Dạy học dự án hướng nghiệp nghề bác sĩ (KLTN k41)

HDA hướng tới phát triển những kĩ năng tư duy bậc cao phân tích, tổnghợp, đánh giá và sáng tạo: Học sinh trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ học tậpcùng một lúc với việc tìm kiếm thôn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

LỜI CẢM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới cô giáo Th.S Lê Thị Xuyến,người đã hướng dẫn em nhiệt tình và hiệu quả trong suốt thời gian hoàn thành vàthực hiện đề tài này

Qua đây, em cũng xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo trong khoa Vật lí

đã trang bị cho em hệ thống kiến thức trong suốt thời gian học tập vừa qua, cảm ơncác bạn sinh viên đã đóng góp ý kiến để khóa luận này được hoàn thành

Hà Nội, tháng 05, năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Yến

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận tốt nghiệp này được trình bày dưới sự hướng dẫn của cô giáo Th.S

Lê Thị Xuyến, xin cam đoan rằng:

Đề tài không sao chép từ bất cứ đề tài nào

Kết quả của đề tài này là do nghiên cứu đảm bảo tính chính xác và trung

Ngu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 2

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

5 Phương pháp nghiên cứu: 3

6 Đóng góp đề tài 3

7 Cấu trúc đề tài 3

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC DỰ ÁN NHẰM HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH 4

1.1 Dạy học dự án 4

1.1.1 Khái niệm dạy học dự án 4

1.1.2 Mục tiêu của dạy học dự án 4

1.1.3 Đặc điểm của dạy học dự án 5

1.1.4 Các giai đoạn của dạy học dự án 7

1.1.5 Đánh giá trong dạy học dự án 9

1.1.6 Lợi ích và thách thức của dạy học dự án 10

1.2 Dạy học với công tác hướng nghiệp 11

1.2.1 Một số khái niệm 11

1.2.2 Công tác hướng nghiệp trong trường phổ thông 12

Tiểu kết chương 1 19

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC DỰ ÁN VỚI NGHỀ BÁC SĨ 20

2.1 Mục tiêu dạy học dự án hướng nghiệp nghề bác sĩ 20

2.1.1 Kiến thức 20

2.1.2 Kỹ năng 20

2.1.3 Thái độ 20

2.2 Kiến thức Vật lý trong dự án hướng nghiệp nghề bác sĩ 21

2.2.1 Nguyên lý hoạt động và cấu tạo của máy đo huyết áp 21

2.2.2 Cấu tạo và nguyên lí hoạt động của ống nghe 22

2.2.3 Sự vận chuyển máu qua hệ mạch 23

2.2.4 Sự tạo ảnh của gương 24

2.2.5 Tính chất sát khuẩn của cồn 24

2.2.6 Cấu tạo và nguyên lí hoạt động của mắt 25

2.2.7 Các tật khúc xạ 26

2.3 Kế hoạch dạy học dự án 28

2.4 Tổ chức dạy học dự án hướng nghiệp với nghề bác sĩ 30

2.4.1 Triển khai dự án 30

2.4.2 Dự án hướng nghiệp nghề bác sĩ 31

CHƯƠNG 3: DỰ KIẾN THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 37

3.1 Mục đích, đối tượng và phương pháp thực nghiệm sư phạm 37

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 37

3.1.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 37

3.1.3 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 37

3.1.4 Phương thức thực nghiệm sư phạm 37

3.2 Dự kiến triển khai thực nghiệm sư phạm 37

3.2.1 Thời gian triển khai thực nghiệm sư phạm 37

3.3 Các tiêu chí đánh giá sử dụng trong quá trình thực nghiệm sư phạm 37

3.3.1 Phần đánh giá sản phẩm 38

KẾT LUẬN 47

TÀI LIỆU THAM KHẢO 48

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Các giai đoạn DHDA 7

Bảng 3.1 Các tiêu chí đánh giá cẩm nang 38

Bảng 3.2 Các tiêu chí đánh giá poster 39

Bảng 3.3 Các tiêu chí đánh giá cách khám và tư vấn cho bệnh nhân 40

Bảng 3.4 Các tiêu chí đánh giá kỹ năng làm việc nhóm 42

Bảng 3.5 Các tiêu chí đánh giá thái độ và kết quả của cá nhân học sinh 44

Bảng 3.6 Điểm nhóm trưởng đánh giá 45

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1 Huyết áp kế đồng hồ 21

Hình 2.2 Ống nghe y tế 22

Hình 2.3 Xác định tiêu điểm của mắt không có tật 26

Hình 2.4 Xác định tiêu điểm của mắt cận thị 27

Hình 2.5 Cách khắc phục mắt cận thị 27

Hình 2.6 Xác định tiêu điểm của mắt viễn thị 27

Hình 2.7 Cách khắc phục mắt viễn thị 28

1 Lý do chọn đề tài

MỞ ĐẦU

Trong thời buổi đất nước hội nhập kinh tế toàn cầu, bối cảnh khoa học côngnghệ phát triển như vũ bão, để đảm bảo đất nước phát triển bền vững, chúng ta cầnkhông ngừng đổi mới giáo dục để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trang bị chocác thế hệ tương lai nền tảng văn hóa vững chắc và năng lực thích ứng cao trướcmọi biến động của thiên nhiên và xã hội Đổi mới giáo dục đã trở thành nhu cầu cấpthiết và xu thế mang tính toàn cầu [4] Theo mục tiêu đổi mới được Nghị quyết88/2014/QH13 của Quốc hội quy định: ―Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáodục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quảgiáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp.‖ [1]

Xuất phát từ mục tiêu giáo dục trên, công tác hướng nghiệp trong phổ thôngcần được nghiên cứu và đẩy mạnh tại các trường phổ thông Nhằm giúp học sinhlựa chọn nghề phù hợp với nhu cầu của xã hội, đồng thời thỏa mãn tối đa nguyệnvọng và sự phù hợp với sở thích, năng lực, sở trường và các đặc điểm tâm lí của cánhân để họ có thể phát triển tới đỉnh cao nghề nghiệp

