PHỐI hợp NHÀ TRƯỜNG với các lực LƯỢNG CỘNG ĐỒNG tổ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO học SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG dân tộc bán TRÚ THCS HUYỆN tân UYÊN, TỈNH LAI CHÂU

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘIBÙI THỊ LAN PHỐI HỢP NHÀ TRƯỜNG VỚI CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TR

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

BÙI THỊ LAN

PHỐI HỢP NHÀ TRƯỜNG VỚI CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ THCS HUYỆN TÂN UYÊN, TỈNH LAI CHÂU

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

BÙI THỊ LAN

PHỐI HỢP NHÀ TRƯỜNG VỚI CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ THCS HUYỆN TÂN UYÊN, TỈNH LAI CHÂU

Chuyên ngành: Giáo dục và phát triển cộng đồng

Mã số: Thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN THỊ TUYẾT OANH

HÀ NỘI, 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận văn “Phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú THCS huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu” là kết quả nghiên cứu của cá nhân

tôi Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận án là trung thực Kết quả nghiêncứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó

Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình

Hà Nội, tháng 4 năm 2019

Tác giả luận văn

LỜI CẢM ƠN

Để thực hiện và hoàn thành luận văn “Phối hợp nhà trường với các lực lượngcộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thông dân tộcbán trú THCS huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu”, tác giả đã được sự hướng dẫntận tình của PGS.TS Trần Thị Tuyết Oanh, cùng với những ý kiến đóng góp quýbáu của các thầy cô giáo trường Đại học sư phạm Hà Nội Tác giả xin bày tỏlòng biết ơn trân thành đối với những giúp đỡ đó

Tác giả cũng bày tỏ lòng biết ơn đối với UBND, Phòng GD&ĐT huyện TânUyên Đảng ủy, UBND các đoàn thể của 9 xã thuộc huyện Tân Uyên Tập thểcán bộ quản lý, giáo viên, học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú trunghọc cơ sở huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu Các bạn bè, đồng nghiệp, người thân

đã tạo điều kiện cho tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu đề tài

Trong quá trình học tập, nghiên cứu đề tài, mặc dù tác giả đã hết sức nỗ lực,

cố gắng hoàn thiện các nội dung, tuy nhiên không tránh khỏi những thiếu sót.Tác giả mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô và đồng nghiệp

Tác giả xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 4 năm 2019

Tác giả

MỤC LỤC

PHỐI HỢP NHÀ TRƯỜNG VỚI CÁC LỰC LƯỢNG 1

CỘNG ĐỒNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 1

CHO HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC 1

BÁN TRÚ THCS HUYỆN TÂN UYÊN, TỈNH LAI CHÂU 1

HÀ NỘI, 2019 1

PHỐI HỢP NHÀ TRƯỜNG VỚI CÁC LỰC LƯỢNG 1

CỘNG ĐỒNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 1

CHO HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC 1

BÁN TRÚ THCS HUYỆN TÂN UYÊN, TỈNH LAI CHÂU 1

HÀ NỘI, 2019 1

GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo

BGDĐT Bộ Giáo dục Đào tạo

DANH MỤC CÁC BẢNG

PHỐI HỢP NHÀ TRƯỜNG VỚI CÁC LỰC LƯỢNG 1CỘNG ĐỒNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 1

CHO HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC 1

BÁN TRÚ THCS HUYỆN TÂN UYÊN, TỈNH LAI CHÂU 1

HÀ NỘI, 2019 1

PHỐI HỢP NHÀ TRƯỜNG VỚI CÁC LỰC LƯỢNG 1

CỘNG ĐỒNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 1

CHO HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC 1

BÁN TRÚ THCS HUYỆN TÂN UYÊN, TỈNH LAI CHÂU 1

HÀ NỘI, 2019 1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đất nước tahiện nay, việc phát triển năng lực toàn diện người học thông qua hoạt động trảinghiệm của học sinh được đặc biệt chú trọng:

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ƯơngĐảng về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu côngnghiệp hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hộinhập quốc tế xác định mục tiêu đối với giáo dục phổ thông: Tập trung phát triển trítuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năngkhiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàndiện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tinhọc, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triểnkhả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời

Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sáchgiáo khoa giáo dục phổ thông chỉ rõ: mục tiêu đổi mới chương trình, sách giáo khoagiáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệuquả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp;góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục pháttriển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mỹ và phát huy tốtnhất tiềm năng của mỗi học sinh

Theo dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông mới được Bộ Giáo dục và Đào

tạo công bố ngày 19/01/2018, Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục được

thực hiện bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12 Ở tiểu học, hoạt động này được gọi là hoạt

động trải nghiệm, ở trung học cơ sở và trung học phổ thông được gọi là hoạt động trải

nghiệm hướng nghiệp Hoạt động trải nghiệm là các hoạt động giáo dục thực tiễn

được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường phổ thông Hoạt động trải nghiệm tạo cơ hội cho học sinh huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học và lĩnh vực giáo dục đẻ trải nghiệm thực tiễn đời sống gia đình, nhà

trường và xã hội, học sinh có cơ hội thể hiện và tự khẳng định bản thân, qua đó hình thành và phát triển những năng lực chủ yếu và năng lực cốt lõi.

Dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông cũng chỉ rõ: “Hoạt động trải

nghiệm được thực hiện dưới bốn loại hoạt động chủ yếu: Sinh hoạt dưới cờ, Sinh hoạt lớp, Hoạt động giáo dục theo chủ đề và Hoạt động câu lạc bộ và thông qua bốn nhóm hình thức tổ chức: Hình thức có tính khám phá; Hình thức có tính thể nghiệm, tương tác; Hình thức có tính cống hiến; Hình thức có tính nghiên cứu, phân hoá Hoạt động trải nghiệm có thể được tổ chức trong và ngoài lớp học, trong

và ngoài trường học theo quy mô cá nhân, nhóm, lớp học, khối lớp hoặc quy mô trường” do vậy, “Hoạt động trải nghiệm huy động sự tham gia, phối hợp, liên kết của nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên bộ môn, Cán bộ Đoàn, Tổng phụ trách Đội, Ban Giám hiệu nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, các tổ chức, cá nhân và đoàn thể trong xã hội”.

Để tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh, nhà trường cần phối hợp vớicác lực lượng cộng đồng (trong và ngoài nhà trường) như: giáo viên chủ nhiệm lớp,giáo viên bộ môn, cán bộ Đoàn, tổng phụ trách Đội, Ban Giám hiệu nhà trường, cha

mẹ học sinh Nhà trường cần tranh thủ sự chỉ đạo, hỗ trợ của chính quyền địaphương, các cơ quan, đoàn thể, tổ chức, doanh nghiệp, các nhà hoạt động xã hội,nghệ nhân, người lao động tiêu biểu ở địa phương,

Trong những năm gần đây, Ngành giáo dục và đào tạo huyện Tân Uyên chútrọng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh, đặc biệt học sinh các trường phổthông dân tộc bán trú như: Hoạt động văn nghệ, thể thao, giáo dục kỹ năng sống,phong trào trồng rau xanh, chăn nuôi được đẩy mạnh, các hoạt động dạy học tíchhợp, xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, an toàn, giáo dục ý thức tự học, tựquản, tinh thần tự giác, đoàn kết dân tộc, giữ gìn vệ sinh môi trường thường xuyênđược tổ chức… Các trường chú trọng các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệmgắn với hoạt động sản xuất tại địa phương (tổ chức thăm quan mô hình, trải nghiệmhoạt động hái chè; trồng quế, chăn nuôi lợn, gà; trồng rau sạch; thăm quan các thắngcảnh địa phương; dạy học thực địa ) Các hoạt động giáo dục trong các trường

phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Tân Uyên đã từng bước phù hợpvới đối tượng học sinh dân tộc thiểu số, có sự lồng ghép các nội dung giáo dục đặcthù như bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, tăng cường tiếng Việt cho họcsinh dân tộc thiểu số Hoạt động của các trường phổ thông dân tộc bán trú góp phầnquan trọng trong việc giảm tỷ lệ học sinh bỏ học, giữ vững kết quả phổ cập giáo dụccủa địa phương và nâng cao chất lượng giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu sốtrong điều kiện kinh tế, xã hội của địa phương còn nhiều khó khăn.

Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động trải nghiệm trong các trường phổthông dân tộc bán trú còn gặp nhiều khó khăn như: Đa số các trường phổ thông dântộc bán trú còn thiếu thốn về cơ sở vật chất (thiếu phòng học, phòng bán trú, nhàbếp, nhà vệ sinh, công trình nước sạch) ảnh hưởng không nhỏ đến việc dạy học,quản lý và tổ chức đời sống cho các em học sinh; Kinh phí chi cho hoạt động bántrú eo hẹp; giáo viên ngoài việc giảng dạy trên lớp còn phải kiêm nhiệm công tácquản lý, nấu ăn cho học sinh bán trú

Hoạt động giáo dục học sinh bán trú còn bộc lộ một số hạn chế: Việc dạy họcnặng về kiến thức chưa chú trọng khâu thực hành; Giáo dục chưa gắn liền vớiphong tục tập quán, văn hóa sinh hoạt của học sinh các dân tộc thiểu số; Đội ngũgiáo viên trong các nhà trường chưa am hiểu nhiều về phong tục tập quán, khôngbiết tiếng dân tộc thiểu số Hoạt động giáo dục chủ yếu phó mặc cho nhà trường,chưa có sự vào cuộc của cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương

Việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường phổ thông dân tộcbán trú trung học cơ sở còn nhiều bất cập: Nhận thức về hoạt động trải nghiệm củaban giám hiệu, giáo viên, phụ huynh học sinh chưa đầy đủ Nội dung hoạt động trảinghiệm chưa phong phú, các trường còn tâm lý ngại đổi mới, chỉ chú trọng việc dạychưa chú trọng thực hành Các hoạt động trải nghiệm cho học sinh chủ yếu do nhàtrường tổ chức, hình thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm đơn thuần trong nhàtrường, chưa có nhiều hoạt động gắn với thực tiễn đời sống của đồng bào và nhândân địa phương Các trường chưa huy động được sự tham gia của phụ huynh họcsinh, chính quyền địa phương, các lực lượng ngoài nhà trường trong tổ chức cáchoạt động giáo dục Việc phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng cộng đồng

trong tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường phổ thông dân tộc bántrú chưa thường xuyên, thiếu cơ chế, hiệu quả thấp.

