Tìm hiểu kiến thức về bệnh mạch vành cuả bệnh nhân có chỉ định chụp ĐMV xét can thiệp mạch vành

Khi nhiều yếu tố nguy cơ tác động lẫn nhaulàm cho bệnh ĐMV tăng lên theo cấp số nhân chứ không phải chỉ là cộng nhau[7].Cho đến nay có ba phương pháp điều trị bệnh mạch vành là điều trị

được sự động viên, giúp đỡ, chỉ dậy cả những kiến thức chuyên môn lẫn nghiệp

vụ cùng những kinh nghiệm sống quý báu của các thầy cô thuộc các bộ môn trong nhà trường, của ông, bà, cha mẹ, anh chị em cùng toàn thể các bạn bè

xung quanh tôi Đó là những là hành trang vô giá để tôi có thể tự tin mà vững bước trên con đường đời mà tôi đã chọn.

Qua đây tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:

Ban giám hiệu trường Đại học Y Hà Nội cùng tất cả các phòng ban

trong nhà trường đã tạo cơ hội cho tôi có được một môi trường học tập tích cực, chất lượng để tôi có thể rèn luyện và tu dưỡng bản thân trở thành một người có ích cho xã hội sau này.

Các thầy cô giáo của các bộ môn trong nhà trường đã tận tình chỉ dạy

cho tôi những kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ và đặc biệt là những kinh nghiệm lâm sàng quý báu giúp tôi vững tâm để đi theo nghề nghiệp của bản thân.

ThS Đinh Huỳnh Linh, người đã tận tình chỉ bảo tôi trong suốt quá

trình học tập và thầy cũng là người trực tiếp hướng dẫn tôi làm luận văn này Thầy đã chỉ dậy cho tôi kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn và hết lòng giúp

đỡ, động viên, khuyến khích, chia sẻ những khó khăn trong quá trình tôi học tập

và làm đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới những bệnh nhân trong đề tài – họ chính là những người thầy, giúp tôi hoàn thành luận văn này.

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới cha mẹ tôi, anh trai tôi, cùng bạn bè xung quanh tôi, những người đã luôn sát cánh bên tôi, quan tâm, động

viên, giúp đỡ và chia sẻ những niềm vui cũng như nỗi buồn trong học tập và cuộc sống.

Hà Nội, ngày 20 tháng 5 năm 2015

Trần Thị Quý Anh

thân tôi thực hiện, những số liệu trong luận văn này là trung thực.

Hà Nội, 25 tháng 5 năm 2015

Tác giả

Trần Thị Quý Anh

ASA Acetylsalicylic acid

ĐTĐ Đái tháo đường

ĐTNKÔĐ Đau thắt ngực không ổn định

ĐTNÔĐ Đau thắt ngực ổn định

WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế thế giới)

HCVC Hội chứng vành cấp

NMCT Nhồi máu cơ tim

THA Tăng huyết áp

YTNC Yếu tố nguy cơ

CRP C - reactive protein (protein phản ứng C)

PET Positron Emission Tomography (Chụp cắt lớp phát xạ)

MRI Magnetic Resonance Imaging (Ảnh cộng hưởng từ)

RLMM Rối loạn mỡ máu

XVĐM Xơ vữa động mạch

BMI Body Mass Index

TBMMN Tai biến mạch máu não

Hình 1.1 Xơ vữa động mạch và tuổi đời 4 Hình 1.2 Tháp dinh dưỡng khuyến cáo cho những người mắc bệnh tim mạch 21

Bảng 3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 32

Bảng 3.2 Lý do bệnh nhân biết bị bệnh ĐMV 33

Bảng 3.3 Sự phân bố của tổng điểm hiểu biết của bệnh nhân trong nghiên cứu35 Bảng 3.4 Điểm hiểu biết trung bình của 2 nhóm bệnh nhân 37

Bảng 3.5 Điểm hiểu biết trung bình của 2 nhóm trình độ học vấn 37

Bảng 3.6 Hiểu biết của bệnh nhân về triệu chứng của bệnh ĐMV 38

Bảng 3.7 Hiểu biết của bệnh nhân về các biện pháp điều trị bệnh ĐMV 39

Bảng 3.8 Hiểu biết của bệnh nhân về thủ thuật chụp và can thiệp ĐMV 40

Bảng 3.9 Hiểu biết về stent của 2 nhóm bệnh nhân 41

Bảng 3.10 Hiểu biết về biến chứng bệnh thận do thuốc cản quang của thủ thuật ở 2 nhóm bệnh nhân 42

Bảng 3.11 Hiểu biết về việc dùng thuốc suốt đời của hai nhóm bệnh nhân 44

Biểu đồ 3.2 Phân loại tổng điểm hiểu biết chung của bệnh nhân 34

Biểu đồ 3.3 Biểu đồ phân bố tổng điểm hiểu biết của bệnh nhân 36

Biểu đồ 3.4 Tỷ lệ bệnh nhân trả lời đúng về các YTNC của bệnh ĐMV 38

Biểu đồ 3.5 Hiểu biết về dấu hiệu cảnh báo biến chứng sau thủ thuật 41

Biểu đồ 3.6 Hiểu biết của bệnh nhân về việc chung sống với stent 43Y Biểu đồ 4.1 So sánh chẩn đoán lâm sàng của đối tượng nghiên cứu với tác giả khác 50

Biểu đồ 4.2 So sánh về tỷ lệ hiểu biết đúng của đối tượng nghiên cứu về YTNC với Almas 54

Biểu đồ 4.3 So sánh kiến thức về thủ thuật của đối tượng nghiên cứu với các tác giả khác 56

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3

1.1 Tổng quan về bệnh mạch vành 3

1.1.1 Đại cương 3

1.1.2 Bốn thể bệnh lâm sàng của bệnh mạch vành mãn tính 5

1.1.3 Ba thể bệnh lâm sàng của bệnh mạch vành cấp 5

1.2 Điều trị 6

1.2.1 Điều trị nội khoa 7

1.2.2 Thủ thuật chụp và can thiệp ĐMV 8

1.2.3 Mổ làm cầu nối chủ vành 17

1.3 Các yếu tố nguy cơ của bệnh mạch vành 18

1.3.1 Phân loại các yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành 19

1.3.2 Điều chỉnh tốt các yếu tố nguy cơ loại có thể thay đổi được 20

1.3.3 Giải pháp thực hiện 20

1.4 Tình hình nghiên cứu về kiến thức của bệnh nhân bệnh mạch vành ở Việt Nam và trên thế giới 22

1.4.1 Thế giới 22

1.4.2 Việt Nam 27

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28

2.1 Địa diểm và thời gian nghiên cứu 28

2.2 Đối tượng nghiên cứu 28

2.3 Thiết kế nghiên cứu 29

2.4 Các bước tiến hành nghiên cứu 29

2.5 Biến số nghiên cứu 30

3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 32

3.1.1 Đặc điểm chung 32

3.1.2 Chuẩn đoán 33

3.1.3 Lý do biết mắc bệnh ĐMV 33

3.2 Hiểu biết chung cả về bệnh ĐMV và thủ thuật của bệnh nhân tham gia nghiên cứu 34

3.2.1 Phân loại tổng hiểu biết chung của đối tượng nghiên cứu 34

3.2.2 Sự phân bố của tổng điểm hiểu biết của bệnh nhân trong nghiên cứu 35 3.2.3 Sự khác biệt về tổng điểm hiểu biết chung của 2 nhóm bệnh nhân có tiền sử can thiệp và can thiệp lần đầu 37

