TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG và THIẾU VI CHẤT ở TRẺ dưới 5 TUỔI BIẾNG ăn đến KHÁM tại KHOA KHÁM tư vấn DINH DƯỠNG số 2 – VIỆN DINH DƯỠNG, năm 2015

BMI Body mass index/ Chỉ số khối cơ thểCN/T Cân nặng theo tuổi CC/T Chiều cao theo tuổi CN/CC Cân nặng theo chiều cao DSM The Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders/ Cẩm n

LÊ HOÀNG HẠNH NGHI

T×NH TR¹NG DINH D¦ìNG Vµ THIÕU VI CHÊT

ë TRÎ D¦íI 5 TUæI BIÕNG ¡N §ÕN KH¸M T¹I KHOA KH¸M

T¦ VÊN DINH D¦ìNG Sè 2 – VIÖN DINH D¦ìNG, N¡M 2015

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC

HÀ NỘI – 2016

LÊ HOÀNG HẠNH NGHI

T×NH TR¹NG DINH D¦ìNG Vµ THIÕU VI CHÊT

ë TRÎ D¦íI 5 TUæI BIÕNG ¡N §ÕN KH¸M T¹I KHOA KH¸M

T¦ VÊN DINH D¦ìNG Sè 2 – VIÖN DINH D¦ìNG, N¡M 2015

Chuyên ngành: Dinh dưỡng

Mã số: 60720303LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1. PGS.TS Trần Thị Phúc Nguyệt

2. TS BS Nguyễn Trọng Hưng

HÀ NỘI – 2016

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau đại

học, Viện đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng, Bộ môn Dinh dưỡng -An toàn Thực phẩm, Thư viện và các phòng ban Trường Đại học Y Hà Nội, Khoa khám tư vấn dinh dưỡng số 2 – Viện Dinh Dưỡng, Bộ môn Dinh dưỡng – An toàn Thực phẩm và Ban Giám Hiệu Trường Đại Học Y khoa Phạm Ngọc Thạch đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học

tập, đã giúp đỡ tôi tận tình trong việc nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Với lòng biết ơn chân thành và tình cảm sâu sắc, tôi xin chân thành

cám ơn Thầy Cô hướng dẫn Phó giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Phúc Nguyệt và

Tiến sĩ Nguyễn Trọng Hưng là những người thầy đã hết lòng hướng dẫn

những kiến thức, phương pháp luận quý báu, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận văn.

Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cám ơn các Thầy Cô trong hội đồng thông qua đề cương và chấm luận văn tốt nghiệp Các thầy cô đã cho tôi những đóng góp quý báu giúp luận văn hoàn thiện hơn.

Tôi xin chân thành cám ơn Tiến sĩ Phạm Thị Thu Hương – Trưởng

khoa Dinh dưỡng lâm sàng – Viện Dinh Dưỡng và các đồng nghiệp tại

Khoa khám tư vấn dinh dưỡng đã giúp đỡ nhiệt tình, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện luận văn.

Tôi có được kết quả như ngày hôm nay, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới cha mẹ đã sinh thành và nuôi dưỡng Xin cám ơn những người thân trong gia đình cùng bạn bè, đồng nghiệp, đã dành những tình cảm quý báu,

số 2, những người đã tình nguyện tham gia nghiên cứu – góp phần vô cùng quan trọng trong luận văn này

Tôi xin ghi nhận những tình cảm và công ơn ấy.

Hà Nội, ngày tháng năm

2016 Học viên

Lê Hoàng Hạnh Nghi

Y Hà Nội, chuyên ngành Dinh dưỡng, xin cam đoan:

1 Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi cùng các bạnđồng nghiệp tại Khoa Dinh dưỡng lâm sàng – Viện Dinh dưỡng thựchiện dưới sự hướng dẫn của PGS TS Trần Thị Phúc Nguyệt và TS BSNguyễn Trọng Hưng

2 Công trình này không trùng lặp với bất kì nghiên cứu nào khác đã đượccông bố tại Việt Nam

3 Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trungthực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơinghiên cứu

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này

Hà Nội, ngày tháng năm

2016 Học viên

Lê Hoàng Hạnh Nghi

BMI Body mass index/ Chỉ số khối cơ thể

CN/T Cân nặng theo tuổi

CC/T Chiều cao theo tuổi

CN/CC Cân nặng theo chiều cao

DSM The Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders/ Cẩm

nang thống kê và chẩn đoán các rối loạn tâm thầnFTT Failure to thrive/ Không tăng trưởng

ICD International Classification of Disease/ Phân loại bệnh quốc tếIMFeD Identification and Management of Feeding Difficulties/

Xác định và xử trí biếng ănMDI Mental Development Index/ Chỉ số phát triển tâm thần

SD Standard deviation/ Độ lệch chuẩn

SDD Suy dinh dưỡng

TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh

WHO World Health Organization/ Tổ chức Y tế Thế giới

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3

1.1 TỔNG QUAN VỀ BIẾNG ĂN 3

1.1.1 Khái niệm về biếng ăn 3

1.1.2 Phân loại về biếng ăn 3

1.2 HẬU QUẢ CỦA BIẾNG ĂN 11

1.2.1 Trẻ ăn không đủ chất dinh dưỡng 11

1.3 NGUYÊN NHÂN GÂY BIẾNG ĂN 13

1.3.1 Nguyên nhân thực thể 14

1.3.2 Nguyên nhân tâm lý 16

1.4 TÌNH TRẠNG THIẾU VI CHẤT CỦA TRẺ BIẾNG ĂN 18

1.4.1 Tình trạng thiếu vi chất của trẻ biếng ăn trên thế giới và Việt Nam 18

1.4.2 Một số yếu tố liên quan đến tình trạng thiếu vi chất của trẻ biếng ăn.20 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

2.1 ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU – THỜI GIAN NGHIÊN CỨU 23

2.2 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 23

2.2.1 Tiêu chuẩn lựa chọn 23

2.2.2 Tiêu chuẩn loại trừ 23

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

2.3.1 Thiết kế nghiên cứu 23

2.3.2 Cỡ mẫu – Cách chọn mẫu 24

2.3.3 Các biến số và chỉ số trong nghiên cứu 25

2.3.4 Các tiêu chí đánh giá 26

2.3.5 Công cụ và kỹ thuật thu thập thông tin 29

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 33

3.1 ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 33

3.1.1 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nhóm tuổi 33

3.1.2 Phân loại biếng ăn của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo nhóm tuổi 35

3.1.3 Phân loại biếng ăn của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo thời gian biếng ăn 37

3.2 TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG CỦA TRẺ BIẾNG ĂN DƯỚI 5 TUỔI .39 3.2.1 Phân loại tình trạng dinh dưỡng của trẻ biếng ăn theo nhóm tuổi .39 3.2.2 Phân loại suy dinh dưỡng của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo nhóm tuổi 40

3.2.3 Tình trạng dinh dưỡng của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo phân loại biếng ăn 41

3.2.4 Phân loại biếng ăn ở trẻ suy dinh dưỡng 42

3.2.5 Tỷ lệ các loại suy dinh dưỡng ở trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo phân loại biếng ăn 43

3.3 TÌNH TRẠNG THIẾU VI CHẤT CỦA TRẺ BIẾNG ĂN DƯỚI 5 TUỔI ĐẾN KHÁM TƯ VẤN DINH DƯỠNG 45

3.3.1 Tỷ lệ thiếu máu, thiếu kẽm và thiếu máu thiếu sắt của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo nhóm tuổi 45

3.3.2 Tỷ lệ thiếu máu, thiếu kẽm của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo tình trạng dinh dưỡng 46

3.3.3 Tỷ lệ thiếu máu, thiếu kẽm của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo phân loại biếng ăn 47

4.1.2 Phân loại biếng ăn của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo nhóm tuổi 504.1.3 Phân loại biếng ăn của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo thời gian

biếng ăn 514.2 TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG CỦA TRẺ BIẾNG ĂN DƯỚI 5 TUỔI.524.2.1 Phân loại tình trạng dinh dưỡng của trẻ biếng ăn theo nhóm tuổi .524.2.2 Phân loại suy dinh dưỡng của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo

nhóm tuổi 534.2.3 Tình trạng dinh dưỡng của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo phân loại

biếng ăn 554.3 TÌNH TRẠNG THIẾU VI CHẤT CỦA TRẺ BIẾNG ĂN DƯỚI 5 TUỔI 564.3.1 Tỷ lệ thiếu máu, thiếu kẽm và thiếu máu thiếu sắt của trẻ biếng ăn

dưới 5 tuổi theo nhóm tuổi 564.3.2 Tỷ lệ thiếu máu, thiếu kẽm của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo tình

trạng dinh dưỡng 594.3.3 Tỷ lệ thiếu máu, thiếu kẽm của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo phân

loại biếng ăn 60

KẾT LUẬN 62 KHUYẾN NGHỊ 63

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Bảng 3.2 Phân loại biếng ăn của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo nhóm

tuổi 35 Bảng 3.3 Phân bố thời gian biếng ăn của trẻ theo loại biếng ăn 37 Bảng 3.4 Tình trạng dinh dưỡng của trẻ biếng ăn theo nhóm tuổi 39 Bảng 3.5 Phân loại suy dinh dưỡng của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo

nhóm tuổi 40 Bảng 3.6 Tình trạng dinh dưỡng của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo

phân loại biếng ăn 41 Bảng 3.7 Tỷ lệ các loại suy dinh dưỡng ở trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo

phân loại biếng ăn 43 Bảng 3.8 Tỷ lệ thiếu máu, thiếu kẽm và thiếu máu thiếu sắt của trẻ

biếng ăn dưới 5 tuổi theo nhóm tuổi 45 Bảng 3.9 Tỷ lệ thiếu máu, thiếu kẽm của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo

tình trạng dinh dưỡng 46

Bảng 3.10 Tỷ lệ thiếu máu, thiếu kẽm của trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi theo phân

loại biếng ăn 47

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1 Phân loại biếng ăn ở trẻ suy dinh dưỡng 42