Xuất phát từ những lý do trên tôi chọn đề tài “Phối hợp nhà trường với các lựclượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thông dântộc bán trú trung học cơ sở huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu” làm đề tài nghiên cứuluận văn thạc sĩ

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu một số vấn đề lý luận về phối hợp giữa nhà trường với cáclực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh và thực trạng việcphối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng trong tổ chức hoạt động trải nghiệmcho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú huyện Tân Uyên, luận văn đề xuất một

số giải pháp nâng cao hiệu quả phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổchức hoạt động trải nghiệm cho học sinh nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáodục cho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Tân Uyên,tỉnh Lai Châu

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trảinghiệm cho học sinh trường phổ thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạtđộng trải nghiệm cho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sởhuyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu

4 Giả thuyết khoa học

Phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trảinghiệm cho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú huyện Tân Uyên, tỉnh LaiChâu đã được triển khai thực hiện và đạt được kết quả nhất định Tuy nhiên việcphối hợp này vẫn còn hạn chế, bất chập, thiếu chặt chẽ, chưa rõ về cơ chế Nếuphân tích, đánh giá rõ thực trạng, đề xuất những biện pháp cụ thể trong việc phốihợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng, phát huy được sức mạnh cộng đồng

thì việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường phổ thông dân tộcbán trú trung học cơ sở sẽ đạt hiệu quả tốt hơn.

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng

đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trútrung học cơ sở

5.2 Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng việc phối hợp nhà trường với các

lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thôngdân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu

5.3 Đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả phối hợp nhà trường với các

lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thôngdân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn địa bàn nghiên cứu: Số liệu về trường, lớp, học sinh, giáo viên

các trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Tân Uyên, tỉnh LaiChâu trong 4 năm học 2014-2015; 2015-2016; 2016-2017; 2017-2018

6.2 Giới hạn đối tượng nghiên cứu

Khảo sát 3 trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Tân Uyên,tỉnh Lai Châu Tổng số 400 khách thể, trong đó:

Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS xã Mường Khoa: 100 khách thể;Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS xã Nậm Sỏ: 200 khách thể;

Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS xã Hố Mít: 100 khách thể;

6.3 Giới hạn thời gian nghiên cứu

Số liệu khảo sát: Từ tháng 9/2016 đến tháng 9/2018

Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 9/2018 đến tháng 5/2019

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

7.1.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết

Phân tích, tổng hợp, nghiên cứu các tài liệu, văn bản quy phạm pháp luật vềphối hợp giữa nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trảinghiệm cho học sinh các trường phổ thông

Các công trình khoa học, các bài báo đã được công bố.

7.1.2 Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết: Luận văn sử dụng

phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết để sắp xếp, phân loại các nghiêncứu về phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trảinghiệm cho học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Luận văn xây dựng phiếu hỏi nhằm điều tra, thu thập thông tin, số liệu để tìmhiểu thực trạng việc phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạtđộng trải nghiệm cho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú THCS huyện TânUyên, tỉnh Lai Châu hiện nay

7.2.2 Phương pháp quan sát

Quan sát hoạt động của cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh

để hiểu rõ vai trò của cộng đồng và xác định biện pháp phối hợp hiệu quả giữa nhàtrường với cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường phổthông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu

7.2.3 Phương pháp chuyên gia

Trưng cầu ý kiến chuyên gia về các biện pháp phối hợp nhà trường với các lựclượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh

7.2.4 Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm

Tiến hành sưu tầm, nghiên cứu, phân tích các kinh nghiệm phối hợp nhà trườngvới các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học cơ

sở trên địa bàn huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu

7.3 Nhóm phương pháp xử lý số liệu

Xin ý kiến đánh giá của chuyên gia, cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, các tổchức xã hội về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp phối hợp giữa nhàtrường với cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thôngdân tộc bán trú trung học cơ sở trên địa bàn huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu

Sử dụng thống kê toán học để phân tích số liệu trong quá trình nghiên cứu thuthập thông tin của đề tài

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, phụ lục, tài liệu tham khảo, luậnvăn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổchức hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú trunghọc cơ sở

Chương 2: Thực trạng phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng cộng đồng

tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú trunghọc cơ sở huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu

Chương 3: Biện pháp phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng cộng đồng

tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú trunghọc cơ sở huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu

Chương 1

LÝ LUẬN VỀ PHỐI HỢP NHÀ TRƯỜNG VỚI CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG

ĐỒNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO

HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ THCS

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu về tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh

Trải nghiệm có ý nghĩa to lớn đối với việc hình thành nhân cách đạo đức và lốisống của con người Học sinh học hỏi khái niệm, kiến thức thông qua trải nghiệmthực tế với các học cụ, mô hình mang tính chất khám phá, xây dựng hơn là học theochỉ dẫn trực tiếp từ giáo viên Hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường phổthông là một lĩnh vực thu hút nhiều chuyên gia giáo dục tham gia nghiên cứu trongnhững năm gần đây, nổi bật là các nước: Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ, Ý…

Ông Scott D Wurdingger (2005) giới thiệu công trình nghiên cứu về ứng dụnghoạt động trải nghiệm trong lớp học của nhiều loại hình trường ở Mỹ đã đề cập đếnnhững trường áp dụng mô hình giảng dạy: Dạy học theo chuyên đề môn học, dạyhọc theo dự án và hoạt động trải nghiệm thực tiễn [39]

Phương pháp giáo dục Montessori [40] là phương pháp lấy khả năng tự học

là nền tảng Chú trọng khả năng vào việc khai thác tiềm năng sẵn có, không ápđặt học sinh, chỉ quan sát đưa ra gơi ý và hỗ trợ khả năng tự phát triển của trẻ vìbản thân mỗi trẻ từ khi sinh ra đã có khả năng tự học tuyệt vời Nếu người lớn ápđặt sẽ khiến cho các em mất đi khả năng tư duy vốn có, do đó cần tạo môitrường, không gian cho trẻ trải nghiệm, khám phá để làm được nhiều điều hơn,phát huy khả năng tự học Điểm nổi bật của phương pháp này là nhấn mạnh vaitrò của tính tự lập, tự do (cho phép) trong việc trải nghiệm thực tế hình thành tưduy sáng tạo cho trẻ Ngoài ra, phương pháp này còn tôn trọng sự phát triển tâmsinh lý tự nhiên của trẻ cũng như trang bị đầy đủ cho học sinh các kiến thức thực

tế của cộng đồng Học sinh học hỏi khái niệm, kiến thức thông qua trải nghiệmthực tế với các học cụ, mô hình mang tính chất khám phá, xây dựng hơn là họctheo chỉ dẫn trực tiếp từ phía giáo viên

Công trình nghiên cứu cơ sở của sự phát triển được Jean Piaget xây dựng dựatrên sự quan sát hành vi của các con mình, cùng với những học trò tại trường J.J.Rousseau Từ đó ông phát hiện ra sự nhận thức và hiểu biết của học sinh có thể donhiều nhân tố, trong đó nhân tố quan trọng nhất là cho học sinh trải nghiệm thực tế

để nhận biết các vấn đề mà các em học được qua sách vở [27]

Ở Việt Nam, các tác giả Nguyễn Mậu Đức, Nguyễn Thị Hằng, Nguyễn QuangLinh [16], trong tài liệu chuyên đề bồi dưỡng giáo viên năm 2016 về kỹ năng xâydựng và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong trường trung học đã sosánh môn học và hoạt động trải nghiệm sáng tạo, trong đó nêu rõ mục đích chínhcủa hoạt động trải nghiệm là hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, ýchí, tình cảm, giá trị, kỹ năng sống và những năng lực chung cần có ở con ngườitrong xã hội hiện đại Về nội dung, kiến thức thực tiễn gắn bó với đời sống, địaphương, cộng đồng, đất nước, mang tính tổng hợp nhiều lĩnh vực giáo dục, nhiềumôn học; dễ vận dụng vào thực tế Qua đó khẳng định tổ chức hoạt động trảinghiệm cho học sinh nằm trong chương trình giáo dục phổ thông tiến hành songsong với hoạt động dạy học trong nhà trường phổ thông có mối quan hệ hỗ trợ, bổsung cho hoạt động dạy học

Nghiên cứu của tác giả Đinh Thị Kim Thoa, Bùi Ngọc Diệp – Viện Khoa họcGiáo dục Việt Nam [35] về hình thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạotrong trường phổ thông đã đề cập đến các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệmnhư hoạt động câu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan

dã ngoại, các hội thi, hoạt động giao lưu, hoạt động nhân đạo, hoạt động tình nguyện,hoạt động cộng đồng, sinh hoạt tập thể, lao động công ích, sân khấu hóa, thể dục thểthao, tổ chức các ngày hội Ông chỉ rõ mỗi hình thức tổ chức hoạt động đều mang ýnghĩa riêng, hoạt động trải nghiệm sáng tạo coi trọng tính thực tiễn mang tính tự chủcủa học sinh Tùy thuộc vào đặc trưng về văn hóa, khí hậu, đặc điểm vùng miền, điềukiện kinh tế xã hội của mỗi địa phương, nhà trường để lựa chọn nội dung, hình thức

tổ chức hoạt động trải nghiệm cho phù hợp và hiệu quả

Như vậy các nghiên cứu về tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong

và ngoài nước đều khẳng định tổ chức hoạt động trải nghiệm có vai trò quan trọng

trong việc phát triển năng lực học sinh đáp ứng được các yêu cầu trong xã hội hiệnnay Tuy nhiên các nghiên cứu đề cập đến tổ chức hoạt động trải nghiệm cho họcsinh các cơ sở giáo dục chung, chưa có nghiên cứu sâu về việc tổ chức hoạt độngtrải nghiệm cho học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở - loạihình trường chuyên biệt với đặc trưng riêng trong hệ thống giáo dục Việt Nam.