3.3 Hiểu biết về bệnh ĐMV 38

3.3.1 Hiểu biết về triệu chứng bệnh ĐMV 38

3.3.2 Hiểu biết về các yếu tố nguy cơ của bệnh ĐMV 38

3.3.3 Hiểu biết về các biện pháp điều trị bệnh ĐMV 39

3.4 Hiểu biết của bệnh nhân về thủ thuật 40

3.4.1 Hiểu biết của bệnh nhân về thủ thuật chụp và can thiệp ĐMV 40

3.4.2 Hiểu biết về dấu hiệu cảnh báo biến chứng sau thủ thuật 41

3.4.3 Hiểu biết về stent của 2 nhóm có tiền sử can thiệp và can thiệp lần đầu …… 41

3.4.4 Hiểu biết về biến chứng gây bệnh thận do thuốc cản quang của thủ thuật ở hai nhóm bệnh nhân 42

3.4.5 Hiểu biết của bệnh nhân về việc chung sống với stent 43

4.1 Đặc điểm chung 46

4.1.1 Tuổi và giới 46

4.1.2 Tiền sử 47

4.1.3 Chuẩn đoán 50

4.2 Hiểu biết chung của đối tượng nghiên cứu về bệnh ĐMV và cả về thủ thuật… 52

4.3 Hiểu biết về bệnh ĐMV của đối tượng nghiên cứu 53

4.3.1 Hiểu biết về triệu chứng của bệnh ĐMV 53

4.3.2 Hiểu biết về YTNC của bệnh nhân trong các nghiên cứu 54

4.4 Hiểu biết của đối tượng nghiên cứu về thủ thật chụp và can thiệp ĐMV 56

KẾT LUẬN 59

KIẾN NGHỊ 60

ĐẶT VẤN ĐỀ

Trên toàn thế giới bệnh lý tim mạch đã vượt xa các bệnh nhiễm khuẩn nóichung và cũng là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong Mỗi năm có tới 17,5 triệungười tử vong do bệnh lý tim mạch và các biến chứng của nó [1] Bệnh độngmạch vành (ĐMV) là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn thế giới Mỗinăm có khoảng 7 triệu người tử vong do bệnh ĐMV (chiếm 12,8% mọi nguyênnhân) [2], [3], [4], [5]

Bệnh tim mạch đã trở thành vấn đề sức khỏe hàng đầu ở hầu hết các nướcphát triển Ở các nước đang phát triển, bệnh tim mạch cũng đã và đang trở thànhbệnh chiếm hàng thứ nhất hoặc thứ hai về tỷ lệ mắc cũng như tử vong Trong sốcác bệnh tim mạch, bệnh tim thiếu máu cục bộ (hay bệnh mạch vành) rất thườnggặp, có thể để lại hậu quả trầm trọng về sức khoẻ cũng như kinh tế nếu khôngđược phát hiện và điều trị kịp thời Ở Việt Nam, bệnh tim mạch có xu hướng giatăng nhanh chóng trong những năm gần đây Theo báo cáo của WHO năm 2002,bệnh mạch vành đã trở thành nguyên nhân tử vong số 1 tại Việt Nam Bài học từcác nước đã phát triển cho thấy, để giảm thiểu gánh nặng bệnh lý tim mạch vớisức khỏe cộng đồng cần phải có những hành động mạnh mẽ trước hết từ công tácphòng bệnh, giáo dục sức khỏe, sàng lọc phát hiện bệnh sớm để có thái độ điềutrị thích hợp và kịp thời [6]

Vấn đề yếu tố nguy cơ của bệnh ĐMV nói chung đã được nghiên cứu rất

rõ và chứng minh là các YTNC ĐMV là có liên quan đến việc tăng khả năngmắc bệnh ĐMV Có những YTNC có thể tác động được, nhưng có những YTNC

không thể tác động được Tuy vậy rất cần sự hiểu biết và thái độ tốt với cácYTNC (kể cả không tác động được) để chúng ta có thể chủ động ngăn ngừa tốtcác biến cố tim mạch Các YTNC thường tác động lẫn nhau phức tạp và một cáthể thường dễ mang nhiều YTNC Khi nhiều yếu tố nguy cơ tác động lẫn nhaulàm cho bệnh ĐMV tăng lên theo cấp số nhân chứ không phải chỉ là cộng nhau[7].

Cho đến nay có ba phương pháp điều trị bệnh mạch vành là điều trị nộikhoa, can thiệp động mạch vành qua da và phẫu thuật bắc cầu nối động mạchvành Hiện nay, phương pháp can thiệp ĐMV qua da đã được thực hiện ở nhiềutrung tâm tim mạch và đang được triển khai ở các đơn vị tim mạch khác trongtoàn quốc mang lại rất nhiều hiệu quả điều trị cho bệnh nhân [8] Tuy nhiên thủthuật có thể xuất hiện nhiều biến chứng như tử vong, NMCT, bệnh thận do thuốccản quang Và chi phí cho thủ thuật còn cao đặc biệt khi có sử dụng các trangthiết bị can thiệp hiện đại Vì thế bệnh nhân và người nhà cần được tư vấn kiếnthức về thủ thuật để bớt lo lắng và an tâm điều trị

Câu hỏi đặt ra là liệu bệnh nhân mắc bệnh mạch vành có nhận biết hếtđược các YTNC của bệnh mạch vành và có thực sự hiểu biết về thủ thuật họ sẽđược làm hay không Vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu: “Tìm hiểu kiếnthức về bệnh mạch vành cuả bệnh nhân có chỉ định chụp ĐMV xét can thiệpmạch vành” nhằm 2 mục tiêu sau:

1 Tìm hiểu kiến thức về bệnh mạch vành của bệnh nhân có chỉ định chụp ĐMV xét can thiệp mạch vành.

2 Tìm hiểu kiến thức về thủ thuật của bệnh nhân có chỉ định chụp ĐMV xét can thiệp mạch vành.

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Tổng quan về bệnh mạch vành

1.1.1.Đại cương

Bệnh mạch vành (BMV) là bệnh của sự tổn thương các thành động mạchvành tim, mà nguyên nhân của các tổn thương ấy trong > 90% trường hợp là domảng xơ vữa - huyết khối tại các động mạch vành (thường chỉ là các mạch vànhlớn bề mặt)

Các mảng xơ vữa – huyết khối nói trên làm cho động mạch vành nào bịbệnh như thế sẽ không hoàn thành tốt chức năng chuyển máu, y học gọi trạngthái sinh lý bệnh ấy là suy vành hoặc thiểu năng vành Nhưng tất cả hậu quả thiệtthòi do trạng thái ấy đều dồn cho cơ tim gánh chịu, chính xác là từng vùng nhỏcục bộ cơ tim tương ứng (vốn do nhánh mạch vành đó phụ trách nuôi) sẽ bị mộttrạng thái sinh lý bệnh gọi là thiếu máu cục bộ: cụ thể là bị giảm sự tưới máu(cung cấp máu mang oxy) khi tĩnh và nhất là khi hoạt động

Hình 1.1 Xơ vữa động mạch và tuổi đời

Triệu chứng nổi bật của bệnh mạch vành là những cơn đau ngực kiểu đặctrưng William Heberden từ hơn 220 năm trước đã mô tả triệu chứng này vớithuật ngữ Angina pectoris (cơn đau thắt ngực) [9]

Đau thắt ngực điển hình có 3 tính chất như sau:

- Cảm giác đau như bóp nghẹt, đè nặng, ép chặt, rát bỏng sau xương ức Hướng lan lên vai, cằm, mặt trong cánh tay, vùng thượng vị

- Xuất hiện có tính quy luật, liên quan đến gắng sức, xúc cảm mạnh, gặp lạnh, sau bữa ăn nhiều, hút thuốc lá…

- Kéo dài 3 – 15 phút Giảm, đỡ khi hết tác nhân gây gắng sức hoặc khi dùng nitroglycerin

Bên cạnh đó chúng ta cũng cần phân biệt với những đau thắt ngực không điển hình/không do tim với các triệu chứng xuất hiện như sau:

- Không điển hình (2/3 triệu chứng) hoặc không do tim (0 - 1/3 triệu chứng)

- Cảm giác đau kiểu nhức nhối, rấm rứt, đau chói

- Quanh thành ngực, dưới vú, hướng lan da dạng, thay đổi theo tư thế

- Xuất hiện bất chợt, không liên quan với tác nhân gắng sức

- Kéo dài vài giây, ít phút, vài giờ hoặc cả ngày

- Có thể đáp ứng với nitroglycerin hoặc không [10]

Thiếu máu cục bộ cơ tim

- NMCT có ST chênh lên

- NMCT không ST chênh lên

- Đau thắt ngực không ổn định.