ĐẶT VẤN ĐỀ

Với hầu hết trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ, nuôi ăn là tiến trình tự nhiên Tuynhiên, chỉ khoảng 25% trẻ phát triển bình thường về các mặt và lên đến 80%trẻ có vấn đề phát triển được ghi nhận liên quan đến các vấn đề nuôi ăn.Ngoài ra, người ta nhận thấy có 1% đến 2% trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ có khókhăn nuôi ăn đi kèm kém tăng cân Rối loạn nuôi ăn không chỉ dẫn đến thiếuchất dinh dưỡng, suy dinh dưỡng, làm gián đoạn phát triển của trẻ nhũ nhi vàtrẻ nhỏ mà còn liên quan đến những khiếm khuyết phát triển nhận thức, cácbất thường hành vi về sau, cũng như các rối loạn lo âu và rối loạn nuôi ăn suốttrong thời kỳ thơ ấu, thanh thiếu niên, ảnh hưởng xấu đến khả năng hòa nhập

xã hội của trẻ Do đó, việc nhận ra, hiểu và điều trị sớm các rối loạn nuôi ăn làrất quan trọng [1]

Các tác giả nước ngoài dùng những thuật ngữ khó khăn trong nuôi ăn(Benny Kerzner), rối loạn nuôi ăn (Irene Chatoor) để chỉ tất cả các loại khó ăn

và các vấn đề ảnh hưởng xấu đến quá trình nuôi ăn của trẻ mà cha mẹ hayngười chăm sóc trẻ gặp phải Ở đây chúng tôi dùng thuật ngữ biếng ăn để mô

tả biểu hiện trẻ từ chối ăn, để gần gũi với bệnh nhân ở nước ta

Cho đến gần đây, chưa có một khung chẩn đoán nào để giúp các bác sĩnhi khoa đánh giá và điều trị các bệnh nhi được gia đình nhận định là biếng

ăn Một chương trình mới IMFeD (Xác định và chẩn đoán biếng ăn) là mộtsáng kiến của Benny Kerzner, chuyên ngành Nhi khoa, thuộc Trung tâm Nhikhoa Quốc gia Hoa Kỳ, nhằm cung cấp cho các nhân viên y tế và các bác sĩnhi khoa thông tin và công cụ giúp thuận tiện trong quá trình chẩn đoán cácnhóm biếng ăn thường gặp, có hướng tiếp cận và điều trị thích hợp cho từngnhóm biếng ăn, giáo dục cha mẹ hay người chăm sóc trẻ những phương pháptiếp cận và điều trị thích hợp

Tỷ lệ biếng ăn ở một số quốc gia trên thế giới như ở Hoa Kỳ là 50% ởtrẻ tập đi từ 4-24 tháng tuổi [2], ở Tây Ban Nha là 44% trẻ từ 1-10 tuổi [3], ởAnh là 33% trẻ dưới 5 tuổi [4], ở Philippine là 67% [2], và 39,7% trẻ từ 1-6tuổi từ Trung Quốc [5] Ở Việt Nam, theo khảo sát của Viện Dinh Dưỡng, tỷ

lệ biếng ăn của trẻ em chiếm đến 45,9%-57,7% [6] Nghiên cứu về trẻ biếng

ăn đến khám tại Trung tâm Dinh dưỡng thành phố Hồ Chí Minh của Đào ThịYến Phi (2005) [7] cho thấy tỷ lệ trẻ biếng ăn được gia đình nhận định là65,5%, tỷ lệ trẻ được nhận định là có biếng ăn đồng thời có sự giảm cân nặngtheo tuổi là 60,8%, tỷ lệ biếng ăn có ảnh hưởng đến thể chất trong số trẻ đượcgia đình nhận định là biếng ăn là 92,9% Nghiên cứu của Lê Thị Kim Dung(2013) [8] cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ biếng ăn từ 12 -36 tháng tại phòngkhám Dinh dưỡng bệnh viện Nhi đồng 1, thành phố Hồ Chí Minh là 38,3%.Nghiên cứu của Trương Tuyết Mai (2013) [9] trên 112 đối tượng suy dinh dưỡngthấp còi từ 1-3 tuổi cho thấy tỷ lệ biếng ăn là 83,5%

Như vậy, biếng ăn rất phổ biến trên toàn thế giới và là một trong nhữngmối quan tâm lớn của các bậc cha mẹ Để phát hiện và điều trị sớm tình trạngbiếng ăn là rất quan trọng Mặt khác, nhằm cung cấp số liệu về tỷ lệ, tìnhtrạng biếng ăn được gia đình trẻ ghi nhận và một số yếu tố liên quan đến tìnhtrạng biếng ăn của những trẻ em đến khám tại Khoa khám tư vấn dinh dưỡng

số 2, Viện Dinh Dưỡng, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Tình trạng

dinh dưỡng và thiếu vi chất ở trẻ dưới 5 tuổi biếng ăn đến khám tại Khoa khám tư vấn dinh dưỡng số 2, Viện Dinh Dưỡng, năm 2015” với hai mục

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN

1.1 TỔNG QUAN VỀ BIẾNG ĂN

Biếng ăn là một triệu chứng rất hay gặp ở trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ, vớinhiều nguyên nhân khác nhau, như yếu tố tâm lý, bệnh tật kèm theo, môitrường và xã hội Biếng ăn làm cho trẻ chậm tăng cân, chậm tăng chiều caonếu không can thiệp kịp thời trẻ sẽ bị suy dinh dưỡng Trẻ biếng ăn sẽ dẫn đếnnhiều hậu quả bất lợi cho sự phát triển của trẻ như kém hấp thu các chất dinhdưỡng tại đường tiêu hóa, chậm phát triển về chiều cao, cân nặng, nguy cơsuy dinh dưỡng thể nhẹ cân, thể thấp còi cao hơn từ 2,5-3 lần, nguy cơ mắccác bệnh nhiễm khuẩn hơn so với trẻ bình thường [10],[11]

1.1.1 Khái niệm về biếng ăn

Cho đến hiện nay, tiêu chuẩn chính thức để xác định tình trạng biếng ănvẫn còn đang được tranh luận Một số định nghĩa sau đây thường được sửdụng hơn cả [12],[13],[14],[15]:

- Biếng ăn là tình trạng giảm hoặc mất cảm giác thèm ăn ở trẻ nhỏ,khiến trẻ không nhận đủ lượng thức ăn theo nhu cầu

- Trẻ ăn không đủ lượng yêu cầu của lứa tuổi, ăn dưới ½ lượng nhu cầucủa lứa tuổi

- Thời gian cho trẻ ăn kéo dài trên 30 phút

- Trẻ thường kén chọn thức ăn, ăn chậm và không hứng thú với ăn

- Trẻ từ chối ăn trong vòng 1 tháng, không tăng trưởng

1.1.2 Phân loại về biếng ăn

1.1.2.1 Phân loại các nhóm biếng ăn theo Hội Tâm lý Hoa Kỳ

Hội Tâm lý Hoa Kỳ đã đưa ra hệ thống phân loại biếng ăn có tên làDSM-IV (theo Cẩm nang thống kê và chẩn đoán các rối loạn tâm thần), gồmcác tiêu chí sau [16],[17]:

Không thể cho ăn đủ kéo dài với không tăng cân hoặc sụt cân qua thời

gian ít nhất 1 tháng.

