Thiết kế và sử dụng vở thực hành hóa học 10 theo định hướng phát triển năng lực (KLTN k41)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2KHOA HÓA HỌC --- PHẠM THỊ LÝ THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG VỞ THỰC HÀNH HÓA HỌC 10 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành: Phư

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA HÓA HỌC -

PHẠM THỊ LÝ

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG VỞ THỰC HÀNH HÓA HỌC 10 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Hóa học

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA HÓA HỌC -

PHẠM THỊ LÝ

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG VỞ THỰC HÀNH HÓA HỌC 10 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Hóa học

Người hướng dẫn khoa học

TS KIỀU PHƯƠNG HẢO

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện đề tài “Thiết kế và sử dụng vở thực

hành hóa học 10 theo định hướng phát triển năng lực”, lời đầu tiên em xin chân

thành cảm ơn các Thầy cô giáo khoa Hóa học trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đãtận tình giảng dạy, tạo điều kiện thuận lợi cho bản thân em được nghiên cứu, tìmhiểu và học tập

Em xin được gửi đến cô giáo TS Kiều Phương Hảo, người đã luôn ở bên

hướng dẫn và giúp đỡ em trong quá trình hoàn thành đề tài khóa luận, tình cảm vàlòng biết ơn sâu sắc nhất Sự quan tâm chỉ bảo và những bài giảng của cô sẽ mãi lànguồn động lực để em vững bước trên con đường học tập phía trước

Em cũng xin cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo và các em học sinhtrường THPT Triệu Quang Phục đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợicho em trong quá trình thực nghiệm đề tài

Quá trình thực nghiệm sẽ rất khó khăn nếu như không có sự giúp đỡ, ủng hộcủa các bạn giáo sinh đoàn thực tập trường THPT Triệu Quang Phục, mình xin cảm

ơn các bạn rất nhiều!

Cuối cùng, con xin cảm ơn bố mẹ, cảm ơn gia đình mình đã luôn tin tưởng

và sát cánh bên con trong suốt những năm tháng vừa qua!

Hà Nội, ngày 22 tháng 5 năm 2019

Sinh viên

Phạm Thị Lý

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 1

4 Phạm vi nghiên cứu 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

6 Giả thuyết khoa học 2

7 Phương pháp nghiên cứu 2

8 Đóng góp mới của đề tài 3

NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ NĂNG LỰC VÀ NĂNG LỰC THỰC HÀNH HÓA HỌC 4

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 4

1.2 Đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực 4

1.3 Năng lực và vấn đề phát triển năng lực cho học sinh phổ thông 5

1.3.1 Khái niệm năng lực 5

1.3.2 Cấu trúc của năng lực 6

1.3.3 Những phẩm chất và năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh trung học phổ thông 6

1.3.4 Năng lực đặc thù môn hóa học 7

1.4 Năng lực thực hành hóa học 8

1.4.1 Khái niệm năng lực thực hành hóa học 8

1.4.2 Cấu trúc của năng lực thực hành hóa học 8

1.4.3 Một số phương pháp đánh giá sự phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh trung học phổ thông 10

1.4.4 Bộ công cụ kiểm tra, đánh giá năng lực thực hành hóa học cho học sinh phổ thông 11

1.4.3.1 Các tiêu chí và các mức độ đánh giá năng lực thực hành của học sinh 11

1.4.3.2 Bộ công cụ kiểm tra , đánh giá năng lực thực hành hóa học cho học sinh 13

1.5 Phát triển năng lực thực hành trong dạy học thực hành hóa học 15

1.5.1 Vai trò của thí nghiệm hóa học trong dạy học hóa học 15

1.5.2 Yêu cầu khi sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học 15

1.5.3 Phương pháp sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học 16

1.6 Thực trạng giờ thực hành và việc xây dựng, sử dụng vở thực hành cho học sinh trong dạy học các bài thực hành hóa học ở trường phổ thông 18

CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG VỞ THỰC HÀNH HÓA HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC MÔN HÓA HỌC 10 19

2.1 Phân tích chương trình môn Hóa học 10 19

2.1.1 Mục tiêu cơ bản môn Hóa học 10 19

2.1.2 Cấu trúc và đặc điểm nội dung môn Hóa học 10 20

2.2 Hệ thống các bài thực hành môn Hóa học 10 22

2.3 Thiết kế và sử dụng vở thực hành hóa học theo định hướng phát triển năng lực 26

2.3.1 Nguyên tắc thiết kế vở thực hành 26

2.3.2 Quy trình thiết kế vở thực hành 26

2.3.3 Giới thiệu vở thực hành 29

2.3.4 Hướng sử dụng vở thực hành trong dạy học Hóa học 10 41

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 42

3.1 Mục đích thực nghiệm 42

3.2 Nhiệm vụ thực nghiệm 42

3.3 Kế hoạch thực nghiệm sư phạm 42

3.3.1 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm 42

3.3.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 43

3.3.3 Tiến hành thực nghiệm sư phạm 43

3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm và xử lí số liệu 44

3.4.1 Kết quả định tính 44

3.4.2 Kết quả định lượng 44

3.4.2.1 Kết quả bảng kiểm quan sát của giáo viên 46

3.4.2.2 Kết quả các bài kiểm tra 48

3.5 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 56

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 57

TÀI LIỆU THAM KHẢO 59 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Bảng mô tả các tiêu chí và các mức độ đánh giá NL THHH 11

Bảng 1.2 Bảng kiểm quan sát NL THHH của HS 14

Bảng 2.1 Bảng phân phối chương trình môn hóa học 10 21

Bảng 2.2 Hệ thống và mục tiêu các bài thực hành hóa học 10 22

Bảng 3.1 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm 42

Bảng 3.2 Tổng hợp kết quả bảng điểm quan sát đánh giá về NL TNHH của HS 47

Bảng 3.3 Kết quả bài kiểm tra 10 phút 48

Bảng 3.4 Kết quả bài kiểm tra 15 phút 48

Bảng 3.5 Bảng phân phối tần số tần suất, tần suất tích lũy bài kiểm tra 10 phút của lớp ĐC1 và lớp TN1 49

Bảng 3.6 Bảng phân phối tần số tần suất, tần suất tích lũy bài kiểm tra 10 phút của lớp ĐC2 và lớp TN2 49

Bảng 3.7 Bảng phân phối tần số tần suất, tần suất tích lũy bài kiểm tra 15 phút của lớp ĐC1 và lớp TN1 50

