ả ấ ề Chi n khu Đ; m t đoàn khác c t r ng v  phía Bà R a, Long Thành trong đó cóế ộ ắ ừ ề ị  các đ ng chí Ba Liên, Sáu Tâm, Hai Thông… S  ki n n i d y   nhà lao Tânồ ự ệ ổ ậ ở  

Hi p đã t  rõ khí phách anh hùng c a nh ng ngệ ỏ ủ ữ ườ ội c ng s n. ả

 Cu i năm 1956, sau khi th c hi n đố ự ệ ược âm m u l t Pháp, di t xong cácư ậ ệ  

l c lự ượng vũ trang giáo phái, ki n toàn b  máy th ng tr , M  ­ Di m đã mệ ộ ố ị ỹ ệ ở nhi u đ t “t  c ng”, “di t c ng” đàn áp đ m máu phong trào cách m ng c aề ợ ố ộ ệ ộ ẫ ạ ủ  nhân dân ta. Trên đ a bàn Biên Hòa, Bà R a đ ch c t nh  chi n trị ị ị ắ ỏ ế ường và l pậ  thành 3 t nh: Biên Hòa, Phỉ ước Tuy và Long Khánh. Chúng ráo ri t b t thanh niênế ắ  

đi lính, tăng cường l c lự ượng ng y quân   các qu n, các xã nh t là các vùngụ ở ậ ấ  xung y u.   Biên Hòa, l c lế Ở ự ượng quân s  c a đ ch có 2 trung đoàn (thi u) c aự ủ ị ế ủ  

S  đoàn 7 b  binh, m t T nh đoàn b o an g m 4 đ i đ i đ a phư ộ ộ ỉ ả ồ ạ ộ ị ương và ba đ iạ  

đ i phòng v  M i qu n có m t đ i đ i. ộ ệ ỗ ậ ộ ạ ộ

Năm 1957, đ i vũ trang C.250 độ ược thành l p   r ng chi n khu Đ, ngày 18ậ ở ừ ế  tháng 9 năm 1957 t n công tr i be Biên Hòa, và ngày 7 tháng 7 năm 1959, cùngấ ạ  

c  s  m t Biên Hòa t p kích tr  s  MAAG, tiêu di t 2 c  v n quân s  M , mơ ở ậ ậ ụ ở ệ ố ấ ự ỹ ở 

đ u chi n th ng di t M  trên chi n trầ ế ắ ệ ỹ ế ường Vi t Nam.ệ

Đ u năm 1957, đ ch ti n hành san b ng đ a hình, phá vùng Bình Đa ­ chi nầ ị ế ằ ị ế  khu trong kháng chi n ch ng Pháp ­ đ  m  xa l  Biên Hòa, n i trung tâm đ uế ố ể ở ộ ố ầ  não Sài Gòn v i các đớ ường giao thông huy t m ch và các căn c  quân s  l n.ế ạ ứ ự ớ  

T nh  y Biên Hòa và Huy n  y Vĩnh C u c  đ ng chí Phan Văn Trang vàỉ ủ ệ ủ ử ử ồ  

Nguy n Đông Châu tr c ti p lãnh đ o nhân dân đ u tranh ch ng đ ch phá  i đ aễ ự ế ạ ấ ố ị ủ ị  hình. Đây là khu nghĩa đ a thu c các xã Tam Hi p và Long Bình Tân. V i kh uị ộ ệ ớ ẩ  

hi u đ u tranh “s ng có nhà, thác có m ”, “m  m  t  tiên k  nào phá h y thìệ ấ ố ồ ồ ả ổ ẻ ủ  

ph i đ n t i”, trong m t đêm nhân dân đã c m v i đ  lên t ng ngôi m , kiênả ề ộ ộ ắ ả ỏ ừ ộ  quy t đ u tranh v i đ ch. Khi b n M  đ a xe  i đ n, hàng trăm đ ng bào ta khíế ấ ớ ị ọ ỹ ư ủ ế ồ  

th  sôi s c, k  c m dao, ngế ụ ẻ ầ ườ ầi c m cu c, mác, r a vây ch t b n gi c. Trố ự ặ ọ ặ ướ  cthái đ  h ng hách c a b n lính M , m t bác nông dân t c gi n c m mác x c t iộ ố ủ ọ ỹ ộ ứ ậ ầ ố ớ  

rượt tên ch  huy. B n đ ch bu c ph i ng ng k  ho ch phá  i nghĩa đ a. Sau đóỉ ọ ị ộ ả ư ế ạ ủ ị  

cu c đ u tranh v n ti p t c. Chúng ph i đ  nhân dân d i m  m  đi n i khác vàộ ấ ẫ ế ụ ả ể ờ ồ ả ơ  

ph i ch u b i thả ị ồ ường m i phí t n. Nhân dân vùng Bình Đa trong cu c đ u tranhọ ổ ộ ấ  chính tr  này đã t  trang b  cho mình nh ng vũ khí thô s  đ  ch ng l i k  thùị ự ị ữ ơ ể ố ạ ẻ  hung b o. ạ

Đ u năm 1958, th c hi n ngh  quy t c a X   y Nam B  v  vi c c ng cầ ự ệ ị ế ủ ứ ủ ộ ề ệ ủ ố 

và xây d ng l c lự ự ượng vũ trang, Ban quân s  mi n đã c  3 đ ng chí do đ ng chíự ề ử ồ ồ  

Lê Thành Công (Sáu Th nh) ch  huy v  Bà R a đ  c ng c  và th ng nh t l cị ỉ ề ị ể ủ ố ố ấ ự  

lượng vũ trang. Cũng trong th i gian này, m t s  cán b  đ ng viên Biên Hòa lánhờ ộ ố ộ ả  

đ ch kh ng b  vào s ng   Chi n khu Đ đã móc n i, liên l c v i đ i vũ trang c aị ủ ố ố ở ế ố ạ ớ ộ ủ  

đ ng chí Chín Qu  (có t  trồ ỳ ừ ước), t p h p thành l c lậ ợ ự ượng C250 ­ l c lự ượng vũ trang c a mi n Đông Nam b  Gi a năm 1958, t i ngã ba Su i Quýt, Đ i vũủ ề ộ ữ ạ ố ộ  trang Bà R a do đ ng chí Vũ Tâm ch  huy và Đ i vũ trang Long Thành (Biên Hòa)ị ồ ỉ ộ  

do đ ng chí Nguy n Qu c Thanh ch  huy đồ ễ ố ỉ ược th ng nh t thành đ n v  m i, l yố ấ ơ ị ớ ấ  phiên hi u b  đ i 40, quân s  g n 30 đ ng chí, có trang b  hi n đ i liên l c v iệ ộ ộ ố ầ ồ ị ệ ạ ạ ớ  trên. Sau m t đ t h c t p chính tr  quân s , đ n v  đã phân tán thành nhi u tộ ợ ọ ậ ị ự ơ ị ề ổ công tác ngày đêm lu n r ng l i su i, đào c  ch p, ăn lá cây r ng thay c m tìmồ ừ ộ ố ủ ụ ừ ơ  

đ n đ ng bào dân t c s ng r i rác trong r ng. Vế ồ ộ ố ả ừ ượt qua muôn vàn gian kh , cánổ  

b  chi n sĩ v n kiên trì tr  bám trong dân cùng ăn, cùng  , cùng làm v i bà con,ộ ế ẫ ụ ở ớ  

t ng bừ ước v n đ ng, giáo d c, t  ch c xây d ng c  s  M t th i gian sau, đ nậ ộ ụ ổ ứ ự ơ ở ộ ờ ơ  

v  đã xây d ng đị ự ược m t s  lõm căn c    Phộ ố ứ ở ước Thái, C m M , Gia Rai, Võẩ ỹ  

Đ c, Đ nh Quán, Xuyên M c… Có các lõm căn c  n i li n nhau, đ n v  ti p t cắ ị ộ ứ ố ề ơ ị ế ụ  soi đường m  đở ường dây liên l c t  Bà R a v  Chi n khu Đ và các t nh c c Namạ ừ ị ề ế ỉ ự  Trung B , t o ra nh ng tuy n liên l c huy t m ch n i Chi n khu H c D ch v iộ ạ ữ ế ạ ế ạ ố ế ắ ị ớ  Chi n khu Đ và các khu căn c  khác   Mây Tàu, Minh Đ m, R ng Lá… Thángế ứ ở ạ ừ  5­1957, M  ­ Di m ban b  lu t “Đ t c ng s n ra ngoài vòng pháp lu t”. Chúngỹ ệ ố ậ ặ ộ ả ậ  liên ti p m  các chi n d ch nh m tiêu di t cán b , đ ng viên ta. Ngày 24 tháng 4ế ở ế ị ằ ệ ộ ả  năm 1957 đ n 20­11­1958, chúng m  chi n d ch Nguy n Trãi ti p t c càn quétế ở ế ị ễ ế ụ  đánh phá cách m ng   8 t nh mi n Đông Nam b  Chúng m  nhi u đ t h c t pạ ở ỉ ề ộ ở ề ợ ọ ậ  

“t  c ng”, b t cán b , nhân dân xé c  Đ ng, c  T  qu c, bố ộ ắ ộ ờ ả ờ ổ ố ước qua  nh Bác,ả  

bu c v  các đ ng chí t p k t làm gi y ly hôn ch ng. Chúng d  d , mua chu cộ ợ ồ ậ ế ấ ồ ụ ỗ ộ  

đ  con t  cáo cha, v  t  cáo ch ng, t o tâm lý nghi ng  chia r  trong nhân dân,ể ố ợ ố ồ ạ ờ ẽ  gây ly gián gi a qu n chúng cách m ng v i Đ ng. Chúng bao vây, lùng s c t ngữ ầ ạ ớ ả ụ ừ  nhà, t ng xóm, b t nh ng ai mà chúng nghi ng  là cán b  cách m ng ho c cóừ ắ ữ ờ ộ ạ ặ  liên h  v i cách m ng. Chúng đã gi t h i nhi u cán b , đ ng viên ta.   xã Hòaệ ớ ạ ế ạ ề ộ ả Ở  Long (Châu Thành), chúng b t đắ ược đ ng chí Lê Văn Đát, Bí th  chi b  xã, traồ ư ộ  

t n dã man trấ ước m t hàng trăm đ ng bào hòng uy hi p tinh th n cách m ng c aặ ồ ế ầ ạ ủ  

qu n chúng. Sau đó, chúng th  tiêu đem quăng xác đ ng chí   c u R ch Hào.ầ ủ ồ ở ầ ạ  Hàng trăm cán b , đ ng viên và qu n chúng c  s  đã sa vào tay gi c. Hàng ch cộ ả ầ ơ ở ặ ụ  

c  s  đ ng trong hai t nh Biên Hòa, Bà R a b  đ ch phá v  ho c t n th t n ng n ơ ở ả ỉ ị ị ị ỡ ặ ổ ấ ặ ề  Chi b  xã Long Phộ ước (Châu Thành) bu i đ u l p l i h n 50 đ ng viên nay chổ ầ ậ ạ ơ ả ỉ còn l i 3 đ ng chí. Các chi b  xã   Long Đ t, Long Thành, Vĩnh C u cũng chạ ồ ộ ở ấ ử ỉ còn l i m t vài đ ng viên. Không khí đau thạ ộ ả ương ch t chóc bao trùm kh p thônế ắ  xóm. Đ  h n ch  t n th t, các T nh  y Biên Hòa, Bà R a ch  trể ạ ế ổ ấ ỉ ủ ị ủ ương “đi uề  

l ng” m t s  cán b  đ n các đ a phắ ộ ố ộ ế ị ương khác ti p t c ho t đ ng. M t s  đ ngế ụ ạ ộ ộ ố ồ  chí bí m t d t ra r ng, xây d ng đậ ạ ừ ự ược m t s  lõm căn c  d c theo l  2 và khuộ ố ứ ọ ộ  

R ng Sác, Long Thành ­ Nh n Tr ch. Trong hoàn c nh đen t i, nhân dân v n chíừ ơ ạ ả ố ẫ  

c t v i cách m ng. Công nhân cao su   Bình S n, Bình Ba, C m M , nông dânố ớ ạ ở ơ ẩ ỹ  Hòa Long, Long Phước, Long Đi n, Đ t Đ … v n không s , đào h m bí m t,ề ấ ỏ ẫ ợ ầ ậ  làm vách lá hai ngăn đ  nuôi gi u cán b , đ ng viên còn l i bám tr  ho t đ ng.ể ấ ộ ả ạ ụ ạ ộ  Ngày 1­12­1958, khi nghe tin M  ­ Di m đ u đ c th m sát h n 1.000 cán b  vàỹ ệ ầ ộ ả ơ ộ  

đ ng bào yêu nồ ướ ởc   nhà tù Phú L i, b t ch p m i ngăn c m kh ng b  c aợ ấ ấ ọ ấ ủ ố ủ  

đ ch, hàng nghìn đ ng bào các huy n   Biên Hòa, Bà R a, Long Khánh căm ph nị ồ ệ ở ị ẫ  kéo v  các th  xã, th  tr n bi u tình v ch tr n b  m t phát xít tàn b o c a ch  đề ị ị ấ ể ạ ầ ộ ặ ạ ủ ế ộ 

M  ­ Di m. Đ ng chí Nguy n Th  Bê (B y Bê) d n đ u hàng ch c ch  em phỹ ệ ồ ễ ị ả ẫ ầ ụ ị ụ 

n , đ u đ i khăn tang, kéo đ n đ u tranh tr c di n v i tên T nh trữ ầ ộ ế ấ ự ệ ớ ỉ ưởng Biên Hòa, đòi tr  ch ng con em đang b  chúng giam gi  Đ ch b t đ ng chí và nhi uả ồ ị ữ ị ắ ồ ề  

ch  em khác, kh ng b  tra t n dã man. Qua hàng ch c nhà tù đ ng chí v n kiênị ủ ố ấ ụ ồ ẫ  trung v i Đ ng, gi  v ng khí ti t c a ngớ ả ữ ữ ế ủ ười chi n sĩ c ng s n. Không khu tế ộ ả ấ  

ph c đụ ược ý chí và tinh th n cách m ng c a nhân dân ta, M  ­ Di m ra s c l nhầ ạ ủ ỹ ệ ắ ệ  10­59, tr ng tr n chém, gi t cán b  đ ng viên và đ ng bào ta b ng nh ng hìnhắ ợ ế ộ ả ồ ằ ữ  

th c man r  nh t nh  th i trung c    Biên Hòa, Bà R a chúng c t c  và đ pứ ợ ấ ư ờ ổ Ở ị ắ ổ ậ  