Một số trẻ bị biếng ăn có chế độ ăn cực kỳ hạn chế làm ảnh hưởng xấuđến sự phát triển thể chất và tâm lý xã hội, nhưng vẫn có thể duy trì được cânnặng hoặc tăng cân Mặc dù những đứa trẻ này đáp ứng với phần đầu củatiêu chí (ăn không đủ dinh dưỡng), chúng tăng cân, loại trừ chẩn đoánbiếng ăn Những trẻ khác biểu hiện bằng việc trì trệ hoặc thiếu những kỹnăng ăn uống mà không thể giải thích bằng những bệnh lý y khoa tiềm ẩn.Những trẻ này thường sẽ được nuôi ăn bằng ống do đó việc không tăng cânhoặc sụt cân đáng kể không thể xác nhận được

Rối loạn ăn không do bệnh lý dạ dày - ruột hay các bệnh lý khác đi kèm

Cẩm nang thống kê và chẩn đoán các rối loạn tâm thần (DSM), khác với

hệ thống phân loại bệnh quốc tế (ICD) Trong hệ thống ICD, những vấn đề vềnuôi ăn được phân loại dưới nhiều đề mục khác nhau, phản ánh cả nguyên nhânthực thể (những rối loạn cấu trúc và chức năng ảnh hưởng đến sinh lý và các cơquan trong cơ thể) và không thực thể (nguyên nhân xã hội, môi trường) Trongthực hành, khái niệm những triệu chứng biếng ăn do nguyên nhân thực thể haykhông thực thể khó áp dụng hay chứng minh là đúng Trẻ bị biếng ăn được thấytrong nhiều bệnh cảnh lâm sàng, được điều trị bởi các bác sĩ chuyên khoa nhưchuyên khoa tiêu hóa, chuyên gia về ngôn ngữ và phát âm, chuyên gia sứckhỏe tâm thần Nói chung, các triệu chứng biếng ăn có thể do bệnh lý y khoa,

do những khó khăn về chức năng, do cảm xúc, do hành vi, hoặc những vấn đềtrong các mối quan hệ Việc phân biệt nguyên nhân rõ ràng khó thực hiện vì trẻ

em có biểu hiện đa dạng và cần nhiều cách điều trị

Rối loạn ăn không tính đến rối loạn tâm thần khác (ví dụ : Rối loạn nhai lại) hoặc do thiếu sự sẵn có của thực phẩm

Tiêu chí của rối loạn nhai lại chưa rõ ảnh hưởng đến việc ăn uốngcủa trẻ hay việc lên cân kém Trong lý thuyết, rối loạn này biểu hiện thích

ăn uống, không tính đến việc thiếu hụt thực phẩm Thực tế cho thấy cáctriệu chứng biếng ăn thường gặp nhất là có nhiều nguyên nhân, đáng chú ý

là yếu tố hành vi

Khởi phát trước 6 tuổi

Trong hệ thống DSM, trẻ khởi phát các vấn đề ăn uống sau 6 tuổikhông có một chẩn đoán biếng ăn chính thức Các triệu chứng biếng ăn cókhởi phát và biểu hiện trong thời niên thiếu bị loại ra khỏi hệ thống chẩn đoánDSM và không được điều trị thích hợp

Tiêu chí DSM không giải quyết được các lý do tại sao trẻ nhũ nhi hay trẻnhỏ không ăn đủ số lượng yêu cầu và không phân loại được các loại biếng ăn[9],[18]

1.1.2.2 Phân loại các nhóm biếng ăn của Irene Chatoor

Biếng ăn do điều chỉnh trạng thái

- Trẻ không đạt được cân nặng phù hợp với lứa tuổi hoặc sụt cân

- Khó khăn ăn uống của trẻ không thể giải thích được do bệnh lý thực thể

Biếng ăn do thiếu đồng cảm giữa người cho ăn và trẻ

Tiêu chí chẩn đoán [20]:

- Dạng biếng ăn này thường quan sát thấy trong những năm đầu đời, khitrẻ nhũ nhi biểu hiện một số vấn đề y khoa cấp tính (thường gặp nhiễm trùng)

phải đi khám bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu hoặc đi cấp cứu, và bác sĩphát hiện trẻ bị suy dinh dưỡng.

- Trẻ nhũ nhi thiếu các dấu hiệu phát triển về giao tiếp thích hợp (ví dụ :trao đổi ánh mắt, mỉm cười, hoặc nói bi bô) với người chăm sóc trong khi ăn

- Trẻ nhũ nhi chậm tăng trưởng đáng kể

- Người chăm sóc ban đầu thường không nhận thấy hoặc phủ nhận cácvấn đề về nuôi ăn và tăng trưởng của trẻ

- Sự thiếu tăng trưởng và thiếu các mối quan hệ không phải chỉ do rốiloạn thực thể hay rối loạn phát triển toàn thân

Biếng ăn nhũ nhi

Tiêu chí chẩn đoán [21]:

- Đặc điểm của biếng ăn này là việc nhũ nhi trong tuổi tập đi từ chối ăn

đủ khối lượng thức ăn cần thiết ít nhất trong 1 tháng

- Việc từ chối thức ăn thường bắt đầu vào giai đoạn chuyển tiếp sang ănbằng muỗng hoặc tự ăn, điển hình từ lúc 6 tháng đến 3 tuổi

- Trẻ hiếm khi đòi ăn, không thích thức ăn và việc ăn Thích chơi, chạyxung quanh và thích nói chuyện hơn là ăn

- Trẻ chậm tăng trưởng rõ rệt (suy dinh dưỡng cấp hay mạn tính theo tiêuchuẩn của Waterlow (1997)) hoặc trọng lượng của trẻ lệch quá 2 bách phân vịtrong giai đoạn 2-6 tháng tuổi

- Việc từ chối thức ăn không khởi đầu sau một chấn thương vùng hầuhọng hay ống tiêu hóa

- Việc từ chối thức ăn không do một bệnh lý nền khác

Ác cảm với thức ăn

Tiêu chí chẩn đoán [22]:

- Biếng ăn đặc trưng bởi từ chối một số thức ăn nhất định của trẻ do mùi,

độ mịn, nhiệt độ hay khẩu vị của thức ăn trong vòng tối thiểu 1 tháng

- Khởi đầu của việc từ chối thức ăn diễn ra trong khi bắt đầu một thức ănmới hay một loại thức ăn mà trẻ có ác cảm (ví dụ : trẻ uống được sữa nhưng

từ chối sữa có mùi vị không giống, trẻ có thể ăn bột, nhưng không thích bộtlợn cợn hay thức ăn cứng phải nhai, trẻ có thể nhai thức ăn nhưng lại từ chốithức ăn nghiền)

- Phản ứng của trẻ đưa đến ác cảm với thức ăn xếp loại từ nhăn mặt hoặcphun thức ăn ra ngoài đến nôn khan và nôn ói Sau phản ứng ác cảm, trẻ từ chốiluôn cả những thức ăn trẻ vẫn thường dùng và từ chối luôn các thức ăn có màusắc, hình thức hoặc mùi vị tương tự Hậu quả là trẻ từ chối hầu hết thức ăn

- Trẻ miễn cưỡng ăn thức ăn mới nhưng khi đưa thức ăn trẻ thích thì trẻ

ăn nhanh hơn

- Nếu không có thực phẩm bổ sung, trẻ sẽ có biểu hiện thiếu một hoặcnhiều chất chuyên biệt (ví dụ: vitamin, sắt, kẽm hay đạm) nhưng thường trẻvẫn cao lớn thậm chí còn có thể dư cân và/hoặc:

 Chậm phát triển cơ vận động vùng miệng và chậm diễn cảm bằnglời nói và/hoặc

 Bắt đầu từ mẫu giáo, trẻ đã cho thấy sự lo lắng trong giờ ăn và tránhnhững kích thích nào từ chung quanh có liên quan đến việc ăn uống

- Việc từ chối thức ăn không theo sau những chấn thương vùng hầu họng

- Từ chối ăn một số thức ăn chuyên biệt không liên quan đến dị ứng thức

ăn hay do trẻ đang bệnh

Rối loạn nuôi ăn sau chấn thương

Tiêu chí chẩn đoán [23]:

- Đặc trưng của biếng ăn này khởi đầu bằng việc trẻ đột ngột bỏ ănhoàn toàn

- Khởi phát bỏ ăn có thể ở bất kỳ tuổi nào, từ nhũ nhi đến người lớn

- Bỏ ăn xảy ra sau một biến cố gây chấn thương hay những tổn thươnglặp đi lặp lại vùng hầu họng và đường tiêu hóa (sặc, ọe, nôn, trào ngược

dạ dày-thực quản, đặt nội khí quản hay ống thông mũi-dạ dày, hút, épăn) gây ra đau đớn dữ dội cho trẻ.

- Kiên quyết bỏ ăn biểu hiện theo một trong những cách sau, tùy thuộcvào cách thức trẻ ăn lúc xảy ra chấn thương, hoặc bú bình hoặc ăn thức

ăn đặc:

 Không chịu bú bình nhưng có thể ăn bằng muỗng

 Không chịu ăn thức ăn đặc nhưng có thể bú bình, uống thức uốnglỏng khác hay thức ăn nghiền

 Không chịu ăn gì bằng đường miệng

- Việc gợi nhớ lại biến cố gây chấn thương làm trẻ sợ hãi, biểu hiện bằngmột hoặc nhiều cách sau:

 Biểu lộ sự sợ hãi khi được đặt vào chỗ chuẩn bị ăn

 Phản kháng dữ dội khi tiếp xúc với bình sữa hoặc thức ăn

 Phản kháng không chịu nuốt thức ăn trong miệng

- Bỏ ăn đặt ra vấn đề tức thời hay lâu dài về sức khỏe, dinh dưỡng, pháttriển; đe dọa tiến trình ăn uống phù hợp tuổi của trẻ

Rối loạn nuôi ăn liên quan đến một bệnh nội khoa

- Nhũ nhi và trẻ mới biết đi bắt đầu bữa ăn dễ dàng, nhưng sau đó biểuhiện đau đớn và không chịu ăn tiếp.