Hội chứng mạch vành cấp bao gồm các rối loạn do thiếu máu cục bộ cơtim cấp tính: nhồi máu cơ tim cấp ST chênh lên, nhồi máu cơ tim không STchênh lên và đau thắt ngực không ổn định Các thể bệnh này của hội chứng mạchvành cấp đều có chung cơ chế bệnh sinh là sự nứt hay vỡ của mảng xơ vữa dẫnđến thành lập huyết khối gây tắc mạch máu dẫn đến biến cố thiếu máu cục bộcấp tính [11] Nứt mảng xơ vữa dẫn đến tắc hoàn toàn động mạch vành sẽ chothể bệnh NMCT cấp ST chênh lên Tắc không hoàn toàn động mạch vành dẫnđến hội chứng động mạch vành cấp không ST chênh lên

Căn nguyên huyết khối mới sinh: 70% là do mảng xơ vữa trở thành nguyhiểm (tức là vỏ mất ổn định: mất tính bền vững) Điều này lại liên quan hình tháimảng xơ vữa, liên quan các tác nhân cơ học (ví dụ: shear stress trong cơn THA,

do rối loạn lipid máu, nhưng cốt lõi là do viêm tại chỗ ở mảng xơ vữa (có thểtheo dõi bằng CRP, cytokin, PET, MRI ) [10]

Việc chỉ định phương pháp điều trị nào phụ thuộc vào tình trạng bệnh vànên bắt đầu cũng như duy trì bằng điều trị nội khoa Trong trường hợp điều trị

nội khoa thất bại hoặc bệnh nhân có nguy cơ cao trên các thăm dò thì cần có chỉđịnh chụp ĐMV và can thiệp kịp thời.

1.2.1 Điều trị nội khoa

Mục tiêu của điều trị nội khoa là nhằm ngăn ngừa các biến cố tim mạchcấp như NMCT hoặc đột tử và để cải thiện chất lượng cuộc sống (triệu chứng)

Các khuyến cáo cho điều trị nội khoa là

Mức 1: Có chỉ định điều trị

- Vận dụng tích cực các biện pháp không dùng thuốc là bắt buộc cho mọibệnh nhân bên cạnh thuốc men điều trị

- Aspirin cho thường quy nếu không có chống chỉ định

- Chẹn beta giao cảm nếu không có chống chỉ định

- Thuốc ức chế men chuyển dạng cho mọi bệnh nhân bị bệnh ĐMV có kèmtheo ĐTĐ và/hoặc rối loạn chức năng thất trái

- Các thuốc hạ lipid máu để hạ LDL – C cho những bệnh nhân có bệnhĐMV hoặc nghi ngờ mà có LDL – C tăng cao > 100 mg/dl, với mục tiêu

- Thuốc chẹn kênh calci hoặc loại nitrates có tác dụng kéo dài hoặc phốihợp cả 2 loại thay thế cho những bệnh nhân mà do đã dùng chẹn beta giaocảm phải ngừng vì tác dụng phụ

- Thuốc ức chế men chuyển cho bệnh nhân có rối loạn chức năng thất trái,ĐTĐ, THA.

Mức 2: Chỉ định cân nhắc

- Clopidogrel khi có chống chỉ định tuyệt đối với aspirin

- Chẹn kênh calci được lựa chọn như thuốc đầu tiên thay vì chọn chẹn betagiao cảm

- Thuốc ức chế men chuyển là lựa chọn cho mọi bệnh nhân

- Thuốc hạ lipid máu khi mức LDL – C trong giới hạn 100 – 129 mg/dltrong khi cần phải áp dụng các biện pháp khác trong điều chỉnh lối sống

- Các thuốc chống đông đường uống kháng vitamin K

- Các thuốc tác động lên chuyển hóa tế bào cơ tim (trimetazidine): dùng đơnđộc hoặc phối hợp

- Thuốc mở kênh K +: Nicorandin

- Thuốc tác động nút xoang: Ivabradine

Mức 3: Không có chỉ định

- Dipyridamol

- Điều trị vật lý trị liệu [7]

1.2.2 Thủ thuật chụp và can thiệp ĐMV

Năm 1958, M.Jones người đầu tiên trên thế giới chụp động mạch vànhbằng bộc lộ động mạch cánh tay đã mở ra một kỷ nguyên mới về chẩn đoán tổnthương động mạch vành Trường hợp đầu tiên can thiệp mạch vành đượcGruentzig thực hiện năm 1977 Tháng 8 năm 1995, Viện Tim Mạch Việt Nam đãthực hiện những ca đầu tiên chụp và can thiệp mạch vành Hiện nay, can thiệp

động mạch vành (ĐMV) qua da là biện pháp điều trị bệnh tim thiếu máu cục bộrất có hiệu quả Những năm gần đây, trung bình mỗi năm tại Viện Tim mạchViệt Nam đã can thiệp được hơn 1000 bệnh nhân, theo thống kê của Viện Timmạch Việt Nam, từ 1/1/2009 đến 31/12/2009 đã can thiệp được 1368 bệnh nhân[12].

- Chụp động mạch vành kiểm tra trước phẫu thuật thay van tim

- Chụp động mạch vành kiểm tra trước những phẫu thuật không phải timmạch ở những bệnh nhân nghi ngờ bệnh mạch vành

- Sau cấp cứu ngừng tuần hoàn ngoài bệnh viện

- Đau ngực tái phát sau can thiệp động mạch vành hoặc sau phẫu thuật làmcầu nối chủ - vành

- Suy tim không rõ nguyên nhân

- Chụp động mạch vành kiểm tra những bất thường động mạch vành đượcphát hiện trên chụp cắt lớp vi tính đa dãy động mạch vành

Những bệnh nhân có rối loạn nhịp nguy hiểm (nhịp nhanh thất, block nhĩ thất, )

-Can thiệp động mạch vành qua da là 1 thủ thuật mang mục đích điều trị,chứ không giống như chụp ĐMV là để phục vụ chẩn đoán, thăm dò, loại trừ,kiểm tra bệnh ĐMV và một số trường hợp đặc biệt khác ngoài ĐMV Vì vậy chỉđịnh can thiệp ĐMV thường có hạn chế về số lượng hơn chỉ định chụp ĐMV vàchụp ĐMV ở các trung tâm tim mạch theo nhiều nghiên cứu thì phổ biến hơnnhiều so với can thiệp ĐMV

Chỉ định can thiệp ĐMV:

- Đau thắt ngực không khống chế được dù đã điều trị nội khoa tối ưu

- Đau thắt ngực ổn định, có bằng chứng của tình trạng thiếu máu cơ tim(nghiệm pháp gắng sức dương tính hoặc xạ hình tưới máu cơ tim dươngtính) và tổn thương ở động mạch vành cấp máu cho một vùng lớn cơ tim

- Đau ngực không ổn định

- Nhồi máu cơ tim cấp

- Đau thắt ngực xuất hiện sau khi phẫu thuật làm cầu nối chủ vành

- Có triệu chứng của tái hẹp mạch vành sau can thiệp động mạch vành quada

1.2.2.2.Chuẩn bị bệnh nhân

Nguyên tắc chuẩn bị cho bệnh nhân can thiệp mạch vành tương tự nhưchuẩn bị bệnh nhân phẫu thuật Mục đích quan trọng nhất là đảm bảo cho bệnhnhân được an toàn và thoải mái một cách tối đa trong thủ thuật, tối ưu hóa mọiyếu tố để có kết quả can thiệp tốt nhất Để đạt được điều này, bệnh nhân cần

được chuẩn bị kỹ cả về tâm lý và thể chất, các thăm dò xét nghiệm phải đượclàm và có kết quả đầy đủ sẵn sàng cho bác sỹ làm can thiệp xem trước khi bắtđầu can thiệp.

Quy trình chuẩn bị bệnh nhân:

- Bệnh nhân cần được giải thích kỹ về thủ thuật (kỹ thuật, kết quả, các biếnchứng có thể gặp) và đồng ý làm thủ thuật

- Bệnh nhân hoặc người nhà ký vào giấy cam kết làm thủ thuật

- Kiểm tra tên bệnh nhân, mã bệnh án, tiền sử dị ứng thuốc

- Đảm bảo rằng mọi thủ tục hành chính (các loại giấy tờ, hóa đơn, thẻ bảohiểm y tế, ) đã được thực hiện theo quy định

- Kiểm tra các kết quả xét nghiệm (chức năng thận, thời gian đông máu,điện giải đồ)

- Kiểm tra huyết áp, đánh giá mạch chi trên, chi dưới Kiểm tra điện tâm đồtại thời điểm ban đầu

- Kiểm tra lại người bệnh có đang mang thai hay không

- Đánh giá người bệnh đã hiểu rõ về thủ thuật chưa, trả lời các câu hỏi củabệnh nhân

- Kiểm tra bệnh nhân có ăn hay uống gì trước lúc làm thủ thuật hay không

- Ghi lại vào bệnh án tình trạng bệnh nhân trước thủ thuật

- Đặt một đường truyền tĩnh mạch với dịch truyền là muối đẳng trương(natriclorua 0,9%) ở bên tay trái bệnh nhân Để tốc độ truyền khởi đầu là

20 giọt/phút

- Kiểm tra để đảm bảo bệnh nhân đã được dùng các loại thuốc đã được kêtrong bệnh án

- Thực hiện test Allen đối với các bệnh nhân dự định chụp động mạch vànhqua đường động mạch quay.

1.2.2.3.Quy trình tiến hành thủ thuật

Khi đã thỏa mãn các yêu cầu chuẩn bị bệnh nhân và dụng cụ cần thiếttrong can thiệp bác sỹ trực tiếp làm can thiệp nên giải thích lại cho bệnh nhân vàgia đình về thủ thuật can thiệp trước khi cho kí vào cam kết chấp nhận thủ thuật

để tránh lo lắng thái quá của gia đình và bệnh nhân Lo lắng có thể làm gia tăngtình trạng đau ngực hoặc gây tụt huyết áp, do đó bệnh nhân có thể dùng an thầnnhẹ (uống diazepam 5 - 20 mg) trước can thiệp từ 1 đến 2 giờ

Cách thực hiện thủ thuật:

- Gây tê vùng bẹn hoặc cánh tay, cảm giác khi gây tê tại chỗ cũng giốngnhư khi tiêm thuốc Bệnh nhân sẽ tỉnh táo hoàn toàn trong suốt quá trìnhlàm thủ thuật, và có thể thực hiện một số động tác theo yêu cầu bác sĩ như:hít sâu, nín thở, ho,…

- Dùng một kim chọc vào động mạch đùi hoặc động mạch quay Qua kimchọc mạch đặt một ống dẫn (introducer sheath) vào động mạch đùi hoặcđộng mạch quay

- Qua introducer sheath, luồn ống thông từ động mạch đùi hoặc động mạchquay đến động mạch chủ và động mạch vành của tim dưới sự hướng dẫncủa X - Quang

- Bơm thuốc cản quang vào ĐMV phải và trái để chụp ĐMV, sẽ phát hiệnchỗ hẹp hay tắc ĐMV

- Nếu có hẹp ĐMV cần can thiệp đưa bóng vào và bơm bóng lên để nongchỗ hẹp ĐMV.

- Sau đó đặt giá đỡ (stent) để giữ cho lòng ĐM không bị hẹp trở lại

Can thiệp mạch vành qua da là một kỹ thuật dùng một loại ống thông nhỏ(catheter - một loại ống thông nhỏ làm bằng chất liệu nhựa dẻo đặc biệt thường

sử dụng trong can thiệp động mạch vành qua da) để đưa một bóng nhỏ vào lòngđộng mạch vành bị hẹp hoặc tắc rồi nong rộng ra và/hoặc đặt stent - khung giá

đỡ bằng kim loại đặc biệt, hình ống, dạng lưới, khi được bơm lên tối đa bằngbóng tại vị trí hẹp động mạch vành làm lòng mạch được thông rộng Có 2 loạistent: loại phủ thuốc chống tái hẹp và loại không phủ thuốc, để làm tái thônglòng mạch giúp dòng máu lưu thông bình thường cung cấp máu nuôi dưỡng tráitim Trái với phẫu thuật bắc cầu nối chủ vành cần mở lồng ngực, can thiệp độngmạch vành có thể thực hiện chỉ bằng cách chọc một lỗ nhỏ trên da để đưacatheter vào động mạch từ đùi hay cổ tay Người bệnh sẽ được gây tê tại vùngchọc nên nhìn chung, thủ thuật này không gây đau hơn một lần lấy máu làm xétnghiệm Bệnh nhân vẫn luôn tỉnh táo trong suốt quá trình thực hiện thủ thuật.Quá trình thực hiện thủ thuật thường được tiến hành trong vòng 1 giờ và phầnlớn bệnh nhân có thể về nhà sau 1 – 2 ngày tính từ khi kết thúc thủ thuật

Qua chụp ĐMV, bác sĩ có thể phát hiện chỗ ĐMV bị tắc nghẽn Khi cácphương tiện can thiêp sẵn sàng thì bác sĩ có thể điều trị bằng cách nong bằngbóng và có thể đặt stent (giá đỡ) vào chỗ bị tắc nghẽn (gọi là can thiệp ĐMV mộtthì) Nếu được điều trị và can thiệp vào lần khác (gọi là can thiệp ĐMV hai thì)

Sau khi thực hiện thủ thuật chụp hay can thiệp ĐMV, ống thông sẽ đượcrút ra và được băng ép tại vị trí chọc mạch máu Bệnh nhân cần nằm yên, bênchân thực hiện thủ thuật cần bất động 24 giờ để chắc chắn là không bị chảy máu.

