KỸ NĂNG SƯ PHẠM (KN DẠY HỌC)GV: Lê Thị Thương

Đặc biệt là trong sự nghiệp “trồng người” lại là sự nghiệp thiết thực và đang được xã hội lưu tâm nhiều nhất, đối với mỗi giáo viên cũng có những yêu cầu cao về kỹ năng sư phạm của mình.

KỸ NĂNG SƯ PHẠM

(KN DẠY HỌC)

GV: Lê Thị Thương Gmail: lethuongthhcm@gmail.com

ĐẶT VẤN ĐỀ

Công việc giảng dạy là một trong những công việc tương đối quan trọng cần được chú ý nhiều hơn trong cuộc CM 4-0 Đặc biệt là trong sự nghiệp “trồng người” lại là sự nghiệp thiết thực và đang được xã hội lưu tâm nhiều nhất, đối với mỗi giáo viên cũng có những yêu cầu cao về kỹ năng sư phạm của mình

Một giáo viên giỏi phải có hệ thống kỹ năng sư phạm được chuyên môn hóa cao, sâu sắc và luôn thích ứng với

nhiều hoàn cảnh khác nhau

Một giáo viên nếu chỉ có tri thức thì chỉ gọi là thợ dạy,

và khi nào họ có kỹ năng sư phạm cũng như bộc lộ hệ

thống kỹ năng ấy một phù hợp vào thực tiễn giáo dục mới

gọi là “Thầy”

Trên thế giới nhiều trường Ðại học đào tạo giáo viên thiên về kỹ năng hơn kiến thức chuyên ngành Giáo viên

trước tiên phải là người có khả năng tương tác tích cực với học sinh

Chính vì vậy, ngoài việc chú trọng rèn luyện phương pháp dạy học, giáo viên cần có khả năng truyền lửa, kỹ

năng tổ chức hững hoạt động tương tác với học viên, kỹ

năng sáng tạo trong phương pháp giảng dạy, kỹ năng quản

lý đội, nhóm…

Dạy chỉ là một nửa của nghề giáo, một nửa còn lại tập trung ở nhiệm vụ giáo dục cho học sinh Nhưng trong

thời gian qua xảy ra nhiều sự vụ đau lòng như vì mâu thuẫn với giáo viên mà học sinh uống thuốc tự tử, học sinh đánh thầy, trò tát giáo viên chỉ vì nhắc nhở quy định nhà trường

và mới đây là thầy tát học sinh rồi sau đó học sinh đánh

thầy…

Dưới góc độ nhà giáo dục, giáo viên không thể đổ lỗi cho nhân cách học sinh Vì sao học sinh chỉ phản ứng lại

với giáo viên này mà không phải với giáo viên kia? Tại sao

có nhiều học sinh rất nghịch phá nhưng lại rất vâng lời một hai thầy cô giáo trong trường?

Sự khéo léo và tài tình ở người giáo viên không phải

là dùng uy nghiêm của mình giáo dục các em mà phải dùng

kỹ năng sư phạm để hướng dẫn và tương tác với học sinh một cách khéo léo

Học sinh ngày nay có sự biến đổi lớn về mặt tâm lý

do sự tác động từ môi trường xã hội, nhất là giai đoạn các

em từ trẻ con chuyển tiếp sang người lớn Giáo viên cần

hiểu rõ hơn về tâm lý của học sinh và có khả năng giải

quyết tốt các tình huống sư phạm

Nhiều giáo viên còn lúng túng khi mở đầu bài giảng, thậm chí bỏ hẳn khâu mở đầu bài giảng và chính điều này làm giảm hiệu quả rất nhiều trong việc tiếp thu tri thức của học sinh dưới góc độ Tâm lý học, quy luật ghi nhớ và nhớ.

Giáo viên bối rối khi không biết làm thế nào để tập trung học sinh, điều khiển và làm chủ lớp học, có khi lớp

học mạnh thầy thầy giảng, mạnh trò trò nói chuyện

Giáo viên khó khăn trong việc tiếp cận với học sinh hiếu động, nghịch phá và chưa có những kỹ năng thể hiện

sự đồng cảm, chia sẻ, động viên hay kỹ năng kết nối để “lôi kéo” học sinh cá biệt về phía mình, gần gũi mình hơn…

Cần xem xét kỹ năng sư phạm như một phương tiện

để người giáo viên hành nghề, không có phương tiện sẽ

không thể nào hành nghề Kỹ năng sư phạm không chỉ đặt trong yêu cầu về chuyên môn nghề nghiệp mà cần thiết

trong phẩm chất, nhân cách người giáo viên

1.1 Khái niệm kỹ năng và kỹ năng dạy học

Kỹ năng là khả năng của con người thực hiện một cách có

hiệu quả một công việc nào đó để đạt được mục đích đã xác định

bằng cách lựa chọn và áp dụng những cách thức hành động phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh và phương tiện nhất định.