Những năm vừa qua, giáo dục hướng nghiệp đã được sự quan tâm nhưng vẫnchưa đúng mức và kết quả còn hạn chế Cần nâng cao nhận thức về giáo dục hướngnghiệp tới từng giáo viên, gia đình và xã hội để công tác hướng nghiệp có được hiệuquả cao

Dạy học dự án là một kiểu tổ chức dạy học pháp huy tối đa được mục đíchkết hợp kiến thức vào thực tiễn Nó tạo ra được môi trường học tập, khám phá hứngthú cho học sinh

Trong phạm vi khóa luận, tôi chọn hướng nghiệp nghề bác sĩ, bởi đây lànghề liên quan trực tiếp đến tính mạng con người, rất được xã hội coi trọng nhưng

để theo đuổi được nó thì rất vất vả và gian nan đòi hỏi họ phải có những tố chất phùhợp và đam mê với nghề Cách xác định tốt nhất chính là tham gia vào dự án trảinghiệm nghề đó Qua dự án tôi hi vọng sẽ đóng góp một phần và mô hình trảinghiệm nghề nghiệp

Với những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài: Dạy học dự án hướng nghiệpnghề bác sĩ Với mong muốn giúp học sinh có những trải nghiệm và hiểu biết cụ thểthực tế của nghề từ đó xác định được mình có phù hợp với nghề bác sĩ hay không.Thông qua dự án học sinh có kĩ năng tìm hiểu nghề phù hợp, xây dựng bản mô tảnghề trong năng lực nhận thức nghề.

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong chương trình giáo dục trung học phổ thông mới đây của Bộ, Chươngtrình giáo dục phổ thông được chia thành hai giai đoạn: giai đoạn giáo dục cơ bản(từ lớp 1 đến lớp 9) và giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp (từ lớp 10 đếnlớp 12) [4] Điều này cho thấy giáo dục hướng nghiêp hiện nay đang được Bộ Giáodục và Đào tạo hết sức quan tâm và chú trọng nghiên cứu đổi mới để đưa vàochương trình phổ thông sắp tới Ở Việt Nam giáo dục hướng nghiệp được nghiêncứu từ gần cuối thế XX, do một nhóm nghiên cứu đứng đầu là Giáo sư Tiến sĩ PhạmTất Dong, họ đi sâu tìm hiểu về huynh hướng nghề nghiệp và các chương trìnhhướng nghiệp, dạy nghề chính khóa cho các học sinh trường phổ thông [12] Ngoài

ra còn có nhóm nghiên cứu của phó Giáo sư Tiến sĩ Đặng Danh Ánh cùng các cộng

sự chuyên nghiên cứu về động cơ chọn nghề, hứng thú nghề va khả năng thích ứngnghề của học sinh học nghề [12] Sự phối hợp hài hòa giữa các nhà khoa học, nhànghiên cứu và nhà quản lí giáo dục phổ thông, giáo dục nghề đã đưa hoạt độnghướng nghiệp ngày càng phát triển và khẳng định tầm quan trọng trong xã hội Tuynhiên những công trình mang tính trải nghiệm từng ngành nghề cụ thể cho học sinhcòn nghèo nàn, chưa thu hút và đáp ứng được nhu cầu của học sinh Khiến chonhững người làm công tác này gặp khó khăn trong việc thực hiện

3 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng và tổ chức dạy học dự án nghề bác sĩ nhằm hướng nghiệp cho HS THPT

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ 1: Xây dự cơ sở lí luận cho đề tài:

Nghiên cứu cơ sở lí luận của dạy học dự án

Nghiên cứu cơ sở lí luận về GDHN cho HS phổ thông

Nhiệm vụ 2: Xây dựng cơ sở thực tiễn cho đề tài.

Tìm hiểu nhận thức của GV và HS về công tác hướng nghiệp và thực trạngGDHN ở trường phổ thông

Thực trạng của giáo dục hướng nghiệp ở trường phổ thông

Nhiệm vụ 3: Nghiên cứu tổ chức dạy học dự án hướng nghiệp nghề bác sĩ và tìm

hiểu các nội dung kiến thức vật lý vận dụng vào nghề đó

Nhiệm vụ 4: Tiến hành thực nghiệm sư phạm, xây dựng công cụ đánh giá, đánh giá

kết quả thực nghiệm sư phạm

5 Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp nghiên cứu lí luận

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn (quan sát, điều tra)

Phương pháp thực nghiệm khoa học giáo dục

Phương pháp thống kê toán học

6 Đóng góp đề tài

Làm rõ cơ sở lí luận về dạy học dự án và giáo dục hướng nghiệp

 Vận dụng cơ sở lí luận của dạy học dự án để tổ chức dạy học dự án hướng nghiệp nghề bác sĩ

 Bổ sung vào nguồn tài liệu tham khảo cho GV phổ thông và sinh viên cùng chuyên ngành

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC DỰ ÁN

NHẰM HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH 1.1 Dạy học dự án

1.1.1 Khái niệm dạy học dự án

Thuật ngữ ―dự án‖ trong tiếng anh ―project‖ có nghĩa là phác thảo, dự thảo,thiết kế Khái niệm dự án ngày nay được hiểu là một dự định một kế hoạch trong đócần xác định rõ mục tiêu, thời gian, phương tiện tài chính, điều kiện vật chất, nhânlực và cần đạt được mục tiêu đề ra

Dạy học dự án là một mô hình dạy học lấy hoạt động của học sinh làm trungtâm Kiểu dạy học này phát triển kiến thức và kỹ năng của học sinh thông qua quátrình học sinh giải quyết một bài tập tình huống gắn với thực tiễn bằng những kiếnthức theo nội dung môn học - được gọi là dự án Dự án đặt học sinh vào vai trò tíchcực như: người giải quyết vấn đề, người ra quyết định, điều tra viên hay người viếtbáo cáo Thường thì học sinh sẽ làm việc theo nhóm hợp tác với các chuyên gia bênngoài và cộng đồng để trả lời các câu hỏi và hiểu sâu hơn nội dung, ý nghĩa của bàihọc Học theo dự án đòi hỏi học sinh phải nghiên cứu và thể hiện kết quả học tậpcủa mình thông qua cả sản phẩm lẫm phương tiện thực hiện [16]

