Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật xây dựng mô hình trồng bưởi diễn hàng hóa tại miền núi tỉnh Phú ThọThuộc Chương trình Hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội nông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016 202511. Mục tiêu11.1. Mục tiêu chungỨng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật xây dựng mô hình sản xuất giống, trồng thâm canh bưởi Diễn sản xuất hàng hóa, nhằm khai thác có hiệu quả diện tích đất đồi, phát triển kinh tế xã hội nông thôn và miền núi, bảo vệ môi trường sinh thái, làm đa dạng nguồn gen và phát triển bền vững ở tỉnh Phú Thọ.11.2. Mục tiêu cụ thể Xây dựng được các mô hình: 0,5 ha vườn nhân giống; 200ha trồng mới bưởi Diễn hàng hóa; 02 ha mô hình tưới nước nhỏ giọt. Đào tạo 07 cán bộ kỹ thuật, tập huấn cho 500 lượt cán bộ khuyến nông và nông dân trong vùng dự án; Tiếp nhận và làm chủ 12 các quy trình công nghệ.Tổ chức tiếp nhận quy trình kỹ thuật thông qua hợp đồng chuyển giao công nghệ tại do cơ quan chuyển giao thực hiện chuyển giao các quy trình kỹ thuật được gồm: Quy trình nhân giống bưởi Diễn; Quy trình thiết kế mô hình trồng bưởi Diễn; Quy trình trồng và chăm sóc sau trồng bưởi Diễn; Quy trình tạo tán cây bưởi Diễn thời kỳ kiến thiết cơ bản; Quy trình quản lý phân bón cho cây bưởi Diễn thời kỳ kiến thiết cơ bản; Quy trình quản lý độ ẩm cho cây bưởi Diễn thời kỳ kiến thiết cơ bản; Quy trình quản lý phân bón bưởi Diễn ở thời kỳ kinh doanh; Quy trình quản lý dịch hại cây bưởi Diễn; Quy trình quản lý độ ẩm cây bưởi Diễn thời kỳ kinh doanh; Quy trình đốn tỉa cây bưởi Diễn thời kỳ kinh doanh; Quy trình xử lý ra hoa, đậu quả bưởi Diễn; Quy trình xử lý bảo quản trước và sau thu hoạch bưởi Diễn.
Trang 1THUYẾT MINH DỰ ÁN
Tên dự án: “Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật xây dựng mô hình trồng
bưởi diễn hàng hóa tại miền núi tỉnh Phú Thọ”
Thuộc Chương trình Hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, miền núi, vùng
dân tộc thiểu số giai đoạn 2016 - 2025
Phú Thọ, 2016 UBND TỈNH PHÚ THỌ BỘ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
Trang 2MỤC LỤC
I THÔNG TIN CHUNG VỀ DỰ ÁN 1
6 Tổ chức chủ trì dự án 1
9 Tính cấp thiết của dự án 1
9.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội 1
9.2 Đặc điểm và thực trạng trồng bưởi Diễn 4
9.3 Cơ sở để lựa chọn dự án 7
10 Tính tiên tiến và thích hợp của công nghệ được chuyển giao 8
10.1 Các công nghệ đang được áp dụng tại vùng dự án 8
10.2 Công nghệ dự kiến áp dụng 10
10.3 Tính tiên tiến của công nghệ dự kiến áp dụng 14
10.4 Tính thích hợp của công nghệ dự kiến áp dụng 15
II MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN DỰ ÁN 16
11 Mục tiêu 16
12 Nội dung 16
12.1 Khảo sát bổ sung 16
12.2 Hỗ trợ ứng dụng công nghệ 16
12.3 Xây dựng mô hình 17
12.4 Đào tạo, tập huấn 18
12.5 Hội nghị, hội thảo, tuyên truyền 19
13 Giải pháp thực hiện 19
13.1 Về mặt bằng sản suất 19
13.2 Về đào tạo và chuyển giao công nghệ 19
13.3 Tổ chức thực hiện 20
13.4 Về thị trường tiêu thụ sản phẩm 22
13.5 Giải pháp về nguồn vốn 22
14 Tiến độ thực hiện dự án 23
15.1 Sản phẩm cụ thể của dự án 24
15.2 Khả năng phát triển, nhân rộng mô hình sau khi kết thúc dự án 25
16 Kinh phí dự kiến thực hiện dự án 26
17 Hiệu quả kinh tế-xã hội 27
17.1 Hiệu quả kinh tế - xã hội trực tiếp của dự án 27
17.2 Dự kiến hiệu quả kinh tế - xã hội theo khả năng mở rộng của dự án 28
Trang 3THUYẾT MINH DỰ ÁN
I THÔNG TIN CHUNG VỀ DỰ ÁN
1 Tên Dự án: Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật xây dựng mô hình trồng bưởi Diễn
hàng hoá tại miền núi tỉnh Phú Thọ
2 Mã số: NTMN.DA.TW.03.2016
3 Cấp quản lý: Bộ Khoa học và công nghệ
Ủy quyền địa phương quản lý
4 Thời gian thực hiện: 48 tháng, từ tháng 11/2016 đến hết tháng 11/2020
5 Dự kiến kinh phí thực hiện: 11.000 triệu đồng
Trong đó:
- Ngân sách sự nghiệp KH&CN trung ương: 3.565 triệu đồng
- Ngân sách địa phương: 1.500 triệu đồng
- Tên cơ quan: Trung tâm ứng dụng Tiến bộ Khoa học và Công nghệ Phú Thọ
- Địa chỉ: Đường Kim Đồng, phường Gia Cẩm, thành phố Việt Trì
- Điện thoại/Fax: 0210.3993377;
7 Chủ nhiệm dự án:
- Họ, tên: Hoàng Thị Loan
- Học vị: Kỹ sư Nông học; Chức vụ: Cán bộ
- Địa chỉ: Trung tâm ứng dụng tiến bộ KH&CN Phú Thọ
- Điện thoại: 0948.967925; Cơ quan: 02103.773.399
- Điện thoại: 02103.865.962 Fax: 02103 865.931
- Email: hrdc.nomafsi@gmail.com; vienmnpb@vnn.vn
9 Tính cấp thiết của dự án
9.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
9.1.1 Điều kiện tự nhiên
- Vị trí địa lý: Tỉnh Phú Thọ, phía Bắc giáp tỉnh Tuyên Quang, phía namgiáp tỉnh Hoà Bình, phía đông giáp tỉnh Vĩnh Phúc, phía Tây giáp tỉnh Sơn La
và Yên Bái, ở vị trí tiếp giáp giữa Đông bắc, đồng bằng Sông hồng và Tây bắc là
Trang 4trung tâm tiểu vùng Tây - Đông bắc Tổng diện tích tự nhiên 353.330,47 ha,chiếm 1,2% diện tích cả nước, chiếm 5,4 % diện tích vùng miền núi phía bắc.