Biến chứng sau can thiệp: Kể từ khi kĩ thuật nong động mạch vành(ĐMV) bằng bóng dưới màn tăng sáng ra đời, can thiệp mạch vành qua da đã trởthành một phần của thực hành lâm sàng Mỗi năm, ở Mỹ có hơn một triệu ca canthiệp mạch vành qua da, với tỉ lệ thành công trên 95% Biến cố tim mạch sau canthiệp mạch vành đã giảm rõ rệt trong 15 - 20 năm gần đây, nhờ những tiến bộtrong điều trị nội khoa phối hợp, cũng như trong công nghệ kĩ thuật Tỉ lệ phẫuthuật làm cầu nối chủ vành cấp cứu sau can thiệp mạch vành đã giảm xuống chỉcòn 0,14% (số liệu năm 2000) Theo số liệu của Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ(ACC) đánh giá biến chứng sau can thiệp mạch vành, tỉ lệ tử vong, NMCT, phẫuthuật làm cầu nối chủ vành cấp cứu, và các biến cố tim mạch khác lần lượt là0,76%; 1,1%; 0,6%; và 2,4% Các nghiên cứu ở Châu Âu cũng cho những kếtquả tương tự, với tỉ lệ tử vong chung dưới 2%, tử vong ở nhóm can thiệp cóchuẩn bị là 0,36%; so với 3,25% ở nhóm can thiệp cấp cứu [10]

Có thể liệt kê các biến chứng lâm sàng của thủ thuật là: tử vong, TBMMN,NMCT, chảy máu vùng chọc, thủng mạch vành hay ép tim cấp, phẫu thuật bắccầu nối chủ vành cấp cứu…Và đặc biệt biến chứng bệnh thận do thuốc cảnquang chiếm 11% những ca suy thận mắc phải trong bệnh viện, đứng thứ batrong số những nguyên nhân gây suy thận trong bệnh viện Nó làm tăng đáng kể

tỉ lệ thương tật và tử vong [10]

Đau ngực cũng là 1 triệu chứng hàng đầu gợi ý biến chứng trong và sauthủ thuật do giảm tưới máu cơ tim xuất hiện thoáng qua trong quá trình bơm

bóng nong động mạch vành, do bóng tạm thời gây bít kín lòng mạch Cảm giácđau ngực sẽ giảm khi tiêm nitroglycerin mạch vành hoặc làm xẹp bóng Đaungực cũng có thể xuất hiện ở cuối thủ thuật do tim đập nhanh kịch phát ở nhữngbệnh nhân thiếu máu cơ tim Đau ngực thường đáp ứng tốt với nitroglycerin xịtdưới lưỡi Nên kiểm tra lại điện tim cho bệnh nhân hoặc nếu đau ngực xuất hiệntrở lại cần theo dõi bệnh nhân chặt chẽ Trong một số trường hợp cần dùngmorphin tiêm tĩnh mạch Ngoài ra, đau ngực cũng có thể xuất hiện một cách cấptính sau thủ thuật, khi có một tỷ lệ nhất định các stent đã đặt có thể đột ngột bịtắc lại do huyết khối gây ra nhồi máu cơ tim cấp, cần phải can thiệp lại hoặc làmcầu nối chủ vành cấp cứu.

Sau khi stent được đặt trong lòng động mạch vành sẽ diễn ra quá trình nộimạc hóa: các tế bào nội mạc thành mạch sẽ phát triển và phủ lên bề mặt stent.Quá trình này hoàn thành sau 2 - 4 tuần từ lúc đặt stent Trong thời gian diễn raquá trình nội mạc hóa, phần stent kim loại chưa được che phủ vẫn tiếp xúc vớidòng máu tuần hoàn, sẽ thu hút sự bám dính tiểu cầu và các tế bào máu, nguy cơcao gây huyết khối tắc stent Vì vậy, việc sử dụng đầy đủ và tối ưu các thuốcchống ngưng tập tiểu cầu trong giai đoạn này có ý nghĩa quan trọng giúp làmgiảm tỷ lệ tắc lại stent Aspirin và clopidogrel có tác dụng hiệp đồng làm tăng tácdụng chống ngưng tập tiểu cầu khi dùng phối hợp Sự phối hợp này cũng tỏ rahiệu quả hơn dùng chống đông đường uống trong phòng ngừa biến chứng saucan thiệp mạch vành Vì vậy, dùng phối hợp aspirin và clopidogrel đã đượckhuyến cáo ở những bệnh nhân sau can thiệp mạch vành có đặt stent Nhữngbệnh nhân can thiệp mạch vành, ngoài aspirin dùng suốt đời nếu không có chốngchỉ định, nên dùng clopidogrel (75mg/ngày) ít nhất từ 9 đến 12 tháng Aspirin

có thể gây ra những kích thích đường tiêu hóa Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ ra

dùng phối hợp aspirin và ức chế bơm proton 2 lần/ngày tỏ ra an toàn hơn khidùng clopidogrel trên bệnh nhân có tiền sử xuất huyết tiêu hóa cao Clopidogrel

ít có tác dụng phụ tuy nhiên cũng có thể gặp: rối loạn tiêu hóa, mẩn ngứa, kíchứng tiêu hóa, chảy máu và giảm bạch cầu trung tính [10]

1.2.2.4.Mười điểm then chốt trong khuyến cáo 2008 về can thiệp ĐMV qua da

- Với các bệnh nhân ĐTNÔĐ, can thiệp ĐMV qua da có thể được xem là 1phương pháp tái tạo mạch máu 1 cách giá trị ở các bệnh nhân có bằngchứng thiếu máu một vùng cơ tim lớn với hầu hết các tổn thương ĐMV,chỉ loại trừ trường hợp ĐMV bị tắc hoàn toàn mãn tính mà không thể đưadây dẫn và/hoặc bóng qua được

- Việc quyết định can thiệp ĐMV qua da hay mổ bắc cầu nối chủ vành phụthuộc vào khả năng của bác sĩ tim mạch can thiệp hoặc phẫu thuật viên,cũng như sự yêu cầu của bệnh nhân

- Can thiệp ĐMV qua da cần thận trọng ở những bệnh nhân ĐTĐ có tổnthương nhiều mạch và ở các bệnh nhân bị hẹp thân chung ĐMV trái màchưa được phẫu thuật bắc cầu nối chủ vành bảo vệ

- Các bệnh nhân bị ĐTNKÔĐ và NMCT không có đoạn ST chênh lên cầnphân tầng theo nhóm nguy cơ Các bệnh nhân có nguy cơ cao cần đượcchụp ĐMV sớm (< 48 giờ) và can thiệp ĐMV qua da hay phẫu thuật bắccầu nối chủ vành nếu cần thiết

- Các bệnh nhân bị NMCT có đoạn ST chênh lên, can thiệp ĐMV qua da làphương pháp tái tưới máu được lựa chọn hàng đầu ở các trung tâm đủtrang thiết bị và các bác sĩ tim mạch can thiệp có nhiều kinh nghiệm

- Các bệnh nhân có chống chỉ định dùng thuốc tiêu sợi huyết nên đượcchuyển ngay đến các trung tâm có đủ điều kiện can thiệp ĐMV qua da, vìđây là cơ hội duy nhất để mở thông nhánh ĐMV bị tắc cho bệnh nhân.