đ u hàng ch c cán b  nghi p đoàn c a ta trong công nhân cao su   Bình Đa, Xàầ ụ ộ ệ ủ ở  Bang, C m M , Hàng Gòn, D u Giây, An L c… T i C m M  chúng b t đ ngẩ ỹ ầ ộ ạ ẩ ỹ ắ ồ  chí Hai Phong ch t đ u c m   ngã ba Tân Phong (Xuân L c). T i Hàng Gòn,ặ ầ ắ ở ộ ạ  

b n ác ôn b t ông Cai Quân cán b  nghi p đoàn cao su m  b ng, moi gan…ọ ắ ộ ệ ổ ụ  Tháng 8­1959, tên Ba Chánh (Trưởng giao liên t nh Biên Hòa) và Hà T  (Bí thỉ ư ư huy n  y Long Thành) ph n b i đ u hàng gi c. B n chúng đã ch  đi m cho đ chệ ủ ả ộ ầ ặ ọ ỉ ể ị  

b t h n 500 cán b , đ ng viên trong t nh, trong đó có đ ng chí Ngô Bá Cao Bíắ ơ ộ ả ỉ ồ  

th  T nh  y Biên Hòa. Các chi b  Đ ng trong toàn t nh h u nh  b  phá rã. Phongư ỉ ủ ộ ả ỉ ầ ư ị  trào cách m ng   Biên Hòa đ ng trạ ở ứ ước m t th  thách c c k  nghiêm tr ng.ộ ử ự ỳ ọ  Tháng 12­1959, đ ch m  phiên toà   Biên Hòa k t án t  hình đ ng chí Ngô Báị ở ở ế ử ồ  Cao và nhi u đ ng chí khác. Các đ ng chí đã dũng c m t  cáo t i ác c a M  ­ề ồ ồ ả ố ộ ủ ỹ  

Di m, v ch tr n b  m t phát xít c a chúng. Nhân dân Biên Hòa, Sài Gòn và cácệ ạ ầ ộ ặ ủ  vùng lân c n đã c c l c đ u tranh ph n đ i bu c đ ch ph i ng ng thi hành b nậ ự ự ấ ả ố ộ ị ả ừ ả  

án. Sau đó, M  ­ Di m đã đày các đ ng chí ra nhà tù Côn Đ o. T i Bà R a, cánỹ ệ ồ ả ạ ị  

b  lãnh đ o t nh, huy n cũng b  t n th t n ng n  Đ ng chí Năm An Tri, Phó bíộ ạ ỉ ệ ị ổ ấ ặ ề ồ  

th  T nh  y, b  gi c b t. Toàn Đ ng b  Bà R a ch  còn 7 chi b  Trong muôn vànư ỉ ủ ị ặ ắ ả ộ ị ỉ ộ  khó khăn gian kh  đã xu t hi n nhi u t m gổ ấ ệ ề ấ ương hy sinh anh dũng vì lý tưở  ng

c a Đ ng. Đ ng chí Hu nh Ng c Hay (cán b  binh v n t nh), đ ng chí Chínủ ả ồ ỳ ọ ộ ậ ỉ ồ  

Dương (Bí th  Huy n  y Châu Thành) m c dù b  đ ch hành h , tra t n dã man,ư ệ ủ ặ ị ị ạ ấ  

nh ng các đ ng chí đã nêu cao khí phách anh hùng c a ngư ồ ủ ườ ội c ng s n, gi  v ngả ữ ữ  khí ti t, quy t tâm b o v  Đ ng đ n h i th  cu i cùng. S  cán b , đ ng viênế ế ả ệ ả ế ơ ở ố ố ộ ả  còn l i, s ng ch t tính hàng gi  v n kiên cạ ố ế ờ ẫ ường bám tr  trong dân, t ng bụ ừ ướ  cgây d ng l i c  s , gây d ng phong trào. M  ­ Di m càng điên cu ng tàn sátự ạ ơ ở ự ỹ ệ ồ  

kh ng b  thì ý chí tinh th n cách m ng c a nhân dân ta càng thêm s c sôi, lòngủ ố ầ ạ ủ ụ  căm thù gi c càng thêm ch ng ch t. Không đ  cho đ ch th  s c dùng vũ khí b nặ ồ ấ ể ị ả ứ ắ  

gi t cán b  chi n sĩ và đ ng bào ta mãi đế ộ ế ồ ược, nhi u n i trong t nh đã xu t hi nề ơ ỉ ấ ệ  

nh ng cu c di t ác ôn, tr  kh  b n m t thám ch  đi m. Huy n  y Vĩnh C u,ữ ộ ệ ừ ử ọ ậ ỉ ể ệ ủ ử  Tân Uyên bí m t ch  đ o di t tên Ph , c nh sát   Tân Tri u, tên B y X y ậ ỉ ạ ệ ổ ả ở ề ả ầ ở Bình Ý, tên Tưởng c nh sát và tên Cai Đáng ác ôn khét ti ng   các xã vùngả ế ở  Chi n khu Đ. Huy n  y Long Đ t cũng bí m t t  ch c di t tên Sáu M o, m tế ệ ủ ấ ậ ổ ứ ệ ẹ ộ  tên đ u hàng chuyên ch  đi m cho đ ch lùng b t hàng ch c cán b  đ ng viên. Cácầ ỉ ể ị ắ ụ ộ ả  huy n khác nh    Long Thành, Xuyên M c, các s  cao su, nhi u tên ác ôn cũngệ ư ở ộ ở ề  

b  nhân dân tr ng tr  Gi a năm 1960, k t h p v i c  s  m t ­ má Xuân   Bìnhị ừ ị ữ ế ợ ớ ơ ở ậ ở  

Đa ­ m t phân đ i đ c công thu c đ n v  C50 (b  đ i Mi n) l i d ng s  h  c aộ ộ ặ ộ ơ ị ộ ộ ề ợ ụ ơ ở ủ  

đ ch, bí m t vị ậ ượt sông Đ ng Nai ti n công tr  s  phái đoàn c  v n quân s  Mồ ế ụ ở ố ấ ự ỹ MAAG   Tân Mai, th  xã Biên Hòa. 2 tên c  v n M  ch t t i ch , 10 tên khác bở ị ố ấ ỹ ế ạ ỗ ị 

thương. Đây là tr n đánh M  đ u tiên   mi n Nam. Lúc này nguy n v ng thi tậ ỹ ầ ở ề ệ ọ ế  tha c a cán b , đ ng viên và nhân dân ta đủ ộ ả ượ ầc c m vũ khí đánh đ ch đã tr  thànhị ở  

m t yêu c u b c bách, yêu c u s ng còn c a cách m ng. Trong tình hình đó, cácộ ầ ứ ầ ố ủ ạ  

T nh  y đón nh n Ngh  quy t 15 c a Ban ch p hành Trung ỉ ủ ậ ị ế ủ ấ ương. Phong trào cách m ng c a nhân dân Biên Hòa, Bà R a, Long Khánh chuy n sang m t th i kạ ủ ị ể ộ ờ ỳ 

m i. ớ

Tháng 11/1959, X   y Nam b  h p h i ngh  l n th  4 đ  quán tri t nghứ ủ ộ ọ ộ ị ầ ứ ể ệ ị quy t Trung ế ương l n th  15, đ ng th i đ  ra phầ ứ ồ ờ ề ương hướng nhi m v  c  thệ ụ ụ ể cho Đ ng b  Nam b  trong th i k  m i. Ngh  quy t 15 c a Đ ng th i bùngả ộ ộ ờ ỳ ớ ị ế ủ ả ổ  

ng n l a cách m ng đã âm   t  trọ ử ạ ỉ ừ ước. Phong trào cách m ng nh  làn sóng m iạ ư ỗ  ngày m t dâng lên cu n cu n, n i nào cũng sôi s c khí th  đ u tranh. T nh  y đãộ ồ ộ ơ ụ ế ấ ỉ ủ  tăng cường cho huy n Vĩnh C u m t ti u đ i và c  đ ng chí Nguy n Văn Luônệ ử ộ ể ộ ử ồ ễ  (Sáu Phát) T nh  y viên, tr c ti p ph  trách Bí th  Huy n  y. Đêm 29/12/1960,ỉ ủ ự ế ụ ư ệ ủ  Huy n  y Vĩnh C u t  ch c cu c mít tinh l n   th  xã Thi n Tân đ  chào m ngệ ủ ử ổ ứ ộ ớ ở ị ệ ể ừ  

s  ra đ i c a M t tr n Dân t c gi i phóng mi n Nam Vi t Nam. Nhân dân cácự ờ ủ ặ ậ ộ ả ề ệ  

xã Tân Đ nh, Đ i An, Bình Long, Tân Phú, L i Hòa… nô n c kéo v  d  l  Cùngị ạ ợ ứ ề ự ễ  đêm, Ban Binh v n huy n r i hàng trăm truy n đ n d c theo l  24 và trậ ệ ả ề ơ ọ ộ ước các 

đ n bót gi c, kêu g i binh lính ng y mang súng tr  v  v i nhân dân. Ti p đó,ồ ặ ọ ụ ở ề ớ ế  Huy n  y ch  đ o t p trung l c lệ ủ ỉ ạ ậ ự ượng m  m t đ t vũ trang tuyên truy n t  Bìnhở ộ ợ ề ừ  Long đ n Tân Phú, L i Hòa, Tân Tri u, Bình Phế ợ ề ước, Bình Ý. Có cán b , b  đ iộ ộ ộ  

v , nhân dân h p mít tinh t  cáo t i ác c a M  ­ Di m, v ch m t c nh cáo b nề ợ ố ộ ủ ỹ ệ ạ ặ ả ọ  

ác ôn. Thanh niên ph n kh i tòng quân gia nh p b  đ i.   các xã Đ i An, Trấ ở ậ ộ ộ Ở ạ ị 

An, Thi n Tân, Tân Đ nh, ta đã g y d ng các c  s  qu n chúng t  ch c đệ ị ầ ự ơ ở ầ ổ ứ ượ  ccác chi b  m t, xây d ng độ ậ ự ược các t , đ i du kích c  du kích m t bên trong. Sauổ ộ ả ậ  khi vùng giáp ranh Vĩnh C u đử ược m  ra, đ ng chí Ba Đ c, Phó bí th  T nh  yở ồ ắ ư ỉ ủ  cùng m t trung đ i vũ trang c a t nh c t r ng, m  độ ộ ủ ỉ ắ ừ ở ường xu ng căn c  Phố ứ ướ  c

An b t liên l c v i Huy n  y Long Thành. Huy n  y đắ ạ ớ ệ ủ ệ ủ ượ ủc c ng c  do đ ng chíố ồ  

Võ Văn Lượng (T  Đ nh) làm Bí th  Trung đ i b  đ i đ a phư ị ư ộ ộ ộ ị ương huy n (đ nệ ơ  

v  19­5) cũng đị ược thành l p làm nòng c t cho phong trào di t ác, phá kìm, vũậ ố ệ  trang n i d y c a nhân dân trong huy n. Lúc này hai công tác tr ng tâm hàng đ uổ ậ ủ ệ ọ ầ  

được Huy n  y t p trung ch  đ o là: xây d ng c  s  cách m ng, xây dệ ủ ậ ỉ ạ ự ơ ở ạ ượng l cự  

lượng du kích   các xã và phát đ ng nhân dân n i d y di t ác phá kìm   m t sở ộ ổ ậ ệ ở ộ ố 

xã tr ng đi m đ  gây ti ng vang, t o thành th  cách m ng. Huy n  y đã ch nọ ể ể ế ạ ế ạ ệ ủ ọ  

xã Phú H i và xã Phộ ước An làm đi m. Đêm 15­9­1960, du kích xã Phể ước An tổ 

ch c di t tên Mứ ệ ười Hi m (an ninh đ c c nh mi n Đông), du kích xã Phú H iể ặ ả ề ộ  

di t tên Lu ác ôn    p Phú M , b t gi  và c nh cáo hàng ch c tên ác ôn khác.ệ ở ấ ỹ ắ ữ ả ụ  Khí th  cách m ng c a qu n chúng đế ạ ủ ầ ược kh i d y kh p các xã  p. Đ i phó v iơ ậ ắ ấ ố ớ  phong trào cách m ng phát tri n m nh m  trên c  hai chi n trạ ể ạ ẽ ả ế ường Biên Hòa, Bà 

R a, đ ch cho lính b o an, dân v  bung ra ph n kích m t s  n i. Chúng dùng phiị ị ả ệ ả ộ ố ơ  pháo b n phá b a bãi vào các xóm  p, đ a lính ch  l c đóng thêm m t s  đ nắ ừ ấ ư ủ ự ộ ố ồ  bót d c theo tuy n giáp ranh Vĩnh C u, các tr c l  giao thông chi n lọ ế ử ụ ộ ế ược và các 

đ a bàn tr ng y u   Long Thành, Nh n Tr ch, Xuyên M c, Long Đ t. Tháng 12­ị ọ ế ở ơ ạ ộ ấ

1960, đ ch cho 2 đ i đ i lính b o an t  Phú M  càn vào căn c  H c D ch. Đ iị ạ ộ ả ừ ỹ ứ ắ ị ạ  

đ i 45 cùng v i du kích dùng súng c i 60 ly và mìn t  t o ch n đánh đ ch quy tộ ớ ố ự ạ ặ ị ế  

li t, tiêu di t hoàn toàn m t đ i đ i, thu 3 súng trung liên. Ch p th i c , nhânệ ệ ộ ạ ộ ớ ờ ơ  dân n i d y bao vây, b c rút các ch t đóng quân c a đ ch gi i phóng hoàn toànổ ậ ứ ố ủ ị ả  

xã H c D ch. K  t  ngày n i d y diêt ác phá kìm, đây là l n đ u tiên đ i ta di tắ ị ể ừ ổ ậ ầ ầ ạ ệ  

g n m t đ i đ ch và gi i phóng hoàn toàn m t xã. Các xã d c l  2 t  Xà Bangọ ộ ạ ị ả ộ ọ ộ ừ  