Với vị trí “ngã ba sông”, cửa ngõ phía tây của thủ đô Hà Nội, cầu nối cáctỉnh đồng bằng bắc bộ với các tỉnh miền núi Đông bắc; Phú Thọ có hệ thốnggiao thông thuỷ, bộ thuận tiện cho giao lưu thương mại và phát triển kinh tế
- Đất đai: Tổng diện tích đất tự nhiên 353.330,47 ha, nhưng tỷ trọng đấtnông nghiệp vẫn là chủ yếu chiếm 79,86%
Trong đó: Đất sản xuất nông nghiệp 27,84% (98.370,37ha); Đất có khảnăng trồng cây ăn quả chiếm 41,96% (41.582,2 ha), nhưng chủ yếu là vườn tạp,hiệu quả kinh tế thấp (bảng 1)
V Đất sông suối và mặt nước c.dùng 17.162,61 4,86
Với những lợi thế, tiềm năng về diện tích đất phù hợp trồng cây ăn quảtrong đó có cây bưởi Diễn Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất, cải tạo diện tíchvườn tạp, vườn cây hiệu quả thấp, khai thác diện tích đất chưa sử dụng(15.563,04 ha), tỉnh Phú Thọ đã xác định mở rộng diện tích trồng cây bưởi Diễnmục tiêu đến năm 2020 tổng diện tích trồng bưởi Diễn đạt 3.500 ha
Trang 5- Khí hậu: Phú thọ nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, có một mùađông lạnh Khí hậu của Phú Thọ thuận lợi cho việc phát triển cây trồng, vật nuôi
đa dạng
+ Nhiệt độ trung bình năm 23,360C, nhiệt độ trung bình tối cao 28,40C,nhiệt độ trung bình tối thấp 16,10C Nghiên cứu xác suất các tháng lạnh nhấttrong năm cho thấy chủ yếu tập trung vào tháng 12 và tháng 1, ít xảy ra vàotháng 2 Đây cũng là một trong những yếu tố thuận lợi để bưởi có khả năng rahoa, kết quả tốt
+ Lượng mưa: Tổng lượng mưa trung bình năm là 1.617 mm, đây là mộtđiều kiện thuận lợi để phát triển cây bưởi (Lượng mưa trung bình năm thích hợpcho trồng bưởi là 1.250 - 1.850 mm)
+ Số giờ nắng trong năm 3.000 - 3.200 giờ, độ ẩm tương đối trung bình 85%.+ Ngoài ra, các chỉ tiêu về độ ẩm, bức xạ nhiệt, lượng bốc hơi cũng phùhợp cho cây bưởi sinh trưởng phát triển
- Cơ cấu và diện tích cây ăn quả
Bảng 2: Cơ cấu và diện tích cây ăn quả chủ yếu tỉnh Phú Thọ
+ Cơ cấu cây ăn quả chủ yếu gồm 6 nhóm chính
+ Diện tích trồng bưởi (2.187,5 ha) cao nhất, đây là cây chủ lực của tỉnhtrong đó có chủ yếu 2 giống bưởi đó là bưởi đặc sản Đoan Hùng và bưởi Diễn
9.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội
- Giao thông: Mạng lưới giao thông trên địa bàn tỉnh với tổng chiều dài11.483 km đường bộ, 248 km đường sông và 90 km đường sắt Đã đảm bảo100% có đường ô tô vào đến trung tâm xã Mạng lưới giao thông của tỉnh(đường bộ, đường sắt, đường thủy) phân bố tương đối hợp lý, thuận tiện choviệc lưu thông hàng hóa, hành khách nội, ngoại tỉnh
- Dân số và lao động: Phú Thọ có 277 xã, phường, thị trấn trong đó có
248 xã và 29 phường, thị trấn Toàn tỉnh có 218 xã, thị trấn miền núi với 66 xãđặc biệt khó khăn Dân số 1.360.228 người (mật độ dân số đạt 385 người/km2).Dân số cư trú khu vực thành thị chiếm 18,59% tổng dân số của tỉnh (252.806người), dân số cư trú khu vực nông thôn chiếm 81,41% tổng dân số của tỉnh(1.107.422 người)
Trang 6Toàn tỉnh có 883,5 nghìn người trong độ tuổi lao động, trong đó có 429,9nghìn người làm việc trong lĩnh vực nông - lâm - ngư nghiệp chiếm 48,65%tổng lao động của tỉnh Số người trong độ tuổi lao động chưa có việc làm ổnđịnh trong toàn tỉnh 14.200 người (chiếm 1,68%)
Việc phát triển và mở rộng sản xuất vùng cây ăn quả theo hướng hànghóa, sẽ góp phần tạo công ăn việc làm và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn laođộng sẵn có trên địa bàn tỉnh
- Tổng sản phẩm tăng thêm thực tế của ngành nông - lâm - ngư nghiệpnăm 2013 là 8.352.373 triệu đồng chiếm 27,43% trong tổng sản phẩm tăng thêmthực tế của tỉnh (GRDP) năm 2013 Thu nhập bình quân đầu người ngành nông -lâm - ngư nghiệp năm 2013 đạt 19,23 triệu đồng/người/năm, đến năm 2014, thunhập bình quân đầu người khu vực nông thôn của tỉnh Phú Thọ đạt 20,5 triệuđồng/người/năm
9.2 Đặc điểm và thực trạng trồng bưởi Diễn
9.2.1 Đặc điểm và yêu cầu sinh thái của cây bưởi Diễn
a Đặc điểm của bưởi Diễn
- Lá có màu xanh thẫm, to bản, dày, chóp lá tù, lá mọc dày; Thuỳ eo lá vàphiến lá xếp đè lên nhau; tán có dạng hình cầu hoặc bán cầu cành cấp 1 nhiều;
- Hoa: Đặc điểm của hoa bưởi Diễn giống như hoa bưởi khác, nhưng có 1đặc điểm khác là đầu nhị hoa cao hơn nhụy, rất thuận lợi cho việc thụ phấn, thụtinh nên cây bưởi Diễn ít xảy ra hiện tượng mất mùa; thời gian ra hoa vào cuốitháng 2 đầu tháng 3 Năng suất cao và ổn định, khả năng chống chịu với sâubệnh hại và điều kiện ngoại cảnh bất thuận khá tốt