- Nhũ nhi và trẻ mới biết đi đang mắc một bệnh lý thực thể làm trẻ đau đớn(ví dụ : trào ngược dạ dày-thực quản, hay mắc bệnh hô hấp, tim mạch)

- Nhũ nhi và trẻ mới biết đi chậm tăng cân, thậm chí sụt cân

- Điều trị bệnh nội khoa cải thiện được vấn đề nuôi ăn nhưng có thểkhông giảm hoàn toàn

1.1.2.3 Công cụ IMFeD

IMFeD (Xác định và xử trí biếng ăn) được giới thiệu đầu tiên vào năm

2009, do Benny Kerzner, chuyên ngành Nhi khoa, thuộc Trung tâm Nhi khoaQuốc gia Hoa Kỳ, dựa trên sự phân loại, cách tiếp cận và phương pháp điềutrị biếng ăn của Irene Chatoor

Công cụ IMFeD gồm 02 phần: hỗ trợ chẩn đoán của bác sĩ, hỗ trợ cha

mẹ cung cấp thông tin [25],[26]:

- Bảng câu hỏi dành cho cha/mẹ hoặc người chăm sóc: bằng cách kiểmtra các câu hỏi thích hợp nhất mô tả nhận thức của họ về tình trạng của conmình, cha mẹ có thể nhanh chóng cung cấp thông tin cho bác sĩ nhi khoa khitham vấn

- Bảng câu hỏi dành cho bác sĩ: giúp các bác sĩ kiểm tra lại các thôngtin do cha/mẹ cung cấp nhằm đảm bảo thu thập được các thông tin chínhxác cho chẩn đoán

Nhận định sai của người chăm sóc (quan tâm quá mức của người chăm sóc)

- Trẻ ăn phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng theo lứa tuổi

- Trẻ thường có kích thước nhân trắc nhỏ nhưng nằm trong giới hạnbình thường theo lứa tuổi

- Sự lo lắng quá mức của người chăm sóc trẻ dẫn đến ép buộc trẻ ăn vàtác động bất lợi đến trẻ

Trẻ hiếu động ít quan tâm đến ăn - trẻ ít thèm ăn

- Trẻ khỏe mạnh, lanh lợi, hiếu động

- Trẻ quan tâm đến việc chơi và giao tiếp với mọi người nhưng ít khibiểu lộ hoặc quan tâm đến việc ăn uống

- Trẻ có thể chỉ ăn một vài miếng và ngừng ăn, dễ lơ đãng với việc ăn và

có thể khó giữ yên tại bàn hoặc ghế trong khi ăn

Trẻ thờ ơ, lãnh đạm ít quan tâm đến ăn

- Trẻ ít có cảm giác ngon miệng và ăn ít

- Trẻ có biểu hiện lãnh đạm, thờ ơ, ít giao tiếp bằng lời (cười, nói) vàkhông lời (ánh mắt) với người cho ăn

Ác cảm với thức ăn (quá kén chọn thức ăn)

- Trẻ kiên quyết từ chối một số món ăn vì mùi vị, độ mịn màng, hìnhthức, thành phần món ăn

- Trẻ có thể trở nên lo lắng nếu bị ép ăn các thực phẩm không thích

loại “sợ thức ăn” theo phân loại của Kerzner và giống “rối loạn nuôi ăn sauchấn thương” theo phân loại của Chatoor.

1.2 HẬU QUẢ CỦA BIẾNG ĂN

1.2.1 Trẻ ăn không đủ chất dinh dưỡng

Trẻ dễ dàng bị phân tâm bởi những kích thích bên ngoài Nếu có ngườitiến vào phòng, nếu điện thoại reo, hoặc ngay cả khi đổi tư thế, trẻ sẽ ngừng

ăn, nhìn chung quanh và không muốn ăn nữa Trẻ rất hiếu động, thích chơiđùa, trẻ có thể ném thức ăn và dụng cụ ăn, thường xuyên tìm cách trèo khỏighế để chạy chơi Trẻ hầu như không thấy đói và không thích ăn [27],[28]

Ho, nôn ói, nổi giận, quăng đồ đạc, đập phá, quăng ném thức ăn, trốn vào mộtgóc, xua đuổi người cho ăn… Ngoài bữa ăn trẻ không có các hành vi này

Nghiên cứu của Lindberg (2006) [29] trên 15 trẻ có vấn đề ăn uốngđược phân loại theo DSM-IV cho thấy, những trẻ biếng ăn có khẩu phần ănthấp hơn nhóm chứng về năng lượng cacbonhydrat, protein, kẽm, vitamin B6.Đồng thời những trẻ biếng ăn cũng có tăng trưởng chậm hơn nhóm chứng.Nghiên cứu của Dubois (2007), tiến hành nghiên cứu dọc 2103 trẻ từ lúc mớisinh từ 1998 đến 2002 cho thấy, những trẻ kén chọn thức ăn có khẩu phần ănthấp hơn nhóm chứng về năng lượng, chất béo, protein và tỷ lệ nhẹ cân gấphai lần nhóm chứng [30],[31]

Suy dinh dưỡng, thiếu vi chất dinh dưỡng là một trong những yếu tốnguy cơ làm suy giảm miễn dịch và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn Các yếu tốnày tác động trở lại làm cho trẻ càng chán ăn và tạo ra vòng luẩn quẩn

Trẻ biểu hiện khó khăn trong việc điều chỉnh trạng thái, ảnh hưởng xấuđến khả năng ăn uống một cách hiệu quả Trẻ gặp khó khăn trong việc đạtđược và duy trì một trạng thái tỉnh táo bình ổn cần thiết cho việc ăn uống[32],[33] Một số thì quá kích thích, khóc quá mức và không thể giữ bình tĩnh

trong lúc ăn Số khác thì buồn ngủ và không thể đánh thức hoặc không thức

đủ lâu để ăn [34]

1.2.1.1 Chậm phát triển thể chất

Theo nghiên cứu của Susanna Saarilehto và cộng sự (2004) [35] ở 494trẻ tại thời điểm 5 tuổi cho thấy trẻ biếng ăn thấp hơn, nhẹ cân hơn so vớinhóm chứng Nghiên cứu của Wright và cộng sự (2007) [36] tại Anh ở trẻ 30tháng tuổi cũng cho thấy 11,1% trẻ biếng ăn tăng cân ít hơn trong 2 năm đầu

so với 3,5% trẻ không biếng ăn Nghiên cứu của Đào Thị Yến Phi (2006) [7]cho thấy cân nặng trung bình của nhóm trẻ biếng ăn thấp hơn có ý nghĩa sovới nhóm trẻ không biếng ăn Trong nghiên cứu của Lê Thị Kim Dung (2013)[8] có 38,3% trẻ trong 366 trẻ biếng ăn từ 12-36 tháng tuổi bị suy dinh dưỡng

1.2.1.2 Chậm phát triển tâm thần vận động

Chứng biếng ăn của trẻ có thể làm ảnh hưởng đến không khí gia đình,gây tâm lý căng thẳng cho mọi người trong gia đình Các nghiên cứu cũngcho thấy người chăm sóc quá lo lắng có thể áp dụng các phương pháp cưỡngchế có thể ảnh hưởng xấu đến tương tác giữa người nuôi trẻ và trẻ Các tácđộng bất lợi đó có thể ảnh hưởng xấu đến phát triển tâm thần kinh của trẻ.Nghiên cứu của Chatoor (2004) [37] cho thấy những trẻ biếng ăn, ác cảm vớithức ăn có điểm số phát triển tâm thần (MDI) thấp hơn đáng kể so với trẻ bìnhthường, đặc biệt trẻ ác cảm với thức ăn có điểm số MDI thấp hơn 14 điểm.Biếng ăn và các rối loạn về ăn uống ở độ tuổi nhỏ thường kéo dài đến tuổitrưởng thành và là tiền đề của biếng ăn ở người lớn

Trẻ phản ứng với vị thức ăn mới, hay thức ăn có độ mịn màng kháctrước bằng cách nhăn mặt, phun thức ăn hoặc nôn khan hay nôn ói Trẻ từchối khi nhìn thấy thức ăn mà trẻ có ác cảm, nhất là những thức ăn mà đãtừng kích thích trẻ nôn khan hoặc nôn ói Cha mẹ càng cố gắng ép trẻ ăn

những loại thức ăn này, trẻ càng sợ hãi ăn và càng lúc càng từ chối nhiều loạithức ăn hơn nữa Trẻ sẽ khóc thét, chạy trốn khi nhìn thấy thức ăn Các trẻ này

có thể từ chối đủ các loại thức ăn, thường gặp nhất là rau củ, trái cây, thịt.Trong những trường hợp đỉnh điểm, trẻ từ chối ăn cả những thức ăn trẻ thíchnếu thức ăn tiếp xúc với thức ăn khác trên đĩa, nếu thức ăn không có nhiệt độhợp lý, hoặc nếu thức ăn đó không là nhãn hiệu mà trẻ thích [34],[38]