đ n Hòa Long, Long Phế ước c a huy n Châu Thành, các xã Long M , H i Mủ ệ ỹ ộ ỹ huy n Long Đ t, các xã Phệ ấ ước An, Phú H i… ộ

Năm 1960 tr  đi, t  khi M t tr n dân t c gi i phóng mi n Nam ra đ i,ở ừ ặ ậ ộ ả ề ờ  phong trào kháng chi n ch ng M  c u nế ố ỹ ứ ướ ởc   Nam b  nói chung, Biên Hòa nóiộ  riêng sôi đ ng, l n m nh v  m i m t. Quân dân Biên Hòa v n d ng m i khộ ớ ạ ề ọ ặ ậ ụ ọ ả năng, kinh nghi m và ti m l c cách m ng l p nhi u chi n công l y l ng; nhi uệ ề ự ạ ậ ề ế ẫ ừ ề  

l n ti n công gây thi t h i n ng sân bay Biên Hòa, tiêu bi u là tr n đánhầ ế ệ ạ ặ ể ậ  “Uy  danh l ng l y kh p năm châu” ừ ẫ ắ  ngày 31.10.1964 được Bác H  làm th  khen t ng;ồ ơ ặ  nhi u cu c ch ng càn th ng l i, đáng k  là cu c ch ng càn di t M  qui mô l nề ộ ố ắ ợ ể ộ ố ệ ỹ ớ  

 Đ t Cu c ngày 8 tháng 11 năm 1965; đ c công Biên Hòa nhi u l n đánh vào

t ng kho Long Bình (t  1965 đ n 1975), tiêu bi u là 3 tr n đánh liên t c thángổ ừ ế ể ậ ụ  

10, 11, 12 năm 1966 phá h y hàng trăm ngàn t n bom đ n; Đoàn 10 R ng Sácủ ấ ạ ừ  

m u trí, sáng t o nh n chìm hàng ch c tàu v n t n c a M  trên sông Lòng Tàuư ạ ấ ụ ạ ấ ủ ỹ  

và các b n c ng; nhi u l n làm n  tung kho bom Thành Tuy H , kho xăng Nhàế ả ề ầ ổ ạ  Bè

Tháng 10/1966, H i ngh  du kích chi n tranh toàn Mi n l n th  3 đã t ngộ ị ế ề ầ ứ ổ  

k t nh ng kinh nghi m đánh M  và đ  ra nh ng nhi m v  trong th i gian t i là:ế ữ ệ ỹ ề ữ ệ ụ ờ ớ  phát tri n phong trào chi n tranh du kích r ng kh p v i phể ế ộ ắ ớ ương châm ti n côngế  

3 mũi; đánh m nh giao thông, đánh sâu vào h u phạ ậ ương đ ch, t o đi u ki n choị ạ ề ệ  các lượng t p trung ti n công tiêu di t đ ch m nh m  h n. Trên tinh th n Nghậ ế ệ ị ạ ẽ ơ ầ ị quy t B  Chính tr  và nhi m v  mà H i ngh  du kích chi n tranh toàn mi n đãế ộ ị ệ ụ ộ ị ế ề  

đ  ra, Quân  y Mi n đã ch  đ o cho T nh đ i U1 bám sát, đánh liên t c vào khoề ủ ề ỉ ạ ỉ ộ ụ  Long Bình, sân bay Biên Hòa, phá h y phủ ương ti n chi n tranh c a M , h  trệ ế ủ ỹ ỗ ợ 

đ c l c cho chi n trắ ự ế ường toàn mi n đánh b i cu c ph n công chi n lề ạ ộ ả ế ược mùa khô l n th  2 c a M  Th c hi n nhi m v  trên giao, đêm 28­10­1966, các đ ngầ ứ ủ ỹ ự ệ ệ ụ ồ  chí T  Già, Châu, Bùi Văn Hà ­ ba chi n sĩ đ c công c a Đ i đ i 2 – hành quânư ế ặ ủ ạ ộ  

t  H ng Nghĩa, vừ ư ượ ơt h n 20 l p rào k m gai l t vào kho Long Bình, ti p c nớ ẽ ọ ế ậ  kho 50(4). 8 qu  mìn đả ược đ t vào 8 kho. Lúc rút ra, các chi n sĩ ta đã b  quânặ ế ị  

M  đi tu n tra phát hi n. Đ ng chí T  Già đã n  súng di t 3 tên M  r i cùngỹ ầ ệ ồ ư ổ ệ ỹ ồ  

đ ng đ t rút lui an toàn. Đ n gi , 8 qu  mìn h n gi  n  C  th  xã Biên Hòa, Sàiồ ộ ế ờ ả ẹ ờ ổ ả ị  Gòn rung chuy n. Khói l a t  trong kho Long Bình b c cao, các phể ử ừ ố ương ti n c uệ ứ  

h a c a đ ch b t l c, 8 kho đ n v i 125 ngàn qu  đ n pháo, r c k t, bom c aỏ ủ ị ấ ự ạ ớ ả ạ ố ế ủ  

M  b  phá h y hoàn toàn. Phát huy th ng l i, T nh đ i U1 do đ ng chí T  Maiỹ ị ủ ắ ợ ỉ ộ ồ ư  

ch  huy l i vỉ ạ ượt qua nhi u vành đai án ng  c a quân M  và nhi u l p rào quanhề ữ ủ ỹ ề ớ  kho, đ t nh p vào khu kho đ i 53, g m nhi u dãy kho, m i dãy cách nhau 200ộ ậ ồ ồ ề ỗ  mét. Rút kinh nghi m tr n đánh trệ ậ ước và th c hi n phự ệ ương châm “đánh ít, hi uệ  

qu  cao”, c  cách 1 kho các đ ng chí đ t 1 qu  mìn h n gi  B n qu  mìn đả ứ ồ ặ ả ẹ ờ ố ả ượ  c

đ t vào 4 kho l n nh t. Đúng 12 gi , 4 ti ng n  l n và sau đó là nh ng ti ng nặ ớ ấ ờ ế ổ ớ ữ ế ổ liên t c đã h y di t 154 ngàn qu  đ n pháo 105 ly, 155 ly, 175 ly   khu kho đ iụ ủ ệ ả ạ ở ồ  

53. M c dù b n M  ráo ri t th c hi n nhi u bi n pháp phòng th  kho Longặ ọ ỹ ế ự ệ ề ệ ủ  Bình, song đ u vô hi u trề ệ ướ ốc l i đánh dũng c m, tài tình c a b  đ i đ c công ta.ả ủ ộ ộ ặ  Trong lúc kho đang còn ng n ngang, thì đêm 9­12­1966, đ c công U1 l i đánhổ ặ ạ  

ti p l n th  3, làm cho k  đ ch khi p vía kinh h n. Hai dãy kho v i 74.600 quế ầ ứ ẻ ị ế ồ ớ ả 

đ n đ i bác b  phá h y, 1 trung đ i lính M  gác kho tan xác. V i ba tr n đánhạ ạ ị ủ ộ ỹ ớ ậ  

th ng liên ti p vào kho Long Bình, đ i đ i 2 đ c công U1 đã x ng đáng nh nắ ế ạ ộ ặ ứ ậ  

ph n thầ ưởng cao quý: Huân chương Quân công gi i phóng h ng I và tr  thành láả ạ ở  

c  đ u trên toàn mi n trong vi c đánh h u c , kho tàng đ ch. Tháng 12­1966,ờ ầ ề ệ ậ ứ ị  theo s  ch  đ o c a Trung ự ỉ ạ ủ ương C c, hai t nh: Biên Hòa, Bà R a ­ Long Khánhụ ỉ ị  sáp nh p thành t nh Bà ­ Biên do đ ng chí Lê Đình Nh n làm Bí th , đ ng chí Útậ ỉ ồ ơ ư ồ  

Đ ng T nh đ i trặ ỉ ộ ưởng. L c lự ượng vũ trang t p trung c a t nh g m hai Ti u đoànậ ủ ỉ ồ ể  

445 và 240. B  đ i đ a phộ ộ ị ương các huy n và du kích xã đệ ược cũng c , b  sung,ố ổ  

ti p t c bám đ a bàn, đánh đ ch “bình đ nh”. Đ ng th i, t nh đ i đã t  ch cế ụ ị ị ị ồ ờ ỉ ộ ổ ứ  

“ch t” Su i Râm g m 40 chi n sĩ trinh sát đ c công, bám sát căn c  Su i Râmố ố ồ ế ặ ứ ố  (l  2). Trung đoàn 4 c a khu, Trung đoàn 5 c a Mi n lúc này đang d ng chânộ ủ ủ ề ừ  

ho t đ ng   khu tam giác l  1, 2,15 và l  20. Đ c công Đoàn 10 ch t ch n sôngạ ộ ở ộ ộ ặ ố ặ  Lòng Tàu, đánh tàu quân s  c a M  Đ c công U1 (2 đ i đ i) ti p t c bám xãự ủ ỹ ặ ạ ộ ế ụ  Thi n Tân, Bàu Hàm, ti n công hai m c tiêu sân bay Biên Hòa và kho Long Bình.ệ ế ụ  Đoàn 81, 84 h u c n mi n tri n khai t  l  20 xu ng d c l  1, 2, 15 cùng đ aậ ầ ề ể ừ ộ ố ọ ộ ị  

phương m  các c a kh u Bình S n, Phở ử ẩ ơ ước Thái, Bình Đa, Ngãi Giao 125…thu mua lương th c đ m b o cho các đ n v  ch  l c ho t đ ng. Lúc này phong tràoự ả ả ơ ị ủ ự ạ ộ  

“tìm M  mà đánh, tìm ng y mà di t”, giành danh hi u “dũng sĩ di t M ”doỹ ụ ệ ệ ệ ỹ  Trung ương C c và B  t  l nh Mi n phát đ ng d y lên m nh m  trong toànụ ộ ư ệ ề ộ ấ ạ ẽ  

t nh.   Xuân L c, Đ i bi t đ ng th  xã Long Khánh liên t c lu n sâu, bí m tỉ Ở ộ ộ ệ ộ ị ụ ồ ậ  

ti n công vào các căn c , kho tàng, tr n đ a pháo c a M  ng y. Tháng 1/1967,ế ứ ậ ị ủ ỹ ụ  

đ i đã dùng mìn t  t o ĐH10 t p kích tr  s  c  v n M , di t 15 tên. T i U1, lúcộ ự ạ ậ ụ ở ố ấ ỹ ệ ạ  

2 gi  45 phút ngày 4­2­1967, các chi n sĩ đ i đ i 2 đ c công t  H ng Nghĩa bíờ ế ạ ộ ặ ừ ư  

m t ti n công vào kho Long Bình. Ti ng n  kéo dài 30 ti ng đ ng h  làm náoậ ế ế ổ ế ồ ồ  

đ ng c  th  xã Biên Hòa và Sài Gòn, 10 kho bom đ n c a M  l i n  tung, 80ộ ả ị ạ ủ ỹ ạ ổ  ngàn qu  đ n pháo105 ly, 155 ly, 200 ly b  phá h y. Cùng v i chi n th ng khoả ạ ị ủ ớ ế ắ  Long Bình, tháng 3 ­1967, Đ i bi t đ ng th  xã Biên Hòa do đ ng chí Sáu An chộ ệ ộ ị ồ ỉ huy bí m t đánh vào kho xăng d u c a đ ch   th  xã. Hai b n d u l n, 200 phuyậ ầ ủ ị ở ị ồ ầ ớ  

d u t ng c ng g n 2 tri u lít b  cháy su t m t ngày đêm. Trong lúc trên chi nầ ổ ộ ầ ệ ị ố ộ ế  

trường Tây Ninh, đ  qu c M  đang m  tr n càn Giôn ­ x n City đánh vào căn cế ố ỹ ở ậ ơ ứ 

Dương Minh Châu, thì l c lự ượng vũ trang Biên Hòa, Bà R a đã liên t c đánh vàoị ụ  

các kho tàng và căn c , đánh vào “d  dày”c a M , di t phứ ạ ủ ỹ ệ ương ti n chi n tranhệ ế  

c a chúng, h  tr  đ c l c cho hủ ỗ ợ ắ ự ướng tr ng đi m c a chi n trọ ể ủ ế ường. Cùng v iớ  

nh ng tr n đánh sâu, đánh hi m c a đ c công, bi t đ ng, phong trào du kíchữ ậ ể ủ ặ ệ ộ  chi n tranh bình đ nh đ ch cũng phát tri n m nh trên các đ a bàn. T i vùng cao su,ế ị ị ể ạ ị ạ  Huy n  y huy n Cao Su, các chi b  m t đã lãnh đ o công nhân cao su Su i Tre,ệ ủ ệ ộ ậ ạ ố  Bình L c, C m M , Hàng Gòn, Ông Qu , Bình S n, An Vi ng đ u tranh đòiộ ẩ ỹ ế ơ ễ ấ  tăng lương, ch ng M  r i ch t đ c hoá h c.   S  cao su Bình S n (Longố ỹ ả ấ ộ ọ Ở ở ơ  Thành) t  cu i năm 1966, chi b  m t đã xây d ng Đ i du kích thi u niên g m 35ừ ố ộ ậ ự ộ ế ồ  

em tu i t  13 đ n 16. Đ i v a làm công tác giao liên ph c v  b  đ i, du kích,ổ ừ ế ộ ừ ụ ụ ộ ộ  

v a làm công tác ti p t  lừ ế ế ương th c, tìm cách đánh qu y r i quân đ ch. Cu i nămự ấ ố ị ố  

1966 đ u năm 1967, sau nhi u ngày lân la làm quen v i b n lính M , m t t  duầ ề ớ ọ ỹ ộ ổ  kích thi u niên do hai em Kim và Hoan ch  huy đã khôn khéo đánh vào ch t dãế ỉ ố  ngo i M  thu c L  đoàn 199 b  binh. L i d ng lúc b n M  s  h , các em dùngạ ỹ ộ ữ ộ ợ ụ ọ ỹ ơ ở  que diêm bó l i thành chu i, r i quanh ch t và dùng nhang thay dây cháy ch m.ạ ỗ ả ố ậ  

C  ch t M  b  cháy tr i T i B o Bình, Bình L c, du kích xã bám sát L  dù 173,ả ố ỹ ị ụ ạ ả ộ ữ  khi thì t  ch c đánh theo l i “chim s ”, khi thì dùng mìn trái di t nhi u tên vàổ ứ ố ẻ ệ ề  gây cho chúng nhi u phen điên đ u t c t i. Tên trung tá Dad ch  huy Ti u đoànề ầ ứ ố ỉ ể  