Bảng 3.8 Bảng phân phối tần số tần suất, tần suất tích lũy bài kiểm tra 15 phút của lớp ĐC2 và lớp TN2 50

Bảng 3.9 Phân loại HS theo kết quả thực nghiệm của lớp ĐC1 và TN1 53

Bảng 3.10 Phân loại HS theo kết quả thực nghiệm của lớp ĐC2 và TN2 53

Bảng 3.11 Tổng hợp các tham số đặc trưng 55

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 1.1 Cấu trúc 5 phẩm chất và 10 năng lực của học sinh 7 Hình 3.1 Biểu đồ bảng kiểm quan sát đánh giá về NL THHH của HS 48 Hình 3.2 Đường tích lũy biểu diễn kết quả bài kiểm tra 10 phút của lớp ĐC1

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

“Trong các môn học ở trường phổ thông, Hóa học là môn học có điều kiệnthuận lợi để triển khai đổi mới dạy học và đánh giá theo định hướng phát triển nănglực (NL) của học sinh ”[11] Việc dạy học (DH) không chỉ giúp hình thành và pháttriển ở người học các NL chung mà còn giúp rèn luyện và nâng cao các NL chuyênbiệt mang tính đặc thù bộ môn

Đặc trưng của bộ môn Hóa học (HH) đó chính là thí nghiệm hóa học(TNHH) TNHH chính là phương tiện, công cụ lao động của hoạt động DH; là cầunối giữa lí thuyết và thực tiễn; kích thích tính tò mò, sự hứng thú, tích cực củangười học Hiểu rõ điều đó “Chương trình giáo dục phổ thông môn Hóa học” (tháng12/2018) nhấn mạnh: “Chương trình môn Hóa chú trọng trang bị các khái niệmcông cụ và phương pháp sử dụng công cụ, đặc biệt là giúp học sinh (HS) có kĩ năngthực hành thí nghiệm”[2] Tuy nhiên trong thực tiễn dạy học Hóa học phổ thônghiện nay, giáo viên chủ yếu là dạy lí thuyết, các giờ thực hành chưa được coi trọng,việc kiểm tra và đánh giá chất lượng giờ học thực hành của HS chỉ được thông quacác bản tường trình khuôn khổ; tình trạng sao chép rất khó phát hiện và chưa đánhgiá được đúng năng lực của HS

Với mong muốn phát triển ở người học năng lực thực hành Hóa học(NLTHHH), hệ thống hóa khoa học các bài thực hành cho HS, thay thế các bảntường trình riêng lẻ bằng một một người bạn đồng hành trong mỗi giờ học thực

hành, tôi xin lựa chọn đề tài nghiên cứu “Thiết kế và sử dụng vở thực hành Hóa

học 10 theo định hướng phát triển năng lực”.

Quá trình dạy học Hóa học ở trường Trung học phổ thông (THPT)

3.2 Đối tượng nghiên cứu

NL THHH của HS và việc sử dụng vở thực hành hóa học 10 theo định hướngphát triển NL người học.

4 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung nghiên cứu: Hệ thống các bài thực hành môn HH lớp 10

Thiết kế và sử dụng vở thực hành nhằm phát triển NL THHH

- Địa bàn nghiên cứu: Trường THPT Triệu Quang Phục, tỉnh Hưng Yên

- Thời gian nghiên cứu: Trong năm học 2018-2019

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của đề tài: xu hướng đổi mới phương pháp dạyhọc (PPDH) theo định hướng phát triển NL, NL THHH, phương pháp (PP) sử dụngthí nghiệm và các tài liệu có liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của đề tài: tìm hiểu thực trạng dạy học thựchành môn HH, việc phát triển NLTH và việc áp dụng vở thực hành hóa học lớp 10theo định hướng phát triển NL ở trường THPT

- Phân tích sự phân bố, thời lượng và cấu trúc các bài thực hành Hóa học 10

- Thiết kế vở thực hành hóa học 10 theo định hướng phát triển NL cho HS

- Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng chất lượng nội dung các kiếnthức, phương pháp đã xây dựng và kiểm tra tính khả thi của đề tài

6 Giả thuyết khoa học

Nếu sử dụng vở thực hành hóa học được thiết kế theo định hướng phát triểnnăng lực người học một cách hợp lí thì sẽ phát triển được NL THHH cho HS, gópphần nâng cao chất lượng dạy học môn HH ở trường phổ thông

7 Phương pháp nghiên cứu

- PP chuyên gia: xin ý kiến đóng góp của chuyên gia, các thầy cô giáo hoàn thiện đề tài nghiên cứu.

- PP thống kê toán học: thống kê, xử lí các số liệu thu thập trong thực nghiệm sư phạm

8 Đóng góp mới của đề tài

- Thiết kế vở thực hành hóa học 10 theo định hướng phát triển NL cho HS

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ NĂNG LỰC

VÀ NĂNG LỰC THỰC HÀNH HÓA HỌC 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Thiết kế, sử dụng vở thực hành trong DH HH là một đề tài được khá nhiều

tác giả quan tâm và nghiên cứu Sáng kiến kinh nghiệm “Hướng dẫn thiết kế thực

hành- thí nghiệm hóa học 10-11” của tác giả Hoàng Văn Hoan [12], tác giả đã đưa

ra hệ thống hình vẽ và cách tiến hành thí nghiệm nhằm giúp HS dễ dàng hoàn thành

bài thực hành Sáng kiến kinh nghiệm “Thiết kế vở thực hành hóa học 12 cơ bản”

của tác giả Nguyễn Thanh Hương [13], tác giả đã đưa ra các kĩ thuật, quy tắc antoàn khi sử dụng các dụng cụ, hóa chất; các biện pháp phòng chống độc hại trongphòng thí nghiệm với mong muốn đây sẽ là công cụ hữu ích, giúp các em HS thựchiện thí nghiệm an toàn, dễ dàng và nhanh chóng Tác giả Đặng Thị Oanh – chủ

biên “Vở thực hành hóa học 8” và “Vở thực hành hóa học 9”, Nhà xuất bản Đại

học Sư phạm Hà Nội [14]

Thông qua việc tìm hiểu các đề tài sáng kiến kinh nghiệm về thiết kế và sửdụng vở thực hành trong DH HH tôi nhận thấy các đề tài này hầu hết tập chung vàovấn đề cụ thể hóa hướng dẫn sách giáo khoa, hệ thống lại các quy tắc khi làm việcvới hóa chất- dụng cụ và cũng đã có tích hợp nội dung kiến thức HH vào thực tiễncuộc sống Tuy nhiên, việc rèn luyện các kỹ năng như: vẽ hình minh họa thínghiệm, quan sát - phân tích - so sánh - tự rút ra kết luận về thí nghiệm, giải quyếtcác câu hỏi, bài tập thực tiễn có liên quan và phát triển NL thực hành hóa học(THHH) cho HS còn ít Tiếp tục phát huy tinh thần của tác giả Đặng Thị Oanh, tôi

mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “Thiết kế và sử dụng vở thực hành Hóa học 10 theo