- Quả: Giống có quả tròn, vỏ quả nhẵn, khi chín màu vàng cam; khốilượng trung bình từ 0,8 - 1,2kg; tỷ lệ phần ăn được từ 55 - 60%; số hạt trungbình khoảng 50 - 70 hạt; múi và vách múi dễ tách rời nhau Thịt quả màu vàngxanh, ăn giòn, ngọt, độ brix 12 -14 %, chất khô 10,5 - 10,7, axít tổng số 0,06%,Vitamin C 45 - 54mmg, đường tổng số 8,42% - 8,49 %
b Yêu cầu về ngoại cảnh
- Yêu cầu về nhiệt độ: Nhiệt độ bình quân năm thích hợp cho sinh trưởng
và phát triển của cây bưởi Diễn là 120C - 390C Nhiệt độ thấp nhất gây chết là - 8đến - 110C, bưởi Diễn có thể chống chịu được khi nhiệt độ lên đến 480C Nhiệt
độ thích hợp nhất cho sinh trưởng của bưởi Diễn từ 230C - 290C Những vùng cónhiệt độ bình quân năm trên 200C và tổng tích ôn từ 2.500 - 3.5000C đều có thểtrồng được bưởi Diễn
- Yêu cầu về nước và chế độ ẩm: Lượng mưa trung bình năm thích hợpcho trồng bưởi là 1.250 - 1.850 mm Bưởi Diễn yêu cầu lượng mưa phân bố đềutrong năm hơn lượng mưa lớn nhưng tập trung vào một số ít tháng Bưởi Diễncần nhiều nước ở thời kỳ bật mầm, phân hoá mầm hoa, ra hoa và quả phát
Trang 7- Yêu cầu về đất đai: Vùng trồng bưởi đất phải có tầng canh tác dày ít nhất0,5 m - 1m; thành phần cơ giới nhẹ đến trung bình, đất tơi xốp, thông thoáng vàthoát nước tốt Đất phải giầu mùn, hàm lượng các chất dinh dưỡng phải đạt mứctrung bình trở lên (hàm lượng mùn từ 2% - 3%; N tổng số: 0,1% - 0,15%; P2O5
dễ tiêu từ 5 - 7mg/100g; K2O dễ tiêu từ 7 - 10mg/100g; Ca, Mg: 3 - 4mg/100g)
pH KCl đất thích hợp nhất cho cây trồng bưởi là từ 5,5 - 6,0 song cũng có thểtrồng được bưởi khi pH KCl từ 4,0 - 8,5 nhưng phải có biện pháp cải tạo đất
- Yêu cầu về ánh sáng: Cường độ ánh sáng thích hợp cho trồng bưởi là10.000 - 15.000 Lux Cần bố trí mật độ trồng dày hợp lý có được ánh sáng tán xạ
- Yêu cầu về các yếu tố khác: Cần tránh những vùng đất nhiễm phèn,mặn, những vùng có sương muối, gió bão…
Như vậy, điều kiện tự nhiên tỉnh Phú Thọ hoàn toàn phù hợp với yêu cầungoại cảnh của cây bưởi Diễn Thêm vào đó, do cây bưởi Diễn có nguồn gốc từbưởi Đoan Hùng vì vậy, có thể nói cây bưởi Diễn như một loài cây bản địa củavùng trung du miền núi phía bắc Bởi thực tế sản xuất đã cho thấy, cây bưởiDiễn sinh trưởng thuận lợi và cho năng suất cao tại những vùng này
9.2.2 Thực trạng vùng trồng bưởi Diễn
a Thực trạng vùng trồng bưởi trong nước
Cây bưởi Diễn được đưa về trồng đầu tiên tại xã Phú Diễn - huyện TừLiêm - TP Hà Nội Đây cũng là nơi có diện tích trồng bưởi Diễn lớn nhất cảnước với khoảng 3.200 ha, năng suất bình quân đạt 20 - 40 tấn/ha Hiện tại, câybưởi Diễn được trồng ở khá nhiều vùng sinh thái khác nhau như: Tuyên Quang,Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Bắc Giang,… và ngày càng khẳng định tính ưu việt củagiống so với các giống bản địa Cây bưởi Diễn bước đầu được chú ý trồng tậptrung quy mô lớn, có sự quản lý chặt chẽ từ khâu sản xuất nhằm hướng đến cácthị trường khó tính như Nhật, Nga, Đức, Mỹ,…, Một số tỉnh đã phối hợp với cácViện, Trường nghiên cứu, xây dựng mô hình sản xuất bưởi Diễn theo tiêu chuẩnVietGAP như: Thái Nguyên, Hà Nội, Bắc Giang, …đã góp phần nâng cao nănglực cạnh tranh của quả bưởi Diễn trên thị trường trong nước cũng như xuất khẩu
Thực tế cho thấy, cây bưởi sau trồng 4 đến 5 năm có thể thu lãi 100 - 500triệu đồng/ha/năm, năng suất có thể đạt 250 quả/cây ở vườn có mật độ 400 - 500cây/ha Trong những năm qua, giá trị xuất khẩu quả bưởi của Việt Nam khôngngừng tăng lên từ 17.000 USD năm 2006 lên trên 1,2 triệu USD năm 2012
Một vài năm trở lại đây, bên cạnh việc trồng cây bưởi Diễn cho thu hoạchquả vào dịp tết và phục vụ nhu cầu hoa quả tươi cho thị trường, cây bưởi Diễncòn được trồng như một loại cây cảnh giá trị cao vào dịp tết Nguyên đán
b Thực trạng trồng bưởi Diễn trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
- Thống kê cho thấy cây bưởi Diễn đã được trồng tại 13/13 huyện, thànhthị Theo báo cáo thống kê của Sở nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Phú
Trang 8Thọ, diện tích trồng bưởi Diễn trên địa bàn tỉnh Phú Thọ không ngừng đượctăng lên, diện tích năm 2014 đạt 750 ha tăng khoảng 630 ha so với năm 2009.