Về cấu trúc của kỹ năng, hầu hết các tác giả đều xác định

có ba yếu tố:

và tri thức về đối tượng hành động

tương ứng.

Phân loại kỹ năng

• Người ta phân biệt kỹ năng nguyên sinh với kỹ năng thứ

sinh:

- Kỹ năng nguyên sinh là kỹ năng được hình thành lần

đầu qua các hành động đơn giản là cơ sở để hình thành kỹ xảo (cầm, nắm, kéo, đẩy,…)

- Kỹ năng thứ sinh là kỹ năng bậc cao, được hình thành

trên cơ sở tri thức và kỹ xảo cũ đã có từ trước

Người ta cũng phân biệt hai nhóm kỹ năng lao động:

- Kỹ năng kỹ thuật - công nghệ riêng, khác nhau ở từng

lĩnh vực lao động, nghề nghiệp cụ thể khác nhau

Ví dụ các kỹ năng của nghề hàn khác các kỹ năng của

nghề tiện; Nghề dạy học có những kỹ năng riêng khác với

những kỹ năng của nghề bác sĩ

- Kỹ năng lao động chung, có ở mọi hình thái lao động

Ngày nay, người ta cũng thường đề cập nhiều đến kỹ năng

cốt lõi

Kỹ năng cốt lõi là kỹ năng có tính chất chung, cơ bản mà bất

cứ người lao động nào cũng phải có trong năng lực của mình, nó tập

tích hợp trong các tình huống lao động thực tế Có thể kể đến những

kỹ năng cốt lõi sau đây:

- Các kỹ năng giao tiếp

- Các kỹ năng lập kế hoạch và tổ chức triển khai các hoạt động

- Các kỹ năng hợp tác

- Các kỹ năng sử dụng toán học

- Các kỹ năng giải quyết vấn đề

Các kỹ năng sử dụng công nghệ

1.1.2 Khái niệm kỹ năng dạy học

Kỹ năng dạy học là khả năng của người dạy thực hiện một

cách có kết quả các hoạt động/công việc của mình để đạt

được mục đích dạy học đã xác định bằng cách lựa chọn và

áp dụng những cách thức hành động phù hợp với người

học, điều kiện, hoàn cảnh và phương tiện nhất định

Kỹ năng dạy học (KNDH) có những đặc trưng sau:

- Có KNDH nghĩa là có năng lực giảng dạy ở một mức độ

Trong lí luận và thực tiễn, KNDH được xem xét trên hai

góc độ:

Một là theo tiếp cận cấu trúc hoạt động dạy học;

Hai là theo cấu trúc quá trình dạy học

Theo tiếp cận cấu trúc hoạt động dạy học, các nhà khoa học nghiên cứu những kỹ năng, kỹ xảo, thủ thuật,

thao tác trí tuệ, hoạt động tư duy trong dạy học

Theo cấu trúc quá trình dạy học, họ xem xét các kỹ năng, kỹ xảo dạy học bên ngoài, tức là cách thức tiến hành công tác dạy học

1.1.3 Điều kiện và các bước hình thành

kỹ năng dạy học

• a Các điều kiện hình thành kỹ năng dạy học

- Xác định rõ mục đích, nhiệm vụ hoạt động dạy học

- Kiến thức, kỹ xảo về chuyên môn và sư phạm vững vàng

- Luyện tập có kế hoạch

b Các bước hình thành kỹ năng dạy học

Bước 1: Xác định mục đích và và lựa chọn PP, phương

tiện tiến hành hoạt động dạy học

Bước 2: Tiến hành thử (thử và sai)