1.1.2 Mục tiêu của dạy học dự án

Mục tiêu của dạy học qua dự án học tập không phải là hoàn thiện sản phẩmcuối cho bằng được hay thương mại hóa sản phẩm, mà thông qua quá trình tìm hiểuvấn đề, phát triển giải pháp, triển khai dự án để học sinh có thể hình thành được cáckiến thức, kỹ năng và quan trọng hơn là thái độ học tập, nghiên cứu chuyên nghiệp

Dự án giúp HS nắm vững kiến thức và vận dụng chúng vào thực tiễn

HDA hướng tới phát triển những kĩ năng tư duy bậc cao (phân tích, tổnghợp, đánh giá và sáng tạo): Học sinh trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ học tậpcùng một lúc với việc tìm kiếm thông tin (trong đó có nội dung bài học) là quá trình

xử lí thông tin, lập ra một tổng thể kiến thức mới khác với nội dung bài học, phêphán, đánh giá lựa chọn công cụ (kiến thức, công nghệ…) để thực hiện nhiệm vụhọc tập Khác với dạy học truyền thống tư duy phát triển một cách tuần tự và cógiới hạn, kiến thức tiếp nhận sau quá trình học trên lớp chỉ dừng lại ở mức biết hoặc

hiểu, để thực sự hiểu học sinh phải vận dụng giải nhiều bài tập, trình độ tư duy theo

mô hình dạy học này vì thế chỉ đến mức độ vận dụng, học sinh cũng rất khó có thểthiết lập một tổng thể kiến thức mới (tư duy tổng hợp), hay vận dụng một cách sángtạo vào giải quyết một vấn đề thực tiễn

Hướng tới phát triển năng lực tự giải quyết vấn đề cùng kĩ năng sống và làmviệc: Hợp tác, giao tiếp, quản lí, tổ chức, điều hành, ra quyết định, tích hợp côngnghệ thông tin vào giải quyết công việc và thực hiện các sản phẩm, … là nhữngmục tiêu mà các phương pháp dạy học tích cực hướng tới Dạy học dự án có ưu thếđặc biệt trong việc thực hiện hóa các mục tiêu này: Học sinh trong quá trình thựchiện dự án toàn quyền quyết định phương tiện và cách thức hoạt động, phải hợp táccao độ trong sự hiểu biết điểm mạnh của từng thành viên trong nhóm, phải biếttranh luận và lắng nghe, phải biết tự liểm tra, đánh giá va tự điều chỉnh hoạt động,phải phát huy tối đa khả năng tích hợp công nghệ vào sản phẩm học tập của nhóm.[16-tr.248]

1.1.3 Đặc điểm của dạy học dự án

Sau đây là đặc điểm của dạy học dự án:

Người học là trung tâm của dạy học dự án

Dạy học dự án chú ý đến nhu cầu, hứng thú của người học: người học đượctrực tiếp tham gia chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp với khả năng và hứng thúcủa cá nhân Dạy học dự án là một phương pháp dạy học quan trọng để thực hiệnquan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm

Người học tham gia tích cực và tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạyhọc, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch đến việc thực hiện dự án, kiểm tra,điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Giáo viên chủ yếu đóng vai trò

tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ, khuyến khích tính tích cực, tự lực, tính trách nhiệm, sựsáng tạo của người học

Người học không chỉ nghe, ghi nhớ, nhắc lại mà cần thu thập thông tin từ rấtnhiều nguồn khác nhau rồi phân tích, tổng hợp, đánh giá và rút ra tri thức cho mình

Người học không chỉ tiếp thu kiến thức về các sự kiện mà còn áp dụng lýthuyết vào thực tế, rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề

Dạy học thông qua các hoạt động thực tiễn của một dự án

Trong quá trình thực hiện dự án, người học tiếp thu kiến thức và hình thành

kỹ năng thông qua các hoạt động thực tiễn

Chủ đề của dự án luôn gắn liền với những tình huống của thực tiễn xã hội,với những nghề nghiệp cụ thể, đời sống có thực…

Người học thường đóng một vai gì đó khi thực hiện dự án

Các dự án học tập góp phần gắn liền nhà trường với thực tiễn đời sống xãhội, với địa phương, với môi trường và có thể mang lại những tác động tích cực đốivới xã hội

Hoạt động học tập phong phú và đa dạng

Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc môn học khácnhau nhằm giải quyết một vấn đề có thực mang tính thách đố Dự án có tính liênmôn, có nghĩa là nhiều môn học liên kết với nhau Một dự án dù là của môn nào,cũng phải đòi hỏi kiến thức của nhiều môn học để giải quyết Đặc điểm này giúp dự

án gần với thực tế hơn vì trong cuộc sống ta cần kiến thức tổng hợp để làm việc

Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa nghiên cứu và vận dụng

lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành Thông qua đó, kiểm tra, củng cố,

mở rộng hiểu biết về lý thuyết cũng như rèn luyện kỹ năng hành động, tích lũy kinhnghiệm thực tiễn

Trong dạy học dự án, việc kiểm tra đánh giá đa dạng hơn, kiểm tra qua hoạtđộng nhiều hơn, nên giảm kiểm tra kiến thức thuần túy và kiểm tra viết

Trong dạy học dự án, phương tiện học tập đa dạng hơn, công nghệ thông tinđược tích hợp vào quá trình học tập

Kết hợp làm việc theo nhóm và làm việc cá nhân

Các dự án thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có sự phân công vàcộng tác làm việc giữa các thành viên