Có được sự phát triển, mở rộng diện tích này là do cây bưởi Diễn sau nhiều nămđược trồng tại tỉnh Phú Thọ đã khẳng định tính thích ứng đối với điều kiện thổnhưỡng, khí hậu của tỉnh Cây sinh trưởng tốt, cho năng suất cao, là cây xoánghèo cho đồng bào miền núi, phát triển kinh tế của hộ gia đình phát triển, gópphần phát triển kinh tế - xã hội địa phương Là cây trồng được người dân vàchính quyền địa phương quan tâm phát triển
- Bưởi Diễn tại Phú Thọ được trồng trên các loại đất chủ yếu là Đất đồi:đất xám Feralit điển hình (Xf-h), đất xám Feralit đá nông (Xf-đ1), đất xámFeralit đá sâu (Xf-đ2),và đất xám Feralit kết von nông (Xf – fe1); Đất bãi: đấtphù sa trung tính ít chua điển hình (P-h) và đất xám Glây điển hình (Xg-h) nhưvậy cây bưởi được trồng trên nhiều loại đất khác nhau, trong các vùng sinh tháicủa tỉnh, đều sinh trưởng, phát triển tốt
- Nguồn gốc giống: Hiện nay giống bưởi Diễn trồng tại tỉnh đa số đượccác hộ trồng bưởi mua ở các hộ tư nhân về trồng mà không rõ ràng về nguồngốc, không biết cây mẹ, năng suất, chất lượng và tuổi Một số ít không rõ nguồngốc hoặc mua giống tại các vườn bưởi trong tỉnh do các hộ sản xuất tại chỗ; cókhoảng 50 ha bưởi Diễn cây có nguồn gốc rõ ràng (từ dự án trồng bưởi Diễn);phương pháp nhân giống là cành chiết và cây ghép
- Khoảng cách, mật độ: Có nhiều mật độ trồng khác nhau như Mật độ1.100 cây/ha (3m×3m); mật độ 830 cây/ha (3m×4m); mật độ 625 cây/ha(4m×4m); mật độ 500 cây/ha (4m×5m); mật độ 550 cây (4m×4,5m) mật độ 400cây/ha (5m×5m);
- Kỹ thuật đang áp dụng: Việc trồng và thâm canh cây bưởi Diễn trên địabàn tỉnh hầu như còn lạc hậu, dựa vào kinh nghiệm là chính mà không áp dụngmột tiến bộ kỹ thuật nào như: Tưới tiêu, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phânbón, hoặc các chế phẩm điều khiển sự ra hoa đậu quả chuyên dụng cho câybưởi; kỹ thuật tạo tán, tỉa cành, định hoa, tỉa quả, điều chỉnh sinh trưởng và pháttriển của cây, Vì vậy mà năng suất và chất lượng quả còn kém so với cây bưởiDiễn có cùng độ tuổi ở các vùng canh tác khác
- Công tác phòng trừ dịch hại: Việc quản lý dịch hại trên cây Bưởi Diễnchưa được quan tâm sát sao vì vậy cây bưởi từ năm thứ 5 sau trồng, khi bắt đầuvào giai đoạn cho thu hoạch có dấu hiệu nhiễm sâu bệnh đặc biệt là sâu vẽ bùa,sâu đục thân, đục cành, ruồi đục quả, nhện Điều này làm giảm năng suất, chấtlượng của quả Bưởi Diễn cũng như làm giảm tuổi thọ cây kéo theo thời gian thuhoạch của cây giảm Chất lượng quả thấp do chưa biết sử dụng phân bón vàthuốc bảo vệ thực vật đúng cách, liều lượng, thời điểm
- Tình hình ra, hoa đậu quả: Thời gian ra hoa, đậu quả vào tháng 2 - 3,thời gian quả chín vào giữa tháng 10 đến tháng 1 năm sau
Trang 9- Diện tích nhỏ lẻ, phân tán khó khăn trong việc áp dụng đồng bộ các biệnpháp kỹ thuật;
- Địa hình dốc, hiện tượng xói mòn, rửa trôi diễn ra mạnh làm cho đấtcanh tác nhanh thoái hóa, dẫn đến tuổi thọ của cây có múi ngắn, cây nhanh bịthoái hóa;
- Cơ sở hạ tầng chưa phát triển, khó khăn cho việc đầu tư lớn, hạn chếtrong việc tiếp cận thị trường;
- Trình độ dân trí thấp, trình độ canh tác chưa cao, khó khăn trong việc ápdụng các quy trình kỹ thuật tiên tiến để nâng cao năng suất, chất lượng cây có múi;
- Sản phẩm quả có chất lượng chưa cao, mẫu mã chưa đẹp nên chưa đápứng được nhu cầu của thị trường trong nước và thế giới;
- Về thị trường tiêu thụ: Lượng quả bưởi Diễn được tiêu thụ trong tỉnhcòn thấp, chủ yếu các thương lái đặt hàng mua cả vườn sau đó vận chuyện về HàNội và một số tỉnh lân cận tiêu thụ Nhìn chung, sản lượng bưởi Diễn hiện chưađáp ứng đủ nhu cầu thị trong và ngoài tỉnh
