HUY ĐỘNG các lực LƯỢNG CỘNG ĐỒNG TRONG VIỆC xây DỰNG nếp SỐNG văn hóa GIA ĐÌNH tại địa bàn PHƯỜNG 4, THÀNH PHỐ đà lạt, TỈNH lâm ĐỒNG copy

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘINGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC HUY ĐỘNG CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG TRONG VIỆC XÂY DỰNG NẾP SỐNG VĂN HÓA GIA ĐÌNH TẠI ĐỊA BÀN PHƯỜNG 4, THÀNH PHỐ ĐÀ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC

HUY ĐỘNG CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG TRONG VIỆC XÂY DỰNG NẾP SỐNG VĂN HÓA GIA ĐÌNH TẠI ĐỊA BÀN PHƯỜNG 4, THÀNH PHỐ ĐÀ LẠT, TỈNH LÂM ĐỒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC

HUY ĐỘNG CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG TRONG VIỆC XÂY DỰNG NẾP SỐNG VĂN HÓA GIA ĐÌNH TẠI ĐỊA BÀN PHƯỜNG 4, THÀNH PHỐ ĐÀ LẠT, TỈNH LÂM ĐỒNG

Chuyên ngành: Giáo dục và Phát triển cộng đồng

Mã ngành: Thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ THÚY HẠNH

HÀ NỘI - 2019

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn đến TS Nguyễn Thị Thúy Hạnh

người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và động viên em trong suốt quá trìnhnghiên cứu đề tài luận văn tốt nghiệp này

Em xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới các thầy, cô trong Khoa Tâm lý– Giáo dục học, trường Đại học Sư phạm Hà Nội, các đồng chí cùng công tác tạiđơn vị, gia đình, bè bạn đã giúp đỡ, động viên, tạo điều kiện cho em trong suốtquá trình nghiên cứu

Mặc dù đã dành nhiều thời gian, công sức và cố gắng rất nhiều, nhưng dokhả năng của bản thân còn hạn chế, kinh nghiệm nghiên cứu khoa học chưanhiều nên luận văn tốt nghiệp của em còn nhiều thiếu sót, kính mong các thầy,

cô góp ý và chỉ bảo để em được tiến bộ và trưởng thành hơn về chuyên môncũng như về công tác nghiên cứu khoa học

Hà Nội, ngày 15 tháng 5 năm 2019

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Bích Ngọc

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2.Mục đích nghiên cứu 2

3.Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1: LÍ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG TRONG VIỆC XÂY DỰNG NẾP SỐNG VĂN HÓA GIA ĐÌNH 6

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 6

1.1.1 Trên thế giới 6

1.1.2 Ở Việt Nam 7

1.2 Gia đình, nếp sống văn hóa và nếp sống văn hóa gia đình 9

1.2.1 Gia đình 9

1.2.3 Nếp sống văn hóa gia đình 13

1.3 Xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 16

1.3.1 Ý nghĩa của nếp sống văn hóa gia đình và xây dựng nếp sống văn hóa gia đình trong bối cảnh hiện nay 16

1.3.2 Mục tiêu xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 18

1.3.3 Nội dung xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 18

1.3.4 Chủ thể xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 19

1.3.5 Giải pháp xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 21

1.3.6 Điều kiện cần thiết phục vụ xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 22

1.3.7 Kết quả xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 23

1.4 Huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 24

1.4.1 Tầm quan trọng của việc huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 24

1.4.2 Mục tiêu huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp

sống văn hóa gia đình 26

1.4.3 Nội dung huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 26

1.4.4 Các lực lượng cộng đồng tham gia xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 27

1.4.5 Phương pháp huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 27

1.4.6 Hình thức huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 28

1.4.7 Kiểm tra, đánh giá kết quả huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 28

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 30

1.5.1 Yếu tố chủ quan: 30

1.5.2 Các yếu tố khách quan: 31

Tiểu kết chương 1 33

Chương 2: THỰC TRẠNG HUY ĐỘNG CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG TRONG VIỆC XÂY DỰNG NẾP SỐNG VĂN HÓA GIA ĐÌNH TẠI ĐỊA BÀN PHƯỜNG 4, THÀNH PHỐ ĐÀ LẠT, TỈNH LÂM ĐỒNG 35

2.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu 35

2.2 Giới thiệu về quá trình khảo sát thực trạng 42

2.2.1 Mục đích khảo sát 42

2.2.2 Nội dung khảo sát 42

2.2.3 Các bước tiến hành khảo sát 43

2.2.4 Khách thể khảo sát 43

2.2.5 Phương pháp khảo sát 43

2.2.6 Thời gian khảo sát 44

2.3 Kết quả khảo sát thực trạng 44

2.3.1 Thực trạng nhận thức về xây dựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng 44

2.3.2 Thực trạng xây dựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn phường 4,

thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng 46

2.3.3 Thực trạng hoạt động huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng 51

2.4 Đánh giá chung về thực trạng xây dựng nếp sống văn hóa gia đình và huy động các lực lưỡng xã hội trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia định tại phường 4 thành phố Đà Lạt 56

2.4.1 Những ưu điểm nổi trội: 56

2.4.2 Những tồn tại cơ bản: 56

Tiểu kết chương 2 58

Chương 3: BIỆN PHÁP HUY ĐỘNG CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG TRONG VIỆC XÂY DỰNG NẾP SỐNG VĂN HÓA GIA ĐÌNH TẠI ĐỊA BÀN PHƯỜNG 4, THÀNH PHỐ ĐÀ LẠT, TỈNH LÂM ĐỒNG 60

3.1 Định hướng và nguyên tắc đề xuất biện pháp 60

3.1.1 Định hướng đề xuất biện pháp 60

3.1.2 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 64

3.2 Một số biện pháp huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng 67

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, chính quyền các ban ngành đoàn thể về tầm quan trọng của công tác huy động cộng đồng trong xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 67

3.2.2 Huy động các lực lượng cộng đồng tham gia tích cực trong công tác xây dựng nếp sống văn hóa gia đình tại phường 4 thành phố Đà Lạt 69

3.2.2.1 Mục đích 69

3.2.3 Phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình 71

3.2.4 Làm tốt công tác tham mưu các chính sách đặc thù của địa phương nhằm huy động nhiều nguồn lực xã hội tham gia xây dựng nếp sống vă hoa gia đình 73 3.2.5 Phát huy tính tự giác và chủ động trong xây dựng nếp sống văn hóa gia đình cho người dân 74

3.2.6 Mối quan hệ giữa các biện pháp 76

3.3 Khảo nghiệm về mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng 76

3.3.1 Khái quát chung về quá trình khảo nghiệm: 77

3.3.2 Kết quả khảo nghiệm: 77

Tiểu kết chương 3 81

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 82

1 Kết luận 82

2 Kiến nghị 83

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

PHỤ LỤC 89

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Bảng 2.1 Nhận thức về mức độ cần thiết của việc xây dựng nếp sống văn hóa

gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng 45Bảng 2.2 Nhận thức về mức độ quan trọng của xây dựng NSVHGĐ 45Bảng 2.3 Thực trạng việc thực hiện nội dung XDNSVHGĐ tại địa bàn phường

4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng 46Bảng 2.4 Các phương pháp xây dựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn

phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng 48Bảng 2.6 Mức độ tham gia của các lực lượng trong xây dựng nếp sống văn hóa

gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng 51Bảng 2.7 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc huy động các lực lượng xã hội tham

gia xây dựng nếp sống văn hóa gia đình tại phường 4 thành phố ĐàLạt 54Bảng 3.1 Khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp huy động cộng đồng trong

XDNSVHGĐ tại phường 4 thành phố Đà Lạt Tỉnh Lâm Đồng 78Bảng 3.2 Khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp huy động cộng đồng trong

XDNSVHGĐ tại phường 4 thành phố Đà Lạt Tỉnh Lâm Đồng 79

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài.