1.1.2 Các nghiên cứu về phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng

tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh

Giáo dục theo hình thức phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổchức hoạt động trải nghiệm cho học sinh là một hình thái của ý thức xã hội, là hiệntượng văn minh của xã hội loài người Giáo dục theo hình thức này có chức năngkinh tế, chức năng chính trị tư tưởng và chức năng văn hóa xã hội Đối với học sinhphổ thông trung học cơ sở, mục đích của giáo dục trải nghiệm là làm cho các em trởthành một nhân cách toàn diện Một lớp thế hệ trẻ có văn hóa, có sức khỏe, có ý chívươn lên làm chủ khoa học kỹ thuật để xây dựng đất nước và hội nhập quốc tế.Trong các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách con người cóyếu tố sinh học, yếu tố môi trường, yếu tố hoạt động trải nghiệm và yếu tố giáo giáodục, trong đó yếu tố hoạt động trải nghiệm thực tế có ý nghĩa cực kỳ quan trọng

Có nhiều công trình, bài viết của các tác giả nghiên cứu về phối hợp nhàtrường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh:Tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt cho rằng: “Giáo dục trải nghiệm là mộtphần quan trọng của giáo dục học Đó là hệ thống những mục đích, những quy luật,những phương pháp và biện pháp hình thành phát triển nhân cách (về mặt tư tưởng,tình cảm, tính cách) trong những điều kiện lịch sử cụ thể của sự phát triển xã hội vềmặt kinh tế và chính trị xã hội Nét nổi bật của quá trình giáo dục những phẩm chấtnhân cách xã hội chủ nghĩa là làm cho học sinh có ý thức đúng đắn những mối quan

hệ đó, đồng thời xây dựng cho họ ý chí và năng lực xóa bỏ những tàn dư của cácquan hệ cũ và khẳng định những quan hệ mới trong mọi lĩnh vực của cuộc sống.Trải nghiệm thực tế cuộc sống bao gồm các cách thức tác động đến nhận thức, tìnhcảm, động cơ và hành vi của học sinh [22]

Tác giả Phạm Minh Hạc đã nêu các định hướng giá trị đạo đức của con ngườiViệt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa: “Trang bị cho mọi ngườinhững tri thức cần thiết về tư tưởng chính trị, đạo đức nhân văn, kiến thức pháp luật

và văn hóa xã hội, hình thành ở mọi công dân thái độ đúng đắn, tình cảm, niềm tinđạo đức trong sáng đối với bản thân, đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, củadân tộc và với mọi hiện tượng sảy ra xung quanh Tổ chức tốt việc giáo dục rènluyện giới trẻ để các em tự giác thực hiện mọi chuẩn mực đạo đức xã hội, có thóiquen chấp hành các quy định của pháp luật, nỗ lực học tập, rèn luyện, tích cực cốnghiến sức lực vào sự nghiệp công nghiệp hóa-hiện đại hóa đất nước” [18]

Tại Hội nghị quốc tế Việt Nam học, giáo sư Phạm Minh Hạc nói: “Toàn bộ kếhoạch phát triển giáo dục nhằm vào thực hiện mục tiêu là xây dựng những conngười và thế hệ thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội,tạo ra một yếu tố quyết định trong nội lực của đất nước, đủ trí lực và tâm hồn, cótinh thần tự lực tự cường bảo vệ và xây dựng đất nước giàu mạnh, một xã hội côngbằng và văn minh, thực hiện tốt đường lối mở cửa, hội nhập, hợp tác theo tinh thầncủa thời đại”

Có nhiều công trình luận văn nghiên cứu về phối hợp nhà trường với cộngđồng trong giáo dục học sinh: Tác giả Phan Bá Hưng [21] đã nghiên cứu phối hợpnhà trường với cộng đồng trong giáo dục sức khỏe sinh sản cho học sinh THCS QuyNhơn, Bình Định đưa ra các giải pháp nhằm phối hợp nhà trường với cộng đồngtrong giáo dục sức khỏe sinh sản cho học sinh Tác giả Dương Thanh Trương [32]nghiên cứu huy động các lực lượng xã hội trong tổ chức hoạt động trải nghiệm chohọc sinh trường THCS Phú Tâm, Sóc Trăng Tác giả Phan Văn Khanh [23] nghiêncứu về phối hợp nhà trường với cộng đồng trong giáo dục tính trách nhiệm cho họcsinh THCS huyện Mai Sơn, thành phố Sơn La

Các công trình nghiên cứu này đều chỉ rõ tầm quan trọng của việc phối hợpnhà trường với cộng đồng trong tổ chức hoạt động giáo dục, hoạt động trải nghiệmcho học sinh Tuy nhiên chưa có các nghiên cứu về phối hợp nhà trường với các lựclượng cộng đồng ở trường phổ thông dân tộc bán trú- một loại hình trường chuyênbiệt dành cho học sinh dân tộc thiểu số Đối với học sinh các trường phổ thông dân

tộc bán trú, bên cạnh viêc học chính khóa, hoạt động trải nghiệm là vô cùng cầnthiết, giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn, giải quyết các vấn đề thựctiễn, gắn học đi đôi với hành Trong điều kiện kinh phí, cơ sở vật chất khó khăn, các

cơ sở giáo dục cần tìm ra các biện pháp quản lý phù hợp nhằm nâng cao chất lượnggiáo dục cho học sinh bán trú và điều đó chỉ có thể có được khi biết phối hợp nhàtrường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh

1.2 Trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở và học sinh bán trú trung học cơ sở

1.2.1 Khái niệm trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở

- Trường trung học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc

dân Trường có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng [8]

- Trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở là loại hình trường chuyênbiệt của trường trung học, theo Thông tư số 24 /2010/TT-BGDĐT ngày 02 tháng 8năm 2010 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về Quy chế, tổ chức và hoạt độngcủa trường phổ thông dân tộc bán trú: “Trường phổ thông dân tộc bán trú là loạihình trường chuyên biệt, được Nhà nước thành lập cho con em vùng đồng bào cácdân tộc thiểu số, con em gia đình các dân tộc định cư lâu dài tại vùng có điều kiệnkinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, nhằm góp phần tạo nguồn đào tạo cán bộ cho cácvùng này Trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở có số lượng học sinhbán trú theo quy định Số học sinh bán trú đảm bảo từ 50% trở lên số học sinh dântộc thiểu số toàn trường [8]

1.2.2 Đặc điểm của trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở

Trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở thực hiện các nhiệm vụ quyđịnh tại Điều lệ trường phổ thông và các nhiệm vụ chuyên biệt như: Hằng năm đềxuất chỉ tiêu, lập kế hoạch và tham gia xét duyệt học sinh bán trú; Giáo dục họcsinh về chủ trương, chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước, bản sắc văn hoá vàtruyền thống tốt đẹp của các dân tộc; Tổ chức các hoạt động dạy học, giáo dục, laođộng, văn hóa thể thao và tổ chức nuôi dưỡng phù hợp với học sinh bán trú [8]

Về hoạt động dạy học: Trường phổ thông dân tộc bán trú tổ chức hoạt độngdạy và học theo quy định tại Điều lệ trường phổ thông Hoạt động dạy và học phảiphù hợp với đặc điểm tâm, sinh lý học sinh dân tộc [8]

Về hoạt động giáo dục, lao động, văn hóa thể thao và tổ chức nuôi dưỡng:Trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở thực hiện nhiệm vụ giáo dục tinhthần đoàn kết giữa các dân tộc, kỹ năng sống, giữ gìn vệ sinh, bảo vệ môi trườngcho học sinh; Giáo dục lao động bao gồm: lao động công ích và lao động sản xuất

để cải thiện điều kiện ăn, ở, học tập của học sinh; Hoạt động văn hóa, thể thao baogồm: sinh hoạt văn nghệ, thể dục thể thao; tham quan, lễ hội, tết dân tộc, giao lưuvăn hóa khác nhằm góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá của các dân tộc,xoá bỏ các tập tục lạc hậu; Tổ chức nấu ăn tập thể cho học sinh bán trú đảm bảo vệsinh, an toàn thực phẩm; chăm sóc sức khỏe cho học sinh bán trú [8]

1.2.3 Đặc điểm của học sinh bán trú trung học cơ sở

Học sinh bán trú là học sinh ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khókhăn, được cấp có thẩm quyền cho phép ở lại trường để học tập trong tuần, dokhông thể đi đến trường và trở về nhà trong ngày [13]

Đặc điểm về đời sống xã hội: Học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trútrung học sơ sở là học sinh cư trú ở các thôn, bản đặc biệt khó khăn Điều kiện kinh tếgia đình đại đa số thuộc hộ nghèo, cận nghèo Các em có nhà ở cách xa trường, địahình cách trở, giao thông đi lại khó khăn Phải qua sông, suối không có cầu, qua vùngđèo núi cao, vùng sát lở đất đá [13]

Đặc điểm tâm sinh lý: Học sinh bán trú trung học cơ sở có độ tuổi 11-14 tuổi, đặcđiểm nổi bật của lứa tuổi này là sự phát triển nhảy vọt về thể trạng sinh lý liên quan đếnhiện tượng dậy thì, đời sống tâm lý chuyển biến từ trẻ nhỏ sang người lớn Các em cómong muốn được khẳng định mình, mong muốn được tham gia các công việc, hoạtđộng, mong muốn được tự lập và được công nhận như một người lớn Các em tích cựctham gia hoạt động tập thể, hoạt động xã hội Tuy nhiên do sự phát triển nhanh, khôngđồng đều về mặt cơ thể dẫn tới các em có những trạng thái tâm lý không ổn định: ethẹn, nhút nhát, hung hăng, lạnh nhạt….do tính dễ bị kích động [29]

Đặc điểm về sinh hoạt, hoạc tập tại trường: Về nhiệm vụ, học sinh bán trú thựchiện các nhiệm vụ quy định tại Điều lệ trường phổ thông, nội quy nội trú của nhàtrường giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tham gia các hoạt động của trường phổthông dân tộc bán trú Trong đó gồm các nhóm hoạt động chính: hoạt động học tập;

hoạt động giáo dục kỹ năng sống, giữ gìn vệ sinh, bảo vệ môi trường; Hoạt động laođộng công ích và lao động sản xuất để cải thiện điều kiện ăn, ở, học tập của họcsinh; hoạt động văn hóa, thể thao (tham quan, lễ hội, tết dân tộc, giao lưu văn hóa)nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của các dân tộc.