- Với các bệnh nhân bị sốc tim, can thiệp ĐMV qua da cấp cứu để tái tạomạch máu 1 cách toàn bộ là phương pháp điều trị hiệu quả, và nên chỉđịnh trong giai đoạn sớm của bệnh

- Can thiệp ĐMV thì đầu được ưu tiên lựa chọn thuốc tiêu sợi huyết ở cácbệnh nhân NMCT cấp trong vòng 3 giờ đầu tiên kể từ khi khởi phát cơnđau ngực để phòng ngừa đột quị, và ở các BN bị NMCT từ 3 – 12 giờ kể

từ khi khởi phát cơn đau ngực để làm giảm diện NMCT và cũng để phòngngừa đột quị

- Can thiệp ĐMV cứu vãn được chỉ định sau khi dùng thuốc tiêu sợi huyếtthất bại, trong vòng 45 – 60 phút sau khi dùng thuốc

- Chế độ thuốc chống ngưng tập tiểu cầu phối hợp giữa ASA và clopidogrelđược dùng trước cho các bệnh nhân có cơn ĐTNÔĐ được can thiệp ĐMVqua da có hoặc không được đặt stent Sau khi đặt stent thường, clopidogrelđược tiếp tục dùng ít nhất 3 – 4 tuần và ASA dùng suốt đời Với các bệnhnhân có HCVC, clopidogrel là thuốc chống ngưng tập tiểu cầu chuẩn và

cơ bản được dùng ngay cho bệnh nhân Sau giai đoạn cấp, clopidogrel75mg/ngày trong 9 – 12 tháng và ASA 100mg/ngày dùng kéo dài [13]

1.2.3 Mổ làm cầu nối chủ vành

- Mổ làm cầu nối ĐMV có 1 lịch sử khá lâu dài từ những năm 60 – 70 củathế kỷ trước và chứng minh được hiệu quả đáng kể trong điều trị bệnhnhân bị ĐTNÔĐ

- So sánh với điều trị nội khoa: làm giảm triệu chứng và cải thiện tỷ lệ tửvong đáng kể.

- So sánh với can thiệp ĐMV: cho kết quả tương tự với bệnh tổn thươngkhông nhiều ĐMV thì có vẻ có lợi ích hơn, đặc biệt trong bệnh ĐMV kèmtheo với ĐTĐ thì phẫu thuật làm cầu nối chủ vành tỏ ra vượt trội Ngàynay, do những tiến bộ về công nghệ và các thế hệ stent mới ra đời, chỉđịnh của phẫu thuật này đã ngày 1 khu trú hơn Tuy vậy vai trò của nó vẫnrất đáng kể và không thể thay thế hoàn toàn được

- Kỹ thuật mổ làm cầu nối ĐMV hiện nay đã có nhiều tiến bộ như việc dùngcác đoạn động mạch quay, động mạch vú trong làm giảm nguy cơ tắc cầunối sau mổ so với dùng tĩnh mạch hiển theo các truyền thống Hơn thếnữa, những kỹ thuật ít xâm lấn như mổ với tim vẫn đập (không phải dùngmáy tim phổi), mổ nội soi, mổ với cánh tay robot đang hứa hẹn nhữngkết quả tốt đẹp [7]

1.3 Các yếu tố nguy cơ của bệnh mạch vành

Người ta đã biết từ lâu các yếu tố nguy cơ (YTNC) của bệnh ĐMV vàdanh sách các yếu tố nguy cơ này ngày càng dài Các nghiên cứu đã chứng minhcác yếu tố nguy cơ này có liên quan đến việc tăng khả năng mắc bệnh ĐMV vàviệc can thiệp các yếu tố nguy cơ đã làm giảm tỷ lệ mắc và tiến triển của bệnhĐMV Có những yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh được, nhưng có những yếu tốkhông thể tác động được Tuy vậy, rất cần sự hiểu biết và thái độ tốt với các yếu

tố nguy cơ (kể cả không tác động được) để chúng ta có thể chủ động ngăn ngừatốt các biến cố tim mạch

Các YTNC thường tác động lẫn nhau phức tạp và một cá thể thường dễmang nhiều YTNC Khi nhiều YTNC tác động lẫn nhau làm nguy cơ của bệnhĐMV tăng lên theo cấp số nhân chứ không phải chỉ là cộng nhau Ví dụ về 2YTNC quan trọng trong bệnh ĐMV - hút thuốc lá và tăng đường máu như sau:hút thuốc lá sẽ kích thích hệ thần kinh giao cảm làm THA, gây độc nội mạc vàkích thích tăng sinh tế bào cơ trơn thông qua sự thiếu oxy mô dễ gây XVĐM, vàđặc biệt làm tăng monoxid carbon tức máu sẽ tăng carboxyhemoglobin làm giảmvật liệu chuyên trở oxy cho cơ tim; bệnh nhân tiểu đường so với người không bịtiểu đường thì bệnh suất XVĐM cao hơn, xảy ra XVĐM ở tuổi sớm hơn và cũngnặng hơn Cụ thể sự có mặt của tiểu đường đã tăng nguy cơ bị XVĐM chi dướilên gấp 40 lần, tăng nguy cơ bị xơ vữa mạch vành tim - tai biến NMCT lên gấp 2

- 3 lần, tăng nguy cơ bị XVĐM não với TBMMN lên gấp 1 - 2 lần XVĐM ởngười tiểu đường có đặc điểm lan tỏa hơn, gây biến động cả vi tuần hoàn vàmảng xơ vữa có mặt cả ở những tiểu động mạch xa (ví dụ ở cơ tim) [13]

1.3.1 Phân loại các yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch vành

Cũng giống như các bệnh tim mạch nói chung, bệnh ĐMV cũng có 2 loại YTNC như sau:

Các yếu tố nguy cơ không thể can thiệp thay đổi được:

- Tuổi cao

- Giới nam hoặc nữ sau mạn kinh

- Tiền sử gia đình có người thân trực hệ bị bệnh ĐMV trước 55 (với nam)

- Tập quán ăn nhiều cholesterol và mỡ

1.3.2 Điều chỉnh tốt các yếu tố nguy cơ loại có thể thay đổi được

Trước hết các thầy thuốc cần quản lý chặt chẽ việc điều trị của bệnh nhân

và hướng tới các mục tiêu như: Điều trị, khống chế tốt tăng huyết áp: đích điềutrị < 140/90 mmHg (130/80 mmHg ở bệnh nhân tiểu đường hoặc bệnh thậnmạn); các loại thuốc điều trị THA đều có thể lựa chọn được tùy từng bệnh nhân,tuy vậy, nên ưu tiên chẹn beta giao cảm và/hoặc thuốc ức chế men chuyển (hoặc

ức chế thụ thể) Điều trị tốt rối loạn lipid máu, lựa chọn statin đầu tay với mụctiêu LDL - C < 1,8 mmol/L Khống chế tốt đường huyết ở mức HbA1C < 7%.Chú ý không được dùng nhóm rosiglytazone Khuyên bệnh nhân bỏ hút thuốc lá

và không phơi nhiễm với môi trường có khói thuốc lá Giảm cân: duy trì BMI ởmức 18,5 – 23; vòng eo < 90 ở nam và < 80 ở nữ Uống rượu có kiểm soát:

không quá 1 đơn vị rượu trong một ngày (tương đương 50 ml rượu mạnh; 100 mlrượu vang đỏ; 300 ml bia).