Làm việc theo nhóm giúp cho sản phẩm chất lượng hơn, tốn ít thời gian hơn

vì nó kết hợp và phát huy được sở trường của mỗi cá nhân

Các dự án đòi hỏi kỹ năng cộng tác làm việc giữa các thành viên, giữa họcviên và giáo viên cũng như với các lực lượng xã hội khác cùng tham gia trong dự

án Nhờ đó, hoạt động trong dạy học dự án có tính xã hội cao

Quan tâm đến sản phẩm của hoạt động

Trong quá trình thực hiện dự án, người ta quan tâm nhiều đến các sản phẩmđược tạo ra Sản phẩm có thể là vật chất, hoặc phi vật chất, một bản thiết kế hoặcmột kế hoạch

Các sản phẩm không chỉ là những thu hoạch thuần túy về lí thuyết mà trong

đa số trường hợp, các dự án còn tạo ra những sản phẩm vật chất mang tính xã hội

Để có một sản phẩm tốt do người học tự làm, giáo viên phải khéo léo điềuchỉnh dự án sao cho sản phẩm của dự án là kết quả của quá trình thực hiện một côngviệc thực tế chứ không chỉ là trình bày lại các thông tin thu thập được

Giáo viên cùng với người học đánh giá sản phẩm dựa trên tính thực tế, tínhhữu ích của sản phẩm và sự kết hợp làm việc giữa các thành viên trong nhóm.Những sản phẩm đem lại nhiều ích lợi đối với xã hội thường được đánh giá cao.Chúng có thể được công bố, giới thiệu rộng rãi và đưa vào sử dụng trong thực tế.[7-tr.5,6,7]

1.1.4 Các giai đoạn của dạy học dự án

Dạy học dự án dự án được chia thành ba giai đoạn cụ thể như sau:

Bảng 1.1 Các giai đoạn DHDA trích theo [15-tr33,34]

- Xây dựng ý định hướng: xuất chọn chủ đề dự án.tưởng, phát từ nội dung học - Xây dựng kế hoạch dự

- Lựa chọn chủ và mục tiêu cần đạt án: xác định những

- Lập kế hoạch - Thiết kế dự án: xác thời gian dự kiến, vậtcác nhiệm vụ định lĩnh vực thực liệu, kinh phí, phươnghọc tập tiễn ứng dụng nội pháp tiến hành và phân

dung học, ai cần, ý công công v iệc trong

Chuẩn bị các tài liệu

hỗ trợ GV và HS cũng như các điều kiện thực hiện dự án trong thực tế

-Chuẩn bị các nguồnthông tin đáng tin cậy

để chuẩn bị thực hiện

dự án

Cùng GV thống nhấtcác tiêu chí đánh giá

dự án

án đánh giá HS trong các thành viên trong-

-nhóm thực hiện dự án theo đúng kế hoạch Tiến hành thu thập, xử

lý thông tin thu được

- Thảo luận với cho HS - Xây dựng sản phẩmcác thành viên - Chuẩn bị cơ sở vật hoặc bản báo cáo.khác chất, tạo điều kiện - Liên hệ, tìm nguồn

- Tham vấn giáo thuận lợi cho các em giúp đỡ khi cần

viên hướng dẫn thực hiện dự án - Thường xuyên phản

- Bước đầu thông qua hồi, thông báo thôngsản phẩm cuối của tin cho GV và các

- Tổng hợp các chất cho buổi báo cáo giới thiệu sản phẩm

- Tiến hành giới thiệu sản phẩm.

- Tự đánh giá sản phẩm

dự án của nhóm

- Đánh giá sản phẩm dự

án của các nhóm khác theo tiêu chí đã đưa ra

1.1.5 Đánh giá trong dạy học dự án

Đối với dạy học dự án, điểm số tuyệt nhiên không phải đích đến cuối cùng

Dự án của học sinh có thể thành công hay thất bại nhưng các em vẫn kiểm chứngđược các kiến thức mình học khi được áp dụng chúng vào thực tế Qua quá trìnhquan sát, đặt câu hỏi, phát triển giả thiết, kiểm thử và kết luận giả thiết, các em họcđược rất nhiều điều Nếu giả thiết các em đặt ra ban đầu là sai nhưng chính các emkết luận được rằng nó đã sai thì chứng tỏ kiến thức đã thực sự trở thành của chínhcác em Nếu các em không thành công trong việc chứng minh giả thiết của mìnhđúng hay sai, thì các em cũng thu được kinh nghiệm cho những lần triển khai tiếptheo Vậy, nếu chỉ dự vào điểm số, ta không thể nào phản ánh được những quá trình

nỗ lực vốn dĩ rất khó để cụ thể hóa

Để thực hiện đánh giá quá trình thành công, nhà trường cần lưu ý bám sátmột số mục tiêu:

- Quá trình và kết quả đánh giá phải phục vụ một mục đích rõ ràng và hợp lý;

- Kết quả đánh giá phản ánh được mục tiêu học tập của học sinh một cách rõ ràng và có giá trị;

- Mục tiêu học tập cần được diễn giải cụ thể trong các đánh giá và có kết quảchính xác;

- Kết quả đánh giá được quản lý tốt, được sử dụng để giao tiếp hiệu quả giữa giáo viên học sinh, nhà trường và cha mẹ học sinh;

- Học sinh cần được tham gia vào quá trình đánh giá chính mình

Các biện pháp đánh giá quá trình [9.tr 117-118]

- Quan sát biểu hiện của học sinh trong các buổi thuyết giảng;

- Quan sát hoạt động của học sinh trong các giờ hoạt động nhóm;

- Đưa việc tổng kết các buổi thảo luận trên lớp thành một bài tập về nhà;

- Tiến hành hỏi – đáp theo các phiên có kế hoạch hoặc ngẫu hứng;

- Tổ chức những buổi trao đổi theo hình thức hội thảo giữa giáo viên và họcsinh tại các thời điểm khác nhau trong mỗi học kỳ Có thể mời giáo viên, họcsinh các lớp khác nhau tham gia để thêm phần đa dạng;