Gia đình là một tế bào của xã hội, nơi duy trì nòi giống, đồng thời, gia đình

là môi trường quan trọng đối với quá trình hình thành, nuôi dưỡng và giáo dụcnhân cách cho mỗi cá nhân, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp củangười Việt được lưu truyền qua hàng ngàn năm lịch sử, phòng chống tệ nạn xãhội, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Mỗi quốcgia, dân tộc muốn tồn tại và phát triển đều phải biết chăm sóc và bảo vệ gia đình,quan tâm xây dựng nếp sống văn hóa gia đình

Trong suốt chiều dài lịch sử, gia đình Việt Nam được hình thành và pháttriển với những chuẩn mực nếp sống văn hóa tốt đẹp góp phần xây dựng bản sắcvăn hóa dân tộc Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Nhiều gia đình cộnglại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càngtốt hạt nhân của xã hội là gia đình” Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kì

tiến lên Chủ nghĩa xã hội của Đảng Cộng sản Việt Nam có ghi “Gia đình là cái nôi nuôi dưỡng cả đời người, là môi trường quan trọng giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách” Cuộc vận động “Xây dựng nhân cách con người Việt Nam từ giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình” đã đưa đến những thông điệp rằng: mỗi người Việt Nam hãy trân trọng hơn những giây phút sum họp bên bữa cơm gia đình hạnh phúc, đầm ấm, đồng thời nêu cao nếp sống văn hóa tốt đẹp của gia đình, đó là tình cảm của ông bà, cha mẹ, con cháu, vợ chồng, anh em

cùng lòng tôn kính các bậc sinh thành, tình yêu thương con trẻ

Phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng là nơi cư ngụ của 21.000nhân khẩu với hơn 5.600 hộ gia đình Khoảng 10 năm trở lại đây, quá trình pháttriển kinh tế - văn hóa - xã hội nói chung và tốc độ đô thị hóa của Phường nóiriêng ngày càng trở nên mạnh mẽ, chất lượng cuộc sống của các gia đình từngbước được cải thiện, song, cùng với nói là những tác động không thực sự tíchcực, khiến cho nếp sống văn hóa của nhiều gia đình khó giữ vững, thậm chí cónguy cơ bị mai một

Trên cơ sở nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của gia đình, nếpsống văn hóa gia đình và xây dựng nếp sống văn hóa gia đình, trong những nămqua, các cấp ủy Đảng, chính quyền, các cơ quan, tổ chức và nhân dân Phườngngày càng chú trọng đến công tác xây dựng nếp sống văn hóa gia đình Bêncạnh những kết quả đạt được, hoạt động xây dựng nếp sống văn hóa gia đìnhtrên địa bàn Phường vẫn còn tồn tại nhiều bất cập như nhận thức về giữ gìn nếpsống văn hóa tốt đẹp của gia đình, xây dựng nếp sống văn hóa gia đình của một

bộ phận cán bộ và người dân địa phương chưa thực sự đúng đắn; hiệu quả xâydựng nếp sống văn hóa gia đình trên địa bàn Phường chưa cao, chưa tương xứngvới ý nghĩa và tầm quan trọng của vấn đề này Có nhiều nguyên nhân dẫn đếnthực trạng trên, trong đó, việc thực hiện chưa thực sự hiệu quả hoạt động huyđộng các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình làmột trong những nguyên nhân cơ bản Chính vì vậy, việc nghiên cứu một cáchđầy đủ những cơ sở lí luận, phân tích đánh giá thực trạng một cách toàn diện vàxây dựng được các biện pháp mang tính phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả huyđộng các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đìnhtrên địa bàn Phường là vấn đề có ý nghĩa cấp thiết hiện nay

Xuất phát từ những cơ sở lí luận và thực tiễn nêu trên chúng tôi lựa chọn

đề tài “Huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng” để tiến

Công tác xây dựng nếp sống văn hóa gia đình

3.2 Đối tượng nghiên cứu.

Biện pháp huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếpsống văn hóa gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng

4 Giả thuyết khoa học.

Hoạt động xây dựng nếp sống văn hóa gia đình và huy động các lựclượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bànphường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng trong những năm qua đã có nhữngkết quả nhất định, song còn những hạn chế bất cập Nếu nghiên cứu đầy đủ cơ

sở lí luận, phân tích đánh giá thực trạng và đề xuất được những biện pháp mangtính phù hợp thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động xây dựng nếpsống văn hóa gia đình tại Phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng

5 Nhiệm vụ nghiên cứu.

5.1 Nghiên cứu một số vấn đề lí luận về nếp sống văn hóa gia đình; xâydựng nếp sống văn hóa gia đình và huy động các lực lượng cộng đồng trongviệc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình

5.2 Nghiên cứu thực trạng huy động các lực lượng cộng đồng trong việcxây dựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt,tỉnh Lâm Đồng

5.3 Đề xuất biện pháp huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xâydựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnhLâm Đồng và khảo nghiệm

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu.

6.1 Về khách thể khảo sát.

Chúng tôi tiến hành nghiên cứu trên 55 người thuộc các hộ dân; 55 cán bộcác cơ quan, ban ngành, đoàn thể (cán bộ Đảng, chính quyền; cán bộ Phòng Vănhóa thông tin; cán bộ Hội người cao tuổi, cán bộ Hội phụ nữ, cán bộ Đoàn Thanhniên; cán bộ công an; cán bộ Phòng Giáo dục và Đào tạo) trên địa bàn phường 4,thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng

6.2 Về thời gian nghiên cứu.

Từ tháng 8 năm 2018 đến tháng 3 năm 2019

7 Phương pháp nghiên cứu.

7.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận.

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu lí luận, văn bản:

Luận văn phân tích và tổng hợp các tài liệu, lí luận liên quan, bao gồm:

- Lí luận về nếp sống văn hóa gia đình; xây dựng nếp sống văn hóa giađình và huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống vănhóa gia đình

- Các văn bản chỉ đạo hoạt động xây dựng nếp sống văn hóa gia đình và huyđộng các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình

- Các công trình khoa học, các bài báo đã được công bố có liên quan đến nếpsống văn hóa gia đình; xây dựng nếp sống văn hóa gia đình và huy động cáclực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình

- Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lí thuyết:

Luận văn sử dụng phương pháp phân loại và hệ thống hóa kiến thức để sắpxếp phân loại các nghiên cứu về nếp sống văn hóa gia đình; xây dựng nếp sốngvăn hóa gia đình và huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựngnếp sống văn hóa gia đình

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi:

Đề tài xây dựng phiếu hỏi nhằm thu thập các thông tin, số liệu về thựctrạng nếp sống văn hóa gia đình; xây dựng nếp sống văn hóa gia đình và huyđộng các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đìnhtại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng

- Phương pháp phỏng vấn:

Đề tài thực hiện phỏng vấn trên các nhóm khách thể đã xác định nhằm thuthập thông tin bổ sung, kiểm tra và làm rõ những thông tin đã thu thập được thôngqua điều tra bằng phiếu hỏi về thực trạng nếp sống văn hóa gia đình; xây dựngnếp sống văn hóa gia đình và huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xâydựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnhLâm Đồng

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:

Tác giả luận văn phân tích những kinh nghiệm về thực tiễn xây dựng nếpsống văn hóa gia đình và huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây

dựng nếp sống văn hóa gia đình, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm, nhữngkết luận khoa học bổ ích, những ưu điểm cần học hỏi và phát triển; làm cơ sở để đềxuất các biện pháp huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếpsống văn hóa gia đình.

7.3 Các phương pháp xử lí thông tin.

Thông tin được xử lí bằng toán học thống kê, đồ thị và biểu đồ Mã hóathông tin hợp lí để sử dụng các phần mềm tin học thực hiện thống kê toán học,

vẽ đồ thị và biểu đồ

8 Cấu trúc luận văn.

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và khuyến nghị,danh mục tài liệu thamkhảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được thể hiện ở 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận về huy động các lực lượng cộng đồng trong việc

xây dựng nếp sống văn hóa gia đình

Chương 2: Thực trạng huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây

dựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnhLâm Đồng

Chương 3: Biện pháp huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây

dựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnhLâm Đồng

Chương 1

LÍ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG

TRONG VIỆC XÂY DỰNG NẾP SỐNG VĂN HÓA GIA ĐÌNH

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Trong những thập kỷ gần đây, các nhà nước, các chính phủ và các tổ chứctiến bộ ngày càng chú trọng đến vấn đề văn hóa nói chung; văn hóa gia đình,nếp sống văn hóa gia đình và xây dựng nếp sống văn hóa gia đình nói riêng Đâycũng là vấn đề ngày càng nhận được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu ởtrong và ngoài nước

1.1.1 Trên thế giới.

Tác giả George Murdock trong công trình nghiên cứu của mình “Social Structure” đã khẳng định “gia đình được tạo thành bởi những người sống chung với nhau trong một thời gian kéo dài Họ được gắn kết bởi những thỏa thuận pháp lý hay những cam kết tình cảm, hoặc cả hai Và cuối cùng, họ có thể chăm sóc cho một hoặc nhiều hơn các thân quyến phụ thuộc là trẻ con, người tàn tật hay già cả” [George Murdock (1949), ( Lê văn Hảo dịch), Social Structure, , NXB

Từ điển bách khoa, tr.54]

Tác giả Trost trong công trình nghiên cứu của mình “Married and Unmarried Cohabitation” đã đưa ra một nhận định khác về hai quan hệ chủ yếu

nhất “quan hệ vợ chồng” và “quan hệ bố mẹ - con cái.” [dẫn theo Nguyễn Linh

Văn (2006), “Gia đình Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Gia đình và Trẻ em, Tr.44].