định hướng phát triển năng lực”

1.2 Đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực

Giáo dục nước ta đã và đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục

tiếp cận nội dung sang tiếp cận NL người học, nghĩa là từ chỗ “quan tâm đến việc

HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS làm được cái gì” qua việc học Để đảm

bảo được điều đó nhất định phải thực hiện thành công”việc chuyển từ PPDH nặng

về truyền thụ kiến thức sang dạy cách học, cách tư duy và cách vận dụng kiến thức

vào thực tiễn, từ đó rèn luyện các kỹ năng cần thiết cho người học và hình thànhcho các em những NL và phẩm chất cơ bản của một con người toàn diện trong bướcchuyển hội nhập của đất nước.

Những định hướng chung về đổi mới PPDH các môn học thuộc chương trìnhgiáo dục định hướng phát triển NL [4] bao gồm:

- Phát huy tính chủ động, tự giác và sáng tạo của người học, hình thành vàphát triển các NL thiết yếu, đặc biệt là NL tự học cho HS

- Có thể lựa chọn và kết hợp một cách linh hoạt các PP chung và PP đặc thùcủa môn học để thực hiện Tuy nhiên dù sử dụng bất kì PP nào cũng phải đảm bảo

các nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức,

hướng dẫn của giáo viên”.

- Việc sử dụng PPDH gắn chặt với các hình thức tổ chức dạy học Tùy mụctiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có những hình thức tổ chức thíchhợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ở ngoài lớp

- Cần sử dụng đủ và đạt hiệu quả các thiết bị dạy học môn học tối thiểu đãqui định Có thể sử dụng các đồ dùng dạy học tự làm nếu xét thấy cần thiết với nộidung học và phù hợp với đối tượng học sinh Tích cực vận dụng công nghệ thôngtin trong dạy học

Như vậy, đổi mới PPDH theo định hướng phát triển NL, người GV không

chỉ đơn thuần đóng vai trò là người truyền thụ kiến thức, mà GV còn là “người thiết

kế, tổ chức, hưỡng dẫn” các hoạt động học tập của HS Thông qua hoạt động học,

chúng tự chiếm lĩnh kiến thức, tự giác và chủ động hơn trong công việc cá nhâncũng như hoạt động nhóm, nâng cao tinh thần, ý thức tập thể và trách nhiệm củamỗi người từ đó cùng nhau đạt được các mục tiêu bài học

1.3 Năng lực và vấn đề phát triển năng lực cho học sinh phổ thông

1.3.1 Khái niệm năng lực

NL được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau:

Nguyễn Văn Cường, Bern Meir ( 2014) cho rằng: “Năng lực là một thuộctính tâm lí phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố ti thức, kĩ năng, kĩ xảo, kinhnghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm đạo đức”[7]

Chương trình GD phổ thông tổng thể (12/2018) đã nêu rõ: “ Năng lực làthuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhò tố chất sẵn có và quá trình họctập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và cácthuộc tính cá nhân khác như: hứng thú, niềm tin, ý chí,… thực hiện thành công mộtloại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể”[1].

Như vậy, dù năng lực được định nghĩa chính xác như thế nào thì nó vẫn là sựkết hợp chặt chẽ và có hiệu quả giữa kiến thức, kĩ năng, thái độ, tình cảm và động

cơ cá nhân để hoàn thành các yêu cầu phức hợp của hoạt động trong một bối cảnhnhất định

1.3.2 Cấu trúc của năng lực

Trong thực tế có rất nhiều loại NL khác nhau Để hình thành và phát triểnnăng lực cần xác định các thành phần và cấu trúc của chúng Việc mô tả cấu trúc vàcác thành phần năng lực cũng khác nhau Cấu trúc chung của năng lực hành động

được mô tả là sự kết hợp của 4 năng lực thành phần: “Năng lực chuyên môn, năng

lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể”[3].

1.3.3 Những phẩm chất và năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh trung học phổ thông

Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (12/2018) định hướng hình thành

và phát triển cho HS 5 phẩm chất chủ yếu đó là “yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung

thực, trách nhiệm”[1].

Chương trình cũng hình thành và phát triển cho HS những năng lực cốt lõi sau:

-“Những năng lực chung, được tất cả các môn học và hoạt động giáo dục góp

phần hình thành, phát triển bao gồm: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp

và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo”

- “Những năng lực chuyên môn, được hình thành, phát triển chủ yếu thông

qua một số môn học và hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ, tính toán,tìm hiểu tự nhiên và xã hội, công nghệ, tin học, thẩm mỹ, thể chất”

Mô hình 5 phẩm chất và 10 NL của HS cần đạt được theo chương trình giáodục phổ thông tổng thể(12/2018):

Hình 1.1 Cấu trúc 5 phẩm chất và 10 năng lực của học sinh

1.3.4 Năng lực đặc thù môn hóa học

“Năng lực chuyên biệt : Là năng lực đặc trưng cho mỗi chuyên ngành,chuyên môn, môn học nhất định [3].”

Các NL chuyên biệt môn Hóa học bao gồm :

Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học: “Năng lực sử dụng biểu tượng hóa học;

năng lực sử dụng thuật ngữ hóa học và năng lực sử dụng danh pháp hóa học”

Năng lực thực hành hóa học: “Năng lực tiến hành thí nghiệm(ThN), sử dụng

ThN an toàn; Năng lực quan sát, mô tả, giải thích các hiện tượng ThN và rút ra kếtluận; Năng lực xử lí thông tin liên quan đến ThN”

Năng lực tính toán: “Tính toán theo khối lượng, số mol, chất Tìm ra và thiết

lập được mối quan hệ giữa kiến thức hóa học với các phép toán học Vận dụng cácthuật toán để tính toán trong các bài toán hóa học”

Năng lực giải quyết vấn đề thông qua dạy học hóa học:“Phát hiện, phân tích

và giải quyết được tình huống trong học tập môn hóa học Từ đó đưa ra kết luận cầnthiết và chính xác.”

Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống: “Bao gồm năng lực hệ

thống hóa kiến thức; Năng lực phân tích tổng hợp các kiến thức hóa học vận dụngvào cuộc sống thực tiễn; Năng lực phát hiện các nội dung kiến thức hóa học đượcứng dụng trong các lĩnh vực khác nhau; Năng lực phát hiện các vấn đề trong thựctiễn và vận dụng kiến thức hóa học để giải thích; Năng lực độc lập sáng tạo trongviệc xử lí các vấn đề thực tiễn”

Chương trình giáo dục phổ thông môn Hóa học (12/2018) [2], đề cập đến cácnăng lực chuyên biệt môn Hóa học ở một góc độ khác bao gồm: “Năng lực nhậnkiến thức hóa học; Năng lực tìm tòi và khám phá thế giới tự nhiên dưới góc độ hóahọc và Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn”

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tôi đi sâu và làm rõ về NL THHH

hại sinh ra trong thí

được các chitiết cần quansát trong thí

các yếu tốthay đổitrong quátrình thí

liên hệ giữahiện tượng thínghiệm với cáckiến thức liên

trình minh họa,giải thích hiệntượng thí

phép tính toáncần thiết”

hiện tượng

nghiệm, dụng cụ hóachất trước và sau khi

1.4.3 Một số phương pháp đánh giá sự phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh trung học phổ thông

Đánh giá NL của HS chính là đánh giá sự tiến bộ của người học để cải thiệnviệc học tập của bản thân Theo tài liệu [3], việc đánh giá NL THHH cho HS, GVkết hợp đánh giá thông qua nhiều PP:

a, Đánh giá thông qua bài kiểm tra

Đánh giá thông qua bài kiểm tra là một hình thức đánh giá mà hiện nay đang

áp dụng rộng rãi và phổ biến nhất ở các trường PT Để đánh giá người học, ngườidạy có thể đánh giá thông qua tiến hành các bài kiểm tra 15 phút, 45 phút, kiểm tra

tự luận hoặc trắc nghiệm khách quan

b, Đánh giá thông qua quan sát

Đánh giá thông qua quan sát của GV trong giờ dạy là một hình thức quantrọng, giúp GV có cái nhìn tổng quan về thái độ, hành vi, về sự phát triển các kĩnăng và thái độ học tập của người học trong quá trình DH

c, Đánh giá thông qua vấn đáp, thảo luận nhóm

GV có thể vấn đáp HS về nội dung, kiến thức bài cũ, bài mới để kiểm traviệc lĩnh hội kiến thức và tự học của HS dưới hình thức cá nhân hoặc qua hoạt độngnhóm

d, Học sinh tự đánh giá

HS tự đánh giá là hình thức HS tự đánh giá mục tiêu học tập, kiến thức và kĩnăng của bản thân

e, Đánh giá đồng phẳng để phát triển năng lực hợp tác

GV hướng dẫn HS tự đánh giá kết quả học tập của mình, đánh giá kết quảhọc tập giữa các HS với nhau trong quá trình hoạt động nhóm dựa trên những tiêuchí được thiết lập sẵn từ đó phát triển NL hợp tác cho các em

f, Đánh giá dựa vào một số kĩ thuật thu nhận thông tin phản hồi khác

- Sau khi học xong một bài hoặc một nội dung, GV có thể đề nghị HS trả lờicác câu hỏi sau: “Nội dung (Kĩ năng) quan trọng nhất mà em đã học được là gì? Nộidung kiến thức nào em chưa hiểu trong bài”?

- Yêu cầu HS tự thiết kế sơ đồ tư duy hoặc phiếu ghi nhớ về nội dung bàihọc

- Yêu cầu HS tóm tắt lại các kiến thức bài học bằng một số câu hỏi.

- Yêu cầu HS trả lời ngắn gọn câu hỏi: “Kiến thức em vừa lĩnh hội trong bàihọc được ứng dụng trong thực tiễn như thế nào”?

- Yêu cầu HS đặt câu hỏi chéo nhau về một nội dung, kiến thức đã được học

và đưa ra câu trả lời ngắn gọn cho kiến thức, nội dung đó

Trong đề tài của mình, để đánh giá sự phát triển NL THHH của HS tôi đã kếthợp hai PP kiểm tra và đánh giá đó là bảng quan sát dành cho GV và bài kiểm trakiến thức

1.4.4 Bộ công cụ kiểm tra, đánh giá năng lực thực hành hóa học cho học sinh phổ thông

Để theo dõi, đánh giá và kiểm tra NL THHH, ta cần xây dựng các tiêu chí vàmức độ biểu hiện NL THHH của HS

1.4.3.1 Các tiêu chí và các mức độ đánh giá năng lực thực hành của học sinh

Dựa vào cấu trúc của NL THHH và bảng mô tả các tiêu chí, mức độ đánh giá

NL THHH [10]

Bảng 1.1 Bảng mô tả các tiêu chí và các mức độ đánh giá NL THHH

tố đảm bảoThN

an toàn, thànhcông

thực hiện các yếu tố được các yếu đầy đủ một số

an toàn, ThN an toàn, ThN an toàn,

nhưng chưa đầyđủ

3 Đề xuất Chưa đề xuất Đề xuất đầy đủ Đề xuất đầy đủ,

chính xác dụng

cụ, hóa chất cần

sử dụng và cáchtiến hành ThN

ThN (dụng đầy đủ các dụng cụ, hóa

cụ, hóa chất dụng cụ, hóa chất cần sử dụngcần sử dụng chất cần sử và mô tả được

và cách tiến dụng và chưa cách tiến hành

các tiến hành hợp lí

ThN

4 Dự đoán Chưa dự đoán Dự đoán được Dự đoán được

và lựa chọn dạng và lựa lựa chọn được lựa chọn đầydụng cụ, hóa chọn đúng một số dụng cụ, đủ, chính xácchất thích được các dụng hóa chất ThN dụng cụ, hóa