- Quyết định số: 185/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ ngày
1 tháng 01 năm 2016 về việc phê duyệt Quy hoạch phát triển nông, lâm nghiệp,thủy sản tỉnh Phú Thọ đến năm 2020, định hướng đến năm 2030; Theo đó, tỉnhPhú Thọ chủ trương mở rộng diện tích trồng cây bưởi Diễn đến năm 2020 đạt3.500 ha;
- Quyết định số: 1747/QĐ-TTg ngày 13 tháng 10 năm 2015 của Thủtướng chính phủ phê duyệt Chương trình hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộkhoa học và công nghệ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, miền núi,vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2025
Khi nhắc đến tỉnh Phú Thọ, thông thường người ta sẽ nghĩ đến bưởi đặcsản Đoan Hùng Tuy nhiên, giống bưởi Đoan Hùng chỉ phát triển thuận lợi tại 17
xã phía Bắc của huyện Thực tế sản xuất, đã có rất nhiều hộ dân tại các huyệnkhác nhau trong tỉnh đưa cây bưởi Đoan Hùng về trồng nhưng hiệu quả thuđược thấp thêm vào đó, cây bưởi Đoan Hùng sau 6 - 7 năm mới bắt đầu cho thuhoạch, sau 10 năm chất lượng quả mới tạm ổn định Như vậy thời gian kiến thiết
Trang 10cơ bản của cây quá lâu so với chu kỳ sản xuất cây ăn quả nói chung Cây sau 20năm mới có được giá bán cao (40 - 60 nghìn đồng/quả), còn lại giá bán chỉ daođộng 10 - 20 nghìn đồng/quả
Cây bưởi Diễn đã được trồng tại hầu hết các huyện thuộc tỉnh Phú Thọ, đãkhẳng định được khả năng sinh trưởng trên điều kiện thổ nhưỡng, sinh thái của tỉnh
Xuất phát từ tình hình thực tế và các văn bản quy hoạch, định hướng pháttriển trong lĩnh vực nông nghiệp của Phú Thọ Mặt khác căn cứ vào đặc điểmđất đai, khí hậu, sinh thái phù hợp với cây bưởi Diễn Lực lượng lao động(14.200 lao động) chưa có việc làm Cây bưởi Diễn là cây đem lại hiệu quả kinh
tế cao và ổn định Nhu cầu thị trường tiêu thụ bưởi Diễn rất lớn, sản lượngkhông cung ứng đủ cho thị trường này Do vậy tỉnh Phú Thọ đã xác định câybưởi Diễn là một trong những giống cây ăn được ưu tiên phát triển và là cây xoánghèo bền vững cho bà con vùng sâu vùng xa
Tuy nhiên, việc trồng bưởi Diễn trên địa bàn tỉnh còn một số tồn tại hạnchế đó là: Nguồn gốc cây giống bưởi không rõ ràng, trồng và thâm canh chưa cóquy trình cụ thể phù hợp với điều kiện sinh thái của tỉnh, từ đó dẫn đến cây bưởisinh trưởng, phát triển không đồng đều khiến năng suất, chất lượng quả bưởiDiễn không ổn định, mẫu mã quả chưa đẹp, giá cả tiêu thụ chưa cao, hiệu quảkinh tế chưa đáp ứng mong muốn của người trồng bưởi Người làm vườn thiếukiến thức và mô hình trồng bưởi Diễn thực tế để học hỏi trao đổi kinh nghiệm
Để có thể mở rộng quy mô sản xuất, giải quyết các hạn chế trên và đáp ứng vớiyêu cầu thực tế sản xuất Từ những cơ sở pháp lý và tiềm năng, lợi thế của tỉnh,Trung tâm ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ Phú Thọ đề xuất với Bộ
Khoa học và Công nghệ, UBND tỉnh phê duyệt dự án: “Ứng dụng tiến bộ kỹ thuất xây dựng mô hình trồng bưởi Diễn hàng hoá tại miền núi tỉnh Phú Thọ”
10 Tính tiên tiến và thích hợp của công nghệ được chuyển giao
10.1 Các công nghệ đang được áp dụng tại vùng dự án
10.1.1 Công nghệ sản xuất cây giống
Việc sản xuất giống cây ăn quả nói chung và cây bưởi Diễn nói riêng cònmang tính tự phát, không có quy trình công nghệ riêng cho sản xuất cây giốngbưởi Diễn Trước đây, hầu hết người dân tự nhân giống bằng các phương phápchiết cành Khoảng 15 năm trở lại đây, người dân tại tỉnh Phú Thọ đã nhân giốngbằng phương pháp ghép mắt, ghép đoạn cành Một số cây giống được cung cấp