Theo Trost, khi nói về gia đình người ta thường nghĩ tới một nhóm người sốngchung một mái nhà, có mối quan hệ huyết thống qua hôn nhân hay cam kết Tacũng nghĩ tới gia đình như một tập thể có mục đích chung là nuôi nấng dậy dỗ,

kế thừa truyền thống, giá trị và trách nhiệm đối với hạnh phúc của các thànhviên gia đình Sự gắn bó với nhau và chung lưng đấu cật là để phong phú hóacuộc sống của gia đình và của mỗi thành viên

Tác giả Mortimer J Adler, trong tác phẩm Great ideas from the greatbooks đã thừa nhận rằng từ thế chiến thứ II, cuộc sống gia đình có một tầm quan

trọng rất lớn, ngay cả những người trí thức và bọn trẻ con cũng muốn có mộtcuộc sống gia đình lành mạnh Trong các thời đại và những nơi chốn khác nhauthì gia đình có khác nhau về tổ chức, điều hành và vai trò xã hội, nhưng luônluôn có chức năng căn bản là sinh sản và nuôi dưỡng Đây là mục đích tự nhiêncủa gia đình [dẫn theo Nguyễn Linh Văn (2006), “Gia đình Việt Nam hiện nay”,

Tạp chí Gia đình và Trẻ em, tr.62].

1.1.2 Ở Việt Nam.

Cho đến nay đó có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về gia đình dướinhiều góc độ và quy mô khác nhau Liên quan đến đề tài của luận văn có thểphân chia các công trình này thành các nhóm cơ bản sau:

Tác giả Trần Ngọc Thêm, trong công trình nghiên cứu của mình “Văn hoáphương Đông - truyền thống và hội nhập” đã khẳng định: “Cá nhân không thểđộc lập tách rời khỏi gia đình và quan hệ giữa các thành viên gia đình được sắpxếp theo tôn ty trên dưới rất rõ ràng, chặt chẽ, và nghiêm ngặt; gia đình có mộttruyền thống mà tất cả các thành viên gia đình qua các thế hệ đều quan tâm gìngiữ; gia đình trở thành mô hình tổ chức quan trọng nhất, ảnh hưởng của nókhông chỉ giới hạn trong phạm vi những người ruột thịt mà còn được nhân rộng

ra toàn xã hội” [Trần Ngọc Thêm (2006), Văn hoá phương Đông - truyền thống

và hội nhập, NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội]

Các công trình nghiên cứu như “Gia đình Việt Nam ngày nay” [Lê Thi (1996); “Gia đình Việt Nam ngày nay” [Lê Thi (2002), Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội]; [Lê Thi (2007), Cuộc sống và biến động của hôn nhân gia đình Việt Nam hiện nay, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội]; “Suy nghĩ về việc xây dựng chiến lược phát triển gia đình hiện nay” [Lê Thị Quý (2003), Suy nghĩ về việc xây dựng chiến lược phát triển gia đình hiện nay, Tạp chí Cộng sản, số 30-2003]; “Gia đình học” [Đặng Cảnh Khanh - Lê Thị Quý (2009), Gia đình học, NXB Chính trị - Hành chính, Hà

Nội]… Qua các công trình này, các tác giả đó khái quát một cách có hệ thống về

sự biến đổi quy mô, cấu trúc, chức năng và nếp sống văn hóa của gia đình trongcông cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế

Dưới góc độ văn hoá có một số công trình như:“Nho giáo và gia đình” [Nguyễn Linh Khiếu (1995), Nho giáo và gia đình, NXB Khoa học xã hội];

“Xây dựng gia đình văn hoá trong sự nghiệp đổi mới” [Nguyễn Linh Khiếu (1997), Xây dựng gia đình văn hóa trong sự nghiệp đổi mới, NXB Khoa học xã hội]; “Gia đình và Phụ nữ trong biến đổi văn hóa - xã hội nông thôn” [Nguyễn Linh Khiếu (2001), Gia đình và phụ nữ nông thôn trong biến đổi văn hóa – xã hội nông thôn, NXB Khoa học xã hội] của tác giả Nguyễn Linh Khiếu; “Văn hoá gia đình và xây dựng gia đình văn hoá trong thời kỳ hội nhập quốc tế” của tác giả Trần Thị Tuyết Mai [Trần Thị Tuyết Mai (2008), Văn hoá gia đình và xây dựng gia đình văn hoá trong thời kỳ hội nhập quốc tế,Tạp chí Cộng sản, số

161-2008… Qua các công trình này, các tác giả đó khái quát được những giá trịvăn hoá của gia đình, chỉ ra sự cần thiết phải xây dựng văn hoá gia đình và giađình văn hoá ở Việt Nam hiện nay

Dưới góc độ đạo đức gia đình có một số công trình như: “Vai trò của gia đình trong việc xây dựng nhân cách con người Việt Nam” của tác giả Lê Thi [Lê Thi (1997), Vai trò của gia đình trong việc xây dựng nhân cách con người Việt Nam, NXB Phụ nữ, Hà Nội]… Qua các công trình này, các tác giả đó khái

quát thực trạng đạo đức của xã hội và gia đình Việt Nam trong điều kiện kinh

tế thị trường và hội nhập quốc tế Từ đó, nhấn mạnh vai trò quan trọng củagia đình trong việc giáo dục đạo đức, lối sống và hành thành nhân cách cho thế

hệ trẻ hiện nay

Ngoài một số công trình nêu trên cũng có các luận văn, luận văn nghiên

cứu về gia đình, về đạo đức gia đình như: Luận văn thạc sĩ Triết học “Sự tác động của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đến đạo đức gia đình truyền thống ở Việt Nam” của Nguyễn Thị Thọ; Luận án tiến sĩ Triết học “Vai trò của gia đình trong việc giáo dục thế hệ trẻ ở nước ta hiện nay” của Nghiêm

Sĩ Liêm, 2000; “Gia đình trong quá trình đô thị hoá ở Thành phố Hồ Chí Minh” của Nguyễn Tiến Vững, 2005; Luận án tiến sĩ tâm lý học “Ảnh hưởng của truyền thống gia đình đến định hướng giá trị cuộc sống của thế hệ trẻ” của

Cấn Hữu Hải, 2001…

Các công trình nghiên cứu ngày đã góp phần làm sáng tỏ thêm về mặt líluận cũng như thực tiễn tầm quan trọng và sự cần thiết của công tác xây dựngnếp sống văn hóa gia đình Bên cạnh đó, có một số đề tài, công trình cũng đềcập đến vấn đề bảo tồn, giữ gìn và phát huy những giá trị tốt đẹp của văn hóa giađình truyền thống Việt Nam trong công tác xây dựng gia đình những năm gầnđây Theo tìm hiểu của chúng tôi, chưa có công trình nào nghiên cứu về xâydựng nếp sống văn hóa gia đình và đặc biệt là huy động các lực lượng cộngđồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn cụ thể Chính

vì vậy, việc đi sâu nghiên cứu về hoạt động “Huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình tại địa bàn phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng” là một việc làm cần thiết và có ý nghĩa.

1.2 Gia đình, nếp sống văn hóa và nếp sống văn hóa gia đình.

1.2.1 Gia đình

1.2.1.1 Khái niệm gia đình:

Mỗi con người chúng ta, ai cũng sinh ra và lớn lên từ gia đình và cần phải

có gia đình Gia đình (Family) là cái nôi, nơi đầu tiên nuôi dưỡng, giáo dục conngười, đem lại các giá trị hạnh phúc Nhân cách của con người được hình thànhphát triển trước hết từ mỗi gia đình, sau đó mới kể đến yếu tố xã hội Gia đình là

tổ ấm, là nơi đi và cái đích trở về của mỗi người sau những nỗi lo toan, nhọcnhằn của cuộc sống, sau khi thực hiện những công việc phải làm Không ở đâunhững con người lại sống với nhau bằng tình cảm chân thực và yêu thương nhaunhư trong gia đình Vì vậy, gia đình luôn là đề tài hấp dẫn, được hết thảy mọingười quan tâm

Xét dưới góc độ pháp lý, theo Khoản 2 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình

năm 2014 thì “Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa họ với nhau theo quy định của luật hôn nhân và gia đình” [Quốc hội Nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2014), Luật Hôn nhân và gia đình, NXB Tư pháp] Xét về mọi góc độ, thì quy định này là định nghĩa rõ ràng,

đầy đủ nhất về “gia đình”, xác định rõ các thành viên trong gia đình ngoài quan

hệ hôn nhân, huyết thống, nuôi dưỡng thì còn ràng buộc lẫn nhau về nghĩa vụ vàtrách nhiệm giữa các thành viên trong gia đình nhằm tạo nên một khối thốngnhất, đóng góp vào sự phát triển của kinh tế, xã hội

Theo Từ điển Tiếng Việt, gia đình là: "Tập hợp những người sống chung thành một đơn vị nhỏ nhất trong xã hội, gắn bó với nhau bởi quan hệ hôn nhân

và dòng máu, thường có vợ chồng, cha mẹ và con cái” [Từ điển Tiếng Việt,

Nxb Đà Nẵng, Trung tâm Từ điền học 2008, tr478]

Từ điển Chủ nghĩa Cộng sản khoa học nêu: “Gia đình là một hình thứccộng đồng những người gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân và máumủ”[ Từ điển Chủ nghĩa Cộng sản khoa học, Nxb Sự thật, HN 1986 tr 148]

Trong tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức”, C.Mác và Ph.Ăngghen - những lãnh tụcủa giai cấp vô sản thế giới đã nêu khái niệm: “Hằng ngày tái tạo ra đời sốngcủa bản thân mình, con người bắt đầu tạo ra những người khác, sinh sôi nảy nở -

đó là quan hệ giữa chồng và vợ, cha mẹ và con cái Đó là gia đình” [C.Mác và

Ph.Ăngghen, toàn tập, tập 3,Nxb chính trị Quốc gia- Sự thật 2002, tr41].