6 Lắp dụng Chưa lắp được

các bộ dụng cụcho ThN đơngiản

Lắp được các bộ Thực hiện thao

Thực hiện đượcmột số thao tácThN đúng nhưngchưa đầy đủ

Biết cách xử límột số hóa chấtđộc hại sinh ratrong ThN

Xử lí được hóa

III Quan 9 Quan sát Chưa mô tả Quan sát đúng và Quan sát đúng

và mô tả đượcđầy đủ, rõ ràngcác hiện tượngThN

sát, mô tả, và mô tả được các hiện mô tả được hiện

mối liên hệ mối liên hệ mối liên hệ giữa mối liên hệ giữagiữa hiện giữa hiện hiện tượng ThN hiện tượng ThNtượng ThN tượng ThN với với các kiến thức với các kiếnvới các kiến các kiến thức có liên quan thức có liênthức có liên có liên quan, nhưng giải thích quan, giải thíchquan và giải chưa giải thích hiện tượng ThN hiện tượng ThNthích hiện hiện tượng chưa đầy đủ và đầu đủ và chính

thông tin 11 Viết Giải thích Viết được một số Viết đúng, đủliên quan PTHH minh được một số PTHH minh họa các PTHH minh

minh họa

12 Rút ra kếtluận cần thiết

Chưa rút ra Rút ra kết luận

cần thiết nhưngkhông đầy đủ

Rút ra đầy đủ,

thiết

1.4.3.2 Bộ công cụ kiểm tra , đánh giá năng lực thực hành hóa học cho học sinh

Bộ công cụ kiểm tra, đánh giá năng lực THHH của HS bao gồm : bảng kiểmquan sát NL THHH (bảng 1.2) và bài kiểm tra đánh giá kiến thức được trình bày ởmục lục số 4,5

Bảng kiểm quan sát đánh giá NL THHH của HS trong dạy học thực hành HHvới mục đích: Bảng kiểm quan sát sẽ giúp GV quan sát được rõ ràng và chính xáccác kỹ năng, thái độ và hành vi của HS thông qua hoạt động học tập Từ đó , GVđánh giá được sự phát triển NL THHH của HS

Trường: ……… GV đánh giá: ………

Họ tên HS: ………Nhóm: ………

8 Xử lí hóa chất độc hại sinh ratrong ThN

9 Quan sát và mô tả được hiệntượng ThN

1.5 Phát triển năng lực thực hành trong dạy học thực hành hóa học

1.5.1 Vai trò của thí nghiệm hóa học trong dạy học hóa học

ThN HH là phương tiện DH trực quan chủ yế trong DHHH, nó có vai tròquan trọng trong quá trình hình thành và phát triển NL THHH cho HS [6]

-“ThN HH giúp HS dễ hiểu bài và hiểu bài sâu sắc” ThN là cơ sở, điểmxuất phát cho quá trình học tập, nhận thức của HS Từ đó xuất phát quá trình nhậnthức cảm tính cho HS, sau đó diễn ra sự trừu tượng hóa và phát triển lên đến cụ thểhóa trong tư duy

-“ThN HH giúp nâng cao lòng tin của HS vào khoa học”, giúp HS có sự say

mê, hứng thú nghiên cứu khoa học, kĩ thuật

-“ThN HH là cầu nối giữa lí thuyết và thực tiễn”, là tiêu chuẩn đánh giá tínhchân thực của kiến thức, hỗ trợ rất đắc lực cho tư duy Nó là phương tiện giúp hìnhthành và phát triển ở HS các kĩ xảo, kĩ năng, thực hành và tư duy sáng tạo

1.5.2 Yêu cầu khi sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học

Thí nghiệm hóa học được chia thành 2 hình thức chủ yếu là : thí nghiệm biểudiễn của GV và thí nghiệm tự làm của HS [5]

- Thí nghiệm biểu diễn của GV: ThN biểu diễn của GV thường được tiếnhành khi DH bài mới nhưng cũng có thể tiến hành khi ôn tập, củng cố hệ thống hóakiến thức

- Thí nghiệm tự làm của HS: thường thì HS được tự làm ThN trong các bàithực hành, nhưng cũng có thể được tự làm khi học bài mới, hoặc khi ôn tập, củng cố

a, Đối với thí nghiệm biểu diễn của giáo viên

Khi tiến hành ThN, GV cần lưu ý một số yêu cầu sau:

- Đảm bảo an toàn cho GV và HS

- Đảm bảo ThN phải thành công

- ThN phải rõ ràng, HS phải được quan sát đầy đủ.

-ThN phải đơn giản, dụng cụ ThN cần sạch sẽ để đảm bảo đúng yêu cầukhoa học

- Số lượng thí nghiệm trong một bài là vừa phải, hợp lí

- ThN phải kết hợp chặt chẽ với bài giảng

b, Đối với thí nghiệm của học sinh

HS tiến hành ThN cần phải đảm bảo các yêu cầu sau:

- Giờ học ThN cần phải chuẩn bị thật tốt:

+ HS cần phải nghiên cứu trước nội dung và trình tự cách tiến hành ThNtheo hướng dẫn ở sách giáo khoa, hoặc bản hướng dẫn làm ThN của GV Cần xemlại các nội dung kiến thức có liên quan tới tiến hành ThN

+ GV cần tiến hành trước các thí nghiệm để hướng dẫn HS một cách cẩnthận, cụ thể, chính xác, phù hợp với điều kiện thiết bị ở phòng thí nghiệm Các dụng

cụ, hóa được GV chuẩn bị đầy đủ và được xếp đặt trước trên bàn HS, để các em cóthể nhìn rõ và tìm kiếm hóa chất một cách dễ dàng Giới thiệu quy tắc an toàn củaphòng thí nghiệm đối với những lớp lần đầu tiên tiếp xúc với phòng thí nghiệm

- Các ThN của HS phải được đảm bảo an toàn tuyệt đối Những ThN phứctạp hoặc sinh ra các chất độc hại, ThN với chất nổ, chất dễ cháy…thì không nên cho

HS làm mà GV có thể biểu diễn hoặc xem video mô phỏng Nếu cho HS làm thìphải chú ý theo dõi, nhắc nhở để bảo đảm an toàn tuyệt đối

- Các dụng cụ tiến hành ThN phải đơn giản nhưng vẫn phải đảm bảo tínhchính xác, rõ ràng và tính mỹ thuật Các thao tác tiến hành ThN cũng phải đơn giảnnhưng rõ hiện tượng, bản chất, đảm bảo tính chính xác khoa học

- Trong quá trình HS tiến hành ThN phải giữ ổn định lớp, không gây ồn ào,mất trật tự GV phải theo dõi sát các hoạt động của HS, chú ý tới các thao tác tiếnhành ThN của HS, giúp đỡ kịp thời cho HS và các nhóm khi cần thiết Không nênlàm thay hoặc can thiệp vào các hoạt động của các em

1.5.3 Phương pháp sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học

Để phát huy tính tích cực trong sử dụng ThN thì GV phải thực sự hiểu rõ bảnchất của từng PP, đặc điểm của nội dung kiến thức cần lĩnh hội, đối tượng HS cũng

như tiến trình bài dạy của mình và lựa chọn PP sử dụng ThN phù hợp với từng bài học [3][5].