1.2.1.3 Rối loạn về nội tiết và chuyển hóa

Giảm tốc độ chuyển hóa của cơ thể, hạ thân nhiệt, tụt huyết áp, mấtnước, rối loạn thăng bằng điện giải, tóc thưa mảnh, giảm bạch cầu, loãngxương, gan nhiễm mỡ….nếu tình trạng biếng ăn kéo dài dẫn đến suy kiệt trầmtrọng [39],[40]

Theo Hütter (2009) [41], thiếu máu và giảm bạch cầu nhẹ được pháthiện trong gần một phần ba của những bệnh nhân này, trong khi đó giảm tiểucầu là khá phổ biến Cơ chế chính xác cho những phát hiện này vẫn chưa rõràng, nhưng 50% bệnh nhân biếng ăn tâm thần với những thay đổi về huyếthọc hiển thị dấu hiệu hình thái của một phần tủy xương teo Suy dinh dưỡng,thiếu vi chất dinh dưỡng là một trong những yếu tố nguy cơ làm suy giảmmiễn dịch và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn Các yếu tố này tác động trở lại làmcho trẻ càng biếng ăn và tạo ra vòng luẩn quẩn

1.3 NGUYÊN NHÂN GÂY BIẾNG ĂN

Có nhiều yếu tố gây nên tình trạng biếng ăn, bao gồm các yếu tố thựcthể và các yếu tố tâm lý, xã hội Các nguyên nhân thực thể gây biếng ănthường gặp, đó là các bệnh lý y khoa, thiếu dinh dưỡng Các nguyên nhân tâm

lý gây biếng ăn thường gặp, đó là các sự cố liên quan đến ăn uống làm trẻ sợ,

ác cảm thức ăn của trẻ, môi trường nuôi trẻ, cảm xúc của người nuôi trẻ…Vìvậy, các nguyên nhân biếng ăn liệt kê dưới đây được tổng hợp từ các nguồnkhác nhau chỉ có ý nghĩa khái quát và phân bố lại các nguyên nhân có thể đưađến tình trạng biếng ăn của trẻ

1.3.1 Nguyên nhân thực thể

1.3.1.1 Thiếu dinh dưỡng và biếng ăn

Kẽm là yếu tố vi lượng cần thiết của cơ thể con người Kẽm tham giavào nhiều phản ứng của cơ thể Vai trò của kẽm đối với sức khỏe con người

đã được khoa học chứng minh như vai trò tăng trưởng, miễn dịch và sinh sản.Ngoài ra, kẽm còn tồn tại trong hệ thống thần kinh và một số hoạt động nhưchất dẫn truyền thần kinh [42],[43] Thiếu kẽm gây nên nhiều vấn đề sức khỏebao gồm biếng ăn, chậm tăng trưởng…

Các nghiên cứu trên động vật cho thấy mối liên quan chặt chẽ giữa thiếukẽm và giảm khẩu phần ăn [44],[45] Tuy nhiên, mối liên quan giữa thiếu kẽm

và chán ăn ở con người còn chưa rõ Một số nghiên cứu dịch tễ chỉ ra mối liênquan giữa tình trạng kẽm với tăng trưởng, sự ngon miệng và đã gợi ý thiếukẽm góp phần đến triệu chứng biếng ăn [11],[46] Nhiều dấu hiệu thiếu kẽmđược quan sát ở người biếng ăn tâm thần, bao gồm: biếng ăn, giảm tăngtrưởng hoặc mất cân Một số nghiên cứu cũng chỉ ra một nửa số bệnh nhânbiếng ăn tâm thần xét nghiệm thiếu kẽm [47],[48] và khẩu phần kẽm giảmtrong suốt thời gian biếng ăn [49] Bổ sung kẽm đã chứng minh cải thiện cânnặng, chiều cao, triệu chứng biếng ăn [50],[51] Tuy nhiên, không phải tất cảcác trường hợp bổ sung kẽm đều điều trị thành công biếng ăn Bệnh nhân khithiếu kẽm thường kết hợp với nhiều chất dinh dưỡng khác như tyrosin,trytophan, vitamin B1 Từ những năm của thập kỷ 70 của thế kỷ 20, cácnghiên cứu đã tìm ra các bằng chứng tyrosin, tryptophan khẩu phần đã ảnhhưởng đến nồng độ của các chất dẫn truyền thần kinh như norepinephrine vàserotonin Ngược lại, nồng độ của các chất này ảnh hưởng đến điều hòa sựngon miệng Khi nồng độ các chất dẫn truyền thần kinh như norepinephrine

và serotonin cũng thấp thì sự thèm ăn bị ảnh hưởng [52]

Các bằng chứng đã gợi ý thiếu dinh dưỡng có thể là yếu tố nguyên nhânhoặc hậu quả của biếng ăn còn tùy thuộc vào sinh lý bệnh của biếng ăn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra một tỷ lệ lớn bệnh nhân biếng ăn thiếu kẽm

và bổ sung kẽm đã cải thiện cân nặng ở bệnh nhân biếng ăn Tuy nhiên mốiliên quan giữa thiếu kẽm và biếng ăn còn chưa rõ [52]

1.3.1.2 Bệnh nội khoa và biếng ăn

Khi mắc các bệnh nội khoa, đặc biệt nhiễm trùng dẫn đến phản ứng phacấp của cơ thể và tạo ra các cytokin tiền viêm Các chất này có thể tác độnggián tiếp hoặc trực tiếp đến sự ngon miệng Các cytokin tiềm viêm gián tiếpkhuyến kích tăng cường sản xuất ra các leptin từ chất béo dự trữ và trực tiếpthông báo với hệ thống thần kinh trung ương bằng cơ chế đặc biệt thông quahàng rào máu não và kích thích tạo ra eicosanoids trong các tế bào nội mô củamạch máu não Kiểm soát sự thèm ăn của cơ chế này được cho là qua trung giancác yếu tố chẳng hạn như các chất dẫn truyền thần kinh (serotonin, dopamine,histamine, norepinephrine, corticotropin phát hành tố, neuropeptide Y, và α-melanocyte kích thích hormone) kiểm soát sự thèm ăn [53]

1.3.1.3 Một số nguyên nhân khác

- Bệnh lý cấp tính [32],[38],[54]:

 Bệnh lý răng miệng : viêm nướu răng, sâu răng, bệnh nha chu, đẹn lưỡi,nấm miệng

 Viêm hô hấp trên : viêm mũi họng, viêm Amygdales, Viêm VA…

 Bệnh lý nhiễm trùng : viêm phổi, nhiễm trùng tiêu hóa, nhiễm trùng da,nhiễm trùng tiểu…

 Tắc nghẽn ống tiêu hóa : teo hẹp thực quản, lồng ruột, tắc ruột,Hirschsprung…

 Các bệnh lý ảnh hưởng toàn thân : sốc các loại, chấn thương nặng, rốiloạn thăng bằng kiềm toan, rối loạn nước điện giải, rối loạn chuyểnhóa…

- Bệnh lý mãn tính :

 Ung thư

 Bệnh lý gây suy giảm miễn dịch

 Bệnh lý tim mạch bẩm sinh hay thứ phát

 Bệnh lý nội tiết : bệnh Addison, nhược giáp…

 Nhiễm trùng mãn tính : lao, sốt rét, viêm gan, suy thận mãn

 Viêm loét dạ dày tá tràng

 Bệnh tự miễn

- Khiếm khuyết cơ thể học bẩm sinh :

 Rối loạn giác quan, đặc biệt là rối loạn vị giác : có thể do rối loạn ngoạibiên hoặc tại các trung tâm giác quan ở thần kinh trung ương

 Các bất thường bẩm sinh của ống tiêu hóa và các tuyến ngoại tiết liênquan : tắc đường mật trong và ngoài gan, u đầu tụy, túi thừa merkel,ruột vô hạch…

- Sử dụng thuốc : thuốc chống ung thư, các thuốc ức chế hoạt động hệ thốngnội ngoại tiết…

- Yếu tố biếng ăn di truyền : theo kết quả bước đầu đã được công bố củamột số tác giả tại Mỹ có những nghiên cứu về yếu tố di truyền của tìnhtrạng biếng ăn, biếng ăn có liên quan đến sự xuất hiện của một tổ hợp genenằm trên nhiễm sắc thể thứ nhất ở người

1.3.2 Nguyên nhân tâm lý

- Nhận định và thói quen không phù hợp về hành vi ăn uống : bắt nguồn từviệc sử dụng thức ăn ngoài mục tiêu dinh dưỡng, làm cho trẻ có nhận thứckhông đúng về thức ăn Ví dụ như xem thức ăn là phương tiện thưởng,

phạt, phương tiện hỗ trợ cho các cuộc vui…Trẻ thường sẽ có khuynhhướng không ăn để tạo sự chú ý của người chung quanh, để vòi vĩnh, yêusách…