Tác giả Nam Đào Duy Anh giải thích: “Gia tộc Việt Nam xưa nay có hai bậc, một là nhà, hay tiểu gia đình, gồm vợ chồng cha mẹ và con cái, hai là họ, hay là đại gia đình, gồm cả đàn ông đàn bà cùng một ông tổ sinh ra, kể cả

người chết và người sống” [Đào Duy Anh, Việt Nam văn hóa sử cương, Nxb

Đồng Tháp, 1998 tr.117- 119].

Như vậy, đứng trên từng phương diện khác nhau, người ta có những cáchđịnh nghĩa về gia đình khác nhau Song ta có thể hiểu một cách chung nhất: Giađình là tế bào của xã hội, là một đơn vị nhỏ nhất của xã hội, là đơn vị xã hội đầutiên, trong đó con người gắn bó với nhau bởi những mối quan hệ hôn nhân vàhuyết thống, gắn bó với nhau bằng các quan hệ tình cảm, trách nhiệm, nuôidưỡng và giáo dục

1.2.1.2 Vai trò của gia đình:

Thứ nhất, gia đình là tế bào của xã hội Chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng

Hồ Chí Minh khẳng định gia đình là tế bào của xã hội Rõ ràng, muốn có một xã

hội phát triển lành mạnh thì trước hết từng “tế bào” phải phát triển bền vững.Gia đình không chỉ là “tế bào” tự nhiên mà còn là một đơn vị kinh tế của xã hội.Không có gia đình tái tạo ra con người để xây dựng xã hội thì xã hội cũng khôngthể tồn tại và phát triển được Nhất là trong bối cảnh hiện nay, nhiều giá trị mớiđược tiếp thu, nhưng nhiều giá trị truyền thống của gia đình Việt Nam cũngđang mất đi

Thứ hai, gia đình có vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển

nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ đất nước Gia đình không chỉ giữ vai

trò nền tảng, tế bào của xã hội, mà còn là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống, hình thành nhân cách Gia đình giữ vai trò đặc biệt quan trọng tới

số lượng, chất lượng dân số và cơ cấu dân cư của quốc gia Gia đình không chỉ

dừng lại ở việc duy trì nòi giống, mà quan trọng hơn gia đình phải trở thành môi

trường tốt, đầu tiên để giáo dục nếp sống, hình thành nhân cách cho con người.

Gia đình no ấm, bố mẹ thuận hòa, hạnh phúc là điều kiện, môi trường quan trọng,trực tiếp tạo nên các thế hệ sau có chất lượng cả về thể chất lẫn tinh thần, gópphần đắc lực vào chiến lược phát triển nguồn lực con người có chất lượng cao đápứng yêu cầu phát triển đất nước hiện nay

Thứ ba, gia đình có vai trò giữ gìn, lưu truyền, phát triển văn hóa dân tộc Gia đình là nơi tiếp thu, giữ gìn và lưu truyền các giá trị văn hóa truyền

thống của dân tộc Thông qua các câu chuyện cổ tích, qua các câu ca dao, tụcngữ, cha mẹ, ông bà là những người thầy đầu tiên dạy dỗ, nuôi dưỡng tâm hồn,phát triển tư duy và từng bước giáo dục hình thành nhân cách cho mỗi conngười Qua lao động, qua việc xử lý các mối quan hệ hằng ngày, gia đình đãtruyền thụ cho con trẻ những nét đẹp của truyền thống gia đình, dòng họ, truyềnthống văn hóa dân tộc Từ đó mỗi cá nhân hình thành và bồi dưỡng tinh thần yêunước, lòng tự hào dân tộc, tình cộng đồng, lòng nhân ái, tinh thần tự lực, tựcường, anh hùng trong chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ hòa bình, chăm chỉ cần

cù trong lao động sản xuất…

1.1.2.2 Văn hóa và nếp sống văn hóa.

Văn hóa:

Có nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa, mỗi định nghĩa phản ánh mộtcách nhìn nhận và đánh giá khác nhau Ngay từ năm 1952, hai nhà nhân loạihọc Mỹ là Alfred Kroeber và Clyde Kluckhohn đã từng thống kê có tới 164 địnhnghĩa khác nhau về văn hóa trong các công trình nổi tiếng thế giới [4] Văn hóađược đề cập đến trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu như dân tộc học, nhân loạihọc, văn hóa học, xã hội học, và trong mỗi lĩnh vực nghiên cứu đó định nghĩa vềvăn hóa cũng khác nhau Các định nghĩa về văn hóa nhiều và cách tiếp cận khácnhau đến nỗi ngay cả cách phân loại các định nghĩa về văn hóa cũng có nhiều

Văn hóa là khái niệm mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khácnhau, liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của con người

Trong cuộc sống hàng ngày, văn hóa thường được hiểu là văn học, nghệthuật như thơ ca, mỹ thuật, sân khấu, điện ảnh Các "trung tâm văn hóa" có ởkhắp nơi chính là cách hiểu này.

Một cách hiểu thông thường khác: văn hóa là cách sống bao gồm phongcách ẩm thực, trang phục, cư xử và cả đức tin, tri thức được tiếp nhận Vì thếchúng ta nói một người nào đó là văn hóa cao, có văn hóa hoặc văn hóa thấp, vôvăn hóa

Trong nhân loại học và xã hội học, khái niệm văn hóa được đề cập đếntheo một nghĩa rộng nhất Văn hóa bao gồm tất cả mọi thứ vốn là một bộ phậntrong đời sống con người

Ông William Graham Sumner (1840 - 1910), viện sỹ Mỹ, giáo sư Đại họcYale và Albert Galloway Keller, nhấn mạnh vào quá trình thích nghi với môitrường, quá trình học hỏi, hình thành thói quen, lối ứng xử của con người Ông chorằng: Văn hóa là tổng thể những thích nghi của con người với các điều kiện sinhsống của họ Những sự thích nghi này được bảo đảm bằng con đường kết hợpnhững thủ thuật như biến đổi, chọn lọc và truyền đạt bằng kế thừa

Chú trọng đến khía cạnh tổ chức cấu trúc của văn hóa RalphLinton (1893 - 1953), nhà nhân loại học người Mỹ định nghĩa: Văn hóa suy chocùng là các phản ứng lặp lại ít nhiều có tổ chức của các thành viên xã hội; Vănhóa là sự kết hợp giữa lối ứng xử mà các thành tố của nó được các thành viêncủa xã hội đó tán thành và truyền lại nhờ kế thừa.[ Văn kiện Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ XI của Đảng Cộng sản Việt Nam về “Tiếp tục nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại”, 9 -11]

Tóm lại trong khuân khổ vấn đề nghiên cứu theo chúng tôi; văn hóa là

toàn bộ sản phẩm của loài người, được tạo ra và phát triển trong quan hệ qua lại giữa con người vời con người, con người với tự nhiên và xã hội, là quá trình thích nghi, học hỏi, hình thành thói quen, lối ứng xử của con người được lặp đi

lặp lại có tổ chức của các thành viên xã hội, được truyền từ thế hệ này sang thế

hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa.

Văn hóa là trình độ phát triển của con người và của xã hội được biểu hiệntrong các kiểu, hình thức tổ chức đời sống và hành động của con người, cũngnhư trong giá trị vật chất và tinh thần do con người tạo ra

Nếp sống và nếp sống văn hóa:

Nếp sống là thuật ngữ được sử dụng để chỉ những cách thức, hành động và

suy nghĩ, những quy ước được lặp đi, lặp lại hằng ngày thành thói quen như tậpquán sản xuất, sinh hoạt, trong phong tục, lễ nghi, trong hành vi đạo đức, phápluật Nói một cách khác, nếp sống là những hành vi ứng xử của con người đã trởthành thói quen, được lặp đi lặp lại trở thành nề nếp, xác lập giá trị được cá nhân

và cộng đồng thừa nhận Nếp sống lâu đời sẽ trở thành phong tục tập quán

Nếp sống văn hóa là những hành vi ứng xử có văn hóa của con người đã

trở thành thói quen, được lặp đi lặp lại trở thành nề nếp, xác lập giá trị được mỗi

cá nhân và toàn thể cộng đồng thừa nhận, làm theo, gìn giữ và phát huy, nó tạo

ra động lực thúc đẩy sự phát triển của mỗi cá nhân cũng như toàn thể cộng đồng

1.2.3 Nếp sống văn hóa gia đình.

1.2.3.1 Khái niệm nếp sống gia đình:

Trước tiên chúng ta cần phân biệt rõ lối sống và nếp sống Lối sống làtoàn bộ hoạt động sinh sống của con người trên mọi phương diện, bao gồm mọiquan hệ về giao tiếp, hành vi, nếp nghĩ trong tất cả các lĩnh vực: Lao động, sinhhoạt, các hoạt động chính trị-xã hội, hoạt động văn hóa, giáo dục, thể thao, giớitính Về bản chất, lối sống gắn liền với giá trị văn hoá tinh thần của con người,chịu sự tác động của phương thức sản xuất, ý thức xã hội, trở thành những quytắc mang ước tính xã hội Lối sống là một khái niệm có tính tổng hợp và đồng

bộ, bao gồm các mối quan hệ kinh tế, xã hội, tư tưởng, tâm lý, đạo đức, văn hoá

và các mối quan hệ khác của con người được hình thành từ một hình thái kinh tế

- xã hội nhất định Nói một cách khác, lối sống là tổng hoà những đặc trưng hoạtđộng của con người trong điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định