a, Các phương pháp sử dụng thí nghiệm khi nghiên cứu bài mới

- Sử dụng thí nghiệm theo phương pháp nghiên cứu

- Sử dụng thí nghiệm theo phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề

- Sử dụng thí nghiệm theo phương pháp kiểm chứng

b, Sử dụng thí nghiệm hóa học trong bài luyện tập, ôn tập

c, Sử dụng thí nghiệm trong giờ thực hành

ThN thực hành là hình thức ThN do HS tự làm khi hoàn thiện kiến thứcnhằm minh họa, ôn tập, củng cố hoặc vận dụng kiến thức đã học nhằm rèn luyện kĩnăng, kĩ xảo Hóa học Đây là phương pháp học tập đặc thù của hóa học có tác dụnggiáo dục, rèn luyện HS một cách toàn diện và có ý nghĩa to lớn trong việc thực hiệnnhiệm vụ trí dục, đức dục, phát triển học sinh

* Chuẩn bị cho bài thực hành

- Xác định rõ ràng và chính xác mục tiêu của bài thực hành HH

- Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ, hóa chất cho giờ thực hành

- Tiến hành trước tất cả các ThN HH có trong bài thực hành để đảm bảo ThN an

toàn thành công Để từ đó có những lưu ý và hướng dẫn cụ thể, chính xác đối với HS

- Chuẩn bị các phiếu hướng dẫn HS tiến hành các ThN

- Dự kiến phương thức tổ chức các hoạt động giờ dạy thực hành để đạt hiệuquả cao nhất

* Tiến trình giờ dạy thực hành

- GV nêu rõ mục đích của giờ thực hành, chia các nhóm và sắp xếp vị trí củacác nhóm để tiến hành ThN một cách tiện nhất

- Tổ chức cho HS ôn tập các kiến thức có liên quan và hướng dẫn HS cáchtiến hành ThN, dự đoán hiện tượng ThN và rút ra kết luận, GV lưu ý HS trong từngThN HH

- Tổ chức cho các nhóm HS tiến hành ThN, quan sát, mô tả hiện tượng, ghichép và giải thích hiện tượng

- Tổ chức cho các nhóm báo cáo kết quả hoạt động của chính mình.

- GV nhận xét, đánh giá kết quả học và nhấn mạnh các kết luận, nhận xétđược rút ra từ ThN

- Tổ chức cho các nhóm HS hoàn thành báo cáo ThN và dọn dẹp vệ sinhphòng học

1.6 Thực trạng giờ thực hành và việc xây dựng, sử dụng vở thực hành cho học sinh trong dạy học các bài thực hành hóa học ở trường phổ thông

Để có một tiết học thực hành thành công và đạt hiệu quả đòi hỏi người GVphải đầu tư kĩ lưỡng cho bản thân cũng như phải trang bị cho HS đầy đủ các kiếnthức cần thiết về nội dung của bài học

Thực tế cho thấy GV THPT rất còn e ngại và lo lắng khi cho HS tự làm ThNtrong giờ thực hành Vì vậy, hiện nay có rất nhiều HS giỏi lí thuyết nhưng lại cònyếu kém khi giải quyết bài tập thực hành và các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống

Sử dụng vở thực hành kết hợp với các phương pháp dạy học tích cực tronggiờ học thực hành là một nội dung khá mới và cũng đã có một số tác giả đề cập tớivấn đề này trong các Sáng kiến kinh nghiệm của mình (phân tích tại phần Lịch sử

vấn đề nghiên cứu), tuy nhiên việc xây dựng và sử dụng “Vở thực hành” để nhằm

phát triển được NL THHH cho HS lại là một vấn đề rất quan trọng và bức thiết màtôi muốn hướng tới trong đề tài của mình

CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG VỞ THỰC HÀNH HÓA HỌC THEO

ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC MÔN HÓA HỌC 10

2.1 Phân tích chương trình môn Hóa học 10

2.1.1 Mục tiêu cơ bản môn Hóa học 10

a, Kiến thức

- HS trình bày được nội dung, ý nghĩa và vận dụng được một số học thuyết

và định luật hóa học cơ bản :

+ Thuyết nguyên tử, phân tử, thuyết electron, liên kết hóa học, lí thuyết vềphản ứng hóa học, tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học

+ Định luật bảo toàn khối lượng, định luật thành phần không đổi, định luậtAvogadro, định luật tuần hoàn các nguyên tố và định luật bảo toàn electron

- HS trình bày được vị trí, cấu hình electron của các nguyên tố phi kim thuộc

“Nhóm Halogen”, “Nhóm Oxi- lưu huỳnh”; mối quan hệ giữa vị trí và tính chất củacác nguyên tố trong bảng tuần hoàn

- HS nêu được tính chất vật lí, tính chất hóa học đặc trưng, vai trò, ứng dụng,trạng thái tự nhiên và cách điều chế của nguyên tố và một số hợp chất quan trọngcủa nguyên tố đó

- Vận dụng được kiến thức để giải thích một số vấn đề thực tiễn, giải các bàitập có liên quan; tự làm và giải thích được hiện tượng của các ThN thực hành cơbản

b, Kỹ năng

- Viết cấu hình electron và dự đoán tính chất của chất dựa vào cấu hình electron

- Viết và cân bằng phản ứng hóa học

- Phân biệt và mô tả liên kết hóa học trong phân tử chất

- Sử dụng các dụng cụ- hóa chất trong phòng thí nghiệm

- Tiến hành một số thí nghiệm đơn giản

- Quan sát, nhận xét và giải thích hiện tượng hóa học

- Tính toán hóa học và giải các bài tập có liên quan

- So sánh, nhận biết, phân biệt chất.