- Đặc điểm học sinh dân tộc thiểu số: Học sinh các trường phổ dân tộc bán trú

là người dân tộc thiểu số, thuộc nhiều dân tộc khác nhau, có sự đa dạng về phongtục, tập quán, truyền thống văn hóa Về tình cảm, học sinh có tình cảm mộc mạc,thẳng thắn, ít bộc lộ ra bên ngoài Về ngôn ngữ: Ngoài tiếng mẹ để, tiếng Việt làngôn ngữ thứ hai của các em, nhiều học sinh phát âm chưa chuẩn tiếng Việt Do môitrường sống từ bé hòa đồng với tự nhiên, các em thích tự do, không muốn bị gò bótrong các khuôn khổ chật hẹp

1.3 Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở

1.3.1 Khái niệm hoạt động trải nghiệm, tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh.

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Trải nghiệm là trải qua, kinh qua” [26] Như vậy vớicách hiểu này, trải nghiệm chính là kết quả của các hoạt động thực tiễn trong xã hội.Khái niệm “Trải nghiệm” dưới góc nhìn sư phạm được hiểu theo một số ýnghĩa sau: Trải nghiệm là một hệ thống kiến thức và kỹ năng có được trong quátrình giáo dục và đào tạo chính quy; Trải nghiệm là kiến thức, kỹ năng mà học sinhnhận được bên ngoài các cơ sở giáo dục: thông qua sự giao tiếp với nhau, với ngườilớn, hay qua những tài liệu tham khảo không được giảng dạy trong nhà trường…Trải nghiệm (qua thực nghiệm, thử nghiệm) là một trong những phương pháp đàotạo, trong điều kiện thực tế hay lý thuyết nhất định, để thiết lập hoặc minh họa chomột quan điểm lý luận cụ thể Nếu xem xét thuật ngữ trải nghiệm qua khái niệm

“thực hành” (practice), nghĩa là, xem xét nó trong quá trình đào tạo, cũng như kếtquả của nó, thì theo nghĩa rộng, trải nghiệm được hiểu là sự thực hành trong quátrình đào tạo và giáo dục

- Hoạt động trải nghiệm:

Theo Nguyễn Văn Bảy (2015): Hoạt động trải nghiệm là hoạt động diễn ratheo một quá trình xã hội bao gồm và liên hệ biện chứng giữa hoạt động dạy trải

nghiệm (tổ chức điều khiển các hoạt động trải nghiệm của người học) với hoạt độnghọc trải nghiệm (thông qua làm, thử nghiệm, suy ngẫm để rút ra kinh nghiệm) qua

đó có thể khẳng định, hệ thống và chiếm lĩnh những tri thức mới đáp ứng mục tiêudạy học [5]

Theo chương trình giáo dục phổ thông hoạt động trải nghiệm của Bộ Giáo dục

và Đào tạo công bố tháng 01/2018: “ Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dụcđược thực hiện bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12; ở tiểu học được gọi là Hoạt động trảinghiệm, ở trung học cơ sở và trung học phổ thông được gọi là Hoạt động trảinghiệm, hướng nghiệp” [7]

Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực thíchứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướngnghề nghiệp thông qua các chủ đề hoạt động gắn với những nội dung cụ thể về bảnthân, quê hương, đất nước, con người Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh có cơhội khám phá bản thân và thế giới xung quanh, phát triển đời sống tâm hồn phongphú, biết rung cảm trước cái đẹp của thiên nhiên và tình người, có quan niệm sống

và ứng xử nhân văn; bồi dưỡng cho học sinh tình yêu đối với quê hương, đất nước,

ý thức về cội nguồn và bản sắc của dân tộc để góp phần giữ gìn, phát triển các giátrị tốt đẹp của con người Việt Nam

Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở trường THCS

Hoạt động trải nghiệm tạo cơ hội cho học sinh huy động tổng hợp kiếnthức, kĩ năng của các môn học và lĩnh vực giáo dục khác nhau để trải nghiệmthực tiễn đời sống gia đình, nhà trường và xã hội; tham gia vào tất cả các khâucủa quá trình hoạt động, từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánhgiá kết quả hoạt động; trải nghiệm, bày tỏ quan điểm, ý tưởng sáng tạo, lựa chọn

ý tưởng hoạt động; thể hiện và tự khẳng định bản thân, đánh giá và tự đánh giákết quả hoạt động của bản thân, của nhóm và của các bạn dưới sự hướng dẫn,

tổ chức của nhà giáo dục, qua đó hình thành và phát triển những phẩm chất chủyếu và năng lực cốt lõi được tuyên bố trong chương trình tổng thể và các nănglực đặc thù của Hoạt động trải nghiệm [7]

Hoạt động trải nghiệm được thực hiện dưới bốn loại hoạt động chủ yếu: Sinhhoạt dưới cờ, Sinh hoạt lớp, Hoạt động giáo dục theo chủ đề và Hoạt động câu lạc

bộ và thông qua bốn nhóm hình thức tổ chức: Hình thức có tính khám phá; Hìnhthức có tính thể nghiệm, tương tác; Hình thức có tính cống hiến; Hình thức có tínhnghiên cứu, phân hoá Hoạt động trải nghiệm có thể được tổ chức trong và ngoàilớp học, trong và ngoài trường học theo quy mô cá nhân, nhóm, lớp học, khối lớphoặc quy mô trường [7]

Hoạt động trải nghiệm huy động sự tham gia, phối hợp, liên kết của nhiều lựclượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên

bộ môn, Cán bộ Đoàn, Tổng phụ trách Đội, Ban Giám hiệu nhà trường, cha mẹ họcsinh, chính quyền địa phương, các tổ chức, cá nhân và đoàn thể trong xã hội [7].Hoạt động trải nghiệm chính là một hình thức học tập thực tế “Học phải đi đôivới hành” Trải nghiệm giúp cho học sinh nhớ lâu và vận dụng những kiến thức đãhọc một cách hữu ích hơn trong cuộc sống Trải nghiệm giúp cho học sinh năngđộng, sáng tạo, không ỷ lại, không phụ thuộc vào người khác, từ đó biết tự bổ sungnhững khiếm khuyết của mình để hoàn thiện bản thân Các kỹ năng nhận thức củacon người bao gồm kỹ năng sử dụng tư duy logic, trực giác và tư duy cũng như giảiquyết vấn đề thông qua kiến thức đã có Các kỹ năng này bao gồm khả năng đọc,viết và tính toán mở rộng đến cả năng lực hiểu được các ý tưởng phức tạp, học hỏikinh nghiệm và phân tích vấn đề….Các kỹ năng xã hội và hành vi bao gồm các tốchất cá nhân có tương quan đến thành công trên mọi lĩnh vực như: Cởi mở để trảinghiệm, tận tâm, hướng ngoại, biết cách chia xẻ và sự ổn định về cảm xúc Nhưvậy, để có kỹ năng, kỹ thuật phải dựa trên những hành vi phù hợp, để có hành viphù hợp phải dựa trên kiến thức và sự hiểu biết nhất định Hoặc những ứng xử phùhợp nhiều khi chỉ có được thông qua kinh nghiệm và trải nghiệm trong cuộc sống

mà không chỉ do khóa đào tạo trên ghế nhà trường mang lại Trong phạm vi giáodục, trải nghiệm là sự vận dụng kiến thức vào thực tế để nhìn nhận hiểu biết mộtvấn đền nào đó theo yêu cầu của cuộc trải nghiệm Trong cuộc sống, con người cầnnhiều kỹ năng để sống, hòa nhập với cộng đồng đóng góp cho sự phát triển kinh tế

xã hội Ví dụ như một cử nhân kinh tế làm việc quản lý nông nghiệp muốn thực

hành nghề nghiệp tốt không chỉ có khả năng tổ chức quản lý mà phải có kỹ năng tưduy, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng giao tiếp….Trong giáo dục, chúng ta coitrải nghiệm là một phần của thực hành và hoạt động quản lý Trải nghiệm cùng vớikiến thức sẽ tạo ra khả năng thực hành lý tưởng.

1.3.2 Mục tiêu, nội dung và hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở.

Theo dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông hoạt động trải nghiệm được

Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố ngày 19/01/2018, mục tiêu, nội dung, hình thức tổchức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở cụ thể như sau:

Mục tiêu tổ chức hoạt động trải nghiệm: Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp

ở trung học cơ sở giúp học sinh tiếp tục củng cố và phát triển các kĩ năng sống cơbản, thói quen tích cực, nền nếp học tập, hành vi ứng xử văn hoá ở tiểu học Ở trunghọc cơ sở, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp tập trung hơn vào phát triển phẩmchất trách nhiệm của cá nhân: trách nhiệm trong học tập, trách nhiệm với gia đình,cộng đồng; giúp học sinh hình thành năng lực tự đánh giá và tự điều chỉnh, năng lựcgiải quyết vấn đề; hình thành các giá trị của cá nhân; tham gia tích cực các hoạtđộng lao động; tham gia phục vụ cộng đồng phù hợp với lứa tuổi; biết tổ chức côngviệc một cách khoa học; có hứng thú, hiểu biết về một số lĩnh vực nghề nghiệp, xâydựng được kế hoạch học tập hướng nghiệp và có ý thức rèn luyện những phẩm chấtcần có của người lao động tương lai [7]

Về phẩm chất đạo đức: Học sinh biết rung cảm với cảnh quan, di tích, truyềnthống, thể hiện sự trân trọng, tự hào về truyền thống tốt đẹp của địa phương, đấtnước; Nhận ra được ý nghĩa và giá trị của bản thân và những người xung quanh,quan tâm chăm sóc sức khoẻ thể chất và tinh thần cho bản thân và những ngườixung quanh; có hành vi văn hoá trong ứng xử với bản thân và mọi người; Thể hiệntrách nhiệm trong học tập, rèn luyện của bản thân và các công việc được giao; tráchnhiệm với gia đình, trách nhiệm với cộng đồng và môi trường; Trung thực với bảnthân, người khác và trong công việc; Chăm chỉ, tự giác trong học tập, lao động vàrèn luyện [7]