Ví dụ: Lối sống đẹp: "Bán anh em xa, mua láng giềng gần", "Lá lành đùm lá

rách", "Bầu ơi thương lấy bí cùng ", "Mình vì mọi người, mọi người vì mình" Lối sống chưa đẹp: "Đèn nhà ai, rạng nhà ấy", "Ngồi mát ăn bát vàng", "Thamvàng bỏ ngãi", "Tiền hậu bất nhất"

Có ý nghĩa hẹp hơn lối sống, nếp sống bao gồm những cách thức, hànhđộng và suy nghĩ, những quy ước được lặp đi lặp lại hằng ngày thành thói quennhư: Tập quán sản xuất, sinh hoạt, trong phong tục, lễ nghi, trong hành vi đạođức, pháp luật Nói một cách khác, nếp sống là cách thức sống, sinh hoạt, ứngxử của con người, của cộng đồng, được lặp đi lặp lại nhiều lần, được chọn lọc

và lắng đọng và tồn tại trong tiềm thức nhân dân Ví dụ: Nếp sống tốt: Ngănnắp, trật tự vệ sinh, đi làm đi họp đúng giờ, ăn trông nồi, ngồi trông hướng Nếp sống chưa tốt: Chen lấn xô đẩy, nói tục, chửi thề

Nếp sống văn hoá của mỗi con người, ngoài biểu hiện trong lao động sáng

tạo, trong làm ăn sinh sống, trong học tập và rèn luyện, trong đạo đức và nhâncách, trong giao tiếp và ứng xử; còn được biểu hiện trong phong tục

Trên cơ sở phân tích các khái niệm đã có “gia đình”, “nếp sống văn hóa”, chúng tôi ra khái niệm sau: Nếp sống văn hóa gia đình là những hành vi ứng xử

có văn hóa đã trở thành thói quen của con người được hình thành trong đời sống của mỗi gia đình, được lặp đi lặp lại trở thành nề nếp, xác lập giá trị được các thành viên của gia đình thừa nhận, làm theo, gìn giữ và phát huy, nó tạo ra động lực thúc đẩy sự phát triển của mỗi thành viên cũng như toàn thể gia đình

1.2.3.2 Đặc trưng cơ bản của nếp sống văn hóa gia đình:

Nếp sống văn hóa gia đình mang những đặc trưng cơ bản sau:

Thứ nhất, nếp sống văn hóa gia đình được hình thành trong quá trình lâu dài.

Nếp sống văn hóa gia đình được hình thành thông qua hoạt động tương tácgiữa các thành viên thuộc nhiều thế hệ của gia đình, nó gắn liền với quá trìnhgiáo dục của thế hệ đi trước với thế hệ đi sau, cùng với nó là sự gương mẫu củathế hệ trước, sự rèn luyện, tu dưỡng của thế hệ đi sau Do đó, để hình thành vàphát triển hành vi, thói quen ứng xử có văn hóa trong gia đình, đòi hỏi cần có đủ

thời gian để mỗi thành viên có được nhận thức đầy đủ, thái độ, tình cảm đúngđắn và tạo lập hành vi, thói quen sống có văn hóa.

Thứ hai, nếp sống văn hóa gia đình mang tính tổ hợp.

Nếp sống văn hóa gia đình thực chất là những hành vi, thói quen ứng xử cóvăn hóa của mỗi thành viên trong gia đình có liên quan đến tất cả các mặt giađạo, gia phong và gia lễ Trong đó, Gia đạo là đạo đức của gia đình như đạohiếu, đạo ông bà, đạo cha con, đạo vợ chồng, đạo anh em; là cha hiền con hiếu,anh nhường em nhịn, vợ chồng yêu thương nhau, việc học tập lấy tâm, tri, nănglàm gốc…; gia phong được hiểu là thói nhà, tập quán và giáo dục trong gia tộc,nền nếp riêng của một gia đình Cốt lõi của gia phong truyền thống luôn hướngtới tinh thần trọng gốc nguồn, khuyến khích lòng hiếu thảo, phụng dưỡng cha

mẹ, thờ kính tổ tiên, coi trọng gia đình, thủy chung tình nghĩa; gia lễ là nhữngnghi lễ, tập tục, cung cách ăn nói, đi đứng, ứng xử trở thành truyền thống, được chaông chọn lựa qua nhiều thế hệ, con cháu cần noi theo

Thứ ba, nếp sống văn hóa gia đình luôn cần được giữ gìn và phát huy.

Nếp sống văn hóa gia đình được hình thành và phát triển trong quá trìnhmang tính lâu dài Song, nếp sống văn hóa gia đình phù hợp với chuẩn mực đạođức, văn hóa xã hội tạo nên giá trị cốt lõi của gia đình luôn được gìn giữ và pháthuy, tạo nên những điểm tựa tinh thần cho quá trình tổ chức cuộc sống và hoạtđộng của mỗi thành viên; từng bước khẳng định giá trị và những đóng góp củagia đình đối với cộng đồng và xã hội

Thứ tư, nếp sống văn hóa gia đình có sự thống nhất với nếp sống văn hóa

cộng đồng

Gia đình là một bộ phận – một “tế bào” của xã hội, chính vì vậy, nếp sốngvăn hóa gia đình cần có sự thống nhất với nếp sống văn hóa chung của cả cộngđồng xã hội Nói cách khác, nếp sống văn hóa gia đình cần phù hợp với nhữngyêu cầu, chuẩn mực đạo đức, văn hóa xã hội ở mỗi giai đoạn lịch sử nhất định

Nếp sống văn hóa gia đình mang lại những giá trị thiết thực cho mỗithành viên, mỗi gia đình và toàn thể cộng đồng xã hội, chúng cần được giữ gìn

và phát triển một cách thường xuyên, tích cực và hiệu quả Nếp sống văn hóa gia

đình mang tính đa dạng, song, chúng ta có thể đề cập đến một số nếp sống vănhóa gia đình cơ bản cần giữ gìn và phát huy cụ thể dưới đây: Hiếu thảo; Hiếuhọc; Yêu thương; Hòa thuận; Gương mẫu; Trách nhiệm; Tôn trọng.

1.3 Xây dựng nếp sống văn hóa gia đình.

1.3.1 Ý nghĩa của nếp sống văn hóa gia đình và xây dựng nếp sống văn hóa gia đình trong bối cảnh hiện nay

Nếp sống văn hóa gia đình Việt Nam - giá trị văn hóa truyền thống gia đìnhViệt Nam đã thấm sâu, quện chặt vào trong huyết quản của mỗi thành viên tronggia đình, trở thành sức mạnh vật chất, tinh thần to lớn để cho dân tộc ta vượt quamuôn vàn khó khăn, gian khổ, hy sinh làm nên những chiến thắng lừng lẫy, ghitên Việt Nam lên bản đồ thế giới Đó là một trong những thành quả thể hiệnnhững giá trị văn hóa tinh hoa của dân tộc Trong đó, gia đình chính là nơichưng cất, gạn đục khơi trong những giá trị văn hóa truyền thống đưa đất nước

đi lên, tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trongtình hình mới

Phát huy giá trị nếp sống văn hóa truyền thống gia đình chính là sự tiếp nốicủa những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc, bởi những giá trị văn hóa truyềnthống gia đình, không tách rời hoặc biệt lập với văn hóa truyền thống chung củadân tộc, mà đó là sự kế thừa, nằm trong dòng chảy liên tục của văn hóa truyềnthống dân tộc Có thể nói, gia đình Việt Nam đã thể hiện vai trò đặc biệt của nótrong việc gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc trên ba bìnhdiện: là nơi tiếp nhận, giữ gìn và giáo dục truyền tải các giá trị truyền thống cho cácthế hệ kế tiếp Từ bao đời nay, gia đình truyền thống của Việt Nam kết tinh nhiềutinh hoa văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh, giađình - trên cơ sở những chuẩn mực chung của xã hội mà tùy theo điều kiện hoàncảnh đã xây dựng nên những nề nếp, gia phong khác nhau Thông thường, các giátrị văn hóa ngoại lai xâm nhập vào xã hội đã bắt đầu từ đời sống gia đình và giađình luôn ở vào tư thế sẵn sàng mở cửa tiếp nhận những gì phù hợp với tâm thứccủa mình Sự cô đọng này phản ánh một quá trình tích luỹ, vận động liên tục, tiếpnhận và truyền tải, hình thành nên bản sắc hết sức phong phú, độc đáo Đó là

những giá trị về mặt đạo đức, giáo dục, mặt tâm lý tình cảm và ý thức cộng đồngcủa gia đình Đạo đức là cốt lõi của đời sống gia đình truyền thống.