- Số lượng và dạng thực phẩm không phù hợp với sự tăng trưởng và pháttriển thể chất của trẻ : mỗi độ tuổi, hệ tiêu hóa và cơ thể sẽ thích nghi với

số lượng thực phẩm khác nhau, những dạng thức ăn khác nhau, ví dụ : trẻdưới 4 tháng là thức ăn dạng lỏng, trẻ từ 6-12 tháng là thức ăn dạng hỗnhợp mịn, trẻ 1 tuổi là thức ăn dạng hỗn hợp mềm, trẻ trên 2 tuổi khi đã đủrăng sữa là thức ăn dạng hạt…Khi sử dụng không đúng các loại thực phẩmtheo độ tuổi, có thể gây trở ngại cho hoạt động tiêu hóa, hấp thu của trẻ lâudần dẫn đến biếng ăn

- Thành phần bữa ăn mất cân đối : cho trẻ ăn uống các chất ngọt trước khi

ăn làm tăng đường huyết, chế độ ăn của trẻ quá nhiều đạm, mỡ…gây hiệuứng phản hồi âm tính (negative feedback) trên hoạt động của hệ tiêu hóa.Cho trẻ ăn thiếu các vitamin và muối khoáng cần thiết cho việc tạo cácmen tiêu hóa, cho trẻ uống sữa ngay trước bữa ăn, cho trẻ uống nhiều nướctrước bữa ăn, uống các loại nước ngọt có nhiều gaz, cho trẻ vừa ăn vừauống…làm giảm nồng độ và hoạt tính của dạ dày

- Chế độ ăn không phù hợp với sinh lý hệ tiêu hóa hấp thu : các bữa ăntrong ngày quá dày làm hệ tiêu hóa tăng hoạt động hoặc quá thưa so với

độ tuổi làm hệ tiêu hóa giảm hoạt động, đều có thể dẫn đến tình trạngbiếng ăn của trẻ

- Tâm lý sợ hãi đối với thức ăn và bữa ăn : thường bắt đầu bằng sự gắn kếtnhận thức về bữa ăn hoặc thức ăn với các sự kiện làm trẻ sợ hãi như đánhtrẻ, giận dữ la mắng, hù dọa, ép buộc, cãi vã, hờn giận…

- Sự kém thích nghi về tâm lý của trẻ đối với thức ăn và bữa ăn : một số trẻ

có cá tính và quá năng động thường không thích nghi được với việc ngồi

đủ thời gian cho một bữa ăn, hoặc một số trẻ kém thích nghi sẽ từ chối tiếpnhận thức ăn mới.

- Sang chấn tâm lý (stress) : làm suy giảm tất cả hoạt động chức năng bìnhthường, bao gồm cả cảm giác thèm ăn, sự ngon miệng và hoạt động tiêuhóa hấp thu

- Ảnh hưởng của môi trường và nhận thức lên sự ngon miệng : sự buồnchán, sợ hãi hoặc cảm giác chán ngán trước một loại thực phẩm không ưathích sẽ làm giảm cảm giác ngon miệng và các hoạt động khác liên quanđến tiêu hóa thức ăn và hấp thu dưỡng chất

1.4 TÌNH TRẠNG THIẾU VI CHẤT CỦA TRẺ BIẾNG ĂN

1.4.1 Tình trạng thiếu vi chất của trẻ biếng ăn trên thế giới và Việt Nam

1.4.1.1 Tình trạng thiếu máu thiếu sắt của trẻ dưới 5 tuổi trên thế giới và Việt Nam

Trên toàn cầu, bệnh thiếu máu ảnh hưởng tới 1,62 tỉ người, tương ứngkhoảng 24,8% dân số Phổ biến nhất là ở trẻ em lứa tuổi trước khi tới trường(47,4%) Thiếu máu xảy ra ở tất cả khu vực, tỷ lệ thiếu máu chung là 76,1%.Chiếm tỷ lệ thấp nhất là khu vực Châu Âu với 26,5%, cao nhất là khu vựcTây Thái Bình Dương (90,4%), các khu vực còn lại tỷ lệ này cũng rất cao(Châu Phi 74,6%, Châu Mỹ 76,7%, Đông Nam Á 85,1% và Đông Địa TrungHải 76,4%)[43]

Tại Việt Nam, dựa vào kết quả của một số cuộc điều tra, một số tác giả

đã ước tính tỷ lệ thiếu máu ở trẻ em dưới 5 tuổi từ 30-50% tùy theo vùng vàthiếu sắt là nhân tố quan trọng nhất [55],[56],[57] Nghiên cứu của NguyễnXuân Ninh và cộng sự (2006) [58] điều tra trên 1.775 trẻ em dưới 5 tuổi tại 6tỉnh thành đại diện của Việt Nam, tỷ lệ thiếu máu trung bình ở trẻ em là 36,7%,

tỷ lệ thiếu máu nhiều nhất là trong nhóm 6-12 tháng tuổi (56,9%), có xu hướnggiảm dần khi tuổi của trẻ tăng lên: 45% ở nhóm 12-24 tháng tuổi, 38% ở nhóm

24-36 tháng tuổi, 29% ở nhóm 36-48 tháng tuổi và 19,9% ở nhóm 48-59 thángtuổi Vùng nội thành có tỷ lệ thiếu máu thấp hơn ngoại thành.

1.4.1.2 Tình trạng thiếu kẽm của trẻ biếng ăn trên thế giới và Việt Nam

Biếng ăn kéo dài là một nguyên nhân quan trọng gây ra suy dinh dưỡng

và chậm phát triển ở trẻ biếng ăn Dù cho nguyên nhân gây biếng ăn là gì,thường sau một thời gian sẽ dẫn đến biếng ăn do thiếu các vi chất dinh dưỡngđặc hiệu Suy dinh dưỡng, thiếu máu, trong đó thiếu kẽm là nguyên nhân đángđược lưu ý vì vai trò sinh học đặc biệt của nó Hiện nay thiếu kẽm được biết

là một vấn đề sức khỏe cộng đồng của nhiều nước

Theo International Zinc Nutrition Consultative Group (IZiNCG, Nhóm

tư vấn dinh dưỡng kẽm quốc tế) (2004), hiện nay 1/3 trẻ em trước tuổi đi học

ở những nước có thu nhập thấp bị suy dinh dưỡng thể còi cọc - một thể suydinh dưỡng mà nguyên nhân chắc chắn có liên quan đến thiếu kẽm

Đối tượng có nguy cơ thiếu kẽm cao là trẻ em, đặc biệt là trẻ em tronggiai đoạn ăn bổ sung, trẻ suy dinh dưỡng giai đoạn hồi phục, trẻ vị thànhniên, phụ nữ mang thai, bà mẹ đang cho con bú và người già Đây là nhữngđối tượng có nhu cầu kẽm cao nhưng khả năng đáp ứng kẽm từ khẩu phần

ăn không đủ [59]

Ở các nước đang phát triển, thiếu kẽm đứng hàng thứ 5 trong số 10 yếu

tố nguy cơ cao nhất Thiếu kẽm còn được xếp trên cả thiếu sắt và vitamin A.Nếu tính tất cả các nước trên thế giới thì thiếu kẽm đứng hàng thứ 11trong số 20 yếu tố nguy cơ dẫn đầu

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho rằng 800.000 trường hợp chết trênthế giới hàng năm là do thiếu kẽm và trên 28 triệu năm sống khoẻ mạnh đã bịmất Người ta ước tính rằng, thiếu kẽm ảnh hưởng tới 1/3 dân số thế giới nóichung và tuỳ theo khu vực, nó ảnh hưởng tới từ 4% đến 73% quần thể Nhìn

chung, thiếu kẽm chiếm khoảng 16% nguyên nhân của nhiễm trùng đường hôhấp dưới, 18% của sốt rét, 10% của tiêu chảy [60].

Nghiên cứu của Nguyễn Thanh Danh trên 132 trẻ từ 3-48 tháng có dấuhiệu giảm tiêu thụ năng lượng, nhận thấy 53% số trẻ có hàm lượng kẽm huyếtthanh thấp, 48% trẻ có Hb thấp, 25,7% trẻ có cả Hb và kẽm huyết thanh cùngthấp [61]

Trong khoảng thời gian từ 1999 đến 2004, chương trình phòng chốngsuy dinh dưỡng của Việt Nam đã đạt được nhiều thành công, tỷ lệ suy dinhdưỡng trẻ em dưới 5 tuổi giảm nhanh: thể thiếu cân giảm từ 36,7% (1999)xuống 26,6% (2004); thể thấp còi giảm từ 38,7% (1999) xuống 30,7% (2004).Tuy vậy vẫn là cao nếu lấy điểm ngưỡng tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi là20% để đánh giá nguy cơ thiếu kẽm theo khuyến cáo của WHO/IZiNCG Đặcbiệt chỉ có 3 thành phố trong toàn quốc là Hà Nội, Hải Phòng, Thành phố HồChí Minh có tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng thấp còi dưới 20% Rấtnhiều địa phương tỷ lệ này còn rất cao: trên 30 %, thậm chí trên 40% [60],[62]

Như vậy, có thể nói thiếu kẽm hiện đang là một vấn đề sức khoẻ có ýnghĩa cộng đồng ở Việt Nam với nguy cơ ở mức độ cao

1.4.2 Một số yếu tố liên quan đến tình trạng thiếu vi chất của trẻ biếng ăn

1.4.2.1 Ảnh hưởng của thiếu sắt tới sức khoẻ và bệnh tật trẻ em

Thiếu sắt làm giảm phát triển về chiều cao, cân nặng và chức năng của

hệ thống miễn dịch ở trẻ Những hậu quả ảnh hưởng của thiếu máu thiếu sắtđối với năng suất lao động và trí tuệ được thể hiện qua các kỹ năng tinh thần -vận động, các chỉ số phát triển của trẻ em, chỉ số thông minh của trẻ trong lứatuổi tiền học đường và học đường [63]

Điều đáng quan tâm là những đứa trẻ đã bị chậm phát triển về trí lực dothiếu máu thiếu sắt thì trí lực của chúng gần như không được phục hồi, kể cả

khi đã được bổ sung sắt và các chỉ số huyết học của chúng đã về bình thường.