Bước 3: Luyện tập để hình thành các kỹ năng dạy học

thành phần

Bước 4: Luyện tập để phối hợp các kỹ năng thành phần

và thực hiện hoạt động đạt kết quả

Bước 5: Thực hiện kỹ năng trong các tình huống khác

nhau

Bước 6: Vận dụng kỹ năng trong hoạt động dạy học nghề

nghiệp

1.2 Những kỹ năng đặc trưng của hoạt động dạy học

1.2.1 Nhóm kỹ năng chuẩn bị bài dạy

• Kỹ năng phân tích nội dung chương trình các môn học lý thuyết và thực hành

• Kỹ năng nghiên cứu nội dung bài lên lớp

• Kỹ năng lựa chọn tài liệu, nghiên cứu tri thức mới

• Kỹ năng dự đoán những khó khăn của học sinh trong quá trình lĩnh hội tri thức mới

• Kỹ năng nắm trình độ, thái độ HS (đặc điểm đối tượng)

• Kỹ năng thiết kế buổi dạy

• Kỹ năng nhận dạng bài dạy

• Kỹ năng dự kiến cấu trúc, nội dung bài học

• Kỹ năng viết mục tiêu bài dạy

• Kỹ năng dự kiến phương pháp dạy học

• Kỹ năng dự kiến phân phối thời gian

• Kỹ năng lựa chọn phương tiện dạy học

• Kỹ năng chuẩn bị phương tiện dạy học

• Kỹ năng soạn giáo án bài dạy

• Kỹ năng chuẩn bị tài liệu phát tay

2.2.4.2 Viết mục tiêu bài học

a Định nghĩa:

• Mục tiêu bài học là lời phát biểu về những gì mà học

sinh phải đạt được sau bài học

• Mục tiêu bài học là tuyên bố về những gì hoc sinh phải

hiểu rõ, phải nắm vững, phải làm được sau khi kết thúc

- Quan sát được (hành vi, thói quen, cách cư xử,… )

- Không quan sát được: Sự cảm nhận, lòng tin, động cơ,

…

Sai lầm thường mắc phải khi viết mục tiêu bài học

gồm có ba loại:

(1) Viết dưới góc độ GV: Cung cấp cho HS ;Trang bị cho

HS ; Truyền đạt cho HS ; Rèn luyện cho HS

(2) Viết dưới góc độ HS nhưng không đúng yêu cầu của bài học, ví dụ:

Học tập nghiêm túc

Tham gia xây dựng bài…

(3) Viết dưới góc độ HS nhưng không chỉ rõ mức độ

kiến thức hay kỹ năng cần hình thành: Nắm được kiến

thức về…; Hiểu được

Minh chứng sự sai sót khi viết mục tiêu

• Mục tiêu học tập:

Sau khi học bài này, học sinh sẽ:

- Hiểu cú pháp và lưu đồ câu lệnh FOR là một trong những câu lệnh viết lập trình Pascal

- Viết được một số chương trình Pascal đơn giản bằng câu lệnh FOR qua một số bài toán có số lần lặp biết trước.

Vài lời bình luận:

được mức độ hiểu của người học

nhau không?

• Một mục tiêu bài học được viết như trên sẽ không thể

đánh giá được khi kết thúc bài dạy HS có đạt được mục tiêu đã đề ra hay không Và như vậy, đương nhiên cũng không thể đánh giá được GV có hoàn thành tốt bài dạy

của mình hay không

• Cả GV và người dự giờ không thể dựa vào đó để đánh

giá kết quả bài dạy Các “Mục tiêu” được viết quá chung chung, không thể sử dụng để lựa chọn nội dung và thiết

kế các hoạt động dạy và học trong quá trình lên lớp

• Bởi vậy, chúng ta hãy nghiên cứu một cách tiếp cận mới

Chọn 1 tiết dạy bất kỳ Viết mục tiêu học tập của tiết dạy đó Qua

đó thể hiện kỹ năng dạy học.

Viết MTHT cho 1 tiết dạy về thì tương lai trong tiếng Anh cho HS lớp7

Sau khi học xong bài này HS phải đạt được :

1 Về kiến thức: Trình bày lại được cấu trúc ngữ pháp

của thì tương lai

( Trình bày và giải thích được cấu trúc ngữ pháp của

thì tương lai)

( Phân tích được cấu trúc của thì tương lai)

2 Về kỹ năng: Vận dụng thì tương lai một cách thuần

thục trong giải các bài tập cô giao và trong giao tiếp

hàng ngày…

3 Vè thái độ: Yêu thích môn học và tích cực ứng dụng

môn học trong cuộc sống.