Về năng lực: Học sinh hình thành và phát triển được các năng lực tự chủ và tự

học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo biểu hiện qua các năng lựcthành phần như sau: Năng lực thích ứng với cuộc sống (Tự thực hiện những côngviệc hằng ngày của bản thân trong học tập và trong cuộc sống; Chủ động thiết lập

và giữ gìn mối quan hệ với bạn bè, thầy cô và những người xung quanh; Nhận diệnđược cảm xúc của bản thân và người khác, chỉ ra được được điểm mạnh và điểmhạn chế của bản thân và thể hiện được sự chủ động trong điều chỉnh bản thân đểphù hợp với hoàn cảnh luôn thay đổi Vận dụng được hiểu biết về quyền và nhu cầuchính đáng của cá nhân để tự bảo vệ mình Sẵn sàng bước vào môi trường học tậpmới ở trung học phổ thông hoặc tham gia cuộc sống lao động); Năng lực thiết kế và

tổ chức hoạt động (Bước đầu biết xây dựng mục tiêu, lập kế hoạch hoạt động; Biếtcách đóng góp sức mình và kết hợp với người khác để hoàn thành công việc; Biếtlắng nghe, chia sẻ và hỗ trợ bạn cùng thực hiện nhiệm vụ nhóm; Nêu được cáchthức giải quyết những vấn đề đơn giản và giải quyết được các vấn đề đó; Đánh giáđược kết quả hoạt động và kết quả rèn luyện của bản thân sau khi tham gia hoạtđộng; Biết xử lí một số tình huống đơn giản nảy sinh trong hoạt động và bước đầubiết điều hành hoạt động nhóm); Năng lực định hướng nghề nghiệp (Nhận diệnđược một số nghề quen thuộc và nêu được vai trò của các nghề đó; Biết thể hiệnmối quan tâm và sở thích đối với một số nghề gần gũi với học sinh) [7]

Nội dung của tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở [6] bao gồm:

- Hoạt động phát triển cá nhân: Hoạt động tìm hiểu/khám phá bản thân; Hoạtđộng rèn luyện nền nếp, thói quen; tính tuân thủ, trách nhiệm, ý chí vượt khó; Hoạtđộng phát triển các mối quan hệ trong gia đình, nhà trường và xã hội

- Hoạt động lao động: Hoạt động lao động ở nhà, ở trường và ở xã hội

- Hoạt động xã hội và phục vụ cộng đồng: Các hoạt động giáo dục truyềnthống, tư tưởng, đạo đức; hoạt động giáo dục văn hóa, hợp tác; hoạt động tìm hiểu

di tích văn hóa, lịch sử; hoạt động tình nguyện, nhân đạo, từ thiện

- Hoạt động giáo dục hướng nghiệp: Hoạt động tìm hiểu, trải nghiệm thế giớinghề nghiệp; Hoạt động tìm hiểu một số phẩm chất và năng lực của nghề/nhóm nghềgần gũi; Hoạt động đánh giá và rèn luyện bản thân phù hợp với nhóm nghề

Nội dung tổ chức hoạt động trải nghiệm thể hiện được quy chuẩn về các mốiquan hệ của cá nhân trong xã hội, đó là quan hệ giữa cá nhân với cá nhân, cá nhânvới cộng đồng, trách nhiệm các nhân với gia đình, xã hội….Trang bị cho học sinhtình yêu quê hương đất nước, lòng tự hào dân tộc, tinh thần độc lập tự cường, giáodục lý tưởng cách mạng Trải nghiệm để học sinh tu dưỡng, rèn luyện bản thân, biết

tự trọng, chịu khó học tập, ham hiểu biết thực tế, yêu những người lao động, có lốisống chân thành, giản dị Trải nghiệm ý thức cộng đồng, xây dựng hạnh phúc giađình, thái độ tôn trọng pháp luật, bảo vệ tài nguyên môi trường

Hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh THCS [7] đa dạng, có thể chia thành các hình thức như:

- Hình thức có tính khám phá (Thực địa – thực tế, Tham quan, Cắm trại,Trò chơi, );

- Hình thức có tính thể nghiệm, tương tác (Diễn đàn, Giao lưu, Hội thảo, Sânkhấu hoá, );

- Hình thức có tính cống hiến (Thực hành lao động; Hoạt động tình nguyện,nhân đạo );

- Hình thức có tính nghiên cứu, phân hoá (Dự án và nghiên cứu khoa học,Hoạt động theo nhóm sở thích)

Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh THCS: là cách thức

tác động của thầy giáo, cô giáo đến học sinh nhằm hình thành những phẩm chất,những kỹ năng ứng xử tốt đẹp trong các mối quan hệ của học sinh, từ đó hình thành

và phát triển nhân cách tốt đẹp cho học sinh Tổ chức hoạt động trải nghiệm sángtạo gắn liền với thực tiễn, với cuộc sống, thông qua đó học sinh được trải nghiệm,sáng tạo do vậy phương pháp tổ chức các hoạt động trải nghiệm cần phải có tính

mở, linh hoạt, đa dạng hướng vào việc học sinh được tự mình trải nghiệm

Các phương pháp giáo dục trong Hoạt động trải nghiệm cần phải đáp ứng cácyêu cầu: Làm cho người học sẵn sàng tham gia trải nghiệm tích cực; Giúp ngườihọc suy nghĩ về những gì trải nghiệm; Giúp người học phát triển kĩ năng phân tích,khái quát hoá các kinh nghiệm có được; Tạo cơ hội cho người học có kĩ năng giảiquyết vấn đề và ra quyết định dựa trên những tri thức và ý tưởng mới thu được từ

trải nghiệm [7] Thông thường, các nhà sư phạm phân loại phương pháp tổ chứchoạt động trải nghiệm thành ba nhóm:

Nhóm thứ nhất bao gồm các phương pháp tổ chức hoạt động xã hội và hìnhthành kinh nghiệm ứng xử xã hội của học sinh Quá trình tư duy của học sinh trướchết là phải dựa vào những kinh nghiệm mà học sinh thu được trong hoạt động, giaolưu và trong cuộc sống Nhóm này bao gồm các phương pháp:

Một là phương pháp đòi hỏi sư phạm: Đó là phương pháp nhà giáo dục đề ranhững đòi hỏi, những yêu cầu về mặt sư phạm đối với học sinh Macarenco – Nhà

sư phạm lỗi lạc Nga có nói: “Nếu không nêu lên đòi hỏi chân thành, công khaithuyết phục, nồng nhiệt cương quyết thì không thể tiến hành việc giáo dục tập thểđược” Chức năng của phương pháp đòi hỏi sư phạm như là những chuẩn mực xãhội mà học sinh nhất thiết phải nắm vững, phải thực hiện và coi đó là nhữngphương hướng, nội dung để tự giáo dục, tự rèn luyện Đó cũng là những quy địnhcủa điều lệ nhà trường hoặc quy định của tổ chức Đoàn, những quy định trong sinhhoạt xã hội….Những đòi hỏi đó là những nhiệm vụ xã hội cụ thể mà học sinh phảihoàn thành trong quá trình hoạt động Những đòi hỏi đó đóng vai trò là những kíchthích hay kìm hãm mà khi tổ chức bất kỳ hoạt động nào cũng phải sử dụng tới Đó

là những chỉ thị, mệnh lệnh khi tiến hành công việc và khi kết thúc công việc, khichuyển sang công việc mới, khi điều chỉnh, xữa chữa hành động Hình thức đòi hỏi

sư phạm có đòi hỏi trực tiếp và đòi hỏi gián tiếp Đòi hỏi trực tiếp thể hiện dướidạng những chỉ thị mệnh lệnh mang tính chất tích cực và kiên quyết Đòi hỏi giántiếp biểu hiện dưới dạng khuyên bảo, gợi ý Nó chỉ có động cơ, mục đích, niềm tin

ở một mức độ nhất định Đòi hỏi sư phạm phải làm chuyển biến những đòi hỏi từbên ngoài thành những đòi hỏi từ bên trong của học sinh

Phương pháp tạo dư luận xã hội: Là sự phản ánh những đòi hỏi của tập thể.Đây là một loại phương pháp có chức năng tổ chức hoạt động của học sinh Là kếtquả của hoạt động sư phạm phức tạp và lâu dài của nhà giáo dục trong qua trình tổchức hoạt động trải nghiệm Dư luận tốt sẽ trở thành một phương tiện tác động giáodục mạnh mẽ đối với việc giáo dục học sinh Để tạo dư luận xã hội lành mạnh, nhàgiáo phải tổ chức cho học sinh tham gia hoạt động trải nghiệm để hiểu thêm về cuộc

sống thực tế đồng thời biết nhìn nhận đúng đắn các sự kiện Khi trải nghiệm thànhcông hay có thất bại sẽ rút ra những kinh nghiệm bổ ích để trách những sai lầmthiếu sót Từ đó học sinh sẽ hướng sự rèn luyện của bản thân theo các yêu cầu đúngđắn của tập thể.