từ các dự án trồng phát triển cây bưởi diễn của địa phương, cây giống được cungcấp cho người dân có nguồn gốc rõ ràng, đúng giống, chất lượng cây giống đượcđảm bảo (cây sinh trưởng khỏe, cho năng suất cao, chất lượng quả tốt) Câygiống được sản xuất bằng phương pháp ghép mắt và ghép đoạn cành
Cây giống được cung cấp từ các vườn ươm, hộ kinh doanh: Cây giốngkhông có nguồn gốc rõ ràng, chất lượng cây giống không đảm bảo (cây sinhtrưởng phát triển không đồng đều, năng suất và chất lượng quả không ổn định),
Trang 11cây giống được sản xuất bằng phương pháp chiết cành, ghép mắt, ghép đoạncành (ghép nối ngọn) Công tác sản xuất cây giống trên địa bàn tỉnh có nhiều bấtcập Nguồn gốc và chất lượng của cả gốc ghép và mắt ghép lại không được quản
lý tốt, từ đó ảnh hưởng đến khả năng chống chịu của cây giống đối với các loạidịch bệnh nguy hiểm (như virus Tristeza hay xì mủ và thối gốc, rễ doPhytophthora), mà còn dẫn đến chất lượng giống không được đảm bảo, gây thiệthại lâu dài cho người sản xuất Mặt khác, sản xuất cây giống không được ápdụng đồng bộ các quy trình quản lý dịch hại, khiến cây giống cây nhiễm sâubệnh, khi trồng ra ngoài sản xuất, sẽ là nguồn lây nhiễm cho diện tích canh tác
và các cây trồng khác trong mô hình, làm ảnh hưởng đến năng suất, chất lượngbưởi Diễn
10.1.2 Công nghệ trồng và canh tác
Diện tích trồng bưởi diễn của tỉnh năm 2014 đã lên đến 750 ha Trong đó
có khoảng 50 ha bưởi Diễn được hỗ trợ kỹ thuật, số còn lại do người dân tự trồng,
mở rộng diện tích của hộ gia đình Vì vậy, công nghệ trồng, chăm sóc giai đoạnkiến thiết cơ bản hầu như không có quy trình cụ thể Đối với diện tích được nhànước hỗ trợ kỹ thuật, người dân được đào tạo, tập huấn quy trình kỹ thuật ở giaiđoạn kiến thiết cơ bản, còn ở giai đoạn kinh doanh chưa được hỗ trợ kỹ thuật
Đối với diện tích bưởi Diễn không được hỗ trợ kỹ trợ Người dân canh táchoàn toàn dựa vào kinh nghiệm chăm sóc cây ăn quả khác hoặc học hỏi lẫnnhau Theo đó, công nghệ sản xuất tiên tiến cũng không được áp dụng, canh táctheo lối phụ thuộc điều kiện tự nhiên
Tồn tại trong áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất bưởi Diễn:
- Thiết kế mô hình: Vườn trồng thường được thiết kế không hợp lý, dẫnđến hiệu quả sử dụng đất không cao, ảnh hưởng không tốt đến dinh dưỡng đất,cây trồng Các vườn bưởi hầu hết là chưa có thiết kế cụ thể như: đối đất bãi phù
xa, chưa làm luống cây khi mưa bị ngập úng hoặc thường xuyên thừa ẩm (vàomùa mưa), làm cho cây sinh trưởng, phát triển kém Đất đồi có độ dốc > 50 chưa
có thiết kế để chống xói mòn đất, giữ ẩm nên cây thiếu nước vào mùa khô vàthường rửa trôi đất vào mùa mưa Đối với những diện tích được hỗ trợ kỹ thuật
đã được thiết kế phù hợp với từng loại đất và độ dốc của mô hình sản xuất
- Mật độ: Với mô hình được hỗ trợ, mật độ trồng chủ yếu là 400 cây/ha (5
m × 5m) Tuy nhiên, thực tế cho thấy, mật độ này chưa hợp lý đối với thổnhưỡng và tập quán canh tác của người dân Lâu khép tán, giai đoạn cây chưakhép tán không có biện pháp chống xói mòn, giữ ẩm cho đất khiến cây sinhtrưởng chậm…
- Phân bón: Bón phân cho bưởi cũng chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và phụthuộc rất lớn vào khả năng đầu tư của các hộ trồng Với mô hình được hỗ trợ kỹthuật người dân được hướng dẫn kỹ thuật và quy trình bón phân phù hợp với
Trang 12tỉnh phú thọ Với diện tích không được hỗ trợ kỹ thuật Người dân bón phânhoàn toàn theo kinh nghiệm, không có quy trình.