202 (L  đoàn dù 173) trong m t b c th  vi t trữ ộ ứ ư ế ước khi ch t (  B o Bình) đã thúế ở ả  

nh n: “Du kích bao vây bí m t, lúc nh t, lúc th a, lúc đánh, lúc không mà đánhậ ậ ặ ư  

r t ng n. Tôi điên đ u không bi t đ i phó b ng cách gì”. Lúc này,   căn c  Minhấ ắ ầ ế ố ằ ở ứ  

Đ m, quân Úc đã thi t l p m t h  th ng hàng rào k m gai bùng nhùng ch y dàiạ ế ậ ộ ệ ố ẽ ạ  trên 10 km t  căn c  Da Quy đ n b  bi n Phừ ứ ế ờ ể ước H i, c t đả ắ ường giao thông liên 

l c c a t nh, huy n hòng cô l p tiêu di t căn c , đ y m nh âm m u bình đ nhạ ủ ỉ ệ ậ ệ ứ ẩ ạ ư ị  

đ a bàn tr ng đi m Long Đ t. Tháng 4 ­1967, Huy n  y Long Đ t do đ ng chíị ọ ể ấ ệ ủ ấ ồ  

Lê Thành Ba làm Bí th , đã đ  ra nhi m v  trư ề ệ ụ ước m t là ph i phá hàng rào Úc,ắ ả  ngăn ch n âm m u bình đ nh c a chúng. Đặ ư ị ủ ược c  s  m t cho bi t hàng rào Úcơ ở ậ ế  không gài l u đ n, đêm 1­5­1967, Huy n  y đã t p trung toàn b  l c lự ạ ệ ủ ậ ộ ự ượng vũ trang và cán b  huy n, xã m  đ t phá hàng rào Úc. Ch  trong m t đêm, toàn bộ ệ ở ợ ỉ ộ ộ 

l c lự ượng c a huy n dùng đòn xeo ép k m gai bùng nhùng ch t đ ng l i, sau đóủ ệ ẽ ấ ố ạ  dùng b c phá n  banh hàng rào Úc. Hàng rào b  phá, quân Úc hoàn toàn b t ngộ ổ ị ấ ờ 

và lúng túng trong vi c tri n khai k  ho ch bình đ nh   Long Đ t. Trong lúc đó,ệ ể ế ạ ị ở ấ  đêm 11­5­1967, Trung đoàn pháo ĐKB c a Mi n do đ ng chí Tô Đê ch  huy,ủ ề ồ ỉ  

ph i h p v i tr n đ a pháo c a T nh đ i U1 (g m 2 kh u DKZ 75) ti n công sânố ợ ớ ậ ị ủ ỉ ộ ồ ẩ ế  bay Biên Hòa. H n 100 máy bay các lo i b  phá h y, nhi u tên lính và sĩ quan kơ ạ ị ủ ề ỹ thu t M  ng y b  di t. Ti p đó ngày 19­6­1967, S  đoàn 5 b  đ i ch  l c Mi n,ậ ỹ ụ ị ệ ế ư ộ ộ ủ ự ề  

Ti u đoàn 445 t nh Bà Biên dùng pháo binh k t h p v i đ c công, t p kích vàoể ỉ ế ợ ớ ặ ậ  

c m quân đ ch t i d c 30 (l  2 Châu Đ c) sau khi chúng càn quét vùng Châuụ ị ạ ố ộ ứ  

Đ c. Ta đánh thi t h i n ng m t ti u đoàn b  binh M  và di t s  ch  huy Trungứ ệ ạ ặ ộ ể ộ ỹ ệ ở ỉ  

đoàn 11 thi t giáp M  Trong khi quân M  đang b  quân ta ti n công c  phíaế ỹ ỹ ị ế ả  

trước, phía sau, thì t i vùng căn c  Minh Đ m huy n Long Đ t, quân Úc v nạ ứ ạ ệ ấ ẫ  

ti p t c th c hi n k  ho ch bình đ nh c a chúng. Sau khi hàng rào bùng nhùng bế ụ ự ệ ế ạ ị ủ ị phá banh, b n Úc đã dùng xe c  gi i, tr c thăng và nhi u phọ ơ ớ ự ề ương ti n hi n đ iệ ệ ạ  khác đ y m nh nhanh t c đ  xây d ng l i m t lo i hàng rào m i, lúc đó g i tênẩ ạ ố ộ ự ạ ộ ạ ớ ọ  hàng rào M16­E3. 

Ngay sau khi đánh th ng 2 cu c ph n công chi n lắ ộ ả ế ựơc mùa khô c a đ ch,ủ ị  tháng 6/1967, Ban ch p hành Trung ấ ương Đ ng h p và nh n đ nh: “Tình hìnhả ọ ậ ị  chung cho phép ta có th  chuy n cu c chi n tranh cách m ng c a ta sang m tể ể ộ ế ạ ủ ộ  

th i k  m i, th i k  giành th ng l i quy t đ nh”. Tháng 12­1967, H i ngh  Bờ ỳ ớ ờ ỳ ắ ợ ế ị ộ ị ộ Chính tr  Trung ị ương Đ ng đã đ  ra “nhi m v  tr ng đ i và c p bách c a toànả ề ệ ụ ọ ạ ấ ủ  

Đ ng, toàn quân, toàn dân   c  hai mi n là th c hi n cu c t ng ti n công và n iả ở ả ề ự ệ ộ ổ ế ổ  

d y trên toàn mi n Nam, giành m t th ng l i chi n lậ ề ộ ắ ợ ế ược m i”. Ngh  quy t Bớ ị ế ộ Chính tr  đã đị ược H i ngh  Ban ch p hành Trung ộ ị ấ ương Đ ng (tháng 1­1968)ả  thông qua. Th c hi n Ngh  quy t B  Chính tr , Trung ự ệ ị ế ộ ị ương C c và Quân  yụ ủ  

Mi n đã b  trí l i chi n trề ố ạ ế ường, gi i th  Khu  y mi n Đông Nam b , t  ch c 5ả ể ủ ề ộ ổ ứ  quân khu, hình thành nh ng mũi ti n công vào thành ph  Sài Gòn ­ đ u não c aữ ế ố ầ ủ  

M  ng y   mi n Nam ­ m t tr ng đi m c a cu c t ng ti n công và n i d yỹ ụ ở ề ộ ọ ể ủ ộ ổ ế ổ ậ  Xuân 1968. Theo k  ho ch Đoàn 10 R ng Sác có nhi m v  ch n đ ch trên sôngế ạ ừ ệ ụ ặ ị  Lòng Tàu, ngăn c n đ ch tăng vi n t  Vũng Tàu lên sau đó phát tri n đánh di tả ị ệ ừ ể ệ  

phương ti n chi n tranh đ ch   các b n c ng Sài Gòn, R ch D a, Nhà Bè. Ti uệ ế ị ở ế ả ạ ừ ể  đoàn 6 Th  Đ c ti n công phía c u R ch Chi c, c u Xa l , c u S n Th  Nghè,ủ ứ ế ầ ạ ế ầ ộ ầ ơ ị  

c t đ t giao thông v n chuy n c a đ ch t  ngoài vào Sài Gòn. Ti u đoàn 240ắ ứ ậ ể ủ ị ừ ể  Biên Hòa ti n công qu n 9 (Th  Thiêm), đánh vào căn c  h i quân ng y.   cácế ậ ủ ứ ả ụ Ở  huy n Long Thành, Nh n Tr ch, Th  Đ c, s  cao su Bình S n SIPH b  đ iệ ơ ạ ủ ứ ở ơ ộ ộ  huy n k t h p v i du kích, l c lệ ế ợ ớ ự ượng qu n chúng t i ch  và c  s  m t dùng 3ầ ạ ỗ ơ ở ậ  mũi bao vây ti n công vào các qu n l , chi khu, đ n bót. L c lế ậ ỵ ồ ự ược vũ trang Phân khu 4 g m có Trung đoàn 4 ch  l c Mi n, Trung đoàn 10 R ng Sác (g m 2 đ iồ ủ ự ề ừ ồ ạ  

đ i và 1 đ i đ c công th y), Ti u đoàn 4 và 1 đ i bi t đ ng Th  Đ c, Ti u đoànộ ộ ặ ủ ể ộ ệ ộ ủ ứ ể  

240 Biên Hòa, 2 đ i đ i đ a phạ ộ ị ương huy n Long Thành, Nh n Tr ch, Đ i đ iệ ơ ạ ạ ộ  

270 cao su Bình S n và du kích các xã. Đ ng chí Nguy n Ng c Tân (Hai L c),ơ ồ ễ ọ ự  nguyên Bí th  Khu  y mi n Đông, đư ủ ề ược c  làm đ c phái viên c a Trung ử ặ ủ ươ  ng

C c   Phân khu 4 và t nh Bà R a – Long Khánh. Tháng 1­1968, t i R ng Sác,ụ ở ỉ ị ạ ừ  Phân khu  y Phân khu 4 đã thông qua quy t tâm, k  ho ch ti n công và n i d yủ ế ế ạ ế ổ ậ  trên đ a bàn phân khu do đ ng chí Lê Quang Ch  Bí th  và đ ng chí Lị ồ ữ ư ồ ương Văn Nho T  l nh, ch  trì h i ngh  Các đ n v  đ u đư ệ ủ ộ ị ơ ị ề ược phân công, giao nhi m vệ ụ 

c  th , rõ ràng: c t giao thông đụ ể ắ ường th y, di t phủ ệ ương ti n chi n tranh c a Mệ ế ủ ỹ trên sông Lòng Tàu và các quân c ng Nhà Bè, Cát Lái, Sài Gòn… ti n công vàoả ế  

qu n 9 (Sài Gòn) và các chi khu, đ n bót, h  tr  du kích và nhân dân n i d y.ậ ồ ỗ ợ ổ ậ  Các c p  y phân khu, huy n đ u ph i phân công ngấ ủ ệ ề ả ười vào trong n i thành,ộ  

qu n l  tr c ti p lãnh đ o phát đ ng c  s  qu n chúng n i d y di t ác phá kìm,ậ ỵ ự ế ạ ộ ơ ở ầ ổ ậ ệ  giành quy n làm ch  Sau khi tham gia h i ngh  phân khu  y phân khu 4, đ ngề ủ ộ ị ủ ồ  chí Hai L c theo đự ường giao liên t  Phừ ước Thái qua Su i C , Cù B , Chòi Đ ngố ả ị ồ  

v  căn c  T nh đ i Bà R a ­ Long Khánh   b c Su i Th  (Sông Ray). Trong 2ề ứ ỉ ộ ị ở ắ ố ề  ngày 26 và 27­1­1968. T nh  y Bà R a –Long Khánh đã h p m  r ng, nghe đ ngỉ ủ ị ọ ở ộ ồ  chí phái viên Trung ương C c truy n đ t quy t tâm c a Trung ụ ề ạ ế ủ ương C c và xácụ  

đ nh nhi m v  k  ho ch ti n công và n i d y trên đ a bàn t nh. Nhi m v  chị ệ ụ ế ạ ế ổ ậ ị ỉ ệ ụ ủ 

y u là ti n công và làm ch  2 th  xã Bà R a và Long Khánh; s  d ng phế ế ủ ị ị ử ụ ươ  ngchâm ba mũi, b ng l c lằ ự ượng đ a phị ương bao vây b c rút, b c hàng các chi khu,ứ ứ  

đ n bót; phát đ ng nhân dân th  xã, th  tr n, nông thôn n i d y di t ác phá kìm,ồ ộ ị ị ấ ổ ậ ệ  giành quy n làm ch  Quân  y và B  ch  huy Mi n đã tăng cề ủ ủ ộ ỉ ề ường cho Bà R a –ị  Long Khánh m t ti u đoàn l y phiên hi u 440 và 1.600 qu  c i 82 ly. Ti u đoànộ ể ấ ệ ả ố ể  

440 g m các chi n sĩ   mi n B c v a m i b  sung vào do đ ng chí Hai Tìnhồ ế ở ề ắ ừ ớ ổ ồ  làm Ti u đoàn trể ưởng. Đ ng chí Út Đ ng T nh đ i trồ ặ ỉ ộ ưởng được phân công chỉ huy chung; đ ng chí Lê Đình Nh n, Chính  y tr c ti p ch  đ o   th  xã Bà R a.ồ ơ ủ ự ế ỉ ạ ở ị ị  Đông chí Lê S c Nghi đắ ược b  sung vào Thổ ường v  T nh  y cùng đ ng chíụ ỉ ủ ồ  

Ph m L c T nh đ i phó ch  huy mũi ti n công vào th  xã Long Khánh.   huy nạ ạ ỉ ộ ỉ ế ị Ở ệ  Long Đ t, Thấ ường v  T nh  y đã tăng cụ ỉ ủ ường cán b  cùng đ ng chí Ba Liên T nhộ ồ ỉ  

đ i phó và đ ng chí Bí th  Huy n  y ch  đ o vùng tr ng đi m này. T i U1­ đ aộ ồ ư ệ ủ ỉ ạ ọ ể ạ ị  bàn chi n lế ược quan tr ng, n i đ ch có nhi u căn c , sân bay, kho tàng l n ­ọ ơ ị ề ứ ớ  

đ ng chí Lê Đ c Anh Phó t  l nh tham m u trồ ứ ư ệ ư ưởng B  ch  huy Mi n đã tri uộ ỉ ề ệ  

t p h i ngh  tri n khai l c lậ ộ ị ể ự ượng và n i d y t i Bàu Sao (Tr ng Bom). Tham dổ ậ ạ ả ự 

h i ngh  có B  T  l nh S  đoàn 5 Mi n, T nh  y U1 và các huy n  y Vĩnh C u,ộ ị ộ ư ệ ư ề ỉ ủ ệ ủ ử  

Tr ng Bom. Sau đó đ ng chí Lê Đ c Anh còn ch  đ o và ki m tra k  ho ch ti nả ồ ứ ỉ ạ ể ế ạ ế  công và n i d y   Bà R a – Long Khánh, Đoàn 10 R ng Sác và Đoàn h u c n 81­ổ ậ ở ị ừ ậ ầ