Phương pháp tập thói quen là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hiện mộtcách đều đặn và có kế hoạch các hành động nhất định nhằm biến các hành động đóthành những thói quen, ứng xử hàng ngày Dạy cho học sinh có được những thóiquen, hành vi đúng đắn cần được chú ý trước Chỉ cho học sinh hình mẫu hành viứng xử và hình thành cho học sinh lòng mong muốn thích tập luyện các hành vi đó.Phương pháp rèn luyện làm cho hoạt động trở nên có ý nghĩa hơn Nhiệm vụ cơ bảncủa rèn luyện là làm cho học sinh thu lượm được những kinh nghiệm thực tiễn vàcác quan hệ tập thể để hình thành những phẩm chất tính cách Phương pháp rènluyện dựa vào phương pháp tập luyện thói quen, rèn luyện động cơ, rèn luyện ý chí

Cơ sở của rèn luyện là thực tế cuộc sống mà nhà giáo dục tổ chức và đưa học sinhvào trải nghiệm, nhờ đó mà học sinh thu lượm được những kinh nghiệm trong quan

hệ đối xử giữa người với người thông qua việc thực hiện trải nghiệm

Phương pháp tạo tình huống giáo dục là phương pháp phát hiện ra các tìnhhuống trong đời sống và trong hoạt động tập thể của học sinh hoặc tạo ra nhữnghoàn cảnh gây cho học sinh những tâm trạng tình cảm, động cơ, hành vi cần thiết đểtiến hành giáo dục Thực chất đó là sự lựa chọn tự do trong đó học sinh nhất thiếtlựa chọn một giải pháp nhất định trong các giải pháp khác nhau, các hình thức trảinghiệm có thể được tạo ra trong bất cứ loại hình hoạt động nào của học sinh nhưhọc tập, lao động, vui chơi, văn nghệ, thể dục thể thao…

Nhóm thứ hai là nhóm các phương pháp hình thành ý thức Nhóm này baogồm: Phương pháp đàm thoại, phương pháp diễn giải, phương pháp tranh luận,phương pháp nêu gương

Phương pháp đàm thoại là phương pháp giáo viên và học sinh trò chuyện traođổi ý kiến với nhau về một vấn đề nào đó nhằm giáo dục học sinh Những nội dungtrao đổi đó thường có nội dung tư tưởng đạo đức đa dạng và phong phú Nhiệm vụ

cơ bản của đàm thoại là lôi cuốn học sinh vào việc nhìn nhận các hiện tượng xảy ra

trong đời sống xã hội, trong trường, trong lớp….Trên cơ sở đó hình thành ý thức và

có thái độ đúng đắn với hiện thực xung quanh Khi tiến hành đàm thoại, giáo viên nêucâu hỏi để học sinh thảo luận sau đó khuyến khích học sinh trình bày những suy nghĩcủa mình Giáo viên chia sẻ những băn khoăn, trăn trở với học sinh khi các em phátbiểu Cuối cùng giáo viên tổng kết, nêu quan điểm, giải quyết và gợi hướng hànhđộng của tập thể, cá nhân để củng cố kết quả cuộc đàm thoại

Phương pháp diễn giải là trình bày một cách có hệ thống bản chất của vấn đềnào đó Đó là sự khái quát lý luận về một lĩnh vực ý thức hay lĩnh vực khoa học.Các sự kiện cụ thể đóng vai trò minh họa hoặc là yếu tố xuất phát để tiến hành diễngiải Qua đó tác động về mặt nhận thức, xúc cảm để người nghe nhận thức được bảnchất của vấn đề

Phương pháp tranh luận là phương pháp trao đổi mà mọi người đưa ra cácnhận xát, phán đoán, đánh giá thể hiện quan điểm của mình nhờ đó nâng cao tínhkhái quát, tính linh hoạt của các kiến thức thu nhận được, đây là cơ hội để học sinhphân tích các khái niệm, bảo vệ các quan điểm và thuyết phục người khác tin theocác quan điểm đó Tranh luận đòi hỏi người tham gia chấp nhận quan điểm đúngđắn mà người khác nêu lên Giáo viên và học sinh chuẩn bị chu đáo cho cuộc tranhluận Các vấn đề tranh luận cần thông báo trước cho học sinh để có sự chuẩn bị ýkiến tranh luận.Trong khi tranh luận cần giải phóng tư tưởng cho học sinh Giáoviên không nên vội vã phê phán học sinh, bắt các em phải chấp nhận quan điểm củamình mà phải tế nhị, chân thành, biết lắng nghe, biết hài hước một chút và khôngxúc phạm đến nhân phẩm của học sinh

Phương pháp nêu gương là phương pháp nêu lên những gương điển hình,những hình mẫu để mọi người làm theo những tấm gương ấy Nên tránh cho họcsinh bắt chước một cách máy móc mà phải bắt chước một cách sáng tạo theo điềukiện hoàn cảnh thực tế của mình

Nhóm thứ ba là nhóm các phương pháp kích thích hoạt động và điều chỉnhhành vi ứng xử của học sinh Đây là phương pháp tâm lý tác động vào tình cảm, vàolòng tự trọng của con người, khích lệ học tích cực làm theo các chuẩn mực đạo đứcvới các hành vi đẹp, tránh các hành vi thấp hèn, nhận ra các sai lầm khuyết điểm đểtìm cách khắc phục

Ba nhóm phương pháp của hoạt động trải nghiệm có những chức năng riêngnhưng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau trong tính toàn vẹn, tính thống nhất của tưcách học sinh Trong diễn biến thực tế của quá trình sư phạm, các nhóm trên thườngtiến hành đồng bộ trong một hệ thống cân đối, toàn vẹn Do vậy, khi tham gia trảinghiệm cần vận dụng một cách linh hoạt các nhóm giải pháp trên tạo hiệu quả caotrong giáo dục.

1.4 Phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở

1.4.1 Khái niệm cộng đồng, phối hợp nhà trường với cộng đồng

Theo tài liệu Sổ tay hướng dẫn phát triển cộng đồng của tác giả Lê Văn Ngô Tùng Đức Cộng đồng được hiểu là nhóm người sống trong phạm vi thông,bản, các xã, phường của khu vực nông thôn và thành thị, đặc biệt là các vùng nôngthôn, vùng sâu, vùng xa Cộng đồng có những điểm giống nhau, có chung các mốiquan hệ nhất định và cùng chịu ảnh hưởng bởi một số yếu tố và là đối tượng cầnđược quan tâm trong sự phát triển kinh tế xã hội hiện nay [1]

An-Theo từ điển bách khoa toàn thư mở Wikipedia, một cộng đồng là một nhóm

xã hội của các cơ thể sống chung trong cùng một môi trường, thường là có cùng cácmối quan tâm chung Trong cộng đồng người đó là kế hoạch, niềm tin, các mối ưutiên, nhu cầu, nguy cơ và một số điều kiện khác có thể có và cùng ảnh hưởng đếnđặc trưng và sự thống nhất của các thành viên trong cộng đồng Theo Fichter cộngđồng bao gồm 4 yếu tố sau: (1) tương quan cá nhân mật thiết với nhau, đối mặtthẳng thắn chân tình, trên cơ sở nhóm nhỏ kiểm soát các mối quan hệ cá nhân; (2)

có sự liên hệ chặt chẽ với nhau về tình cảm, cảm xúc khi cá nhân thực hiện đượccác công việc hoặc nhiệm vụ cụ thể; (3) có sự hiến dâng về mặt tinh thàn hoặc dấnthân thực hiện các giá trị xã hộ được cả xã hội ngưỡng mộ; (4) có ý thức đoàn kếttập thể Cộng đồng được hình thành trên cơ sở các mối liên hệ giữa cá nhân cà tậpthể dựa trên cơ sở tình cảm là chủ yếu; ngoài ra còn có các mối liên hệ tình cảmkhác Cộng đồng có sự liên kết, cố kết nội tại không phải do các quy tắc rõ ràng,thành văn mà do các quan hệ sâu hơn, được coi như là một hằng số văn hoá [40]

Cộng đồng (Community): Là một nhóm người cùng chia sẻ và chịu sự ràngbuộc bởi đặc điểm và lợi ích chung được thiết lập thông qua tương tác và trao đổigiữa các thành viên.

Phối hợp: Theo từ điển Tiếng Việt nghĩa là cùng hành động hoặc hỗ trợ hànhđộng lẫn nhau của hai hay nhiều cá nhân, tổ chức cùng thực hiện một công việcchung [26]

Dựa theo lý luận trên, ta thấy lực lượng cộng đồng phối hợp tham gia tổ chứchoạt động trải nghiệm cho học sinh bao gồm: cộng đồng gia đình, cộng đồng nhàtrường (giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên bộ môn, Cán bộ Đoàn, Tổng phụ tráchĐội, Ban Giám hiệu nhà trường), cộng đồng địa phương nơi sinh sống (chính quyềnđịa phương, các tổ chức, cá nhân và đoàn thể trong xã hội) Để huy động được sứcmạnh cộng đồng tham gia vào tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh cần có sựphối hợp tốt giữa nhà trường và các lực lượng cộng đồng

1.4.2 Vai trò của nhà trường tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở.

Theo Điều lệ trường trung học cơ sở năm 2011: Nhà trường có trách nhiệmchủ động phối hợp thường xuyên, chặt chẽ với gia đình, xã hội để xây dựng môitrường giáo dục thống nhất nhằm thực hiện mục tiêu, nguyên lý giáo dục [8]

Nhà trường phối hợp với chính quyền, đoàn thể địa phương, Ban đại diện cha

mẹ học sinh, các tổ chức chính trị, xã hội và cá nhân liên quan nhằm thống nhấtquan điểm, nội dung, phương pháp giáo dục giữa nhà trường, gia đình và xã hội đểthực hiện mục tiêu giáo dục; Huy động mọi lực lượng và nguồn lực của cộng đồngchăm lo cho sự nghiệp giáo dục, góp phần xây dựng cơ sở vật chất, thiết bị giáo dụccủa nhà trường, xây dựng phong trào học tập và môi trường giáo dục lành mạnh, antoàn, tạo điều kiện để học sinh được vui chơi, hoạt động văn hóa, thể dục, thể thaolành mạnh, phù hợp với lứa tuổi [8]

Nhà trường giữ vai trò chủ đạo trong việc phối hợp với các lực lượng cộngđồng trong tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường trung học vì nhàtrường là một tổ chức chuyên biệt đối với công tác giáo dục, dưới sự lãnh đạo củaĐảng và Nhà nước, nắm vững quan điểm, đường lối, mục tiêu bồi dưỡng và đào tạo

con người Mặt khác nhà trường luôn có đội ngũ các thầy cô giáo có trình độ, nănglực, nhiệt tình, tâm huyết, yêu nghề, được đào tạo có hệ thống Giáo dục nhà trườngtrong mọi thời đại có chức năng cơ bản là truyền thụ tri thức văn hóa đã được đúcrút từ các tinh hoa của nhân loại, mở mang trí tuệ cho học sinh Nhờ có những kiếnthức văn hóa cơ bản này mà nhân cách của học sinh được hình thành và phát triển.