- Tạo cành, tỉa tán: Chưa áp dụng các biện pháp cắt tỉa, tạo tán cho bưởitrong quá trình canh tác
10.1.3 Công nghệ tạo tán, tỉa cành
Một thực trạng chung của người sản xuất bưởi của người dân là ít hoặckhông quan tâm đến các kỹ thuật tỉa cành, tạo tán cho cây, để cây phát triển tựnhiên, đây là một trong những nguyên nhân khiến năng suất bưởi Diễn khôngđạt so với tiềm năng vốn có của giống bưởi Diễn trồng tại Phú Thọ
10.1.4 Công nghệ quản lý sâu bệnh hại
Công tác phòng trừ sâu bệnh hại còn rất hạn chế, ít được quan tâm, chỉ cómột số hộ có diện tích bưởi lớn thì có phòng trừ sâu bệnh nhưng còn phòng, trừchưa đúng cách và thời điểm từ đó dẫn đến cây bị nhiều sâu bệnh như: Cácloại sâu vẽ bùa, sâu ăn lá, nhện, rệp bệnh chảy gôm, sẹo loét ở giai đoạn cóquả, ruồi đục quả, nấm tạo mẫu mã quả không đẹp là giảm giá trị kinh tế
10.1.5 Công nghệ bảo quản sau thu hoạch
Các kỹ thuật bảo quản cả trước và sau thu hoạch hầu như chưa áp dụngbởi các hộ trồng bưởi Diễn trên địa bàn tỉnh Phú Thọ Do không có biện phápbảo quản trước thu hoạch mà quả thường có mẫu mã quả kém, gây ra bởi tácđộng của côn trùng và nắng nóng, làm giảm đáng kể giá trị thương phẩm và chấtlượng quả bưởi Do sản lượng bưởi Diễn sản xuất ra chỉ đủ đáp ứng cho thịtrường dịp tết Nguyên Đán các kỹ thuật bảo quản sau thu hoạch không được ápdụng Trên thực tế, người sản xuất ít hoặc không được tiếp cận với các côngnghệ bảo quản quả tiên tiến sau thu hoạch
10.1.6 Công nghệ tưới nước
- Cây bưởi Diễn chưa được người trồng bưởi quan tâm chăm sóc tướinước cho cây mà chỉ tưới ở giai đoạn mới trồng do đó, cây sinh trưởng kém, cóhiện tượng ra hoa cách năm hoặc không điều khiển được thời gian ra hoa, nởhoa Có những năm hoa bưởi nở đúng vào những đợt mưa phùn kéo dài khiếnhoa không được thụ phấn gây mất mùa…
- Công nghệ tưới nước: Chủ yếu tưới thủ công, một số tưới phun mưa…Công nghệ tưới thủ công (tưới tràn) gây lãng phí nước, tốn công, tăng chi phí,giảm hiệu quả kinh tế từ trồng bưởi
10.2 Công nghệ dự kiến áp dụng
10.2.1 Xuất xứ của công nghệ dự kiến áp dụng
Các công nghệ sẽ được ứng dụng trong dự án có xuất xứ từ:
- Đề tài thường xuyên về nghiên cứu, bảo tồn tập đoàn quỹ gen cây ănquả cho Vùng trung du miền núi phía Bắc (Quy trình trồng và chăm sóc tập
Trang 13đoàn cây ăn quả Vùng miền núi phía Bắc, Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâmnghiệp miền núi phía Bắc).
- Gói thầu số 5: Hệ thống vườn cây mẹ - Xây dựng vườn ươm (bưởi Diễn)(thực hiện tại Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc),thuộc Dự án: Sản xuất giống chất lượng cao một số cây ăn quả ở miền Bắc ViệtNam (Tại Quyết định số 3691/QĐ-BNN-XD, ngày 04 tháng 12 năm 2006 của
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn; Biên bản nghiệm thu hoànthành công trình đưa vào sử dụng ngày 29 tháng 12 năm 2006; Quy trình chămsóc và kết quả nghiệm thu hàng năm của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triểnRau hoa quả - Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc)
- Dự án: Xây dựng mô hình trồng thâm canh 2 giống bưởi đặc sản ĐoanHùng (Đơn vị chuyển giao công nghệ: Trung tâm nghiên cứu và phát triển Rau hoaquả - Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc 2006 - 2008)
10.2.2 Công nghệ dự kiến áp dụng
Để đảm bảo các yêu cầu về mẫu mã sản phẩm, giảm chi phí sản xuất,nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm bưởi, đặc biệt tạo vùng sản xuất hoaquả sạch Dự án dự kiến sẽ áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật từ sản xuất câygiống cho đến bảo quản sau thu hoạch:
a Công nghệ nhân giống bưởi
Giống cây trồng sẽ được sản xuất theo “Quy trình nhân giống bưởi Diễn tại Vùng miền núi phía Bắc, Mã số: MNPB-RHQ 02.2015” (Tại Quyết định Số
196a QĐ/MNPB/KH do Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệpmiền núi phía Bắc ký ban hành, ngày 16 tháng 7 năm 2015)
Cây giống được tạo ra đảm bảo đạt yêu cầu của Pháp lệnh giống Số15/2004/PL-UBTVQH11, ngày 24 tháng 3 năm 2004 của Ủy ban thường vụQuốc hội và Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 9032:2013, về tiêu chuẩn giống cam,quýt, bưởi - Do Viện Nghiên cứu Rau quả biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Pháttriển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng thẩm định,
Bộ khoa học và Công nghệ công bố
c Kỹ thuật trồng và chăm sóc sau trồng
Trang 14Mô hình sẽ được trồng và chăm sóc sau trồng theo “Quy trình trồng và chăm sóc sau trồng bưởi Diễn tại Vùng miền núi phía Bắc - Mã số: MNPB- RHQ 03.2015” (Tại Quyết định Số 196a QĐ/MNPB/KH do Viện trưởng Viện
Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc ký ban hành, ngày 16tháng 7 năm 2015)
Cây thuộc mô hình sau khi trồng bước vào thời kỳ ổn định sinh trưởng (3tháng sau trồng) đảm bảo tỷ lệ sống đạt > 90%, thế sinh trưởng mạnh, đồng đều,sâu bệnh hại được quản lý đảm bảo không ảnh hưởng xấu tới cây trong mô hình