- Khuyến khích học sinh thường xuyên trình bày các kết quả dự án một cáchkhông chính thức, thay vì đợi tới phiên thuyết trình;

- Khuyến khích học sinh đưa ra các phản hồi cụ thể về bài học;

- Khuyến khích học sinh tự đưa ra đánh giá về năng lực và quá trình học tập

1.1.6 Lợi ích và thách thức của dạy học dự án

1.1.6.1 Ưu điểm của việc dạy học dự án

Tiến cùng thời đại

Dạy học dự án là một cách tiếp cận để giúp nhà trường, lớp học có thể tạodựng được môi trường học tập và từng bước hình thành năng lực, kĩ năng cần thiếtcho cuộc sống hiện tại, tương lai trong bối cảnh xã hội dựa trên nền tảng tri thức vàcông nghệ cao khắc phục được nhược điểm của mô hình trường học cũ nơi việc họcdiễn ra thụ động và thiếu thực tế khiến người học bị tách rời khỏi cuộc sống thực vàthiếu rất nhiều kĩ năng sinh tồn của thanh niên trong thế giới hiện đại ngày nay

Học tập suốt đời

Khi học sinh được học tập qua dự án có thể sử dụng công nghệ vượt qua hạnchế của khuôn viên trường học, học sinh trở thành những người tạo ra các kết nối,nối các kiến thức; những người tư duy chủ động và học tập, tự kiểm soát việc họctập của mình suốt đời [9]

Thách thức đối với GV và HS

- GV nếu muốn đưa DHDA vào lớp họ có thể phải áp dụng những chiến lượcdạy học mới để đạt được thành công Họ phải thay đổi vai trò truyền thốngcủa mình, sẵn sàng chấp nhận rủi ro để có thể vượt qua thách thức ban đầu

- GV phải có trình độ chuyên môn cao, nghiệp vụ vững vàng

- Cả GV và HS phải đạt được đòi hỏi nhất định về công nghệ thông tin [13]

1.2 Dạy học với công tác hướng nghiệp

1.2.1 Một số khái niệm

1.2.1.1 Nghề nghiệp

Theo tử điển tiếng Việt thì nghề là ―công việc chuyên môn làm theo sự phâncông lao động của xã hội‖ Nghề là để sinh sống và phục vụ xã hội [14]

Theo E.A Klimov: ―Nghề nghiệp là lĩnh vực sử dụng sức lao động vật chất

và tinh thần của con người một cách có giới hạn cần thiết cho xã hội (do sự phâncông lao động mà có), nó tạo cho con người khả năng sử dụng lao động của mình đểthu lấy những phương tiện cần thiết cho tồn tại và phát triển [10]

1.2.1.2 Hướng nghiệp

Theo tử điển tiếng Việt, ―hướng nghiệp là thi hành những biện pháp nhằmđảm bảo sự phân bố tối ưu (có chủ ý tới năng khiếu, năng lực, thể lực) nhân dântheo ngành và loại lao động.‖ [14]

Theo tác giả Phạm Tất Dong, ―hướng nghiệp là một hệ thống tác động của xãhội về giáo dục, về y học, kinh tế học nhằm giúp thế hệ trẻ chọn được nghề vừa phùhợp với hứng thú, năng lực, nguyện vọng, sở trường của cá nhân, vừa đáp ứng nhucầu nhân lực của các lĩnh vực sản xuất trong nền kinh tế quốc dân.‖ [8]

Hướng nghiệp trong giáo dục là hệ thống các biện pháp tiến hành trong vàngoài nhà trường để giúp học sinh có kiến thức về nghề nghiệp và có khả năng lựachọn nghề nghiệp trên cơ sở kết hợp nguyện vọng, sở trường của cá nhân với nhucầu sử dụng lao động của xã hội [2]

1.2.2 Công tác hướng nghiệp trong trường phổ thông

1.2.2.1 Mục đích của công tác hướng nghiệp trong trường phổ thông

Mục tiêu giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông là phát hiện và bồidưỡng phẩm chất nhân cách nghề nghiệp cho HS, giúp các em hiểu mình, hiểu yêucầu của nghề, hiểu được xu thế phát triển hệ thống nghề trong XH Thông quaHĐGDHN, GV giúp HS điều chỉnh động cơ học nghề, trên cơ sở đó các em địnhhướng đi vào lĩnh vực sản xuất mà XH đang có nhu cầu nhân lực

Công tác hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông nhằm mục đích bồidưỡng, hướng dẫn học sinh chọn nghề phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội,đồng thời phù hợp với thể lực và năng khiếu của cá nhân [6]

Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông nhằm mục đích bồi dưỡng,hướng dẫn học sinh, ngay từ trong nhà trường, chọn nghề phù hợp với yêu cầu pháttriển kinh tế xã hội đồng thời phù hợp với năng lực cá nhân [5]

Giáo dục hướng nghiệp có mục đích chung là hình thành khả năng tự chủtrong việc lựa chọn nghề của HS trên cơ sở của sự phù hợp giữa năng lực, hứng thú,

sở thích cá nhân với nhu cầu sử dụng lao động trong các lĩnh vực của xã hội Điềunày góp phần nâng cao hiệu quả lao động xã hội và làm tốt công tác phân luồng HSsau mỗi bậc học Riêng đối với bậc THPT, GDHN nhằm mục đích giúp cho HS có

được ý thức như là chủ thể trong sự lựa chọn nghề nghiệp, có định hướng khi chọnnghề dựa trên cơ sở hiểu biết khoa học về nghề nghiệp, về nhu cầu thị trường laođộng cũng như năng lực, sở trường, sức khỏe của bản thân [11]

1.2.2.2 Nhiệm vụ của công tác hướng nghiệp trong trường phổ thông

Nhằm mục đích đó, công tác hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông cócác nhiệm vụ sau:

- Giáo dục thái độ lao động và ý thức đúng đắn về nghề nghiệp;

- Tổ chức cho học sinh thực tập, làm quen với một số nghề chủ yếu trong xã hội và các nghề truyền thống của địa phương;

- Tìm hiểu năng khiếu, khuynh hướng nghề nghiệp của từng học sinh để khuyến khích, hướng dẫn và bồi dưỡng khả năng nghề nghiệp thích hợp nhất;

- Động viên hướng dẫn học sinh đi vào những nghề, những nơi đang cần lao động trẻ tuổi có văn hoá

Trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ trên, các trường cần quán triệt cácvấn đề sau:

- Hướng nghiệp phải dựa trên cơ sở giáo dục kỹ thuật tổng hợp và giáo dục toàndiện;

- Hướng nghiệp phải căn cứ vào phương hướng phát triển kinh tế, văn hoá và nhu cầu sử dụng nguồn lao động dự trữ của đất nước và địa phương;

- Mức độ nội dung, hình thức và phương pháp hướng nghiệp phải phù hợp với đặc điểm của học sinh (sức khoẻ, lứa tuổi, trình độ học tập, xu hướng v.v ) [6]

Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông có nghiệm vụ: giáo dục thái

độ lao động và ý thức đúng đắn với nghề nghiệp; cho học sinh làm quen với một sốnghề phổ biến trong xã hội và các nghề truyền thống của địa phương; tìm hiểu năngkhiếu, khuynh hướng nghề nghiệp của từng học sinh để khuyến khích, hướng dẫn

và bồi dưỡng khả năng nghề nghiệp thích hợp nhất; động viên học sinh đi vàonhững nghề, những nơi đang cần [5]

1.2.2.3 Các hình thức giáo dục hướng nghiệp ở trường phổ thông

1.2.2.3.1 Hướng nghiệp qua các môn học

Dựa vào đặc trưng của bộ môn, các môn học đều có thể và cần phải giáo dục

học sinh những tri thức về tiềm năng đất nước, khả năng và thành tựu của nhân dântrong lao động, sự phát triển các ngành nghề nông nghiệp, tiểu thủ công, côngnghiệp then chốt; giáo dục ý thức chọn ngành, chọn nghề đúng đắn, tinh thần sẵnsàng đi vào các ngành nghề đang cần phát triển để xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và quêhương.

Đối với bộ môn vật lí, là một môn khoa học thực nghiệm, luôn gắn liền vớithực tiễn cuộc sống Khi đem hướng nghiệp vào trong dạy học vật lí, sẽ tạo nhiều cơhôi để học sinh vận dụng những kiến thức, rèn luyện kĩ năng được học vào trongcông việc, lao động thực tế thông qua những buổi trải nghiệm nghề Học được điđôi với hành không chỉ giúp học sinh nhớ kiến thức sâu hơn mà còn giúp học sinhkhám phá được điểm mạnh, điểm yếu cũng như sở trường và đam mê của mình.Tương lại việc chọn lựa ngành nghề phù hợp cho mình sẽ dễ dàng hơn rất nhiều

Đối với các phân môn kỹ thuật phổ thông (trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp,thuỷ sản, cơ khí, kỹ thuật điện, vô tuyến điện, v.v ) cần giới thiệu cho học sinh cácnghề cơ bản có liên quan trực tiếp tới môn học và tổ chức cho học sinh thực hành

kỹ thuật, sản xuất trong những ngành nghề đó Các phân môn kỹ thuật phục vụ giớithiệu cho học sinh ngành dệt, nghề may, chế biến thực phẩm, các nghề thuộc lĩnhvực phục vụ

Để tiến hành hướng nghiệp qua các môn học, các nhà trường phải cải tiếnphương pháp giảng dạy, tăng cường thực hành môn học, kết hợp giảng dạy với laođộng sản xuất, tổ chức tham quan, xây dựng phòng bộ môn

Phải chấn chỉnh tình hình giảng dạy kỹ thuật hiện nay, tăng cường đào tạo vàbồi dưỡng nâng cao chất lượng của giáo viên giảng dạy kỹ thuật; kết hợp với các cơ

sở sản xuất tạo điều kiện cho nhà trường có thể tổ chức thực hành kỹ thuật, có côngnhân lành nghề và cán bộ kỹ thuật giúp đỡ nhà trường trong giảng dạy kỹ thuật

1.2.2.3.2 Hướng nghiệp qua hoạt động lao động sản xuất

Tổ chức lao động sản xuất trong nhà trường là biện pháp rất quan trọng đểthực hiện công tác hướng nghiệp Qua lao động sản xuất, giáo dục quan điểm, thái

độ, ý thức lao động cho học sinh; trên cơ sở đó giáo dục ý thức đúng đắn đối vớinghề nghiệp, tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc với nghề và lao động trong các

dạng nghề nghiệp khác nhau, phát triển hứng thú, năng lực của học sinh đối với mộtvài dạng lao động nhất định, hướng dẫn học sinh lựa chọn nghề nghiệp phù hợp vớiyêu cầu phát triển kinh tế và phù hợp với năng lực của bản thân.