1.4.3 Vai trò của các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở.

Ban đại diện cha mẹ học sinh

Ban đại diện cha mẹ học sinh là tổ chức tự nguyện của cha mẹ học sinh, tổ

chức và hoạt động theo Điều lệ Hội cha mẹ học sinh, Điều lệ nhà trường

Là tổ chức đại diện cho cha mẹ học sinh trong hoạt động phối hợp với nhàtrường, Ban đại diện cha mẹ học sinh có tầm quan trọng đặc biệt trong phát huy vaitrò của gia đình trong phối hợp với nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục họcsinh Ban đại diện cha mẹ học sinh là lực lượng xã hội gần gũi, gắn bó nhất của nhàtrường, giúp đỡ đắc lực nhà trường về nhiều mặt, là lực lượng phối hợp thườngxuyên, liên tục nhất Ban đại diện cha mẹ học sinh hỗ trợ nhà trường trong tổ chứccác hoạt động trải nghiệm Vận động cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội hỗ trợnhà trường tham gia các việc quản lý học sinh, việc giáo dục đạo đức, nề nếp, chocác em khi sống ở gia đình và địa phương; Vận động cha mẹ học sinh và các lựclượng xã hội hỗ trợ việc tu bổ cơ sở vật chất, thiết bị khi tổ chức hoạt động trảinghiệm; khen thưởng học sinh định kỳ, đột xuất

Tổ chức Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh

Trong các nhà trường, Đoàn Thanh niên có vai trò là lực lượng nòng cốt trongcác hoạt động tập thể của học sinh, góp phần quan trọng vào việc giáo dục đạo đứchọc sinh Hoạt động Đoàn tạo ra môi trường lành mạnh để học sinh phát triển toàndiện Với phương thức thuyết phục-giáo dục và tổ chức các hoạt động thực tiễnĐoàn có khả năng thực tế trong việc phát huy tính chủ thể, tích cực, sáng tạo củathanh niên học sinh trong quá trình giáo dục, có khả năng to lớn trong việc hìnhthành những động cơ xã hội - học tập tích cực của học sinh

Trong phối hợp với nhà trường tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh,Đoàn có các vai trò: Phối hợp với nhà trường tổ chức cho học sinh tham gia vào laođộng công ích và sinh hoạt hướng nghiệp, các hoạt động giáo dục trải nghiệm (hoạt

động công ích, xây dựng môi trường nhà trường "Xanh – Sạch – Đẹp, không có ma

tuý", v.v ); rèn luyện chính trị-tư tưởng, đạo đức cho học sinh qua định hướng giá

trị, tạo dư luận lành mạnh, ; giáo dục tính tích cực xã hội, các phẩm chất của ngườithanh niên trong công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; giáo dục ý thứcchấp hành pháp luật, tính tổ chức, tính nguyên tắc, tinh thần phê bình và tự phêbình, hình thành nên những phong cách hoạt động có xu hướng xã hội; giáo dục kỷluật học sinh, giữ vững nền nếp, kỷ cương và trật tự trong học tập-sinh hoạt; đấutranh chống tiêu cực trong lớp, trong trường; nghiêm túc, trung thực trong thi cử

Tổ chức Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh

Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh là tổ chức tự nguyện của thiếu niên, là

tổ chức có tính tự quản lấy hoạt động, giao lưu làm phương thức tồn tại và pháttriển nên nó có khả năng to lớn trong việc phối hợp với nhà trường tổ chức hoạtđộng trải nghiệm và giáo dục học sinh Thông qua tổ chức hoạt động, Đội xây dựngthói quen đạo đức, thực hành hành vi đạo đức của học sinh

Đảng bộ và chính quyền các xã, thị trấn

Đảng bộ và chính quyền các xã, thị trấn (Đảng uỷ, Hội đồng nhân dân, uỷ bannhân dân) giữ vai trò lãnh đạo và quản lý ở địa phương, có vai trò quyết định trong huyđộng cộng đồng dân cư tham gia hỗ trợ nhà trường tổ chức hoạt động trải nghiệm.Vai trò phối hợp với nhà trường trong việc: giáo dục truyền thống văn hoá,lịch sử của địa phương Hình thành ý thức học sinh trong thực hiện nghĩa vụ côngdân, về nếp sống cộng đồng, sinh hoạt lành mạnh Phối hợp tổ chức các hoạt độngvăn hóa, tham quan, vui chơi, giải trí gắn với nét đặc sắc văn hoá địa phương

Các tổ chức quần chúng, văn hoá, xã hội ở xã, thị trấn (Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội khuyến học, Hội cựu chiến binh )

Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của tổ chức mình, phối hợp với nhà trườngHuy động lực lượng, vận động mọi thành viên tham gia đóng góp công, của, sức

lực, hỗ trợ nhà trường tổ chức hoạt động trải nghiệm Hoặc cử thành viên trực tiếptham gia tổ chức một số hoạt động trải nghiệm tại cộng đồng cho học sinh.

Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ: Góp công sức vào việc xây dựng

trường sở, là nơi để nhà trường tổ chức cho học sinh tham quan, hướng nghiệp

1.4.4 Nội dung phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở.

Hoạt động trải nghiệm cho học sinh hướng vào 4 nhóm chính: hoạt động pháttriển cá nhân học sinh, hoạt động lao động, hoạt động xã hội và phục vụ cộng đồng,hoạt động hướng nghiệp Để tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh phù hợpvới đặc điểm học sinh bán trú và loại hình trường phổ thông dân tộc bán trú Nộidung phối hợp nhà trường và các lực lượng cộng đồng gồm:

- Nhà trường thống nhất với các lực lượng cộng đồng xây dựng kế hoạch tổ chứchoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú

- Nhà trường chỉ đạo các tổ chức Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên tổ chức cáchọat động trải nghiệm phù hợp với đặc điểm của học sinh trường phổ thông dân tộcbán trú: thi văn nghệ, thể dục thể thao, tọa đàm, hái hoa dân chủ, các trò chơi dângian; thi phòng ở kiểu mẫu, thi tăng gia sản xuất giữa các lớp; tổ chức các hoạt độngtrải nghiệm thông qua các câu lạc bộ; thường xuyên trong tuần có chất lượng Giáodục học sinh ý thức tự chăm sóc bản thân, trang trí phòng ở, vệ sinh nơi ở, thói quenchào hỏi, rèn kỹ năng phát âm tiếng phổ thông Hoạt động tăng gia sản xuất: chănnuôi từ việc tận dụng thức ăn dư thừa của bếp ăn để nuôi gia xúc, gia cầm; tổ chứctrồng để tự túc rau xanh

- Phối hợp với đảng uỷ, chính quyền các xã tổ chức cho học sinh tham gia cáchoạt động văn hoá, văn nghệ, các lễ hội truyền thống của nhân dân các dân tộc trên địabàn trường đóng Tổ chức cho học sinh tham quan các danh thắng, thôn bản, các vùngsản xuất

Phối hợp với các lực lượng cộng đồng tổ chức các hoạt động tình nguyện, trảinghiệm nghề nghiệp, trải nghiệm văn hoá, trải nghiệm lao động tại thôn bản

- Phối hợp với ban đại diện cha mẹ học sinh huy động cộng đồng đóng góp kinhphí đảm bảo các điều kiện cơ sở vật chất tổ chức hoạt động trải nghiệm

1.4.5 Các hình thức phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở.

- Thông qua các buổi truyền thông về giáo dục tại cộng đồng dân cư các xã,thị trấn Nhà trường tổ chức tuyên truyền, phổ biến về hoạt động giáo dục, các hoạtđộng trải nghiệm của học sinh cho các lực lượng cộng đồng ngoài nhà trường, đặcbiệt là đồng bào dân tộc thiểu số tại các thôn bản nơi trường đóng, nhằm giúp cáclực lượng cộng đồng nhận thức

- Thông qua việc nhà trường tổ chức các cuộc họp, có sự cam kết về tráchnhiệm phối hợp của các lực lượng (họp phụ huynh học sinh; họp trưởng các thônbản, tổng kết năm học )

- Thông qua quy chế phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng cộng đồngtrong đó có nội dung tổ chức hoạt động trải nghiệm

- Thông qua việc tham gia của các lực lượng để tổ chức hoạt động trải nghiệmnghề nghiệp, trải nghiệm văn hoá, trải nghịêm lao động sản xuất cho học sinh tạicộng đồng dân cư

- Nhà trường mời các nghệ nhân, già làng, các nhân chứng lịch sử tham giacác hoạt động trải nghiệm cho học sinh

- Thông qua việc cộng đồng đóng góp hỗ trợ về cơ sở vật chất, kinh phí, nhânlực cho nhà trường để tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở

Giáo dục học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú thông qua hoạt độngtrải nghiệm là hoạt động thường xuyên, gắn với nhiều vấn đề như nội dung, phươngpháp, hình thức tổ chức, lực lượng tham gia Hoạt động trải nghiệm cho học sinhcác trường trung học cơ sở bị chi phối bởi những yếu tố sau đây:

Đặc điểm kinh tế, xã hội địa phương

Việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường phổ thông dân tộcbán trú trung học cơ sở diễn ra ở nhiều địa điểm, không gian, thời gian khác nhau

Điều kiện kinh tế, xã hội của địa phương nơi trường đóng sẽ ảnh hưởng tới việcphối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng để lựa chọn nội dung, hình thức

tổ chức, huy động cơ sở vật chất, kinh phí, lực lượng tham gia tổ chức hoạt độngtrải nghiệm

Đặc điểm học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở

Học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú với đặc điểm riêng, đặc thù như100% học sinh là người dân tộc thiểu số khác nhau (trên địa bàn toàn huyện hiện có

10 dân tộc thiểu số), với sự đa dạng về phong tục, tập quán, truyền thống văn hoá.Đặc điểm này là căn cứ để nhà trường phối hợp với các lực lượng cộng đồng lựachọn hoạt động trải nghiệm phù hợp với văn hoá, phong tục của học sinh Trên cơ

sở nét đa dạng về văn hoá, phối hợp tổ chức các hoạt động trải nghiệm sinh hoạtcộng đồng tại thôn bản; hoạt động văn hoá, văn nghệ mang sắc màu các dân tộcnhằm giáo dục và duy trì nét đặc sắc văn hoá của mỗi dân tộc