d Kỹ thuật tạo tán cây bưởi thời kỳ kiến thiết cơ bản
Mô hình sẽ được tạo tán theo “Quy trình tạo tán cây bưởi Diễn thời kỳ kiến thiết cơ bản tại Vùng miền núi phía Bắc - Mã số: MNPB-RHQ 04.2015” (Tại Quyết
định Số 196a QĐ/MNPB/KH do Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâmnghiệp miền núi phía Bắc ký ban hành, ngày 16 tháng 7 năm 2015)
Cây thuộc mô hình đảm bảo khung cành vững chắc, tán đồng đều, cànhphân bố hợp lý Tạo điều kiện cho cây ở thời kỳ sản xuất kinh doanh đảm bảo:Chăm sóc dễ dàng; Giảm công, giảm chi phí bảo vệ thực vật; Kiểm soát quátrình ra hoa, đậu quả dễ dàng; Quả đồng đều; Giảm hiện tượng gãy đổ do gióbão hoặc cành đeo nặng quả; Thu hái dễ dàng làm tăng hiệu quả kinh tế
e Kỹ thuật quản lý phân bón thời kỳ kiến thiết cơ bản
Phân bón thời kỳ kiến thiết cơ bản được quản lý theo “Quy trình quản lý phân bón cho cây bưởi Diễn thời kỳ kiến thiết cơ bản tại Vùng miền núi phía Bắc - Mã số: MNPB-RHQ 05.2015” (Tại Quyết định Số 196a QĐ/MNPB/KH
do Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc kýban hành, ngày 16 tháng 7 năm 2015)
Cây thuộc mô hình đảm bảo: Sinh trưởng tốt, đồng đều; Quản lý dịch hại
và cỏ dại dễ dàng; Cây nhanh khép tán, mô hình sớm bước vào thời kỳ sản xuấtkinh doanh; Giảm chi phí sản xuất
f Kỹ thuật quản lý độ ẩm cây bưởi Diễn thời kỳ kiến thiết cơ bản
Việc quản lý độ ẩm đất thời kỳ kiến thiết cơ bản được thực hiện theo
“Quy trình quản lý độ ẩm cho cây bưởi Diễn thời kỳ kiến thiết cơ bản tại Vùng miền núi phía Bắc - Mã số: MNPB-RHQ 06.2015” (Tại Quyết định Số 196a
QĐ/MNPB/KH do Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp miềnnúi phía Bắc ký ban hành, ngày 16 tháng 7 năm 2015)
Ẩm độ của đất thuộc mô hình sẽ được quản lý hợp lý, đảm bảo cây trồngchính và trồng xen đạt sự tối hảo về yêu nhu cầu nước, nhưng không dư thừa(dùng thiết bị đo hoặc quan trắc thực địa để xác định thiếu hụt) Biện pháp tưới
bổ sung sẽ được tính toán để giảm tối đa chi phí (Cân nhắc thiết bị và phươngpháp tưới, tận dụng nguồn nước …) Bên cạnh đó, xây dựng các phương ántrồng xen làm tăng hiệu quả kinh tế và giữ ẩm
g Quy trình quản lý phân bón cho vườn bưởi Diễn giai đoạn kinh doanh
Trang 15Thực hiện quản lý phân bón cho vườn bưởi giai đoạn kinh doanh theo
“Quy trình quản lý phân bón cho vườn bưởi Diễn giai đoạn kinh doanh tại Vùng miền núi phía Bắc - Mã số: MNPB-RHQ 07.2015” (Tại Quyết định Số
196a QĐ/MNPB/KH do Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệpmiền núi phía Bắc ký ban hành, ngày 16 tháng 7 năm 2015)
Cây trồng được quản lý nghiêm ngặt về lượng bón theo tùng thời kỳ, giaiđoạn sinh trưởng của cây trong một năm đảm bảo cung cấp cho cây những yếu
tố dinh dưỡng phù hợp với giai đoạn phát triển Không gây ra hiện tượng dưthừa dinh dưỡng cũng như hiện tượng thiếu dinh dưỡng gây ra giảm sinh trưởngphát triển và năng suất
h Kỹ thuật quản lý dịch hại
Mô hình sẽ được quản lý dịch hại theo “Quy trình quản lý dịch hại cây bưởi Diễn cho Vùng miền núi phía Bắc - Mã số: MNPB-RHQ 09” (Tại Quyết
định Số 196a QĐ/MNPB/KH do Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâmnghiệp miền núi phía Bắc ký ban hành, ngày 16 tháng 7 năm 2015)
Các loại dịch hại sẽ được nhận diện bởi các cán bộ có chuyên môn vàkinh nghiệm lâu dài Việc quản lý các đối tượng đó tại các mô hình sẽ được tiếnhành theo nguyên tắc IPM (Integrated Pest Management) Trong đó, ưu tiên sửdụng các loại vật liệu, phương tiện sẵn có tại địa phương và phương pháp dễ ápdụng, phù hợp với từng địa phương cụ thể
Mô hình đảm bảo sẽ được hạn chế tối đa bị xâm nhiễm các loại dịch hạinguy hiểm (Greening, Tristeza), và các loài dịch hại khác chỉ tồn tại ở dướingưỡng gây hại kinh tế Sản phẩm tạo ra, đảm bảo an toàn cho người sản xuất và
sử dụng
i Kỹ thuật xử lý ra hoa, đậu quả cho cây bưởi Diễn
Công nghệ xử lý ra hoa, đậu quả được ứng dụng theo “Quy trình xử lý ra hoa, đậu quả bưởi Diễn cho Vùng miền núi phía Bắc - Mã số: MNPB-RHQ 12.2015” (Tại Quyết định Số 196a QĐ/MNPB/KH do Viện trưởng Viện Khoa
học kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc ký ban hành, ngày 16 tháng 7năm 2015)
Các mô hình chưa ổn định sản xuất kinh doanh (ra hoa muộn, không đồngđều, năng suất chưa ổn định …) sẽ được đánh giá mức độ sinh trưởng và dinhdưỡng, từ đó thực hiện xử lý ra hoa bằng các biện pháp cơ giới, chất điều tiếtsinh trưởng, phân bón … đảm bảo ổn định sự ra hoa, đậu quả, hay đảm bảo sớm
ổn định sản xuất kinh doanh
Đối với những vườn đã ổn định chu kỳ kinh doanh mà gặp những năm cóđiều kiện thời tiết bất thuận ảnh hưởng tới sự ra hoa, đậu quả thì tiến hành xử lýđảm bảo năng suất và chất lượng quả
j Kỹ thuật quản lý độ ẩm vườn bưởi Diễn thời kỳ sản xuất kinh doanh