- NL giải quyết vấn đề và sáng tạo

- NL khái quát hóa

- NL hợp tác

- NL tính toán hóa học

- NL sử dụng ngôn ngữ hóa học

- NL vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn

2.1.2 Cấu trúc và đặc điểm nội dung môn Hóa học 10

Bảng phân phối chương trình môn Hóa học 10 gồm các chương và thờilượng phân bố các nội dung như sau:

Bảng 2.1 Bảng phân phối chương trình môn hóa học 10

thuyết

Luyện tập

Thực hành

Ôn tập

Kiểm

Gồm 2 nhóm kiến thức lớn được chia ra :

+ Chương 1, chương 2, chương 4, chương 4 và chương 7: Nội dung kiếnthức về các thuyết và định luật hóa học

+ Chương 5, chương 6 : Nội dung kiến thức về cấu tạo chất và nguyên tố

- Tổng số tiết học lí thuyết là 38 tiết; tổng số tiết luyện tập là 15 tiết; tổng sốtiết thực hành là 6 tiết và tổng số tiết ôn tập là 5 tiết trong cả một năm học

- Sự phân bố thời lượng tổng số tiết mỗi chương và sự phân bố các nội dungdạy học (lí thuyết, luyện tập, thực hành, ôn tập và kiểm tra) cũng có sự khác nhauphù hợp với đặc điểm nội dung môn học và tiến trình dạy học trên lớp

- Các bài thực hành chiếm tỷ lệ khá lớn (6 tiết) và việc sắp xếp các bài thựchành nằm ở cuối chương hoặc sau một nội dung lớn của chương học cho thấy cácbài thực hành đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc học tập, rèn luyện kỹnăng thực hành bộ môn Hóa học và qua đó người GV sẽ đánh giá được từ việc vận

Chương Bài TH Mục tiêu Hệ thống các ThN

- Củng cố kiến thức vềphản ứng oxi hóa khử

- Rèn luyện kĩ năng môphỏng thí nghiệm bằng hình

Thí nghiệm 1: Phản ứnggiữa kim loại và dungdịch axit

“Bài TH số 1: vẽ; HS tự làm thí nghiệm,

Thí nghiệm 2: Phản ứnggiữa kim loại và dungdịch muối

Chương Phản ứng oxi quan sát, nhận xét và giải

- Giải quyết các câu hỏi, bàitập có liên quan

- Báo cáo kết quả thực hành bằng vở thực hành

Thí nghiệm 3: Phản ứngoxi hóa- khử trong môitrường axit

“Bài TH số 2: - Củng cố kiến thức về tính oxi hóa mạnh, tính tẩy màu

Thí nghiệm 1: Điều chếkhí Clo Tính tẩy màu

và cách điều chế

Tính chất hóa

Chương học của khí

- Làm quen với phương

dụng các kiến thức lí thuyết vừa học, các em sẽ làm được những gì trong giờ thựchành và đạt kết quả ra sao

2.2 Hệ thống các bài thực hành môn Hóa học 10

Căn cứ vào đặc trưng của môn học và đặc điểm của từng chương, ta xác địnhcác mục tiêu cần đạt được trong mỗi bài dạy thực hành để từ đó hình thành, rènluyện và phát triển cho các em những NL cần thiết, đặc biệt là NL THHH

Dưới đây là hệ thống các bài thực hành môn Hóa học 10 gồm mục tiêu bàihọc và các thí nghiệm cần đạt

Bảng 2.2 Hệ thống và mục tiêu các bài thực hành hóa học 10

của clo và hợp chất của clo

pháp giải bài tập thực

Thí nghiệm 2: Điều chếaxit clohidric

nghiệm dạng nhận biết vàphân biệt các dung dịchchât

- Rèn luyện kĩ năng môphỏng thí nghiệm bằng hình

vẽ ; HS tự làm thí nghiệm,quan sát, nhận xét và giải

Thí nghiệm 3: Phân biệtcác dung dịch : HCl,

thích hiện tượng thínghiệm Đưa ra kết luận cần thiết

- Giải quyết các câu hỏi, bàitập có liên quan

- Báo cáo kết quả thực hành bằng vở thực hành

- Củng cố kiến thức về tínhoxi hóa mạnh của brom, iot

và so sánh tính oxi hóa củachúng với clo

- Khắc sâu phản ứng đặctrưng, nhận biết iot bằng hồ

Thí nghiệm 1: So sánhtính oxi hóa của Brom

và Clo

“Bài TH số 3: tinh bột

Thí nghiệm 2: So sánhtính oxi hóa của Brom

- Giải quyết các câu hỏi, bàitập có liên quan

- Báo cáo kết quả thực hành

Thí nghiệm 3: Tác dụng của Iot với hồ tinh bột

- Thấy rõ sự biến đổi trạngthái của lưu huỳnh theonhiệt độ là do sự thay đổicác dạng thù hình trong cấutrúc của lưu huỳnh.

- Rèn luyện kĩ năng môphỏng thí nghiệm bằng hìnhvẽ; HS tự làm thí nghiệm,quan sát, nhận xét và giảithích hiện tượng thínghiệm Đưa ra kết luậncần thiết

- Giải quyết các câu hỏi, bàitập có liên quan

- Báo cáo kết quả thực hànhbằng vở thực hành

Thí nghiệm 1: Tính oxi hóa của oxi

Thí nghiệm 2: Sự biếnđổi trạng thái của lưuhuỳnh theo nhiệt độ(thí nghiệm đọc thêm)

Thí nghiệm 3: Tính oxi hóa của lưu huỳnh

Thí nghiệm 4: Tính khửcủa lưu huỳnh

tính oxi hóa mạnh của axitsunfuric đặc

- Điều chế được hidrosunfua trong phòng thí

Thí nghiệm 1: Điều chế

và chứng minh tính khửcủa hidro sunfua

Thí nghiệm 2: Tính khửcủa lưu huỳnh đioxit

Thí nghiệm 3: Tính oxihóa của lưu huỳnh

quan sát, nhận xét và giải

Thí nghiệm 4: Tính oxihóa của axit sunfuricđặc

thích hiện tượng thínghiệm Đưa ra kết luậncần thiết

- Giải quyết các câu hỏi, bài tập có liên quan

- Báo cáo kết quả thực hành bằng vở thực hành

“Bài TH số 6:

- Củng cố kiến thức về tốc

độ phản ứng thông qua ảnhhưởng của 3 yếu tố: nồng

độ chất, nhiệt độ và diệntích tiếp xúc

- Rèn luyện kĩ năng môphỏng thí nghiệm bằng hình

Thí nghiệm 1 : Ảnhhưởng của nồng độ đếntốc độ phản ứng

Chương Tốc độ phản vẽ ; HS tự làm thí nghiệm, Thí nghiệm 2: Ảnh

- Rèn luyện kĩ năng môphỏng thí nghiệm bằng hình

2.3 Thiết kế và sử dụng vở thực hành hóa học theo định hướng phát triển năng lực

2.3.1 Nguyên tắc thiết kế vở thực hành

Từ việc phân tích đặc điểm nội dung, cấu trúc và mục tiêu các bài thực hànhmôn Hóa học 10, để thiết kế vở thực hành hóa học, tôi dựa theo 4 các nguyên tắcsau đây:

Nguyên tắc 1: Đảm bảo tính phù hợp với mục tiêu, nội dung dạy học

Vở thực hành Hóa học 10 được xây dựng phải đảm bảo phù hợp với mụctiêu, nội dung dạy học Mỗi bài thực hành đều hướng tới các mục tiêu cụ thể như:cung cấp kiến thức bài học bằng cách đưa ra các gợi ý và lưu ý khi tiền hành thínghiệm; rèn luyện các thao tác mô phỏng, dự đoán, nhận xét và giải thích hiệntượng Các thí nghiệm và câu hỏi đặt ra trong bài thực hành phải có liên quan đếnnội dung bài học, có tính chặt chẽ, logic và chính xác

Nguyên tắc 2: Đảm bảo tính khoa học

Các thí nghiệm được lựa chọn trong các bài thực hành phải là những thínghiệm mang tính khoa học đặc trưng bộ môn, có thể dùng những tri thức khoa họccủa môn Hóa học để giải quyết

Nguyên tắc 3: Đảm bảo tính giáo dục

Việc đưa các gợi ý, câu hỏi mở rộng gắn với thực tiễn có liên quan đến nộidung bài học nhằm giúp HS giải quyết tốt các tình huống xảy ra khi làm ThN, đồngthời hình thành đức tính nghiêm túc, cẩn thận khi tiến hành ThN, giáo dục ý thứcbảo vệ môi trường, tình yêu khoa học,…

Nguyên tắc 4: Đảm bảo tính phù hợp với đối tượng HS

Dựa vào điều kiện cơ sở vật chất nhà trường và đối tượng HS hướng tới, GVlựa chọn nội dung và các câu hỏi trong bài thực hành Các câu hỏi phải phù hợp vớitrình độ nhận thức của HS, giúp HS phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập

và phát triển NL THHH

2.3.2 Quy trình thiết kế vở thực hành

Dựa theo các nguyên tắc khi thiết kế vở thực hành, tôi xin đề xuất quy trìnhxây dựng vở thực hành gồm 7 bước như sau:

Quy trình thiết vở thực hành Hóa học 10

Bước 1: Xác định mục tiêu thiết kế vở thực hành Hóa học 10

Bước 2: Tìm kiếm tư liệu và xây dựng các phiếu thực hành

Bước 3: Thiết kế bìa, lời mở đầu

Bước 4: Xin ý kiến chuyên gia về vở thực hành

Bước 5: Chỉnh sửa, hoàn thiện vở thực hành

Bước 6: Tiến hành thực nghiệm

Bước 7: Chỉnh sửa, hoàn thiện vở thực hành đã thiết kế

B ư ớc 1 : Xác định mục tiêu thiết kế vở thực hành Hóa học 10

Mục tiêu của việc thiết kế vở thực hành Hóa học 10 là nhắm giúp HS nắmchắc các kiến thức có liên quan đến nội dung bài thực hành, từ đó hình thành vàphát triển NL THHH cho HS

B ư ớc 2 : Tìm kiếm tư liệu và xây dựng các phiếu thực hành

Dựa vào chuẩn kiến thức kĩ năng bài học, tìm kiếm tư liệu có liên quan đếnnội dung bài học Từ đó, lựa chọn các thí nghiệm, xây dựng các bước tiến hành thínghiệm phù hợp, chính xác Đưa ra các gợi ý, lưu ý giúp ThN thành công Các câuhỏi mở rộng có liên hệ thực tiễn

B ư ớc 3 : Thiết kế bìa, lời mở đầu

Bìa vở thực hành được thiết kế đơn giản, khoa học Lời mở đầu là lời nhắnnhủ của tác giả muốn gửi tới các em HS thông qua cuốn vở thực hành này

B ư ớc 4 : Xin ý kiến chuyên gia về vở thực hành

Sau khi thiết kế vở thực hành, tiến hành xin ý kiến chuyên gia là các thầy côgiáo giảng viên và giáo viên THPT về hình thức và nội dung

B ư ớc 5 : Chỉnh sửa, hoàn thiện vở thực hành

B ư ớc 6 : Tiến hành thực nghiệm

Tiến hành thực nghiệm về tính khả thi, thực tiễn và hiệu quả của đề tài Ápdụng vở thực hành kết hợp với phiếu quan sát dành cho GV và bài kiểm tra kiếnthức sau các bài thực hành, từ đó đưa ra kết luận phù hợp

B ư ớc 7 : Chỉnh sửa, hoàn thiện vở thực hành đã thiết kế

Trên những góp ý của thầy cô và quá trình thực nghiệm kết hợp lấy ý kiếnphản hồi của HS, tiến hành chỉnh sửa, hoàn thiện vở thực hành

2.3.3 Giới thiệu vở thực hành

1 Trang bìa

Họ và tên:……… Lớp:….Trường:…

HÓA HỌC

We are chemist

2 Lời mở đầu

Các em thân mến, Hóa học là bộ môn khoa học thực nghiệm Trong đó, thínghiệm hóa học đóng vai trò là cầu nối giữa lí thuyết và hiện tượng thực tiễn Vìvậy, để học tốt môn Hóa, ngoài việc nắm vững kiến thức, chúng ta cần phải trau dồi

và rèn luyện các kỹ năng thực hành

Với mong muốn, hệ thống hóa khoa học các bài thực hành và phát triển năng

lực thực hành hóa học, thầy cô tin rằng “Vở thực hành Hóa học 10” sẽ là một

người bạn đồng hành hữu ích, giúp đỡ các em tiến bộ trong học tập

3 Cấu trúc

Vở thực hành Hóa học 10 gồm 6 bài thực hành lớn (6 phiếu) tương ứng với 6bài thực hành trong chương trình Hóa học 10 cơ bản Mỗi bài thực hành gồm từ 3-4thí nghiệm nhỏ, mỗi phiếu sẽ được trình bày theo cấu trúc dưới đây:

1 Hướng dẫn cách tiến hành thí nghiệm

2 Những gợi ý của giáo viên khi tiến hành thí nghiệm

4 Giải thích hiện tượng và rút ra kết luận

5 Câu hỏi

Thí nghi ệ m 2: .

Thí nghi ệ m n: .

Câu hỏi bổ sung ( có thể có – dành cho cả bài )

Kết quả đánh giá của giáo viên

Điểm thao tác thí

nghiệm (kĩ năng

Điểm kết quả thí nghiệm

Nhận xét của giáo viên

2 Những gợi ý của giáo viên khi tiến hành thí nghiệm

 Tránh thả thẳng viên kẽm xuống đáy ống nghiệm với lực mạnh vì gây bắn axit lên thành ống và có thể gây rạn nứt đáy ống nghiệm