Trong gia đình các mối quan hệ ông bà, cha mẹ, con cháu được xây dựngtheo một tôn ti, trật tự tạo nên nề nếp, sự êm ấm, hòa thuận giữa các thành viênvới nhau Đó là tình nghĩa vợ chồng sâu nặng, lòng thủy chung son sắt; tìnhthương yêu của cha mẹ đối với các con, sự hy sinh vô bờ bến của các bậc sinhthành; sự hiếu thảo, tinh thần trách nhiệm và nghĩa vụ của con cháu đối với ông

bà, cha mẹ; tình thương yêu đùm bọc, gắn bó, giúp đỡ nhau giữa anh chị em ruộtthịt; tương thân, tương ái trong anh em họ hàng Gia đình là tổ ấm thân yêu đemlại hạnh phúc cho mỗi người Trong gia đình, cá nhân được đùm bọc và giáo dục,trẻ thơ có điều kiện an toàn để khôn lớn, người già có nơi nương tựa, người laođộng được phục hồi sức khoẻ và thoái mái về tinh thần; quan hệ sâu đậm giữa

vợ - chồng, cha mẹ - con cái, anh - chị - em, những người đồng tâm, đồng cảm,nâng đỡ nhau suốt cả cuộc đời Có rất nhiều vấn đề, ngoài môi trường gia đìnhkhông ở đâu có thể đáp ứng và giải quyết có hiệu quả Chỉ khi nào được yên ấmtrong gia đình và hữu ái trong xã hội, cá nhân mới thực sự yên tâm lao động vàlàm việc sáng tạo Ngược lại, sự bất hạnh lớn nhất của con người là lâm vào cảnh

vô gia cư, gia đình lục đục, tan vỡ, hoặc đói nghèo, khốn quẫn Trong điều kiệnkinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, đòi hỏi chúng ta phải phát huy tốt mặt tíchcực, hạn chế mặt tiêu cực ảnh hưởng đến đời sống gia đình để xây dựng gia đìnhthực sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là tổ ấm của mỗi con người

Chỉ thị số 49-CT/TW, ngày 21 - 5 - 2005 của Ban Chấp hành Trung ươngĐảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh: “trong thời gian tới, nếu chúng ta khôngquan tâm củng cố, ổn định và xây dựng gia đình, những khó khăn và thách thứcnêu trên sẽ tiếp tục làm suy yếu gia đình…” Vì thế, xây dựng gia đình văn hóamới là một việc làm mang tính chiến lược, cấp bách nhằm giữ gìn, phát huy bảnsắc văn hóa dân tộc, góp phần quan trọng vào việc xây dựng đất nước Xây dựnggia đình văn hóa mới trong giai đoạn hiện nay còn có ý nghĩa chiến lược đối vớiviệc xây dựng truyền thống văn hóa gia đình trong tương lai Theo dự báo, trongtương lai, gia đình Việt Nam sẽ có nhiều thay đổi về quy mô, kết cấu, chức

năng Quan hệ nam nữ sẽ ngày càng bình đẳng hơn Số thanh niên chậm kết hôn,sống độc thân, chung sống trước khi kết hôn hoặc sống chung với nhau màkhông kết hôn ngày càng tăng Hôn nhân không chỉ diễn ra với những ngườicùng quốc tịch mà hôn nhân xuyên quốc gia diễn ra ngày càng nhiều, quan hệhuyết thống ngày càng rộng Tỷ lệ ly hôn, ly thân ngày càng cao hơn Quy môgia đình tiếp tục thu nhỏ lại, gia đình hạt nhân một vợ một chồng và ít con sẽ là

phổ biến, xuất hiện nhiều mô hình gia đình thiếu, khuyết - nghĩa là gia đình chỉ

gồm có một người cha hoặc một người mẹ và con cái của họ Trước thực trạng

ấy, nếu không được chuẩn bị đầy đủ năng lực để thích ứng với xu thế tiến bộ,gia đình sẽ không thực hiện được chức năng vốn có

1.3.2 Mục tiêu xây dựng nếp sống văn hóa gia đình.

Mục tiêu của xây dựng nếp sống văn minh là xây dựng con người có lốisống, nếp sống phù hợp với nhịp điệu xã hội văn minh hiện đại, cần tập trungvào những tiêu chí xây dựng lối sống của con người Khi con người có lối sốngphát huy truyền thống tốt đẹp của văn hóa dân tộc, tiếp thu những yếu tố tiêntiến của văn minh nhân loại, nhất định sẽ có hành vi, cử chỉ, thói quen thể hiệnnếp sống văn minh

1.3.3 Nội dung xây dựng nếp sống văn hóa gia đình.

Phải khai thác những yếu tố tốt đẹp của gia đình truyền thống Việt Nam, đềcao trách nhiệm của từng thành viên trong gia đình, cùng nhau xây dựng mộtcuộc sống tốt đẹp

Để thực sự là gia đình có nếp sống văn hóa, nội dung của cuộc vận độngcần tập trung vào ba tiêu chuẩn sau đây:

- Gương mẫu chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật củaNhà nước, tích cực tham gia vào các phong trào thi đua của địa phương;

- Gia đình hoà thuận, hạnh phúc, tiến bộ, tương trợ giúp đỡ mọi ngườitrong cộng đồng;

- Tổ chức lao động, sản xuất kinh doanh, công tác học tập đạt năng suất,chất lượng và hiệu quả

Tùy điều kiện, nhu cầu, hoàn cảnh của từng nơi, từng lúc mà vận dụngtiêu chuẩn (cho sát hợp, nhưng cần lưu ý: Tiêu chuẩn phải ngắn gọn, dễ nhớ, dễlàm Nhân dân phải được bàn bạc, trao đổi, cùng nhau thực hiện (tránh áp đặt,mệnh lệnh hành chính hóa…)

1.3.4 Chủ thể xây dựng nếp sống văn hóa gia đình.

- Vai trò của các thành viên trong gia đình trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình:

Gia đình là cấu trúc vi mô của xã hội So với những thiết chế xã hội khác,gia đình là một trong những thiết chế xã hội có sức sống bền bỉ và mãnh liệtnhất Thực tế cho thấy, các giá trị văn hoá của dân tộc được lưu giữ trong giađình thường bền chặt hơn ở ngoài xã hội vốn sôi động Gia đình là môi trườnggiáo dục đầu tiên của con người, giúp con người ngay từ khi còn thơ đã tiếpnhận được những chuẩn mực đúng đắn để hội nhập vào cuộc sống xã hội.Những giá trị được tiếp nhận từ tuổi thơ trong gia đình luôn là hành trang cầnthiết cho con người mang theo làm phương châm xử thế Gia đình là cái nôi vănhóa đầu tiên hình thành nhân cách cho trẻ em

Trẻ được sinh ra từ lòng mẹ, được nuôi dưỡng từ dòng sữa mẹ, được nghelời ru ấm áp của mẹ để đi vào giấc ngủ Mẹ là người đầu tiên trẻ được tiếp xúckhi cất tiếng khóc chào đời, là người dạy trẻ từ lời ăn tiếng nói, hướng dẫn trẻnhững bước đi đầu tiên Trong mỗi gia đình vai trò của bố mẹ có vị trí quantrọng Theo truyền thống Việt Nam, đàn ông thường là chủ của gia đình Ngườicha là trụ cột, là biểu hiện của nhân cách văn hóa cao đẹp nhất để con cái họctập và noi theo còn người mẹ là chỗ dựa, là hạt nhân tâm lý chủ đạo, nguồn lửasưởi ấm yêu thương trong gia đình, nguồn tình cảm vô tận cho các con Bêncạnh quan hệ cha mẹ - con cái còn có quan hệ vợ chồng Đây là quan hệ cơ bản,đan xen giữa khía cạnh tự nhiên – sinh học, kinh tế và tâm lý đạo đức Văn hóatrong gia đình nói chung, quan hệ vợ chồng nói riêng đều có sự ảnh hưởng trựctiếp đến sự hình thành và phát triển nhân cách của các thành viên trong gia đình.Bầu không khí tâm lý – đạo đức của gia đình tác động trực tiếp đến nếp nghĩ, lốisống của trẻ Mọi xung khắc của các cá nhân trong gia đình, nhất là giữa bố và

mẹ, đều ảnh hưởng đến con cái Trong nếp nghĩ của trẻ nhỏ luôn lưu giữ hìnhdáng, lời ăn tiếng nói của cha mẹ Trong gia đình, ngoài các mối qua hệ nói trêncòn có mối quan hệ giữa ông bà và các cháu, anh chị và các em Mối quan hệnày càng bền chặt thì càng làm phong phú thêm đời sống tinh thần của các cánhân trong gia đình Các bậc lớn tuổi phải làm gương, tự điều chỉnh hành vi củamình thì mới đáp ứng được vấn đề đạo đức, văn hóa và các mối quan hệ đặt ratrong phạm vi gia đình Người xưa nói “rau nào sâu đó”, lối sống của cha mẹ vànhững người trong gia đình ảnh hưởng rất lớn đến trẻ em.