1.3.3 Giải pháp thực hiện

Chủ yếu là thay đổi lối sống, bỏ các thói quen có hại: Bỏ thuốc lá - có thểgiảm hội chứng cai bằng biện pháp đặc hiệu như kẹo chứa nicotin, hạn chế uốngrượu.Tập thể dục đều hàng ngày (ít nhất 4 ngày/tuần), mỗi ngày 30 – 60 phút,tập mức độ vừa theo khả năng gắng sức của mỗi cơ thể Khuyến khích hình thức

đi bộ, chạy chậm, đạp xe đạp, nhảy dây - những môn thể thao có tính nhịp điệu.Chế độ ăn uống lành mạnh: tránh các chất béo no, nhiều cholesterol như từ mỡđộng vật, phủ tạng động vật (gan, não, tim, bầu dục), trứng, bơ, sữa béo, thủy hảisản như tôm, cua; hạn chế ăn mặn Khuyến khích chế độ ăn nhiều cá, nhiều rauquả… Phát hiện và điều chỉnh tốt các bệnh tật, rối loạn khác: tăng huyết áp, đáitháo đường, rối loạn lipid máu, béo phì… bằng cách liên hệ chặt chẽ với thầythuốc, thông báo kịp thời các triệu chứng, bất thường và thăm khám định kỳ vàchú ý dùng các thuốc đầy đủ và đều đặn theo chỉ định của thầy thuốc Và đặcbiệt tránh các căng thẳng (stress), giữ thăng bằng và điều độ trong cuộc sống

Dưới đây là chế độ dinh dưỡng dựa theo Mediterranean diet mà bệnh nhânmắc bệnh ĐMV nên tham khảo:

Hình 1.2 Tháp dinh dưỡng khuyến cáo cho những người mắc bệnh tim mạch

Tài liệu: Sacks FM, McManus K In Cardiovascular Therapeutics ed E.

Antman, Saunders 2007, 3rd ed, p.54

1.4 Tình hình nghiên cứu về kiến thức của bệnh nhân bệnh mạch vành ở

Việt Nam và trên thế giới

1.4.1 Thế giới

Năm 1997 Menotti A đã nghiên cứu “Kiến thức, thái độ và thực hành liênquan đến bệnh tim mạch” trên 1000 người dân trưởng thành Ý qua bộ câu hỏiđược gửi qua đường bưu điện Nghiên cứu chia đối tượng thành 2 nhóm an toàn

và kém an toàn (dựa trên có quá nhiều thói quen không lành mạnh) có 500 ngườikém an toàn, 250 bệnh nhân sau NMCT và 250 họ hàng của bệnh nhân Bảngcâu hỏi đã được nhắm tới nhận biết kiến thức, thái độ và cách thực hiện liên quan

đến dự phòng cấp 1 và cấp 2 ngăn ngừa bệnh tim Kết quả cho thấy bệnh nhânsau NMCT và gia đình của họ có kiến thức tốt nhất và sau cùng là đối tượng kém

an toàn Tuy nhiên, cả 2 nhóm tin rằng stress là nguyên nhân chính của bệnh tim

và bệnh ung thư là vấn đề sức khỏe chính và nguyên nhân tử vong chính trongđất nước này Chưa đến 25% quần chúng và chưa đầy 10% đối tượng kém antoàn đã điều chỉnh thói quen của họ trong 2 năm qua bằng ăn kiêng, tập thể dục

và hạn chế hút thuốc Các nhóm đều tin tưởng và dựa vào chuyên gia y tế và tổchức y tế, bao gồm cả cơ sở tư nhân và liên hợp Đối tượng kém an toàn đượccung cấp kiến thức đầy đủ, nhưng không chịu thực hiện bất kỳ hành động nào đểbảo vệ sức khoẻ của họ Nguồn thông tin về bệnh tim được tìm hiểu chủ yếu quatruyền hình tuy bệnh nhân sau NMCT và gia đình họ nhận kiến thức từ bác sĩ giađình và bác sĩ tim mạch là chính [14]

Điều hòa cholesterol đã được cho thấy có thể hạn chế nguy cơ bệnh ĐMV.Nghiên cứu của Whiteside C và Robbins JA năm 1989 đánh giá về kiến thức vàhành động liên quan đến cholesterol, giữa bệnh nhân và bác sĩ trong đơn vị chămsóc sức khỏe ban đầu, phục vụ chủ yếu cho những người lớn tuổi và bệnh nhânnghèo 159 bệnh nhân được phỏng vấn qua bộ câu hỏi và bệnh án của họ đượcxem xét 24% bệnh nhân nhận ra mức cholesterol cao của họ, 60% nhận ra rủi rosức khỏe do tăng cholesterol huyết, và 83% có thể áp dụng những phương pháplàm giảm cholesterol Khoảng 50% tuyên bố rằng họ đang nỗ lực để hạ thấp việctiêu thụ chất béo và cholesterol Kết quả cho biết mức kiến thức và sự quan tâm

về cholesterol như nguy cơ đối với sức khoẻ của bệnh nhân, vấn đề này liên quanđến tình trạng kinh tế xã hội thấp [15]

Năm 1998 Márk L, Nagy E, Kondacs A, Deli L đã tiến hành nghiên cứu

“Thay đổi thái độ của bác sĩ Hungary về tầm quan trọng của YTNC bệnh ĐMVtrong giai đoạn 1985 – 1996” Mục đích của nghiên cứu là để phòng ngừa bệnhtim mạch và việc đẩy mạnh của lối sống khoẻ mạnh Bảng câu hỏi đã được trảlời bằng 170 bác sĩ, 107 ( 63% ) nam giới và 63 ( 37% ) nữ giới 86% họ tin bệnhĐMV có thể ngăn chặn được 26% bác sĩ hiện hút thuốc, và 53% không biết tỷ lệcholesterol riêng của họ Hút thuốc gây tử vong là nguyên nhân tim mạch đượccoi là YTNC quan trọng nhất, lối sống ít vận động thứ hai, tỷ lệ cholesterol caothứ ba, và huyết áp cao chỉ là thứ tư Bác sĩ Mỹ tin rằng huyết áp cao có ảnhhưởng quan trọng hơn trên bệnh ĐMV hơn bác sĩ Hungary, trong khi ngườiHungary lại cho rằng quan trọng nhất là chế độ ăn uống nhiều chất béo, quá cân,

có lối sống tĩnh tại, căng thẳng… Theo ý kiến của tác giả, muốn cải thiện hiệuquả phòng ngừa bệnh ĐMV nên giáo dục bác sĩ, điều dưỡng và kết hợp với đàotạo cụ thể trong y học dự phòng [16]

Năm 2000 Baberg HT và cộng sự đã tiến hành nghiên cứu “Nâng cao sứckhỏe và YTNC tim mạch Kiến thức của 510 bệnh nhân nội trú khoa cấp cứu timmạch” tại 1 bệnh viện tại Đức Kiến thức của bệnh nhân về YTNC bệnh timmạch nhìn chung là thấp: khoảng 20% không biết hậu quả của chứng béo phì,cholesterol trong máu cao hoặc hút thuốc trên mạch vành Trên 30% không biếtđến THA cũng gây lên bệnh ĐMV Và cứ 3 bệnh nhân thì có 1 đề cập ĐTĐ làYTNC Không có sự thay đổi kiến thức trong thời gian nằm viện Nằm việntrong quá khứ không có ảnh hưởng đến kiến thức Bệnh nhân với chẩn đoánbệnh ĐMV có cùng kết quả kiến thức với bệnh nhân có bệnh khác Sự có mặtcủa YTNC hầu như không có ảnh hưởng trên kiến thức của những bệnh nhânnày [17]

Celentano A năm 2004 tiến hành nghiên cứu “Tim mạch dự phòng bậchai: kiến thức về YTNC tim mạch và thái độ của bệnh nhân để giảm gánh nặngnguy cơ, và cách thực hiện của bác sĩ gia đình” Mẫu nghiên cứu bao gồm 560đối tượng, 61% nam giới, với tuổi trung bình là 60 ± 9 Đau thắt ngực (49%) vànhồi máu cơ tim (40,9%) Dữ kiện được bệnh nhân tự khai theo mẫu có trướccho thấy là 46% bệnh nhân quá cân và chỉ có 20% bệnh nhân công nhận là mìnhbéo Trong số những người THA, 11% tự khai không biết huyết áp của họ, và26% tin là huyết áp của họ bình thường nhưng báo cáo huyết áp phát hiện gầnđây > 140/90 mmHg Khoảng 8% không nhận ra được là họ có tỷ lệ cholesterolcao, và trong số những người tuyên bố có tỷ lệ cholesterol bình thường 9% đượckiểm tra là có cholesterol cao Có 22% bệnh nhân ĐTĐ tự khai, nhưng 7%không biết liệu họ có bị bệnh ĐTĐ hay không Có 30% nhóm mẫu là người hútthuốc và trong số này, 40% hút thuốc > 20 điếu thuốc/ngày Phụ nữ trong nghiêncứu thường béo hơn, tăng cholesterol, trình độ học vấn thấp hơn và có số điểmhiểu biết về kiến thức YTNC tim mạch từ bộ câu hỏi có sẵn thấp hơn so với namgiới Bệnh nhân trên 55 tuổi thường tự cho mình có huyết áp bình thường trongkhi họ có THA thực sự Và đạt được số điểm từ bảng câu hỏi về kiến thức vềYTNC tim mạch thấp hơn bệnh nhân trẻ [18].