84. K  ho ch ti n công đ ch đế ạ ế ị ược bàn b c th ng nh t. Các m c tiêu ti n côngạ ố ấ ụ ế  

g m có: sân bay Biên Hòa, kho Long Bình, Quân đoàn 3 ng y, B  t  l nh dãồ ụ ộ ư ệ  chi n 2 M , Ty c nh sát Biên Hòa, các chi khu Tr ng Bom, Vĩnh C u…   cácế ỹ ả ả ử Ở  

xã,  p, cán b  du kích đã phát đ ng nhân dân n i d y di t ác phá kìm, giànhấ ộ ộ ổ ậ ệ  quy n làm ch  B  ch  huy m t tr n U1 có các đ ng chí: Tr n Minh Tâm Sề ủ ộ ỉ ặ ậ ồ ầ ư đoàn trưởng S  đoàn 5­ ch  huy trư ỉ ưởng. Đ ng chí Tr n Công An, T  l nh U1ồ ầ ư ệ  làm Ch  huy phó. Đ ng chí Phan Văn Trang làm Chính  y. Công tác h u c nỉ ồ ủ ậ ầ  

được chu n b  kh n trẩ ị ẩ ương. Hai đoàn h u c n 81 và 84 do đ ng chí Mậ ầ ồ ườ  iThi n, đ ng chí Lê Minh Th nh ch  huy đã m  nhi u c a kh u   nam và b c lệ ồ ị ỉ ở ề ử ẩ ở ắ ộ 

20 đ  thu mua, v n chuy n lể ậ ể ương th c và b  trí 3 tuy n h u c n sát các m cự ố ế ậ ầ ụ  tiêu ti n công đ  ph c v  các m t tr n. Đ n tháng 1­1968, đã chu n b  đế ể ụ ụ ặ ậ ế ẩ ị ược 500 

t n lấ ương th c, 100 t n th c ph m và các đ  dùng quân s    U1, T nh  y đãự ấ ự ẩ ồ ự Ở ỉ ủ  

c  đ ng chí Nguy n Văn B o ch  huy đoàn dân công, dùng ghe t i đ n t  Chi nử ồ ễ ả ỉ ả ạ ừ ế  khu Đ v  c t gi u   căn c  Bàu Hàm s n sàng vào đ t.   th  xã Biên Hòa, dề ấ ấ ở ứ ẵ ợ Ở ị ướ  i

s  ch  huy c a hai đ ng chí Năm Hòa, B y Hoàng, vũ khí đự ỉ ủ ồ ả ượ ơ ở ưc c  s  đ a v  c tề ấ  

gi u trong nh ng h m bí m t   nhà má Nguy n Th  Xuân (Bình Đa), má Tấ ữ ầ ậ ở ễ ị ỏ (phường Th ng Nh t), ông L c (phố ấ ộ ường Trung Dũng).   vùng đ ng bào ThiênỞ ồ  chúa giáo thu c xã H ng L c, Tr ng Bom, Gia Ki m, H  Nai 4,  đ ng chíộ ư ộ ả ệ ố ồ  Nguy n Th  Ng c Liên ­ Huy n đ i phó cùng các cán b  huy n đã xây d ngễ ị ọ ệ ộ ộ ệ ự  nhi u c  s , chu n b  lề ơ ở ẩ ị ương th c, băng c  kh u hi u, s n sàng n i d y ph iự ờ ẩ ệ ẵ ổ ậ ố  

h p v i mũi ti n công c a l c lợ ớ ế ủ ự ượng vũ trang. Ngày 31­1­1968, cùng v i quân vàớ  dân toàn mi n Nam, cu c t ng ti n công và n i d y c a quân dân Biên Hòa, Bàề ộ ổ ế ổ ậ ủ  

R a – Long Khánh b t đ u. T i U1, chi u ngày 30­1­1968, S  đoàn 5 Mi n tị ắ ầ ạ ề ư ề ừ Chi n khu Đ đã vế ượt sông Đ ng Nai v  đi m t p k t t i H c Ông T  (xã Tânồ ề ể ậ ế ạ ố ạ  Đĩnh –Vĩnh C u). Đ c công U1 cùng các l c lử ặ ự ượng bi t đ ng th  xã Biên Hòa,ệ ộ ị  

b  đ i huy n Vĩnh C u, Tr ng Bom cùng t p h p v  đây ăn t t trộ ộ ệ ử ả ậ ọ ề ế ước và làm lễ 

ra quân. Đ ng chí Tr n Minh Tâm, Ch  huy m t tr n đã đ c th  c a Bác H ,ồ ầ ỉ ặ ậ ọ ư ủ ồ  

đ ng viên các cán b  chi n sĩ và h  quy t tâm vào đ t đúng th i gian qui đ nhộ ộ ế ạ ế ợ ờ ị  

v i khí th  cao nh t. Đêm 30­1, S  đoàn 5 chia làm hai cánh, m t cánh xu ngớ ế ấ ư ộ ố  hành quân t i căn c  Bùng Binh (xã Thi n Tân) theo đạ ứ ệ ường H c Bà Th c (Tânố ứ  Phong) ti n công vào sân bay Biên Hòa và Quân đoàn 3 ng y. Cánh th  hai hànhế ụ ứ  quân xu ng K  S t (H  Nai), ti n công vào B  T  l nh dã chi n 2 M  Trongố ẻ ặ ố ế ộ ư ệ ế ỹ  lúc b  đ i ta đang hành quân, m t l  đoàn thu c L  đoàn không k  101 M  mộ ộ ộ ữ ộ ữ ỵ ỹ ở 

cu c càn quét, th c sâu vào phía sau căn c  Đ i An nh m thăm dò l c lộ ọ ứ ạ ằ ự ượng ta. 

S  5 Mi n g m 3 trung đoàn và các đ n v  ph i thu c pháo binh, công binh phư ề ồ ơ ị ố ộ ụ trách các m c tiêu: sân bay Biên Hòa, căn c  dã chi n 2 M , quân đoàn 3 ng y;ụ ứ ế ỹ ụ  

đ c công lính UI đánh kho liên h p Long Bình; đ i bi t đ ng th  xã Biên Hòaặ ợ ộ ệ ộ ị  đánh chi m ty c nh sát. B  đ i đ a phế ả ộ ộ ị ương huy n Vĩnh C u, Tr ng Bom ti nệ ử ả ế  công 2 chi khu Vĩnh C u và Tr ng Bom h  tr  cho du kích và nhân dân n i d yử ả ỗ ợ ổ ậ  

vũ trang lên b n r c két xu ng đ i hình quân ta. Đ i đ i 1 làm ch  m t góc sânắ ố ố ộ ạ ộ ủ ộ  bay và kiên cường bám tr  đánh tr  đ ch quy t li t. Trong lúc đó, Trung đoàn 2ụ ả ị ế ệ  (S  đoàn 5) cũng b t đ u ti n công vào B  T  l nh dã chi n 2 M , m t ti uư ắ ầ ế ộ ư ệ ế ỹ ộ ể  

đoàn đã l t vào căn c  xe tăng M  l p t c tri n khai đ i hình bao vây b t kín l iọ ứ ỹ ậ ứ ể ộ ị ố  

ra. Máy bay tr c thăng c t cánh b n r c két vào ngay đ i hình quân ta. Chi n đ uự ấ ắ ố ộ ế ấ  ngay trong vòng vây c a đ ch, ti u đoàn đã đánh tr  quy t li t vào b  binh, củ ị ể ả ế ệ ộ ơ 

gi i M  và đ n v  đã b  tiêu hao n ng. Cùng th i gian trên, m t đ i đ i đ c côngớ ỹ ơ ị ị ặ ờ ộ ạ ộ ặ  

S  đoàn 5 do các chi n sĩ c a đ i bi t đ ng th  xã d n đư ế ủ ộ ệ ộ ị ẫ ường ti n công vào phíaế  tây Quân đoàn 3 ng y. L c lụ ự ượng ta ti n vào bên trong, nh ng đ ch ph n kích ácế ư ị ả  

li t nên không phát tri n đệ ể ược. Lúc này   sân bay Biên Hòa, đở ược pháo binh chi 

vi n, Đ i đ i 1 v n ch ng đ ch ph n kích, phá h y 120 máy bay c a M  Sángệ ạ ộ ẫ ố ị ả ủ ủ ỹ  ngày 2­2­1968, B  ch  huy m t tr n l nh cho các l c lộ ỉ ặ ậ ệ ự ượng ta rút ra ngoài. Đ iạ  

đ i 1 (Trung đoàn 1) b  đ ch bao vây trong sân bay, không rút ra độ ị ị ược, đã kiên 

cường đánh tr  đ ch và hy sinh anh dũng (ch  còn 1 đ ng chí trung đ i trả ị ỉ ồ ộ ưở  ngthoát được ra ngoài). Trong lúc b  đ i ch  l c Mi n ti n công vào các m c tiêuộ ộ ủ ự ề ế ụ  quan tr ng c a đ ch, đêm 31­1­1968, Ti u đoàn 2 đ c công U1 do đ ng chí Tọ ủ ị ể ặ ồ ư Già ch  huy, bí m t đ i nh p kho Long Bình, dùng mìn h n gi  phá h y 127 khoỉ ậ ộ ậ ẹ ờ ủ  

đ n, bom c a M    th  xã Biên Hòa, các đ ng chí Ba L , Năm Hoa, Út Ngh  đãạ ủ ỹ Ở ị ồ ễ ị  lãnh đ o nhân dân n i d y lùng vây b n ác ôn, ch  đi m và treo c    An Bình,ạ ổ ậ ọ ỉ ể ờ ở  

Hi p Hòa, Tân Thành, B u Hòa v.v…Song do t  ch c cùng h p đ ng khôngệ ử ổ ứ ợ ồ  

ch t, đi u quan tr ng h n là l c lặ ề ọ ơ ự ượng vũ trang th  xã không vào đị ược trong thị 

xã, không đánh được dinh T nh trỉ ưởng và m t s  m c tiêu khác, nên mũi n i d yộ ố ụ ổ ậ  

c a qu n chúng không đ u, không m nh, k t qu  b  h n ch  T i Tr ng Bom,ủ ầ ề ạ ế ả ị ạ ế ạ ả  

đ ng chí Ba Thái Bí th  Huy n  y­ tr c ti p ch  huy l c lồ ư ệ ủ ự ế ỉ ự ượng vũ trang huy nệ  

ti n công b n b o an, dân v    Bàu Hàm, Sông Thao và ph i h p v i ch  l cế ọ ả ệ ở ố ợ ớ ủ ự  

c a khu di t đ n Tr ng Bom, phát đ ng qu n chúng n i d y di t ác, phá kìmủ ệ ồ ả ộ ầ ổ ậ ệ  

d c l  1, Bàu Hàm, H ng L c, Tr ng Bom 1, 2 làm gián đo n giao thông c aọ ộ ư ộ ả ạ ủ  

đ ch. T i Vĩnh C u, đ ng chí T  Tu t T nh đ i phó cùng đ ng chí Sáu Thành,ị ạ ử ồ ư ấ ỉ ộ ồ  

B y Chí ch  huy m t trung đ i huy n và m t t  đ c công c a t nh ti n công, baoả ỉ ộ ộ ệ ộ ổ ặ ủ ỉ ế  vây chi khu Công Thanh và làm ch  th  tr n su t 3 ngày li n. Đ ng th i du kíchủ ị ấ ố ề ồ ờ  

xã Thi n Tân, Tân Đ nh, Tân Phú, L i Hòa, Bình Hòa…cùng c  s  m t bao vâyệ ị ợ ơ ở ậ  

đ n dân v  truy di t ác ôn, phá rã b  máy t  ng y   c  s  Đ ch đã dùng xe tăngồ ệ ệ ộ ề ụ ở ơ ở ị  

b  binh t  Quân đoàn 3 và H c Bà Th c. Các đ n v  ta rút v   p Cây Da (Tânộ ừ ố ứ ơ ị ề ấ  Phú), xây d ng công s  đánh đ ch ph n kích. T i đây b  đ i ta đã đánh b i nhi uự ự ị ả ạ ộ ộ ạ ề  

đ t ti n công c a quân M , b n cháy 14 xe tăng, di t h n 80 tên M  ng y (trongợ ế ủ ỹ ắ ệ ơ ỹ ụ  

đó có tên Vũ Quang Tiên, qu n trậ ưởng Công Thanh). Nh ng sau đó, l c lư ự ượng ta 

b  đ ch vây ch t trong  p. Đ ng chí Ki t Bí th  xã Bình Phị ị ặ ấ ồ ệ ư ước và n  đ ng chíữ ồ  khi rút ra b  đê xã L i Hòa thì l t vào tr n đ a ph c kích c a quân M  Đ ng chíờ ợ ọ ậ ị ụ ủ ỹ ồ  

L m hy sinh, đ ng chí Ki t bám tr  l i m t mình di t 9 tên M  và rút v  Gòắ ồ ệ ụ ạ ộ ệ ỹ ề  Găng (Tân Phú). Ngày 4­2­1968, M  cho máy bay ném bom h y di t  p Cây Da,ỹ ủ ệ ấ  hai đ ng chí T  Tu t và Sáu Thành b  thồ ư ấ ị ương, l c lự ượng ta b  tiêu hao, s  còn l iị ố ạ  

rút v  Gò Găng qua sông v  Chi n khu Đ. Trên hề ề ế ướng Phân khu 4 r ng sángạ  ngày 31­1, ph i h p các phân khu xung quanh Sài Gòn, l c lố ợ ự ượng Phân khu 4 b tắ  