Trở thành một người có nhân cách tốt khi trưởng thành hoàn toàn không

dễ Không thể chủ quan khi cho rằng “cha mẹ sinh con trời sinh tính” mà câunói “ở bầu thì tròn, ở ống thì dài” rất đúng đối với trẻ Giáo dục con cái khôngthể chỉ bằng lời nói mà phải bằng những công việc cụ thể, mọi hành vi, thái độ,lối sống của người lớn có có tác động trực tiếp tới việc hình thành, phát triểnnhân cách của trẻ Trẻ em sẽ không tôn trọng người lớn nếu nó như chúng thấycha mẹ mình thể hiện sự thiếu tôn trọng lẫn nhau Yếu tố gia đình chịutrách nhiệm đối với quá trình xã hội hóa ban đầu của cá nhân, ảnh hưởng đếnviệc hình thành phẩm chất, nhân cách gốc của trẻ Nếu ngay từ đầu các phẩmchất đó bị sai lệch, trẻ sẽ dễ sinh hư

Tóm lại, gia đình có vai trò quan trọng và ưu thế trong việc xây dựng nếpsống văn hóa gia đình cho các thành viên, đối với sự hình thành và phát triểnnhân cách mỗi con người Nếu nhân cách của con người bao gồm hai mặt đức vàtài, thì gia đình là nơi nuôi dưỡng đạo đức và gieo mầm tài năng Các gia đìnhcần nhận thức đúng trách nhiệm của mình để chủ động và phối hợp giáo dục vàgìn giữ các giá trị gia đình truyền thống trong thiếu niên tại cộng đồng dân cư

1.3.5 Giải pháp xây dựng nếp sống văn hóa gia đình.

Với chủ đề “Xây dựng gia đình là vấn đề lớn hết sức hệ trọng của dân tộc

và của cả thời đại”, được tổ chức trong niềm vui “Chiến lược phát triển gia đìnhViệt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030” vừa được Thủ tướng Chính phủ phê

duyệt tại Quyết định số 629/QÐ-TTg năm 2012 Ðể thực hiện tốt chiến lược nóichung và công tác xây dựng GÐVH trên địa bàn tỉnh nói riêng, cần có nhữnggiải pháp thiết thực, hiệu quả

Trước hết cần nâng cao trách nhiệm quản lý, điều hành công tác gia đình Tăng cường tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của các cấp,ngành, tổ chức đoàn thể, các gia đình, cá nhân và cộng đồng về vị trí vai trò củagia đình trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước

Ðẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục với nhiều hình thức, cung cấpcho các cá nhân kiến thức về chủ trương, chính sách, luật pháp liên quan đến giađình, về nâng cao kỹ năng sống

Mỗi cá nhân, GÐ nhận thức sâu sắc ý nghĩa và trách nhiệm của việc xâydựng phát huy giá trị GÐVH, thực hiện nếp sống văn minh trên cơ sở kế thừa vàphát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp

Nâng cao nhận thức về vị trí và vai trò, trách nhiệm của GÐ và cộng đồngtrong việc thực hiện chính sách, pháp luật liên quan đến hôn nhân và GÐ, bìnhđẳng giới; tăng cường phòng ngừa ngăn chặn các tệ nạn xã hội; phòng chốngbạo hành, buôn bán phụ nữ và trẻ em; vận động nhân dân xóa bỏ các tập tục lạchậu về hôn nhân và GÐ để xây dựng gia đình tiến bộ, văn minh

Cùng với tiếp tục đẩy mạnh và không ngừng nâng cao chất lượng phong

trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, cần có cơ chế chính sách

khuyến khích động viên kịp thời những hạt nhân – Gia đình văn hóa tiêu biểu;tuyên truyền nhân rộng những gia đình có nhiều thành tích; phê phán nhữngbiểu hiện tiêu cực trong việc xây dựng Gia đình văn hóa, phòng chống quyết liệtnhững biểu hiện tiêu cực xâm hại; có biện pháp loại trừ những sản phẩm văn hoáđộc hại tác động ảnh hưởng đến gia đình Các cấp ủy, chính quyền chú trọng,quan tâm đến công tác xây dựng Gia đình văn hóa, coi đó là cốt lõi của phongtrào xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư, đồng thời chỉ đạo sát sao, thườngxuyên, huy động và tạo sức mạnh chung tay, góp sức, vào cuộc của các ban,ngành và toàn xã hội

1.3.6 Điều kiện cần thiết phục vụ xây dựng nếp sống văn hóa gia đình.

Chính phủ ban hành Nghị định 122/2018/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 5/11quy định về xét tặng danh hiệu gia đình văn hóa, thôn văn hóa, làng văn hóa, ấpvăn hóa, bản văn hóa và tổ dân phố văn hóa.

Nghị định này áp dụng với hộ gia đình, khu dân cư, cơ quan, tổ chức và

cá nhân có liên quan đến hoạt động xét tặng danh hiệu, giấy khen gia đình vănhóa; danh hiệu, giấy khen khu dân cư văn hóa

Tiêu chuẩn của danh hiệu gia đình văn hóa:

- Gương mẫu chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng; pháp luật củaNhà nước; tích cực tham gia các phong trào thi đua của địa phương nơi cư trú,gồm các tiêu chí sau:

+ Các thành viên trong gia đình chấp hành các quy định pháp luật, không

bị xử lý kỷ luật tại nơi làm việc và học tập

+ Chấp hành hương ước, quy ước của cộng đồng nơi cư trú

+ Treo Quốc kỳ trong những ngày lễ, sự kiện chính trị của đất nước theoquy định

+ Tham gia một trong các hoạt động văn hóa hoặc văn nghệ ở nơi cư trú;thường xuyên luyện tập thể dục, thể thao

+ Thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội theoquy định

+ Không vi phạm các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm, phòngchống dịch bệnh; quy định phòng, chống cháy nổ

+ Không vi phạm pháp luật về trật tự, an toàn giao thông như lấn chiếmlòng đường, hè phố, tham gia giao thông không đúng quy định

- Gia đình hòa thuận, hạnh phúc ông, bà, cha, mẹ và các thành viên tronggia đình được quan tâm, chăm sóc, phụng dưỡng Hôn nhân tự nguyện, tiến bộ,một vợ một chồng, bình đẳng, hòa thuận, thủy chung Các thành viên trong giađình tham gia bảo hiểm y tế và được chăm sóc sức khỏe

- Kinh tế gia đình ổn định và phát triển từ nguồn thu nhập chínhđáng Người trong độ tuổi lao động tích cực làm việc và có thu nhập chính

đáng Trẻ em trong độ tuổi đi học được đến trường Sử dụng nước sạch và

có công trình phụ hợp vệ sinh

1.3.7 Kết quả xây dựng nếp sống văn hóa gia đình.

Theo đánh giá của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, phong trào xây dựngnếp sống văn hóa gia đình được triển khai đồng đều trên phạm vi toàn quốc đạtđược hiệu quả trên một số lĩnh vực như sau:

- Ðã tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và tư tưởng đạo đứclối sống của nhân dân

- Góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển, tăng cường củng cố hệ thống thiếtchế văn hóa ở cơ sở Góp phần ổn định an ninh, trật tự xã hội Góp phần tích cựcvào việc đề cao giá trị đạo đức, xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ,hạnh phúc

- Góp phần thực hiện tốt công tác khuyến học, khuyến tài, bảo tồn văn hóatruyền thống, giữ gìn cảnh quan môi trường

- Có tác động gắn kết và thúc đẩy phong trào thi đua yêu nước và cácphong trào lớn của các ngành, tổ chức và đoàn thể, tổ chức xã hội phát triển đivào chiều sâu và mang lại hiệu quả thiết thực như phong trào Ðền ơn đáp nghĩa;Xóa đói, giảm nghèo

- Góp phần tác động trực tiếp vào tiến trình đô thị hóa, công nghiệp hóa vàxây dựng mô hình nông thôn mới

- Phong trào xây dựng gia đình văn hóa đã tạo nên nét đẹp văn hóa trênnhiều vùng, miền Tổ quốc bằng hình ảnh những gia đình văn hóa tiêu biểu, pháthuy những phẩm chất đạo đức, lối sống tốt đẹp của mỗi người, phát huy bản sắcvăn hóa truyền thống

- Cuộc sống hiện đại, nhất là quá trình đô thị hóa, cũng đòi hỏi sự thay đổinếp nghĩ, nếp sinh hoạt trong mỗi gia đình hướng tới một xã hội văn minh hiệnđại Bên cạnh đó, cần phải thấy rõ những tác động tiêu cực trong bối cảnh hộinhập kinh tế thế giới và mở rộng giao lưu văn hóa quốc tế, mặt trái của cơ chếthị trường, lối sống thực dụng tôn thờ đồng tiền và các sản phẩm văn hóa độc

hại từ bên ngoài tràn vào hằng ngày, hằng giờ hủy hoại những giá trị tốt đẹp củagia đình truyền thống.