Năm 2005 Tullmann DF và Dracup K đã tiến hành nghiên cứu “Kiến thức

về triệu chứng đau tim của nam giới và phụ nữ lớn tuổi có nguy cơ NMCT cấp”.Nghiên cứu có cỡ mẫu là 115, mô tả cắt ngang và số liệu thu thập qua phỏngvấn Kết quả cho thấy nam giới và phụ nữ không có sự khác biệt về kiến thức vềtriệu chứng NMCT cấp ngoại trừ đau hàm Hơn 95% cả nam và nữ biết triệuchứng điển hình của NMCT cấp như là đau ngực, đè nặng, khó thở, đau cánh tayhoặc đau vai, và đổ mồ hôi [19]

Năm 2005 Jafary FH và cộng sự làm nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 792đối tượng về “Hành vi kiến thức và sức khỏe tim mạch của những người chămsóc cấp 4 tại ba bệnh viện ở Pakistan - lý do để lo lắng” Kết quả cho thấy tuổitrung bình là 38,1 ± 13 Có 27,1% đối tượng không nhận được đào tạo chínhquy Số điểm kiến thức của đối tượng thấp nhất là 3 và tối đa 15 Chỉ 14% người

có thể mô tả chính xác bệnh ĐMV như là bệnh bao gồm hạn chế của máu lưuthông đến tim Đa số những người trả lời chỉ có thể nhận biết được 2 YTNC củabệnh tim mạch Hầu hết các YTNC được nhận biết là stress (43,4%), chất béotrong chế độ dinh dưỡng (39,1%), hút thuốc (31,9%) và sự thiếu vận động(17,4%) Đặc biệt có tới 20% đối tượng không thể nhận biết thậm chí chỉ mộtYTNC cho bệnh tim mạch Yếu tố liên quan đến kiến thức bao gồm tuổi (p =0,023), thu nhập (p < 0,001), trình độ học vấn (p < 0,001), cư trú (p < 0,001),lịch sử gia đình có bệnh tim mạch (p < 0,001) và tiền sử ĐTĐ (p = 0,004) Cáchthực hiện phòng ngừa rất hạn chế: 35%; 65,3% và 84,6% chưa bao giờ đã trảiqua đánh giá của huyết áp, glucose hay cholesterol Rất ít người thấy rằng họ sẽđiều chỉnh chế độ ăn uống của họ, ngưng hút thuốc hoặc bắt đầu thể dục nếuthành viên trong gia đình họ bị bệnh tim mạch [20]

Năm 2005 Aysha Almas và cộng sự đã tiến hành nghiên cứu trên 200 sinhviên của trường đại học ở Karachi với nghiên cứu là “Kiến thức về những yếu tốnguy cơ của bệnh mạch vành và can thiệp mạch vành của những sinh viên đạihọc” Nghiên cứu này đã đưa ra kết luận rằng: Sinh viên khẳng định hút thuốc lá

là nguy cơ lớn nhất mặc dù chỉ có 1 lượng nhỏ muốn bỏ thuốc lá; chỉ có một nửa

số sinh viên có hiểu biết về chụp mạch vành [21]

Năm 2008 Lozano và cộng sự đã tìm hiểu kiến thức về can thiệp mạchvành và liệu pháp kháng tiểu cầu kép và huyết khối trên 100 nha sĩ tại Tây BanNha Nghiên cứu đã chỉ ra rằng: Mặc dù kiến thức của các nha sĩ về can thiệpmạch vành còn hạn chế, nhưng trong đa số các trường hợp một bác sĩ tim mạch

sẽ tư vấn trước khi bệnh nhân sử dụng liệu pháp kháng tiểu cầu kép Chỉ có một

tỉ lệ rất nhỏ trong số những người được hỏi biết về những chỉ dẫn của hiệp hội yhọc Mỹ [22]

Năm 2013 Seef S và cộng sự đã nghiên cứu “Cái gì đang gây chết? Kiếnthức của mọi người về bệnh ĐMV, thái độ về việc ngăn ngừa và rào cản chínhtrong việc giảm YTNC ở Ismailia, Ai Cập (nghiên cứu mô tả cắt ngang)”.Nghiên cứu cho thấy là (10,4%) người tham dự có tiền sử bệnh tim mạch, và(7,2%) có tiền sử gia đình có bệnh tim mạch; 79,2% có kiến thức tốt về bệnh timmạch, và (94,4%) có thái độ tích cực với việc ngăn ngừa Rào cản giảm YTNC

từ y khoa là 24%, rào cản liên quan đến bệnh nhân là 22,4% Rào cản về cộngđồng – xã hội chiếm 16% Cuối cùng rào cản trong cơ chế, tổ chức là 9,6% [23]

1.4.2 Việt Nam

Mặc dù chụp và can thiệp mạch vành là một thủ thuật được tiến hành rấtrộng rãi trong việc điều trị bệnh mạch vành và bệnh ĐMV là căn bệnh rất phổbiến trong thời đại ngày nay nhưng chưa có 1 nghiên cứu nào ở Việt Nam tìm rađược bản thân người bệnh hiểu biết gì về căn bệnh của mình (YTNC, các biệnpháp điều trị, những lưu ý sau khi áp dụng các biện pháp điều trị ví dụ như sauđặt stent bệnh nhân sẽ cần phải sống chung suốt đời với thuốc…)

Bên cạnh đó thủ thuật chụp và can thiệp ĐMV còn là 1 thủ thuật xâmnhập, gây chảy máu với những nguy cơ biến chứng nhất định Đặc biệt là việc nó

có chi phí cao và được áp dụng những trang thiết bị, phương tiện hiện đại Chính

vì vậy việc cung cấp đầy đủ kiến thức về thủ thuật này cho bệnh nhân và ngườinhà là một vấn đề vô cùng quan trọng để bảo đảm cho bệnh nhân an tâm bướcvào thủ thuật và người nhà bệnh nhân bớt lo lắng và hợp tác, hỗ trợ tuân thủ điềutrị cùng với nhân viên y tế Đồng thời việc bệnh nhân được trang bị đầy đủ kiếnthức về bệnh mạch vành cũng là rất cần thiết Có như vậy họ mới có thể an tâmbước vào lộ trình điều trị, có đủ kiến thức để nhận ra và tránh được các biếnchứng của các biện pháp điều trị nói chung và của thủ thuật nói riêng Biết được

và phòng tránh các YTNC có thể làm cho bệnh của họ nặng lên và đặc biệt coiviệc dùng thuốc đều đặn, tái khám theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ là điều cần thiếtvới họ