đ u vào đ t. M  màn cho cu c ti n công, Trung đoàn 10 R ng Sác đánh chìm 1ầ ợ ở ộ ế ừ  tàu tr ng t i 10 ngàn t n c a đ ch trên sông Lòng Tàu. T  Sài Gòn đ ch cho máyọ ả ấ ủ ị ừ ị  bay, c  gi i lên ph n kích. Các đ n v  chi vi n đã nhanh chóng tri n khai đ iơ ớ ả ơ ị ệ ể ộ  hình chi n đ u, b n r i 3 máy bay, b n cháy 8 xe c  gi i. Tr n đánh trên sôngế ấ ắ ơ ắ ơ ớ ậ  Lòng Tàu đã thu hút đ ch, t o đi u ki n cho các mũi khác vào. Cùng v i đ c côngị ạ ề ệ ớ ặ  đánh đ ch trên sông Lòng Tàu, các kh u pháo c a Đoàn 10 đ t t i căn c  B ngị ẩ ủ ặ ạ ứ ư  Sáu Xã (Th  Đ c) và B  T  l nh h i quân ng y. Trên xa l  Biên Hòa, ta ti nủ ứ ộ ư ệ ả ụ ộ ế  công c u R ch Chi c, di t 5 xe c  gi i, đánh giao thông, ch n đ ch ph n kích tầ ạ ế ệ ơ ớ ặ ị ả ừ 

n i thành ra. Trong lúc đó, Ti u đoàn 4 còn đang trên độ ể ường t  Th  Nghè ti n vàoừ ị ế  Sài Gòn. Tr i sáng d n, B  ch  huy m t tr n l nh cho các chi n sĩ ta v a phátờ ầ ộ ỉ ặ ậ ệ ế ừ  tri n v a ti n công đ ch   C u S n, Th  Nghè đ  h p đ ng cùng các đ n v  b nể ừ ế ị ở ầ ơ ị ể ợ ồ ơ ị ạ  

 n i thành. Đ ch dùng tr c thăng vũ trang ph n kích quy t li t. Ti u đoàn 4 b

tiêu hao n ng, m t s  cán b , chi n sĩ bám  p C u S n (Th  Nghè) ti p t cặ ộ ố ộ ế ấ ầ ơ ị ế ụ  chi n đ u, đế ấ ược nhân dân che ch  an toàn. T i Long Thành, r ng sáng 31­1,ở ạ ạ  

Ti u đoàn 240 Biên Hòa dùng pháo b n chính xác vào chi khu làm s p 3 lô c t,ể ắ ậ ố  

di t 24 tên đ ch. B  đ i đ a phệ ị ộ ộ ị ương huy n cùng du kích đánh s p c u Đúc, c uệ ậ ầ ầ  

Phước Tân (l  15), c u Sông Buông, c t đ t giao thông đ ch, h  tr  cho du kíchộ ầ ắ ứ ị ỗ ợ  

và nhân dân n i d y.   S  cao su Bình S n, Đ i đ i 270 cùng du kích và nhânổ ậ Ở ở ơ ạ ộ  dân, bao vây đ n chính   nhà máy. C  m t tr n, truy n đ n, bi u ng  xu t hi nồ ở ờ ặ ậ ề ơ ể ữ ấ ệ   nhi u n i. B n t  xã  p hoang mang, m t s  tr n vào đ n, m t s  tr n theo

đường 10 ch y v  Long Thành. Su t 3 ngày đêm, nhân dân đã làm ch  hoàn toànạ ề ố ủ  

S  cao su Bình S n.   huy n Nh n Tr ch, r ng sáng ngày 31­1, b  đ i huy nở ơ Ở ệ ơ ạ ạ ộ ộ ệ  

ti n công, bao vây chi khu đ ch (xã Phú Th nh), c t đ t giao thông l  s  19. Cánế ị ạ ắ ứ ộ ố  

b  phát đ ng qu n chúng n i d y truy lùng b n ác ôn, ch  đi m. N i b t là chiộ ộ ầ ổ ậ ọ ỉ ể ổ ậ  

b  xã Phộ ước An, đã lãnh đ o nhân dân cùng v i du kích dùng 3 mũi nh n bao vâyạ ớ ọ  bót Vũng G m, làm ch   p liên t c trong 10 ngày. Trên hấ ủ ấ ụ ướng Bà R a – Longị  Khánh, r ng sáng ngày 1­2­1968, t i xã Bà R a Ti u đoàn 445 do các đ ng chíạ ạ ị ể ồ  Năm Ki m (Ti u đoàn trề ể ưởng), Năm Ninh (Chính tr  viên) ch  huy ti n công vàoị ỉ ế  

T nh đoàn b o an, đánh chi m Ty c nh sát, khu c  xá c  v n M  Đ ch ch ngỉ ả ế ả ư ố ấ ỹ ị ố  

tr  quy t li t. 7 gi  sáng, chúng đi u hàng ch c xe tăng và 1 Ti u đoàn b  binhả ế ệ ờ ề ụ ể ộ  

M  t  căn c  Su i Râm, theo l  2 ti n v  th  xã Bà R a đ   ng c u. Ti u đoànỹ ừ ứ ố ộ ế ề ị ị ể ứ ứ ể  

445 nhanh chóng tri n khai l c lể ự ượng, liên t c ph n công đ ch, di t 12 xe tăng,ụ ả ị ệ  đánh thi t h i ti u đoàn M  và bu c chúng ph i rút lui. Trong lúc đó ta và đ chệ ạ ể ỹ ộ ả ị  

đã giành đi gi t l i t ng khu ph  Đ n 16 gi , chúng cho máy bay ném bom vàoậ ạ ừ ố ế ờ  khu T nh đoàn b o an và Toà hành chính t nh, Ti u đoàn 445 lùi ra vùng ven vàỉ ả ỉ ể  

đi u Đ i đ i 1, Đ i đ i 2 v  Long Đ t h  tr  cu c ti n công và n i d y   thề ạ ộ ạ ộ ề ấ ỗ ợ ộ ế ổ ậ ở ị 

tr n Long Đi n . T i th  xã Long Khánh, trong lúc l c lấ ề ạ ị ự ượng ta đang ch  l nhờ ệ  

ti n công thì đ ch phát hi n đi m t p k t c a quân ta. Chúng dùng pháo t  ti uế ị ệ ể ậ ế ủ ừ ể  khu b n vào B o Vinh A. Đ ng chí Năm C  T nh  y viên đã hy sinh. Tuy v yắ ả ồ ư ỉ ủ ậ  

phương án đánh đ ch v n đị ẫ ược tri n khai. R ng sáng 1­2­1968, Ti u đoàn 440 cóể ạ ể  

đ i bi t đ ng d n độ ệ ộ ẫ ường ti n công vào Khu 33 chi n thu t ng y, tr  s  tình báoế ế ậ ụ ụ ở  CIA M  và Toà hành chính t nh.   Khu 33 chi n thu t, Đ i đ i 1 và Đ i đ i 2ỹ ỉ Ở ế ậ ạ ộ ạ ộ  

do đ ng chí Hai Tình Ti u đoàn trồ ể ưởng ch  huy đã đánh s p 10 lô c t, b n cháy 1ỉ ậ ố ắ  

xe quân s , 2 dãy tr i lính và nhi u phự ạ ề ương ti n chi n tranh khác.   tr  s  tìnhệ ế Ở ụ ở  báo CIA, nhi u tên M  b  di t. K t h p v i mũi ti n công c a l c lề ỹ ị ệ ế ợ ớ ế ủ ự ượng vũ trang, Th   y Long Khánh k p th i ch  đ o các c  s  m t: anh Hai Th , ch  Nămị ủ ị ờ ỉ ạ ơ ở ậ ư ị  

Th , ch  Nguy n Th  Ba làm nòng c t, phát đ ng nhân dân n i d y truy lùng di tọ ị ễ ị ố ộ ổ ậ ệ  

b n ác ôn, c nh sát. Trong lúc đó, đ ng chí T  Châu, Ti u đoàn phó, ch  huy Đ iọ ả ồ ư ể ỉ ạ  

đ i 3 và K9 đánh đ ch đang rút ch y trên l  1 và th c sâu vào khu v c ch , di tộ ị ạ ộ ọ ự ợ ệ  hoàn toàn nhà thông tin c a ng y. Đ i đ i súng c i c a ti u đoàn do đ ng chí Tủ ụ ạ ộ ố ủ ể ồ ư 

Nh , Ba Kim ch  huy, đã b n vào ti u đoàn pháo binh ng y (  sát sân bay) khuư ỉ ắ ể ụ ở  thi t giáp   th  xã, di t 2 đ i đ i đ ch, phá h ng 6 kh u pháo. Ph i h p v i cu cế ở ị ệ ạ ộ ị ỏ ẩ ố ợ ớ ộ  chi n đ u trong n i ô,   vùng ven th  xã, chi b  B o Vinh A đã ch  đ o anh Haiế ấ ộ ở ị ộ ả ỉ ạ  Đoan ­ c  s  c a ta ph  trách đ i dân v  xã ­ ch  huy c  trung đ i n i d y b tơ ở ủ ụ ộ ệ ỉ ả ộ ổ ậ ắ  

b n ác ôn, r i cùng nhân dân bao vây đ n bót đ ch, làm tan rã m t đ i đ i b o an.ọ ồ ồ ị ộ ạ ộ ả  

 Su i Cát, du kích cùng c  s  đã bao vây b n t a, ti n công binh v n, b c hàng

b c rút đ n bót đ ch, m t đ i đ i b o an rút đ n b  ch y v  Gia Ray, Trên l  1,ứ ồ ị ộ ạ ộ ả ồ ỏ ạ ề ộ  

2, 20, đông đ o nhân dân và công nhân cao su xu ng đả ố ường, dùng cu c x ng, xàố ẻ  beng phá đường c t giao thông đ ch. Trắ ị ước s  ti n công và n i d y m nh mự ế ổ ậ ạ ẽ 

c a quân và dân ta   th  xã Long Khánh, ngày 2­2, M  đi u 100 xe tăng, c  gi iủ ở ị ỹ ề ơ ớ  thu c Trung đoàn thi t giáp 11 t  Su i Râm theo l  2 xu ng th  xã ph n kích l iộ ế ừ ố ộ ố ị ả ạ  quân ta. Các đường vào th  xã nh  đị ư ường H ng Th p T , Phan Thanh Gi n xeồ ậ ự ả  tăng M  b t kín, lính ng y S  đoàn 18, b n b o an bung ra ph n kích. B  đ i taỹ ị ụ ư ọ ả ả ộ ộ  

đã bám tr  đ a bàn chi n đ u dũng c m, b n cháy 12 xe tăng và 70 tên M  và đãụ ị ế ấ ả ắ ỹ  

hy sinh trong t  th  tay còn c m kh u B40, đ n đã lên nòng. 4 gi  sáng ngày 3­2,ư ế ầ ẩ ạ ờ  Ban ch  huy m t tr n l nh cho các đ n v  rút kh i th  xã. Nh ng đ ch đã bao vâyỉ ặ ậ ệ ơ ị ỏ ị ư ị  

ch t, án ng  các l i ra, các đ n v  ph i phân tán thành t ng t  v a chi n đ uặ ữ ố ơ ị ả ừ ổ ừ ế ấ  

v a tìm đừ ường đ  rút ra kh i th  xã. Ti u đ i đ ng chí Ng c không rút ra để ỏ ị ể ộ ồ ọ ượ  c

ph i tr  l i t i nhà thông tin. C  ti u đ i đã chi n đ u kiên cả ụ ạ ạ ả ể ộ ế ấ ường, di t nhi uệ ề  

đ ch và hy sinh anh dũng. Cùng v i 2 th  xã Bà R a, Long Khánh, trên đ a bàn cácị ớ ị ị ị  huy n cu c ti n công và n i d y đã di n ra đ u kh p. T i huy n Đ nh Quán,ệ ộ ế ổ ậ ễ ề ắ ạ ệ ị  sáng ngày 1­2, l c lự ượng Đoàn h u c n 84, và b  đ i đ a phậ ầ ộ ộ ị ương huy n n  súngệ ổ  đánh chi m chi khu Đ nh Quán, di t y u khu Túc Tr ng, c t đ t l  20 t  ngã baế ị ệ ế ư ắ ứ ộ ừ  

D u Giây đi Lâm Đ ng. Du kích cùng v i nhân dân n i d y di t b n ác ôn, giànhầ ồ ớ ổ ậ ệ ọ  

quy n làm ch  xã  p. Cùng ngày, t i huy n Châu Đ c, Đ i đ i 86 huy n đã ti nề ủ ấ ạ ệ ứ ạ ộ ệ ế  công bao vây chi khu Long L , pháo kích vào chi khu Đ c Th nh và căn c  Núiễ ứ ạ ứ  

Đ t kìm chân đ ch, h  tr  du kích và nhân dân n i d y di t ác gi i phóng xã. T iấ ị ỗ ợ ổ ậ ệ ả ạ  huy n tr ng đi m Long Đ t, theo k  ho ch l c lệ ọ ể ấ ế ạ ự ượng vũ trang huy n dã chu nệ ẩ  

b  s n sàng   căn c  Minh Đ m. Do m t liên l c v i t nh, nên đ n 2 gi  sángị ẵ ở ứ ạ ấ ạ ớ ỉ ế ờ  ngày 2­2, l c lự ượng ta m i b t đ u n  súng ti n công vào các m c tiêu.   thớ ắ ầ ổ ế ụ Ở ị 

tr n Đ t Đ , đ ng chí Thành Liêm Phó bí th  Huy n  y tr c ti p ch  huy m tấ ấ ỏ ồ ư ệ ủ ự ế ỉ ộ  trung đ i b  đ i đ a phộ ộ ộ ị ương huy n ti n công chi khu và chi c nh sát Đ t Đ , sauệ ế ả ấ ỏ  

đó ph i h p v i các đ i du kích ti n đánh hai đ n Phố ợ ớ ộ ế ồ ước Hòa Long và B  Đ p.ờ ậ  Ngay trong ngày đ u n  súng, đ ch đã rút ch y kh i chi c nh sát. Các đ i du kíchầ ổ ị ạ ỏ ả ộ  cùng c  s  phát đ ng qu n chúng n i d y bao vây các tua, bót c a đ nh, phá s pơ ở ộ ầ ổ ậ ủ ị ậ  

c u, c ng trên l  23, 44 ,52. B n t  ng y tan rã. Ta hoàn toàn làm ch  th  tr nầ ố ộ ọ ề ụ ủ ị ấ  

su t 3 ngày đêm.   th  tr n Long Đi n, Ban ch  huy đố Ở ị ấ ề ỉ ượ ổc t  ch c g m các đ ngứ ồ ồ  chí Lê Thành Ba (Ba Bùi), B y Hoan, Ba Liên. L c lả ự ượng vũ trang có ba trung 