Về sinh học và cấu trúc, các tổ chức của não người phát triển rất nhanh từ thời

kỳ bào thai, giảm xuống tại thời điểm 2 tuổi, sau đó vẫn tiếp tục phát triểnnhưng không đáng kể cho đến tuổi trưởng thành Vì vậy, thiếu máu thiếu sắt ởtrẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ có thể ảnh hưởng đến trí lực của trẻ em sau này [64]

1.4.2.2 Ảnh hưởng của thiếu kẽm tới sức khoẻ và bệnh tật trẻ em

Thiếu dinh dưỡng: chậm tăng trưởng, suy dinh dưỡng nhẹ và vừa, chậm

tăng trưởng chiều cao [65]

Rối loạn tiêu hóa và chuyển hóa: trẻ có tình trạng suy giảm tiêu thụ

năng lượng như chán ăn hoặc giảm ăn, giảm bú, chậm tiêu, táo bón nhẹ; buồnnôn và nôn kéo dài ở trẻ [59]

Rối loạn tâm - thần kinh: rối loạn giấc ngủ (trằn trọc khó ngủ, mất ngủ),

thức giấc nhiều lần trong đêm, khóc đêm kéo dài Suy nhược thần kinh (đauđầu, thần kinh dễ bị kích thích, giảm trí nhớ…) Rối loạn cảm xúc (thờ ơ, lãnhđạm, trầm cảm, thay đổi tính tình) Suy yếu hoạt động của não, mơ màngchậm chạp, hoang tưởng, mất điều hòa lời nói, rối loạn vị giác và khứu giác,khuyết tật, bại não, chậm phát triển tâm thần vận động

Suy giảm khả năng miễn dịch: nhiễm trùng tái diễn ở đường hô hấp

(viêm mũi họng, viêm phế quản tái đi tái lại, viêm đường tiêu hóa, viêm da,mụn bỏng, mụn mủ, viêm niêm mạc)… [66]

Tổn thương biểu mô: khô da, viêm da vùng mặt trước hai chi dưới, nám

da, bong da, dầy sừng và nứt gót da hai bên, viêm niêm mạc miệng, viêmlưỡi, vết thương lâu lành, dị ứng Loạn dưỡng móng, tóc giòn dễ gãy [66]

Tổn thương mắt: sợ ánh sáng, mất khả năng thích nghi với bóng tối, mù

đêm, quáng gà, khô mắt, loét giác mạc [66]

Thiếu kẽm nặng biểu hiện đặc trưng bởi các tổn thương điển hình:

viêm da, dầy sừng, sạm và bong da mặt ngoài hai cẳng chân (vẩy cá), hói,

loạn dưỡng móng (móng nhăn, có vệt trắng, chậm mọc), khô mắt Viêmquanh hậu môn, âm hộ, tiêu chảy Tăng nhạy cảm đối với bệnh nhiễm trùng,gây ra nhiễm trùng tái diễn Kích thích thần kinh, rối loạn nhận thức, mắcchứng ngủ lịm, chậm phát triển tâm thần vận động Chậm phát triển giới tính,giảm năng tuyến sinh dục, ít tinh trùng, suy dinh dưỡng nặng, chứng lùn [66].

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU – THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu được tiến hành tại Khoa khám tư vấn Dinh dưỡng số Viện Dinh Dưỡng, 91 Nguyễn Ngọc Vũ, Hà Nội

2-Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 6 năm 2015 đến tháng 6 năm 2016

2.2 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

2.2.1 Tiêu chuẩn lựa chọn

- Trẻ em từ 6 tháng đến dưới 60 tháng tuổi

- Trẻ đến khám tư vấn dinh dưỡng tại Khoa khám tư vấn dinh dưỡng số 2

- Viện Dinh Dưỡng, 91 Nguyễn Ngọc Vũ, năm 2015

- Hiện có dấu hiệu biếng ăn

- Gia đình của trẻ đồng ý tham gia nghiên cứu

2.2.2 Tiêu chuẩn loại trừ

- Trẻ nằm ngoài độ tuổi nghiên cứu

- Trẻ biếng ăn do dị tật bẩm sinh đường tiêu hóa chưa được điều trị

- Người đưa trẻ đến khám không phải là người chăm sóc trẻ trực tiếphàng ngày

- Người nuôi dưỡng và chăm sóc trẻ trực tiếp hàng ngày có vấn đề vềtâm thần kinh, tâm lý, xã hội… và các câu trả lời phỏng vấn có mâu thuẫn

- Gia đình của trẻ không đồng ý tham gia nghiên cứu

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3.1 Thiết kế nghiên cứu

Sử dụng thiết kế nghiên cứu cắt ngang mô tả

2.3.2 Cỡ mẫu – Cách chọn mẫu

2.3.2.1 Cỡ mẫu được tính toán cho nghiên cứu mô tả cắt ngang cho một tỷ

lệ theo công thức sau:

n = Z2

(1-α/2) 2

) 1 (

p = tỷ lệ suy dinh dưỡng hoặc thiếu kẽm hoặc thiếu máu ước tính

Z1-α/2 = 1,96 là giá trị giới hạn của độ tin cậy với α =0,05 với độ tin cậycủa ước lượng khoảng là 95%

d = 0,05 là khoảng sai lệch mong muốn giữa tỷ lệ thu được từ mẫu (p)

và tỷ lệ của quần thể (P)

- Cỡ mẫu cho xác định tình trạng dinh dưỡng của trẻ biếng ăn

Ước tính tỷ lệ suy dinh dưỡng của trẻ biếng ăn là 31% dựa trên kết quảnghiên cứu của Lê Thị Kim Dung (2013) [8]

n = 362 trẻ

- Cỡ mẫu cho xác định thiếu máu của trẻ biếng ăn

Ước tính tỷ lệ thiếu máu của trẻ biếng ăn là 19,3% dựa trên kết quảnghiên cứu của Trương Tuyết Mai (2013) [9]

n= 261 trẻ

- Cỡ mẫu cho xác định thiếu kẽm của trẻ biếng ăn

Ước tính tỷ lệ thiếu kẽm của trẻ biếng ăn là 50% dựa trên kết quảnghiên cứu của Trương Tuyết Mai (2013) [9]

n = 423 trẻ

Sau khi đã tính toán cho tất cả các chỉ số nghiên cứu, cỡ mẫu lớn nhất

là cỡ mẫu tính toán xác định thiếu kẽm của trẻ biếng ăn, n=423 trẻ

2.3.2.2 Cách chọn mẫu vào nghiên cứu

Chọn liên tục toàn bộ trẻ dưới 5 tuổi, được chẩn đoán là biếng ăn đếnkhám tại Khoa khám tư vấn dinh dưỡng số 2 - Viện Dinh Dưỡng, 91 NguyễnNgọc Vũ, năm 2015, đồng ý tham gia nghiên cứu

2.3.3 Các biến số và chỉ số trong nghiên cứu

tính

Phương pháp thu thập

1: Con đầu lòng2: Con thứ hai3: Con thứ ba trở lên

1: Có 2: Không

Phỏng vấn

Biếng ăn không rõnguyên nhân

1: Có 2: Không

Phỏng vấn

2.Tình trạng dinh

dưỡng của trẻ

biếng ăn < 5 tuổi

Cân nặng (kg) Cân đo Chiều cao (cm) Cân đo

Cyamet-2: nồng độ Hb từ 70 g/l đến 99,9 g/l3: nồng độ Hb từ 100 g/l đến 109,9 g/l

Phương phápCyamet-hemoglobin(Nhật Bản)

Nồng độ kẽm huyếtthanh

- Trẻ từ 5 tháng đến 5 tháng 29 ngày được coi là 5 tháng tuổi

- Trẻ tròn 5 tháng 30 ngày được coi là 6 tháng tuổi

- Trẻ từ 59 tháng đến 59 tháng 29 ngày được coi là 59 tháng tuổi haydưới 5 tuổi

2.3.4.2 Tình trạng dinh dưỡng của trẻ

Tình trạng dinh dưỡng của trẻ được đánh giá dựa trên ba chỉ tiêu nhântrắc học tính theo Z-score của WHO với quần thể chuẩn của WHO năm

2006 [68]:

-Cân nặng theo tuổi (CN/T)

-Chiều cao theo tuổi (CC/T)