c Viết mục tiêu bài học lý thuyết

* Yêu cầu kỹ thuật khi viết mục tiêu bài học lý thuyết:

- Mục tiêu phải được tiếp cận dưới góc độ người học

- Mục tiêu phải bắt đầu bằng một từ chỉ hành động (động từ)

- Mục tiêu phải có đủ 3 thành phần (kiến thức, kỹ năng,

thái độ

- Mục tiêu phải có các tiêu chí để đo

- Mục tiêu phải phân định rõ mức độ nắm vững tri thức

(Bloom)

Mức độ Định nghĩa Sự thực hiện

6 Đánh

giá-sáng

tạo

Vận dụng các nguyên lý vào các trường hợp để đưa

ra các giải pháp mới và so sánh nó với các giải pháp đã biết khác

Thiết kế lại được các mạng điện với các chỉ số có hiêu quả hơn.

Lựa chọn được mạng điện tối ưu

Tìm được điện trở R khi cho U &I (định luật ôm)

1 Biết Nhắc lại các sự kiện Nhắc lại được định luật ôm, định luật vạn vật hấp

Với cách viết mới ta có thể sửa lại ví dụ trên như sau:

Chủ đề bài dạy: Cấu trúc điều khiển

Mục tiêu: Sau bài dạy, HS sẽ:

- Giải thích được cú pháp của lệnh lặp FOR

- Phân tích được thành phần của lệnh gán viết sau từ khoá FOR và giá trị viết sau từ khoá TO trong cú pháp

- Giải thích được hoạt động của vòng lặp FOR trên lưu đồ

- Viết được chương trình Pascal với một biểu điều khiển.

d Viết Mục tiêu thực hiện cho bài học thực hành

* Yêu cầu kỹ thuật viết mục tiêu bài học thực hành:

- Mục tiêu phải được tiếp cận dưới góc độ người học

- Mục tiêu phải bắt đầu bằng một từ chỉ hành động (động

từ )

- Mục tiêu phải có đủ 3 thành phần (kiến thức, kỹ năng,

thái độ)

- Mục tiêu phải có các tiêu chí để đo

- Mục tiêu phải phân định rõ mức độ nắm vững kỹ năng (Bloom)

ý thức.

Xẻ đôi được một thanh gỗ không cần tới mực

kẻ, đường cưa không xơ xước, có thể vừa xẻ

Xẻ đôi được một thanh gỗ trong các hoàn cảnh thời tiết và chất lượng gỗ khác nhau đúng mực

kẻ, đường cưa không xơ xước

3 Làm chính

xác

Quan sát và thực hiện một cách chính xác như hướng dẫn

Xẻ đôi được một thanh gỗ theo đúng mực kẻ, đường cưa không xơ xước

2 Làm được Quan sát và thực hiện được như

* Các mức độ về thái độ:

TT Mức trình độ Sự thực hiện để đánh giá

1 Chấp nhận Thừa nhận một cách thụ động nhưng không phản

kháng, chống đối

2 Có phản ứng tích cực Thừa nhận một cách tích cực, có quan tâm đến vấn đề

3 Có ý kiến đánh giá Đã nhập cuộc, có nhận xét về vấn đề được

4 Cam kết thực hiện Thực hiện một cách chủ động, tự nguyện

5 Thành thói quen Đã trở thành tác phong, lối sống của bản thân

2.2.4.3 Kỹ năng dự kiến cấu trúc, nội dung bài học:

- Xác định khối lượng kiến thức cần trình bày

- Phân tích nội dung, lập trình tự các phần kiến thức theo lôgíc nhất định

- Đặt tên cho từng đơn vị kiến thức và đánh số theo thứ

tự

- Lập sơ đồ biểu diễn mối liên hệ giữa các phần

- Xác định kiến thức liên hệ với thực tế

- Xác định thời điểm và cách thức liên hệ (trước, trong,

sau nội dung)

2.2.4.4 Kỹ năng dự kiến phương pháp dạy học:

- Phân tích lôgíc của nội dung bài học, của từng loại kiến

thức

- Liên hệ với đối tượng học tập

- Lựa chọn nhóm phương pháp chủ đạo của bài học và

phương pháp cụ thể cho từng nội dung và các phương tiện tương ứng

- Cụ thể hóa hoạt động của thầy và trò trong từng nội

dung

2.2.4.6 Kỹ năng dự kiến phân phối thời gian:

- Xác định khối lượng kiến thức của bài học

- Xác định nội dung chính, trọng tâm của bài học

- Phân chia thời gian cho từng phần nội dung với phươngpháp cụ thể, thời gian làm việc của thầy và trò