đ i (có m t trung đ i n ) độ ộ ộ ữ ượ ổc t  ch c thành 3 mũi bao vây chi khu và chi c nhứ ả  sát Long Đi n, c t đ t liên l c c a đ ch, thiêu h y khu nhà làm vi c c a tênề ắ ứ ạ ủ ị ủ ệ ủ  

qu n trậ ưởng. 2 gi  30 phút sáng 2­2, b  đ i ta đánh chi m chi thông tin, chi c nhờ ộ ộ ế ả  sát, làm ch  nhà máy phát đi n, thu 50 súng và toàn b  đ  dùng quân s  Tênủ ệ ộ ồ ự  

qu n trậ ưởng Long Đi n và tên c  v n M  h t ho ng lên tr c thăng tr n ch y.ề ố ấ ỹ ố ả ự ố ạ  

B n đ ch đ n ch  cũng b  ch y v  Bà R a. Tr i v a h ng sáng, h n 1.500 đ ngọ ị ồ ợ ỏ ạ ề ị ờ ừ ử ơ ồ  bào   th  tr n Long Đi n và xã An Ngãi xu ng đở ị ấ ề ố ường bi u tình th  uy, mít tinhể ị  

m ng th ng l i. C  M t tr n tung bay trên nóc ch  Long Đi n. B  đ i huy n,ừ ắ ợ ờ ặ ậ ợ ề ộ ộ ệ  

du kích cùng nam n  thanh niên ph i h p v i hai đ i đ i (1 và 2) c a Ti u đoànữ ố ợ ớ ạ ộ ủ ể  

445 kh n trẩ ương chu n b  đánh đ ch ph n kích. Sáng 3­2­1968, Ti u đoàn 3,ẩ ị ị ả ể  Trung đoàn 43 S  18 ng y do tên thi u tá S  ch  huy t  Long Khánh xu ng tăngư ụ ế ả ỉ ừ ố  

vi n. T i ngã năm Long Đi n, cu c chi n đ u d a vào đ a hình có l i chia làmệ ạ ề ộ ế ấ ự ị ợ  nhi u mũi ch  đ ng ti n công, chia c t đ i hình đ ch, đánh b t nhi u đ t ph nề ủ ộ ế ắ ộ ị ậ ề ợ ả  kích c a chúng. Quân đ ch ph i rút lui, b  l i 150 xác ch t, ta thu 80 súng cácủ ị ả ỏ ạ ế  

lo i, b t s ng 9 tù binh. Tr a ngày 6­2, 1 ti u đoàn quân Úc cùng Ti u đoàn 3ạ ắ ố ư ể ể  quân ng y (sau khi c ng c ) ti p t c ph n kích vây ép ta   th  tr n Long Đi n.ụ ủ ố ế ụ ả ở ị ấ ề  Máy bay đ ch trút bom xu ng các  p An Bình, An Phị ố ấ ước (xã An Ngãi), xóm Chuông ( p Long S n) phá h y nhà c a, gi t h i nhi u đ ng bào ta. Các l cấ ơ ủ ử ế ạ ề ồ ự  

lượng vũ trang đã rút v   p Long S n, đ ng th i t  ch c t ng t  th c sâu ti pề ấ ơ ồ ờ ổ ứ ừ ổ ọ ế  

t c đánh đ ch trong th  tr n. T  b o v  c a Huy n  y, cùng m t t  trinh sát c aụ ị ị ấ ổ ả ệ ủ ệ ủ ộ ổ ủ  

Ti u đoàn 445 g m 9 đ ng chí đã b t ng  ti n công s  ch  huy đ ch di t g n Banể ồ ồ ấ ờ ế ở ỉ ị ệ ọ  

ch  huy Ti u đoàn 3 ng y (trong đó có tên c  v n M  và tên thi u tá S  ti uỉ ể ụ ố ấ ỹ ế ả ể  đoàn trưởng) thu 45 súng, m t máy thông tin PRC25. Ngày 8­2 sau 7 ngày đêmộ  bám tr  và liên t c chi n đ u các đ n v  đụ ụ ế ấ ơ ị ượ ệc l nh rút v  căn c  Minh Đ mSauề ứ ạ  

nh ng đòn b  ti n công b t ng , đ n đây quân đ ch đã d n d n c ng c  l cữ ị ế ấ ờ ế ị ầ ầ ủ ố ự  

lượng, tăng cường phòng th  trên các đ a bàn, nh t là các th  xã, th  tr n, đ củ ị ấ ị ị ấ ặ  

bi t là   các h u c , kho tàng sân bay   Biên Hòa và ven sông Sài Gòn. Đ ngệ ở ậ ứ ở ồ  

th i chúng ti n hành các cu c càn quét nh m đ y l c lờ ế ộ ằ ẩ ự ượng ta ra xa.   b c sânỞ ắ  bay Biên Hòa, L  199 b  binh M  thữ ộ ỹ ường xuyên càn quét vùng này. Phía tây nam sân bay, Ti u đoàn 57 B o an đóng d c các xã Bình Th nh, Tân Tri u, Bình Hòa.ể ả ọ ạ ề  Phía h u ng n sông Đ ng Nai, 2 ti u đoàn c a Trung đoàn 48 S  đoàn 18 ng yữ ạ ồ ể ủ ư ụ  đóng ch t   Thi n Tân, Tân Đ nh (Vĩnh C u) án ng  phía nam Chi n khu Đ. ố ở ệ ị ử ữ ế Ở 

t  ng n sông Đ ng Nai (vùng Chi n khu Đ), 1 ti u đoàn quân M , 1 ti u đoànả ạ ồ ế ể ỹ ể  

c a Trung đoàn 48 S  đoàn 18 ng y đóng   vùng Tân T nh (Tân Uyên), ngănủ ư ụ ở ị  

ch n ta qua sông. Trên sông Đ ng Nai, tàu đ ch tu n tra ngày đêm.   đ a bànặ ồ ị ầ Ở ị  huy n Vĩnh C u, Tr ng Bom, phía b c th  xã Biên Hòa, đ ch dùng xe c  gi i  iệ ử ả ắ ị ị ơ ớ ủ  phá r ng (  Cây Gáo, Bàu 8, Bàu Sinh, Bàu Hàm, Vũng R ) phá đ a bàn bám trừ ở ễ ị ụ 

c a quân ta. T  ngày 18­2 đ n gi a tháng 3­1968, theo ch  trủ ừ ế ữ ủ ương c a trên, cácủ  

l c lự ượng vũ trang trên đ a bàn U1, Phân khu 4, Biên Hòa, Bà R a – Long Khánhị ị  

v n bám các vùng ven, căn c  ti p t c đánh đ ch.   hẫ ứ ế ụ ị Ở ướng U1, Biên Hòa, ngày 18­2­1968, Ti u đoàn 3 (S  đoàn 5) t p kích vào c m quân M    phía namể ư ậ ụ ỹ ở  

Tr ng Bom, di t 60 xe c  gi i, 250 tên M , phá h y 3 c m pháo. Cùng ngày,ả ệ ơ ớ ỹ ủ ụ  pháo ĐKB c a ch  l c Mi n b n vào sân bay Biên Hòa, kho Long Bình, h y di tủ ủ ự ề ắ ủ ệ  

40 kho đ n gây cháy, n  su t 2 ngày đêm. Hạ ổ ố ướng R ng Sác, Đoàn 10 đã liên t cừ ụ  

ti n công đ ch trên sông Lòng Tàu, đánh vào các quân c ng, kho tàng c a đ ch.ế ị ả ủ ị  Ngày 23­2, ta b n cháy tàu Roasia 10 ngàn t n trên sông Lòng Tàu. Ti p đ n,ắ ấ ế ế  đêm 17­3, pháo đ c công c a Đ i đ i 2 b n cháy 3 chi c tàu hàng quân s : Efflo,ặ ủ ạ ộ ắ ế ự  Tourisme, Anava U5 c p t i c ng Cát Lái.   Bà R a – Long Khánh b  đ i t nh,ặ ạ ả Ở ị ộ ộ ỉ  huy n đã đ t nh p chi khu Đ t Đ , Long Đi n, y u khu Túc Tr ng đánh thi tệ ộ ậ ấ ỏ ề ế ư ệ  

h i n ng m t s  đ i đ i b o an, nh ng đ ch đã chú ý đ  phòng và chúng dùngạ ặ ộ ố ạ ộ ả ư ị ề  

S  đoàn 18, quân Úc liên t c ph n kích, ngăn ch n các cu c ti n công c a quânư ụ ả ặ ộ ế ủ  

ta. Nh  v y trong đ t m t ti n công và n i d y Xuân 1968, b  đ i ta đã đánhư ậ ợ ộ ế ổ ậ ộ ộ  vào h u h t các th  xã, th  tr n, sân bay, kho tàng, h u c  c a đ ch, đã tiêu hao,ầ ế ị ị ấ ậ ứ ủ ị  tiêu di t nhi u sinh l c và phệ ề ự ương ti n chi n tranh c a chúng, đã di t tr  đệ ế ủ ệ ừ ượ  c

nh ng tên ác ôn, phát đ ng qu n chúng n i d y và làm ch  trên m t s  đ a bàn,ữ ộ ầ ổ ậ ủ ộ ố ị  góp ph n làm th ng l i trên toàn mi n. Nh ng nhìn chung k  ho ch t ng ti nầ ắ ợ ề ư ế ạ ổ ế  công và n i d y ch a đ t theo yêu c u, nh t là mũi ti n công vào qu n 9 Sàiổ ậ ư ạ ầ ấ ế ậ  Gòn. Trong đ t ti n công này, l c lợ ế ự ượng ta đã b  tiêu hao, có đ n v  b  t n th tị ơ ị ị ổ ấ  

n ng, l i không k p c ng c  b  sung. Nh ng đ a bàn ta v a m  ra, đ ch đã nhanhặ ạ ị ủ ố ổ ữ ị ừ ở ị  chóng “líp”l i. Ngày 5­5­1968 các l c lạ ự ượng đượ ệc l nh ti n công và n i d y đ tế ổ ậ ợ  

2. M  màn, Trung đoàn 4 S  5 t  ch c di t g n Ti u đoàn 2 Trung đoàn 43 Sở ư ổ ứ ệ ọ ể ư đoàn 18 ng y trên l  20, đ ng th i ti n công di t y u khu Túc T ng. Trung đoànụ ộ ồ ờ ế ệ ế ư  

724 ĐKB Mi n pháo kích vào sân bay Biên Hòa, kho Long Bình, B  t  l nh dãề ộ ư ệ  chi n 2 c a M    hế ủ ỹ Ở ướng Long Thành, Nh n Tr ch, Đoàn 10 R ng Sác l n đ uơ ạ ừ ầ ầ  tiên đã dùng pháo ĐKB mang đ u đ n thu c n  100 kg b n cháy tàu 10 ngàn t nầ ạ ố ổ ắ ấ  trên sông Lòng Tàu, b n chìm m t tàu hàng quân s  7 ngàn t n. T i vùng tr ngắ ộ ự ấ ạ ọ  

đi m Long Đ t, ngày 5­5, l c lể ấ ự ượng vũ trang huy n ti n công đ ch   th  tr n vàệ ế ị ở ị ấ  chi khu Đ t Đ  Đ ch ch ng tr  quy t li t. L n này, quân Úc, quân ng y có xeấ ỏ ị ố ả ế ệ ầ ụ  tăng y m tr , đánh ngay vào căn c  Minh Đ m. Pháo h m M  t  ngoài bi n,ể ợ ứ ạ ạ ỹ ừ ể  pháo Tân Tây Lan và máy bay trút bom ác li t vào căn c  hòng tri t phá bàn đ pệ ứ ệ ạ  

ti n công vào các chi khu, qu n l  Huy n  y Long Đ t nêu kh u hi u: “Quy tế ậ ỵ ệ ủ ấ ẩ ệ ế  

t  gi  Minh Đ m”, đ ng viên l c lử ữ ạ ộ ự ượng kiên quy t gi  v ng căn c  B  đ iế ữ ữ ứ ộ ộ  huy n và du kích các xã dùng mìn E3 gài đánh đ ch trên núi và đánh xe c  gi iệ ị ơ ớ  

c a chúng đang  i phá dủ ủ ướ ồi đ ng b ng. T nh  y, T nh đ i Bà R a – Long Khánhằ ỉ ủ ỉ ộ ị  

đã đi u Ti u đoàn 445 v  h  tr  Long Đ t. Nh  v y là cu c ti n công   chi khuề ể ề ỗ ợ ấ ư ậ ộ ế ở  

Đ t Đ  đã chuy n sang đánh đ ch càn quét b o v  căn c  Và su t 3 tháng li n,ấ ỏ ể ị ả ệ ứ ố ề  thi u lế ương th c ph i ăn rau r ng, cán b , chi n sĩ ta v n kiên cự ả ừ ộ ế ẫ ường bám căn 

c  Minh Đ m đánh tr  đ ch. Đ u tháng 8­1968, Ti u đoàn 445 di t g n 1 ti uứ ạ ả ị ầ ể ệ ọ ể  đoàn thu c S  18 ng y trên l  52 gây tác đ ng m nh đ n tinh th n binh línhộ ư ụ ộ ộ ạ ế ầ  

đ ch. Ngày 3­8­1968, Úc rút quân, giao ch t Đá Ch  và Chóp Mao cho m t đ iị ố ẽ ộ ạ  

đ i b o an đóng gi  N m th i c  này, b  đ i huy n tri n khai l c lộ ả ữ ắ ờ ơ ộ ộ ệ ể ự ượng v aừ  

c t ngu n nắ ồ ước, v a bao vây b n t a đ ch. B  đói, b  khát, ngày 17­8­1968, đ iừ ắ ỉ ị ị ị ạ  

đ i b o an ph i rút ph i căn c  Lúc này cũng là lúc cu c ti n công và n i d yộ ả ả ả ứ ộ ế ổ ậ  

bước vào đ t 3. Theo ch  đ o c a Trung ợ ỉ ạ ủ ương C c, trong đ t này Biên Hòa, Bàụ ợ  

R a – Long Khánh là hị ướng ph i h p nh m thu hút l c lố ợ ằ ự ượng đ ch ra phía ngoài,ị  

t o đi u ki n thu n l i cho ho t đ ng quân s  phát tri n   chi n trạ ề ệ ậ ợ ạ ộ ự ể ở ế ường tr ngọ  

đi m là Tây Ninh – Bình Long. Th c hi n nhi m v  Trung ể ự ệ ệ ụ ương C c giao, đêmụ  17­8, trung đoàn ch  l c khu liên t c đánh đ ch trên đủ ự ụ ị ường s  2, thu hút và kìmố  chân Trung đoàn 11 thi t giáp M  Ngày 19­8, trung đoàn ph c kích di t Ti uế ỹ ụ ệ ể  đoàn 1 b  binh c  gi i M  trên l  2. Đêm 22­8, l c lộ ơ ớ ỹ ộ ự ượng vũ trang t nh, huy nỉ ệ  