Trong thời gian tới, các trường cần tích cực tổ chức hướng dẫn học sinh laođộng sản xuất, chấm dứt những hình thức lao động tuỳ tiện, gắn nội dung lao độngvới phương hướng sản xuất và các nghề đang cần phát triển Các trường vừa họcvừa làm càng phải cần nâng cao chất lượng học lao động và có tác dụng thực sựhướng nghiệp

Ở vùng nông thôn cần chú trọng ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, ngưnghiệp, tiểu thủ công như các nghề trồng trọt, chăn nuôi (trồng cây lương thực, câylấy gỗ, cây thuốc nam, xây dựng vườn cây Bác Hồ, ao cá Bác Hồ, chăn nuôi giacầm, gia súc ); nghề phổ biến như mộc, nề, rèn, cơ khí ; nghề truyền thống, xuấtkhẩu (đan, thêu, v.v ) ở thành phố và vùng công nghiệp là ngành công nghiệp, tiểucông nghiệp, thủ công nghiệp, dịch vụ

Muốn vậy, phải xây dựng đội ngũ giáo viên chỉ đạo lao động và làm nòngcốt cho công tác hướng nghiệp của nhà trường Phải có kế hoạch kết hợp với các cơ

sở sản xuất của địa phương như hợp tác xã nông lâm trường, nhà máy, xí nghiệp, cơ

sở đào tạo nghề, trại, trạm thí nghiệm nhằm tạo điều kiện cho học sinh có thể thamgia lao động sản xuất ngành nghề gắn bó với địa phương Ngoài ra, các địa phươngcần trang bị kỹ thuật tối thiểu để cung cấp cho nhà trường

1.2.2.3.3 Hướng nghiệp qua việc giới thiệu các ngành nghề

Để giúp học sinh hiểu biết các ngành nghề, các trường tạm thời sử dụng mỗitháng 1 buổi lao động giới thiệu, tuyên truyền, giải thích ngành nghề Nội dung chủyếu của những buổi này là giới thiệu cho học sinh khái quát về sự phát triển kinh tếcủa đất nước và địa phương, nhu cầu sử dụng nguồn lao động dự trữ xã hội, nhữnghiểu biết về những ngành nghề cơ bản, và nghề truyền thống của địa phương

Khi giới thiệu nghề nghiệp, cần tập trung vào một số điểm cơ bản như vị trí,vai trò, triển vọng, những hoạt động cơ bản của nghề; những phẩm chất năng lựclao động cần có, những môn học phổ thông cần thiết đối với nghề

Nhà trường tự sưu tầm, sử dụng tài liệu, sách báo, tranh ảnh, phim, vô tuyếntruyền hình, dựa vào các cơ sở sản xuất, phụ huynh học sinh, cán bộ kỹ thuật củađịa phương để giới thiệu nghề cho học sinh (Bộ sẽ từng bước biên soạn cung cấptài liệu cho các trường).

1.2.2.3.4 Hướng nghiệp qua các hoạt động ngoại khoá

Xây dựng các tổ ngoại khoá, đặc biệt là các tổ ngoại khoá về kỹ thuật, nhằmphát triển hứng thú học tập và hứng thú nghề nghiệp của học sinh Đối với nhữnghọc sinh có xu hướng và năng khiếu về các ngành nghề thuộc lĩnh vực nghiên cứukhoa học, văn hoá, nghệ thuật, hoạt động xã hội, cũng cần phát hiện và tổ chức các

tổ ngoại khóa bộ môn để bồi dưỡng

Tổ chức xây dựng góc hoặc phòng hướng nghiệp

Kết hợp với đoàn thanh niên và đội thiếu niên tổ chức những buổi toạ đàmhướng dẫn học sinh lựa chọn nghề, vận động nam nữ thanh niên đi vào những nghềNhà nước, địa phương đang cần nhiều nhân lực

Kết hợp với hội cha mẹ học sinh giúp đỡ, chỉ dẫn sự chọn nghề cho học sinh Phối hợp với các cơ sở sản xuất ở địa phương tạo điều kiện cho học sinhtham quan cơ sở sản xuất, giới thiệu các nghề và có thể tổ chức cho học sinh tham gia lao động nghề nghiệp [6]

1.2.2.4 Dạy học dự án trong công tác hướng nghiệp

Chiếc điện thoại bàn của 150 năm trước đã biến thành điện thoại trông minh.Nhưng ở nước ta, mô hình lớp học của cả trăm năm nay vẫn chưa thực sự chuyểnmình Điều gì đảm bao cho học sinh hôm nay không bị tụt hậu và phát triển cùngvới thế giới ngày mai?

Một trong những lợi ích của dạy học dự án là giúp người học phát triển các

kỹ năng cần thiết cho cuộc sống hiện tại, tương lai Để sẵn sàng đối mặt với nhữngthách thức của thế giới đang ngày càng phát triển phức tạp, người trẻ cần trang bịcho mình các kỹ năng cơ bản và kỹ năng thời đại số

Theo báo cáo của Bộ Lao động Hoa kỳ về việc ―Đạt được các kỹ năng cầnthiết‖ (SCANS) từ năm 1991 đã chỉ ra các kỹ năng cơ bản của thế kỷ XXI Các kỹnăng này được chia thành 3 cột (Kỹ năng cơ bản; Kỹ năng tư duy; Phẩm chất cá

nhân) và 5 năng lực (Năng lực sử dụng các nguồn lực; Năng lực làm việc liên cánhân; Năng lực sử dụng thông tin; Năng lực làm việc hệ thống; Năng lực vận dụngcông nghệ) Ta có thể tóm tắt các nhóm kỹ năng trên để dễ dàng hơn về mục tiêu cơbản của việc đào tạo cá nhân trong thế kỷ XXI:

- Cá nhân và trách nhiệm xã hội;

- Lập kế hoạch, tư duy phê phán, lý luận và sáng tạo;

- Giao tiếp tốt, bao gồm cả giao thiếp cá nhân va thuyết trình;

- Hiểu biết các nền văn hóa;

- Hình dung và đưa ra quyết định;

- Biết chính xác lúc cần và cách sử dụng công nghệ thích hợp nhất để giải quyết vấn đề

Diễn đàn Giáo dục Toàn cầu của UNESCO tại Dakar, Senegal năm 2000, các

kỹ năng trên được giới thiệu theo một cách phân nhóm mới như sau:

- Kỹ năng học tập và cải tiến;

- Kỹ năng công nghệ thông tin;

- Kỹ năng nghề nghiệp

- Kỹ năng sống

Dạy học qua dự án là một cách tiếp cận để giúp nhà trường, lớp học tạo dựngđược môi trường học tập và từng bước hình thành khung năng lực của thế kỷ XXI.Đặc biệt, dạy học qua dự án lấy nhóm các kỹ năng học tập và cải tiến làm trọngtâm, qua đó giúp học sinh rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp [9]