100% học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở là họcsinh thuộc các thôn bản đặc biệt khó khăn, sống tại trường từ thứ hai đến thứ 7 hàngtuần Do đó ảnh hưởng tới việc phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồngtrong nhà trường (Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên) tổ chức hoạt động trải nghiệm

Nhận thức và sự tham gia của các lực lượng cộng đồng

Hoạt động trải nghiệm của học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trútrung học cơ sở với nội dung đa dạng, hoạt động phong phú đòi hỏi có sự phối hợpnhà trường với các lực lượng cộng đồng trong và ngoài nhà trường Để các lựclượng cộng đồng tích cực tham gia phối hợp với nhà trường họ cần nhận thức rõ vềhoạt động trải nghiệm, vai trò, trách nhiệm cụ thể của tổ chức mình Các lực lượngcộng đồng nhận thức đúng sẽ tích cực tham gia phối hợp với nhà trường, ngược lạinếu họ chưa nhận thức đúng về hoạt động trải nghiệm cho học sinh, trách nhiệmtrong việc tham gia tổ chức hoạt động trải nghiệm ảnh hưởng tới hiệu quả phối hợpnhà trường với các lực lượng cộng đồng trong tổ chức hoạt động trải nghiệm chohọc sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở

Năng lực triển khai hoạt động của cán bộ quản lý và giáo viên

Hoạt động trải nghiệm cho học sinh tổ chức với quy mô khác nhau: Theonhóm nhỏ, từng lớp, toàn trường, với các hình thức tôt chức hoạt động phong phú(tham quan thực địa, câu lạc bộ, trải nghiệm lao động ) Mỗi hoạt động trảinghiệm đều có sự tham gia của nhà trường phối hợp với các lực lượng cộng đồngtrong và ngoài nhà trường Với vai trò chủ đạo phối hợp của nhà trường, đội ngũcán bộ quản lý giáo viên cần có năng lực triển khai hoạt động trải nghiệm (xây dựng

kế hoạch, hiểu biết kiến thức, khả năng tổ chức, khả năng diễn thuyết, năng lcựquản lý học sinh ) Năng lực triển khai hoạt động trải nghiệm của cán bộ quản lýgiáo viên ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động trải nghiệm

Điều kiện cho hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm với những nội dung, hình thức đa dạng, phong phú diễn

ra cả trong và ngoài nhà trường Để tổ chức hoạt động trải nghiệm thành công phụthuộc vào rất nhiều yếu tố: nhân lực (cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, lực lượngcộng đồng ), cơ sở vật chất trang thiết bị phục phụ tổ chức hoạt động, địa điểm tổchức (trong trường, tại thực địa, thôn bản )

Kết luận chương 1

Chương 1, Cơ sở lý luận phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng tổchức hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú trunghọc cơ sở Đề tài đã hệ thống các nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm, phối hợpnhà trường với các lực lượng cộng đồng trong tổ chức hoạt động trải nghiệm chohọc sinh

Đề tài nghiên cứu các khái niệm, các vấn đề liên quan đến phối hợp nhàtrường với các lực lượng cộng đồng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh cáctrường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở như: trải nghiệm, phối hợp, hoạtđộng trải nghiệm, trường phổ thông dân tộc bán trú, học sinh trường phổ thông dântộc bán trú, xác định vai trò chủ đạo của nhà trường, vai trò phối hợp tham gia củacác lực lượng trong tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh

Đề tài khái quát lý luận của phối hợp nhà trường với các lực lượng cộng đồng

tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trútrung học cơ sở Xác định rõ mục tiêu, nội dung, nguyên tắc, ý nghĩa của sự phốihợp cũng như các yếu tố ảnh hưởng tới việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm chohọc sinh

Học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở là thực thể đanghình thành và phát triển cả về mặt kiến thức, tâm lý, xã hội Các em đang từng bướcgia nhập vào xã hội, các em luôn cần sự bảo trợ, giúp đỡ của người lớn, của giađình, nhà trường và xã hội Các em dễ thích nghi môi trường và tiếp nhận cái mới

và luôn hướng tới tương lai Việc phối hợp nhà trường và các lực lượng cộng đồng

tổ chức hoạt động cho học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở sẽgóp phần giúp cho học sinh hình thành những kỹ năng sống căn bản, tiếp thu nhữngkiến thức thực tế để hoàn thiện mình, hình thành những kỹ năng, kỹ xảo để xử lýcác thông tin, các vấn đề sẽ gặp trong cuộc sống

Chương 2 THỰC TRẠNG VIỆC PHỐI HỢP NHÀ TRƯỜNG VỚI CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH

TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ THCS

HUYỆN TÂN UYÊN, TỈNH LAI CHÂU

2.1 Khái quát chung về các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu

2.1.1 Tình hình kinh tế, xã hội, giáo dục huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu

Về điều kiện tự nhiên

Huyện Tân Uyên được thành lập và đi vào hoạt động từ 01/01/2009 theo Nghịđịnh số 04/NĐ-CP ngày 30/10/2008 của Chính phủ Là một huyện miền núi thuộcvùng sâu, vùng xa của cả nước, Tân Uyên nằm ở phía Đông Nam tỉnh Lai Châu,cách thị xã Lai Châu khoảng 60km; cách Sa Pa, điểm du lịch lớn của quốc gia 43

km Phía Bắc giáp huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu; Phía Nam giáp huyện ThanUyên, tỉnh Lai Châu; Phía Đông giáp huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai; Phía Tây giáphuyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu

Địa hình của huyện chia cắt khá phức tạp, có thể chia thành 2 khu vực chính:Khu vực phía Đông là sườn núi phía Tây của dãy Hoàng Liên Sơn, núi cao địa hìnhhiểm trở, có độ dốc lớn Phía Tây là khu vực đồi núi thấp Địa hình huyện thuộcvùng núi cao, có độ dốc lớn, có sông, nhiều khe, suối

Khí hậu: Nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, khí hậu của huyện được chia thành 2mùa khá rõ rệt: mùa mưa và mùa khô Mùa mưa là mùa hè nóng ẩm và mưa nhiều, bắtđầu từ tháng 4 đến tháng 9 hàng năm

Tài nguyên thiên nhiên của huyện không phong phú về chủng loại và trữlượng không nhiều Huyện có diện tích tự nhiên 89.732,88 ha được chia theo mụcđích sử dụng với 3 nhóm đất chính gồm: Đất nông nghiệp: 29.466,41 ha; Đất phinông nghiệp: 2.600,51 ha; Đất chưa sử dụng: 57.665,96 ha

Về văn hóa-xã hội

Huyện Tân Uyên có 10 đơn vị hành chính, gồm 1 thị trấn Tân Uyên và 9 xã:Phúc Khoa, Mường Khoa, Trung Đồng, Thân Thuộc, Pắc Ta, Hố Mít, Tà Mít, Nậm

Cần, Nậm Sỏ Dân số toàn huyện có 55.300 người, với trên 1.000 hộ, mật độ dân sốtrung bình vào loại thấp, khoảng 54 người/km2.

Huyện có 10 dân tộc anh em cùng sinh sống: dân tộc Thái chiếm 49,3%; dântộc H’Mông chiếm 17,7%; dân tộc Kinh chiếm 14,9%; dân tộc Khơ Mú chiếm7,5%; dân tộc Dao chiếm 4,7%; dân tộc Lào chiếm 4,5%; dân tộc Dáy chiếm 1,1%;còn lại là các dân tộc khác Nhìn chung người dân toàn huyện cần cù lao động, đoànkết để tổ chức sản xuất và sinh hoạt Hiện nay trên địa bàn huyện vẫn còn tồn tạimột số phong tục tập quán khá lạc hậu của một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu sốnhư: tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; tập quán thả rông gia súc

Thời gian qua, nhờ có nguồn vốn từ các chương trình, dự án đầu tư của Chínhphủ hàng năm huyện đã tổ chức các lớp dạy nghề ngắn hạn cho người lao động đểnâng cao trình độ kỹ thuật Bình quân hàng năm đã đào tạo, bồi dưỡng các loại chokhoảng 800-1.000 lao động Tỷ lệ lao động qua đào tạo: 44,4% nhưng số lao động

có chuyên môn, trình độ cao còn ở mức hạn chế Năm 2018: Thu nhập bình quânđầu người/năm: 27 triệu đồng Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn tiếp cận đa chiều:14,01% Huyện đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi, phổ cập giáodục tiểu học, phổ cập giáo dục THCS 100% xã đạt tiêu chí quốc gia về y tế Huyện

có 85% hộ gia đình, 71,8% bản, 93,5% cơ quan đạt chuẩn văn hóa

Tuy nhiên, kinh tế xã hội của huyện còn một số khó khăn, hạn chế: Kinh tếtăng trưởng cao, nhưng chưa bền vững Tỷ lệ giữa tốc độ tăng trưởng các ngànhdịch vụ so với các ngành sản xuất còn thấp; chất lượng tăng trưởng chưa cao Cơcấu các ngành kinh tế chuyển dịch còn chậm Giá trị xuất khẩu còn thấp, chưa cósản phẩm mang thương hiệu của huyện Hệ số sử dụng đất nông nghiệp còn thấp,sản xuất nông sản hàng hóa chưa phát triển, chăn nuôi phát triển ở quy mô nhỏ,chưa tạo ra được những trang trại với quy mô lớn Nguồn vốn đầu tư trên toàn địabàn chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển Cân đối thu chi chủ yếu dựa vào sự hỗ trợ

từ ngân sách nhà nước Trình độ canh tác chưa được cải tiến nhiều, áp dụng các tiến bộkhoa học - kỹ thuật vào sản xuất còn hạn chế Quỹ đất dành cho các hoạt động pháttriển kinh tế, cụm công nghiệp, dịch vụ thương mại, du lịch chưa khai thác nhiều

Là một huyện ở vùng đồi núi cao, khó khăn cho việc phát triển hệ thống hạ tầng nói