đ ng lo t ti n công vào th  xã Bà R a, th  Xã Long Khánh, chi khu Long Đi n,ồ ạ ế ị ị ị ề  

Đ t Đ , Đ c Th nh, y u khu Túc Tr ng, y u khu Gia Ray và 26 đ n bót khác.ấ ỏ ứ ạ ế ư ế ồ  

H u c  Trung đoàn 43 S  18 ng y, B  ch  huy ng y   Long Khánh b  pháo kích.ậ ứ ư ụ ộ ỉ ụ ở ị  

H n 6.000 qu n chúng xu ng đơ ầ ố ường phá giao thông trên l  1, 15, 2, 23, 44, 52. ộ Ở Long Đ t, các đ i du kích và b  đ i huy n đ t  p đánh đ ch. T i xã An Nh t,ấ ộ ộ ộ ệ ộ ấ ị ạ ứ  

m t đoàn bình đ nh 56 tên đ ch b  di t g n.   hộ ị ị ị ệ ọ Ở ướng Biên Hòa lúc này các l cự  

lượng vũ trang Vĩnh C u, Tr ng Bom đã bám căn c  Đ i An, Bàu Hàm ch ngử ả ứ ạ ố  

đ ch càn quét. Trên các đ a bàn tr ng đi m, M  ng y b t đ u th c hi n chị ị ọ ể ỹ ụ ắ ầ ự ệ ươ  ngtrình “bình đ nh c p t c”, đánh vào vùng nông thôn, s m th c hi n chi n lị ấ ố ớ ự ệ ế ượ  c

“quét và gi ” đ y chi n tranh ra xa th  xã, th  tr n. Nh  v y qua m t năm th cữ ẩ ế ị ị ấ ư ậ ộ ự  

hành t ng ti n công và n i d y, quân dân trên các đ a bàn U1, Phân khu 4 Bà R aổ ế ổ ậ ị ị  – Long Khánh đã giành được th ng l i l n, cùng toàn mi n đánh b i ý chí xâmắ ợ ớ ề ạ  

lược c a M , bu c chúng ph i xu ng thang chi n tranh, ch m d t chi n tranhủ ỹ ộ ả ố ế ấ ứ ế  phá ho i b ng không quân   mi n B c, ng i vào bàn đàm phán v i ta t i Paris.ạ ằ ở ề ắ ồ ớ ạ  Tuy v y, qua ba đ t ti n công, l c lậ ợ ế ự ượng ta đã b  tiêu hao, m t s  đ a bàn, cănị ộ ố ị  

c , đứ ường hành lang b  đ ch chi m, tình hình chi n trị ị ế ế ường đang di n bi n khóễ ế  khăn, ph c t p trong nh ng năm sau. ứ ạ ữ

Th ng l i to l n c a cu c t ng ti n công và n i d y năm 1968 trên toànắ ợ ớ ủ ộ ổ ế ổ ậ  chi n trế ường mi n Nam đã làm phá s n chi n lề ả ế ược “chi n tranh c c b ” c a đế ụ ộ ủ ế 

qu c M , bu c chúng ph i ng i đàm phán v i ta t i h i ngh  Paris và t ng bố ỹ ộ ả ồ ớ ạ ộ ị ừ ướ  c

xu ng thang chi n tranh. Ngay t  tháng 11 năm 1968, khi trúng c  t ng th ng,ố ế ừ ử ổ ố  Ních­x n đã đi u ch nh ch  trơ ề ỉ ủ ương “phi M  hoá” chi n tranh c a th i Giôn­x nỹ ế ủ ờ ơ  thành chi n lế ược “Vi t Nam hoá”, ti p t c kéo dài và m  r ng chi n tranh ệ ế ụ ở ộ ế ở 

Vi t Nam. Ti p t c th c hi n ngh  quy t B  Chính tr  Trung ệ ế ụ ự ệ ị ế ộ ị ương Đ ng, trênả  chi n trế ường mi n Nam quân và dân ta m  r ng cu c chi n tranh Xuân 1969.ề ở ộ ộ ế  Hòa chung ti ng súng ti n công c a toàn mi n, trên đ a bàn Biên Hòa, Bà R a,ế ế ủ ề ị ị  đêm 22 tháng 12 năm 1969, l c lự ượng vũ trang đang   các huy n Tr ng Bom,ở ệ ả  Vĩnh C u, Xuân L c, Long Đ t, Long Thành… đ ng lo t đánh vào b  máy kìmử ộ ấ ồ ạ ộ  

k p c a đ ch   xã  p. R ng sáng 23 tháng 2, Ti u đoàn 2 đ c công U1 (Biênẹ ủ ị ở ấ ạ ể ặ  Hòa) cùng Trung đoàn 33 đánh kho Long Bình và B  ch  huy dã chi n 2 M  Taộ ỉ ế ỹ  phá h y 12 kho và 12 máy bay tr c thăng. Sau đó, đ ch bao vây ngăn ch n. Bủ ự ị ặ ộ 

đ i ta anh dũng chi n đ u su t 7 ngày, trên 80 đ ng chí b  thộ ế ấ ố ồ ị ương vong. Đ i đ iạ ộ  

9 Ti u đoàn 2 đ c công ch  còn l i 2 đ ng chí. Cu c chi n đ u di n ra quy tể ặ ỉ ạ ồ ộ ế ấ ễ ế  

li t. Ta đã đánh thi t h i n ng Liên đoàn 33 Bi t đ ng quân, nh ng không vàoệ ệ ạ ặ ệ ộ ư  

được m c tiêu chính. Đ i bi t đ ng th  xã Biên Hòa ph i h p v i m t đ i đ iụ ộ ệ ộ ị ố ợ ớ ộ ạ ộ  

c a S  đoàn 5 đánh vào Ty c nh sát Biên Hòa. Ta chi m đủ ư ả ế ược ga xe l a và m tử ộ  

s  muc tiêu trong ty c nh sát, di t trên 100 tên đ ch. Chúng dùng xe tăng cùng bố ả ệ ị ộ binh ph n kích m nh. L c lả ạ ự ượng ta ph i rút lui. Cùng r ng sáng 23 tháng 2, m tả ạ ộ  

đ i đ i đ c công c a U1 đánh vào nhà tù Tân Hi p, đ ch đã ph c kích s n ngoàiạ ộ ặ ủ ệ ị ụ ẵ  hàng rào, ta hy sinh g n h t. Trong đ t ti n công này, b  đ i ta ti p t c b  tiêuầ ế ợ ế ộ ộ ế ụ ị  hao, nhi u đ n v  m t s c chi n đ u. Sau đó các đ n v  ch  l c rút d n về ơ ị ấ ứ ế ấ ơ ị ủ ự ầ ề 

hướng Xuân L c đánh đ ch gi  đ a bàn, c ng c  l c lộ ị ữ ị ủ ố ự ượng chu n b  k  ho chẩ ị ế ạ  tác chi n m i. Đ t ti n công hè 1969, các l c lế ớ ợ ế ự ượng vũ trang Bà R a – Longị  Khánh ph i h p v i s  đoàn ch  l c Mi n đánh b i quân đ ch   Xuân L c, Longố ợ ớ ư ủ ự ề ạ ị ở ộ  Thành. T  ngày 8 đ n 26 tháng 5 ta liên t c t  ch c l c lừ ế ụ ổ ứ ự ượng t p kích h u cậ ậ ứ 

c a các đ n v  thu c S  đoàn 18 ng y   Tâm Bung (đêm 8­5), đ n Hoàng Di uủ ơ ị ộ ư ụ ở ồ ệ  (đêm 19­ 5), y u khu Gia Ray (26­5)… gây cho đ ch nhi u t n th t. B  đ i đ aế ị ề ổ ấ ộ ộ ị  

phương và du kích Xuân L c ph i h p v i S  đoàn 5 ph c kích trên Qu c l  1ộ ố ợ ớ ư ụ ố ộ  

và đánh vào b  máy kìm k p c a đ ch   nhi u xã,  p… B  đ i ta đã đánh thi tộ ẹ ủ ị ở ề ấ ộ ộ ệ  

h i 5 ti u đoàn c a S  đoàn 18 ng y, di t 3.400 tên đ ch. Chi n đoàn 43 (Sạ ể ủ ư ụ ệ ị ế ư đoàn 18) b  t n th t 85% quân s  B  máy kìm k p c a đ ch   B o Vinh, Bìnhị ổ ấ ố ộ ẹ ủ ị ở ả  

L c, Su i Cát, Tân Phong, B o Bình… b  đánh rã. Cùng th i gian này t i Bìnhộ ố ả ị ờ ạ  

S n (Long Thành), Trung đoàn 4 c a Quân khu đánh thi t h i n ng m t ti uơ ủ ệ ạ ặ ộ ể  đoàn Thái Lan, di t trên 600 tên. Sau đ t ho t đ ng   Xuân L c, S  đoàn 5 rútệ ợ ạ ộ ở ộ ư  

v  b c sông Đ ng Nai đ  c ng c  và chuy n hề ắ ồ ể ủ ố ể ướng ho t đ ng. T  tháng 6 nămạ ộ ừ  

1969, đ ch t  ch c b  trí l i l c lị ổ ứ ố ạ ự ượng và ti n hành ph n công ta trên kh p cácế ả ắ  

đ a bàn. Quân ch  l c M ­ ng y, ch  h u càn quét đánh phá vòng ngoài. B o an,ị ủ ự ỹ ụ ư ầ ả  dân v  lùng s c vùng “trung tuy n”. C nh sát, t  đi p “phệ ụ ế ả ề ệ ượng hòang” bình đ nhị  vòng trong. Đ ch đã d c l c đánh phá và bình đ nh đ  đ t cho đị ố ự ị ể ạ ược nh ng m cữ ụ  tiêu trong giai đo n đ u c a chi n lạ ầ ủ ế ược “Vi t Nam hoá chi n tranh” là đánh quệ ế ỵ 

ch  l c ta, di t s ch h  t ng c  s , bình đ nh h u h t vùng nông thôn, b o đ mủ ụ ệ ạ ạ ầ ơ ở ị ầ ế ả ả  

an toàn cho Sài Gòn và căn c  kho tàng, sân bay c a chúng. Các đ n v  M  k tứ ủ ơ ị ỹ ế  

h p v i quân Úc, Thái Lan và S  đoàn 18 ng y liên ti p m  các cu c đánh pháợ ớ ư ụ ế ở ộ  căn c , c a kh u, đứ ử ẩ ường giao thông c a ta. L  đoàn 173 M  có 7 ti u đoàn: 3ủ ữ ỹ ể  

ti u đoàn càn quét khu v c b c sân bay Biên Hòa, 2 ti u đoàn   khu v c Chi nể ự ắ ể ở ự ế  khu Đ, 2 ti u đoàn   đông b c Đ nh Quán (l  20). L  đoàn 1 S  đoàn B  binh 9ể ở ắ ị ộ ữ ư ộ  

M  có 5 ti u đoàn: m t ti u đoàn cùng v i m t ti u đoàn Thái Lan chà xát khuỹ ể ộ ể ớ ộ ể  lòng ch o Long Thành, 1 ti u đoàn khu v c Nả ể ự ước Trong, 3 ti u đoàn ph i h pể ố ợ  

v i quân Thái Lan đánh b i khu v c Bình S n, núi Th  V i, Bàu C n, H cớ ạ ự ơ ị ả ạ ắ  

D ch… L  đoàn 199 có 5 ti u đoàn t p trung đánh phá d c Qu c l  1, tr ngị ữ ể ậ ọ ố ộ ọ  

đi m là khu v c núi Ch a Chan, Mây Tàu. Trung đoàn thi t giáp s  11 M  cể ự ứ ế ố ỹ ơ 

đ ng trên l  s  1, 20, 15, và l  2 y m tr  cho b  binh. Quân Úc tránh đánh pháộ ộ ố ộ ể ợ ộ  bình đ nh   Long Đ t, vào sâu trong vùng căn c  ta   đông, tây l  2. S  đoàn 18ị ở ấ ứ ở ộ ư  

ng y quân phân tán ph i h p v i quân M  và ch  h u ho t đ ng trên 3 đ a bànụ ố ợ ớ ỹ ư ầ ạ ộ ị  chính: Tr ng Bom, Long Khánh, Xuân L c. Đ ch đã tăng cả ộ ị ường s  d ng chi nử ụ ế  thu t bi t kích, ph c kích nh  k t h p t p kích l n b ng h a l c. Máy bay lênậ ệ ụ ỏ ế ợ ậ ớ ằ ỏ ự  

th ng M  bay su t ngày đ  b c, đ  quân. B  binh M  chia thành t ng t , t ngẳ ỹ ố ể ố ổ ộ ỹ ừ ổ ừ  

ti u đ i lùng s c. Các lo i “cây nhi t đ i” (máy thu phát ti ng đ ng) r i kh pể ộ ụ ạ ệ ớ ế ộ ả ắ  vùng đ  ph c v  cho pháo binh và máy bay chi n lể ụ ụ ế ược B52 h y di t. H u h tủ ệ ầ ế  các con đường mòn trong r ng đ u có đ ch ph c kích. Quân M  còn gài mìn theoừ ề ị ụ ỹ  các to  đ  (cách 300 đ n 1000 mét), khi mìn n  hạ ộ ế ổ ướng nào, chúng t p trung h aậ ỏ  

l c b n c p t p vào hự ắ ấ ậ ướng đó. Xe tăng M , ban đêm đỹ ược ng y trang nhụ ư 

nh ng lùm cây, đ ng r m và đ t mìn dữ ố ơ ặ ướ ấ ểi đ t đ  ph c kích. Quân Úc   Longụ ở  

Đ t càng x o quy t h n. Khi chúng ph c kích, c  1 tên cõng 1 tên (trùm kín áoấ ả ệ ơ ụ ứ  

m a). Nh ng tên gi c đư ữ ặ ược cõng trên l ng đã n m l i ph c kích ngay t i cácư ằ ạ ụ ạ  

ru ng nộ ước và ru ng mu i hàng tu n l  V i nh ng th  đo n này nhi u chi n sĩộ ố ầ ễ ớ ữ ủ ạ ề ế