Dạy học dự án là một phương pháp dạy học quan trọng để thực hiện quanđiểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm Do vậy dạy học dự án chú ý đến nhu cầu,hứng thú của người học: người học được trực tiếp tham gia chọn đề tài, nội dunghọc tập phù hợp với khả năng và hứng thú của cá nhân Đặc điểm này giúp cho họcsinh được tự do lựa chọn nghề mình muốn trải nghiệm mà phù hợp với đúng khảnăng hứng thú của học sinh Giúp cho việc hướng nghiệp cho học sinh tình ra nghềmình muốn theo đuổi được nhanh chóng và hiệu quả hơn

Trong dạy học dự án người học tham gia tích cực và tự lực vào các giai đoạncủa quá trình dạy học, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch đến việc thực hiện

dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Qua đó tạo cơhội để học sinh được thể hiện mình, bộc lộ điểm mạnh điểm yếu của mình ở đâutrong quá trình thực hiện dự án Khi khám phá được bản thân học sinh sẽ có cơ sởvững chắc để lựa chọn ra nghề nghiệp phù hợp với bản thân.

Khi thực hiện dự án người học không chỉ nghe, ghi nhớ, nhắc lại mà cần thuthập thông tin từ rất nhiều nguồn khác nhau rồi phân tích, tổng hợp, đánh giá và rút

ra tri thức, áp dụng lý thuyết vào thực tế, rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề Đây lànhững kĩ năng nghề nghiệp cơ bản mà bất kì người lao động nào có được để sẽ đạtđược thành công trong sự nghiệp của mình

Có thể nói dạy học dự án là môm hình dạy học rất phù hợp giúp người họcđạt được những kĩ năng cần thiết trong thế kỷ XXI nói chung và cho công táchướng nghiệp nói riêng

Chúng tôi nhận thấy rằng DHDA là một kiểu tổ chức dạy học có thể vậndụng nhằm nâng cao chất lượng hướng nghiệp trong trường phổ thông.

Tất cả những điều trên sẽ được vận dụng để tổ chức dạy học hướng nghiệpnghề bác sĩ và được trình bày chi tiết ở chương 2 của khóa luận

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC DỰ ÁN

VỚI NGHỀ BÁC SĨ 2.1 Mục tiêu dạy học dự án hướng nghiệp nghề bác sĩ

Thông qua việc thực hiện dự án, học sinh sẽ có cơ hội tiếp cận với nghề nghiệpbác sĩ với trải nghiệm thực tế và có những kiến thức, kĩ năng và thái độ như sau:

- Kĩ năng giải quyết vấn đề

- Kĩ năng làm việc nhóm: tổng hợp ý kiến, thống nhất ý kiến, giải quyết bấtđồng, phân công nhiệm vụ, tương tác, v.v

- Áp dụng công nghệ thông tin vào việc học, nâng cao chất lượng việc trình bày một vấn đề

- Năng lực sáng tạo

2.1.3 Thái độ

- Sống có mục đích, có ước mơ, có động lực và ý chí vươn lên trong học tập

- Có thái độ nghiêm túc với việc chọn nghề, có định hướng tốt hơn cho tươnglai

- Có hứng thú hơn với việc học, trải nghiệm thực tế nhiều hơn, kết nối bài học trên lớp với thực tiễn cuộc sống

- Có thái độ chủ động, tích cực trong học tập

- Mạnh dạn, bình tĩnh, tự tin trong giao tiếp

2.2 Kiến thức Vật lý trong dự án hướng nghiệp nghề bác sĩ

2.2.1 Nguyên lý hoạt động và cấu tạo của máy đo huyết áp

Hình 2.1 Huyết áp kế đồng hồ

Huyết áp kế cơ bản bao gồm 1 bơm khí, 1 đồng hồ đo áp lực, và 1 túi hơi.Đơn vị huyết áp là mmHg (milimet thuỷ ngân) Đối với huyết áp kế thủy ngân vàhuyết áp kế đồng hồ cần phải có ống nghe khi thực hiện thao tác đo huyết áp Khi

đo huyết áp, túi hơi được bao lấy cánh tay và bơm phồng lên đến 1 áp lực có thể cảntrở dòng máu ở động mạch chính (động mạch cánh tay) đi qua cánh tay Sau đó, xả

áp lực trong túi hơi và trên động mạch giảm dần, khi áp lực giảm dần, người tiếnhành đo sẽ nghe bằng ống nghe ngay trên động mạch ở khuỷu tay, áp lực mà ngườitiến hành đo nghe mạch lần đầu là huyết áp tâm thu, khi áp lực túi hơi giảm hơnnữa, áp lực tại đó mạch ngưng là huyết áp tâm trương và nguyên lý hoạt động củahuyết áp kế là đo gián tiếp dao động của áp lực máu

H

u y ết áp k ế đồng hồ: Có đồng hồ kim xoay tròn như compass, đo dao độnghuyết áp bởi một lò xo kim loại.[17]

2.2.2 Cấu tạo và nguyên lí hoạt động của ống nghe

1- Bộ ống nghe

Hình 2.2 Ống nghe y tế

Bộ ống nghe được làm bằng kim loại nối với dây nghe Bộ ống nghe của ốngnghe Spirit được thiết kế với góc độ phù hợp đề khi sử dụng tai nghe tự độngvừa vặn với tai Cấu trúc tai của chúng ta không giống nhau, nên việc đeoống nghe đúng cách sẽ cho chất lượng âm thanh tối ưu

4- Chuông nghe và đĩa nghe

Chế độ chuông nghe (Tần số trung bình và thấp) Để nghe âm thanh có tần sốtrung bình hoặc thấp, người sử dụng chỉ cần nhẹ nhàng để mặt nghe tiếp xúctrên vùng cần nghe

Chế độ đĩa nghe (Tần số cao) Để nghe âm thanh có tần số cao, người sử