-Cân nặng theo chiều cao (CN/CC) hay Cân nặng theo chiều dài nằm(CN/CD)

Nếu trẻ sinh non < 37 tuần tuổi, tuổi của trẻ được tính bằng cách lấy tuổihiện tại (tính theo ngày sinh) trừ đi thời gian thiếu [69]:

Thời gian thiếu = 40 tuần – Tuổi thai lúc sinh Tuổi hiệu chỉnh = Tuổi hiện tại – Thời gian thiếu

Việc hiệu chỉnh tuổi này có thể kéo dài đến 24 tháng Tuy nhiên, đối vớitrẻ sinh non có cân nặng lúc sanh dưới 1,000g thì có thể kéo dài đến 36 tháng

Nếu sự phát triển về cân nặng và chiều cao của trẻ đuổi kịp trẻ bìnhthường thì quay lại cách tính tuổi như trẻ bình thường

-Bình thường: khi trẻ có các chỉ số CN/T, CC/T, CN/CC (hay CN/CD)nằm trong khoảng -2 Z-score -> +2 Z-score [70]

-Suy dinh dưỡng: khi trẻ có một trong các chỉ số CN/T, CC/T (hayCD/T) hoặc CN/CC (hay CN/CD)< -2 Z-score, trong đó có 2 giá trị [68]

 Suy dinh dưỡng thể nhẹ cân: khi CN/T < -2 Z-score

 Suy dinh dưỡng thể thấp còi: khi CC/T (hay CD/T) < -2 Z-score

 Suy dinh dưỡng thể gầy còm, Suy dinh dưỡng cấp tính : khi CN/CC(hay CN/CD) < -2 Z-score

-Thừa cân: khi trẻ có CN/CC (hay CN/CD) ≥ +2 Z-score [71]

2.3.4.3 Các nhóm biếng ăn

Nếu trẻ có trên 2 trong 3 tiêu chí sau thì được chẩn đoán “Biếng ăn”:

• Biếng ăn là tình trạng giảm hoặc mất cảm giác thèm ăn ở trẻ nhỏ, dẫnđến trẻ ăn không đủ lượng yêu cầu của lứa tuổi

• Thời gian ăn kéo quá dài trên 30 phút

• Thường kén chọn thức ăn, ăn chậm và không hứng thú với ăn

Các nhóm biếng ăn được phân loại theo Chatoor và công cụ IMFeD[19], [20], [21], [22], [23], [24], [25], [26] nhưng có bổ sung với tìnhhình trẻ đến khám thực tế tại phòng khám

Biếng ăn do chuyển dạng thức ăn

Tiêu chí chẩn đoán

- Việc từ chối thức ăn thường xuất hiện vào giai đoạn tập ăn dặm của trẻ,hoặc tự ăn, điển hình từ 6 tháng đến 3 tuổi

Biếng ăn do bệnh lý

- Có thể đã trải qua trước đó một sự cố đáng sợ liên quan đến ăn uống.

Biếng ăn do kén chọn thức ăn

Tiêu chí chẩn đoán

- Trẻ kiên quyết từ chối một số món ăn vì mùi vị, độ mịn màng, hìnhthức, thành phần món ăn

- Trẻ có thể trở nên lo lắng nếu bị ép ăn các thực phẩm không thích

Biếng ăn không rõ nguyên nhân

Tiêu chí chẩn đoán

- Trẻ không tỉnh táo, ổn định trong lúc ăn, trẻ hoặc quá buồn ngủ hoặc là quá kích động hoặc rất khó chịu khi ăn

- Trẻ không đạt được cân nặng phù hợp với lứa tuổi hoặc sụt cân

- Khó khăn ăn uống của trẻ không thể giải thích được do bệnh lý thực thể

2.3.4.4 Các chỉ số sinh hóa máu

-Đánh giá tình trạng thiếu máu [72]

Tình trạng thiếu máu được đánh giá bằng nồng độ Hb và tỷ lệ thiếu máu.Đối với trẻ dưới 5 tuổi, nồng độ Hb < 110 g/l được coi là thiếu máu

 Thiếu máu nặng khi nồng độ Hb < 70 g/l

 Thiếu máu vừa khi nồng độ Hb từ 70 g/l đến 99,9 g/l

 Thiếu máu nhẹ khi nồng độ Hb từ 100 g/l đến 109,9 g/l

-Đánh giá tình trạng thiếu kẽm [73]

Đánh giá tình trạng thiếu kẽm dựa vào hướng dẫn của WHO và tổ chức

tư vấn kẽm quốc tế WHO/IZiNCG : trẻ được coi là thiếu kẽm khi nồng độkẽm huyết thanh <10,71 mol/L buổi sáng và < 9,9 mol/L buổi chiều

2.3.5 Công cụ và kỹ thuật thu thập thông tin

2.3.5.1 Thông tin cá nhân

Phỏng vấn bà mẹ các thông tin theo bộ câu hỏi phụ lục 1: ngày sinh vàgiới tính của trẻ, số con trong gia đình, cân nặng sơ sinh, thời điểm xuất hiệnbiếng ăn, các yếu tố liên quan đến biếng ăn, nghề nghiệp của mẹ/cha, trình độvăn hóa của mẹ/cha và/hoặc người chăm sóc trẻ

2.3.5.2 Các chỉ số nhân trắc

Các chỉ số nhân trắc được thu thập bằng cách cân đo trực tiếp trẻ

Cân trẻ:

- Sử dụng cân SECA với độ chính xác 0,1kg

- Vị trí đặt cân ổn định, bằng phẳng, thuận tiện để cân

- Chỉnh cân về số 0 trước khi cân, kiểm tra độ nhạy của cân Thườngxuyên kiểm tra độ chính xác của cân sau 10 lượt cân

- Trọng lượng cơ thể được ghi theo kg với 1 số lẻ

-Khi cân, trẻ chỉ mặc quần áo tối thiểu, bỏ giày dép, mũ nón và các vậtnặng khác trên người Trẻ đứng, ngồi hoặc nằm giữa cân, đọc kết quả ở thờiđiểm trẻ nằm yên không cử động Người cân trẻ ngồi đối diện chính giữa mặtcân, khi cân thăng bằng đọc kết quả theo đơn vị kg với một số thập phân

Đo chiều dài nằm: áp dụng cho trẻ từ 6-24 tháng tuổi

- Sử dụng thước đo chiều dài nằm cho trẻ dưới 2 tuổi bằng gỗ, có độchia chính xác tới milimét

- Chiều dài được ghi theo cm và 1 số lẻ

- Kỹ thuật đo cần hai người, một người đo chính và một người trợ giúp:Thước được đặt trên mặt phẳng nằm ngang, ổn định, bằng phẳng (trên mặt

bàn hoặc dưới sàn) Trẻ bỏ giày dép, mũ , đặt trẻ nằm ngửa trên thước Trụccủa thân trùng với trục cơ thể Một người giữ đầu trẻ sao cho mắt trẻ hướngthẳng lên trần nhà, đỉnh đầu chạm vào đầu thước chỉ số 0 Người thứ 2 giữthẳng 2 đầu gối của trẻ thẳng sao cho 2 gót chân chạm nhau, tay kia đẩy đầuchặn của thước di động áp sát vào 2 bàn chân thẳng đứng, vuông góc với mặtthước, nhìn vào thước và đọc kết quả.

Đo chiều cao đứng: áp dụng cho trẻ từ 25-<60 tháng tuổi

- Sử dụng thước đứng bằng gỗ, có độ chia chính xác tới milimét

- Chiều cao được ghi theo cm và 1 số lẻ

- Thước được đặt theo chiều thẳng đứng, vuông góc với mặt đất nằmngang Trẻ bỏ giày dép, đi chân không, đứng quay lưng vào thước đo Gótchân, mông, vai, đầu theo một đường thẳng áp sát vào thước đo đứng, mắtnhìn thẳng theo một đường thẳng nằm ngang, hai tay bỏ thõng Kéo cái chặnđầu của thước từ trên xuống dưới, khi áp sát đến đỉnh đầu và vuông góc vớithước đo, nhìn vào thước và đọc kết quả

Thu thập mẫu máu:

Trẻ được lấy 3 ml máu tĩnh mạch và chia vào hai ống:

- Một ống có chống đông để xét nghiệm Hb

- Một ống được ly tâm sau 3 giờ ở tốc độ 3000 vòng/phút để lấy huyếtthanh Các mẫu huyết thanh được giữ ở nhiệt độ 40C và vận chuyển trongngày về phòng xét để phân tích kẽm

Các dụng cụ phân tích dùng cho định lượng kẽm đều được tráng rửabằng acid chlohydric HCL 1%, sấy khô trước khi dùng để loại trừ nhiễmkẽm từ môi trường

Hemoglobin (Hb) máu được phân tích tại Labo Dr Lab

Kẽm huyết thanh được phân tích tại Labo Dr Lab

Hemoglobin máu: được xác định bằng phương pháp hemoglobin, sử dụng thuốc thử của hãng Walko (Nhật Bản)

Cyamet-Kẽm huyết thanh: được định lượng bằng phương pháp đo độ đục