-Thực hiện thử và điều chỉnh

1.2.2 Nhóm kỹ năng thực hiện bài lên lớp

• Nhóm kỹ năng ổn định tổ chức lớp (chào, kiểm tra môi

trường học tập, tình trạng hoc sinh, tập trung chú ý)

• Nhóm kỹ năng vào bài, tạo sự chú ý bài học mới

• Nhóm kỹ năng giảng bài mới (trình bày bảng, sử dụng

các PP, PTDH, theo dõi , bao quát lớp,…)

• Nhóm kỹ năng củng cố, tóm tắt, khắc sâu nội dung trọng tâm của bài học

• Nhóm kỹ năng ra câu hỏi và bài tập về nhà

4.2.3 Nhóm kỹ năng mở đầu bài học và kỹ thuật tạo sự tập trung chú ý của học sinh:

4.2.3.1 Kỹ năng mở đầu bài học

a Mở đầu

“Sự vĩ đại là nghệ thuật của việc bắt đầu” (Longfellow)

Những ấn tượng đầu tiên là rất quan trọng Một bài học cần có lời giới thiệu mạnh trong vài ba phút đầu của

phần mở bài để tạo nhịp cho toàn bộ bài ở phần thuyết

trình

b Mục đích của việc mở đầu một bài dạy

Mở đầu một bài dạy nhằm:

* Tập trung được sự chú ý và khơi dậy được sự hứng thú

c Các kỹ thuật mở đầu một bài dạy

Không có một kĩ thuật đơn lẻ tốt nhất cho phần mở đầu một bài học Dưới đây giới thiệu một số kĩ thuật cho

những mục tiêu chuyên biệt

* Sử dụng câu truyện hài hước, câu chuyện ngắn, một bài thơ, một

câu chuyện riêng tư, một sự kiện mới….có liên quan tới chủ đề bài

học.

* Đưa ra một câu hỏi có tính thử thách học sinh.

* Làm ngạc nhiên hoặc làm “giật mình” các HS với lời phát biểu bất

- Tạo sự hấp dẫn

* Nó liên quan đến kinh nghiệm cuộc sống

* Đưa ra một sự chứng minh lý thú

* Đưa cho mọi người một tài liệu phát lý thú

* Đưa ra một sản phẩm đẹp và hỏi “Bạn muốn có khả năng làm được nó không?”

- Phát triển mối quan hệ

* Thân thiện, mỉm cười, thực hiện giao tiếp mắt

* Đối xử với mọi người bình đẳng

* Phản ứng lại một cách tích cực, có sự thừa nhận và đưa

ra các lời bình luận hoặc câu hỏi

* Tạo sự tín nhiệm chứ không phải quyền lực

- Cung cấp một cái nhìn tổng quan

* Đưa ra lời phát biểu ngắn gọn, rõ ràng về các mục tiêu

của bài học

* Nêu tổng quát những gì HS sẽ phải làm trong quá trình

bài học

Những cách khác có thể là:

* Tiến hành ôn tập những hoạt động trước đó

* Sử dụng khung định hướng trước để cung cấp một cấu

trúc rõ ràng cho bài học (như mô hình mẫu, dàn ý hay bản

đồ khái quát trong đầu)

* Dựng nên một hình ảnh về kết quả cuối cùng hay những sản phẩm tạo ra sau bài học

* Liên kết những điều đã học Nếu một kĩ năng hành động mới được nối với một cái gì đó đã biết trước đó, nó sẽ trở

nên dễ hiễu hơn và có lý do để thấy nó là quan trọng

- Đưa ra những điểm then chốt

Ví dụ:

* Làm thế nào mà bạn có thể nhận biết được một vết nứt

gãy xương trên tay hay chân của bạn?

* Bạn nên làm gì khi gặp một người bị gãy tay?

* Những nguyên nhân nào có thể gây nên gãy xương?

* Bạn có thể làm gì để trợ giúp ban đầu cho vết nứt gãy tay hoặc chân?

Khi bạn đã liệt kê tất cả những điểm chủ chốt hoặc câu hỏi, bạn nên sắp xếp chúng theo một trật tự dễ nhận biết