Hơn bao giờ hết, trong lúc này, phải giữ vững và phát huy cao độ tinh hoavăn hóa của gia đình truyền thống như hiếu thảo với ông bà, cha mẹ, vợ chồngthủy chung, anh em hòa thuận Ðạo hiếu cần được đặc biệt coi trọng như là cốtlõi của lối sống đạo đức gia đình Những kẻ bất hiếu với bố mẹ, ông bà làm sao

có thể hiếu với dân, với nước Lối sống tôn thờ đồng tiền sẽ làm đảo lộn thanggiá trị đạo đức của gia đình Cho nên khi khuyến khích sự làm giàu của gia đìnhcần nhấn mạnh là làm giàu chính đáng, làm giàu bằng sức lao động và trí tuệ củamình làm giàu không phải bằng bất cứ giá nào mà phải luôn luôn giữ gìn giá trịđạo đức gia đình Xây dựng gia đình văn hóa trên cơ sở gia đình truyền thốnglàm nền tảng, từ đó tiếp thụ những yếu tố tiên tiến của thời hiện đại chính là bảo

vệ và phát huy bản sắc dân tộc trong cuộc sống mới

1.4 Huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình

1.4.1 Tầm quan trọng của việc huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình

Trong môi trường xã hội, mỗi nhóm, mỗi tổ chức, mỗi quốc gia đều cónhững mục tiêu, yêu cầu, nội dung, phương thức tiến hành giáo dục riêng biệt

Có thể thấy, môi trường có ảnh hưởng rất mạnh mẽ tới sự hình thành và pháttriển nhân cách và cuộc sống của mỗi cá nhân Vì vậy, việc tạo ra một môitrường đảm bảo cho nhân cách có sự phát triển hài hoà trong nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay là điều cần thiết Cácchuẩn mực đạo đức của dân tộc chỉ thực sự được gìn giữ và phát huy khi nó thực

sự được sự quan tâm của toàn xã hội, phải là công việc chung của toàn thể cộngđồng, được cộng đồng tiến hành và phục vụ lợi ích chung của mọi người

Việc xây dựng nếp sống gia đình của cộng đồng xã hội có tác động khôngnhỏ tới quá trình hình thành và phát triển nhân cách của các thành viên thôngqua các hoạt động của các tổ chức, các nhóm xã hội có chức năng giáo dục theoquy định của pháp luật hoặc các chương trình giáo dục trên các phương tiện

thông tin đại chúng thường qua hai hình thức tự giác và tự phát: Những ảnhhưởng tự phát bao gồm các yếu tố tích cực và tiêu cực của đời sống xã hội vôcùng phức tạp do cá nhân tự lựa chọn theo nhu cầu, hứng thú, trình độ tự giáodục của mình Những ảnh hưởng tự giác là những tổ hợp tác động trực tiếp haygián tiếp có hướng đích, có nội dung, có phương pháp bằng nhiều hình thức củacác tổ chức, cơ quan, đoàn thể xã hội như: y tế, thể thao, nghệ thuật, Hội ngườicao tuổi, Hội cựu chiến binh, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội phụ

nữ, v.v đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách của mỗi thiếu niên.Thông qua sự phối hợp hành động của các cấp uỷ Đảng, chính quyền, các

tổ chức đoàn thể xã hội, với các phong trào “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơnđáp nghĩa”, “nối vòng tay lớn”, “ngày vì người nghèo”, “xây dựng gia đình vănhoá” “khu phố văn hoá”, “làng văn hoá”, có tác động giáo dục to lớn đến mỗingười, làm lành mạnh hoá các mối quan hệ giữa con người với con người Vớitinh thần như vậy, những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về khơidậy và phát huy lòng nhân nghĩa của dân tộc, trở thành quan điểm, thái độ vàhành vi của mỗi người

Để phát huy được thế mạnh của cộng đồng dân cư (xã hội) trong việc xâydựng nếp sống văn hóa gia đình cho thiếu niên tại cộng đồng dân cư phải kếthợp chặt chẽ với giáo dục gia đình và nhà trường, góp phần thực hiện đườnglối, chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước Đồng thời để phát huy tínhtích cực của giáo dục xã hội, các tổ chức, cơ quan đoàn thể xã hội trước hếtphải thực hiện chức năng cơ bản, chủ yếu của mình, góp phần làm cho môitrường xã hội trong sạch, đời sống văn hoá vật chất, tinh thần phong phú, lànhmạnh, hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường sống của mỗi cá nhân và nhất

là đối với thế hệ trẻ

Huy động các nguồn lực cộng đồng là tác động với nhiều cách, nhiều giảipháp khác nhau để thu hút các lực lượng ấy về với giáo dục, thúc đẩy giáo dục

hướng nghiệp phát triển Việc vận động, tổng hợp các nguồn lực trong đề tài này

với mục đích là để huy động các nguồn lực cộng đồng cùng chung tay với toàn

xã hội nhằm nâng cao năng lực của các lực lượng cộng đồng đối với việc xâydựng nếp sống gia đình văn hóa hiện nay.

1.4.2 Mục tiêu huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình

Đây là biện pháp quan trọng hàng đầu trong việc xây dựng nếp sống vănhóa vì đội ngũ này có nhận thức về tầm quan trọng của công tác huy động cộngđồng trong giáo dục ý thức và gia đình bằng các hoạt động cụ thể, phù hợp,hiệu quả và tiết kiệm Thế hệ trẻ là lực lượng chủ chốt để xây dựng và bảo vệ Tổ

quốc, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, tiến tới mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng và văn minh"

1.4.3 Nội dung huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình.

- Trong nghị quyết hàng tháng, quý, năm cần xác định rõ trọng tâm, trọngđiểm với những chỉ tiêu, biện pháp cụ thể Đồng thời cấp ủy, thủ trưởng các đơn

vị phải thường xuyên sơ kết, tổng kết rút kinh nghiệm, chỉ ra những ưu, khuyếtđiểm, nguyên nhân để xác định phương hướng, biện pháp phát huy kết quả đãđạt được, khắc phục những hạn chế, khuyết điểm nâng cao hiệu quả phong trào

“Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”

- Ban chỉ đạo “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” phườngthường xuyên tuyên truyền, huy động các cơ sở giáo dục, công an phường, tổdân phố, gia đình, thanh niên về chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật củanhà nước trong việc thực hiện công tác xây dựng nếp sống văn hóa gia đình trênđịa bàn phường thông qua các buổi sinh hoạt tổ dân phố, hội nghị, hội thảo…

- Tổ chức các lớp học bồi dưỡng nhận thức cho mỗi cá nhân, gia đình,trường học, đoàn thể, các cơ quan, đơn vị, cộng đồng dân cư và toàn xã hội vềcông tác xây dựng gia đình văn hóa góp phần xây dựng môi trường xã hội lànhmạnh, thân thiện

- Tổ chức thi đua giữa các tổ dân phố

- Tăng cường kinh phí, trang bị phương tiện, cơ sở vật chất tại địaphương Động viên, khuyến khích đông đảo học sinh tích cực tham gia

- Tổ chức mít-tinh, thực hiện tuyên truyền về ý nghĩa, vai trò, tầm quan

trọng của gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa đến từng đối tượng Cổ độngtrực quan bằng các băng-rôn, pa-nô, áp-phích, phát tờ rơi, xe loa cổ động; tuyêntruyền trên trang thông tin điện tử phường, tờ tin phường để mọi người dân hiểugóp phần xây dựng phường văn minh đô thị.

1.4.4 Các lực lượng cộng đồng tham gia xây dựng nếp sống văn hóa gia đình.

Trước hết thực hiện chiến lược phát triển gia đình, xây dựng gia đình vănhoá - môi trường đầu tiên của con người Xây dựng môi trường văn hoá ởtrường học, địa bàn dân cư, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp , cộng đồng dân

cư văn hoá , là các không gian gắn kết quan hệ giữa con người

Xây dựng đội ngũ cán bộ thuộc UBMTTQ, các ban ngành đoàn thể thuộc

hệ thống chính trị như: Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội phụ nữ,Cựu chiến binh có phẩm chất, năng lực, nhiệt tình, trách nhiệm cao, có uy tín, cókinh nghiệm hoạt động công tác Đoàn, năng động, sáng tạo trong phong trào

“Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”

Cần có không gian rộng, hài hòa, thân thiện giữa con người với thiênnhiên Có hệ thống những giá trị văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, gắncác hoạt động văn hoá của cá nhân với văn hóa cộng đồng

Kêu gọi sự đầu tư cơ sở vật chất để hoàn thiện hệ thống thiết chế văn

hoá-xã hội: trường học, sân vận động, trung tâm văn hoá, câu lạc bộ, thư viện, phòngtruyền thống, rạp chiếu phim, công viên văn hoá Tạo mới, hoặc giữ gìn cảnhquan thiên nhiên; xây mới hoặc bảo vệ, trùng tu các công trình tượng đài, côngtrình văn hoá kiến trúc, quảng trường, đường xã

1.4.5 Phương pháp huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây

dựng nếp sống văn hóa gia đình

Cần có sự phối kết hợp và thống nhất các lực lượng tham gia giáo dục ýthức phòng chống ma túy từ cấp Đảng ủy đến ủy ban nhân dân xã, thị trấn, tổtrưởng tổ dân phố, các hộ gia đình

Ủy ban nhân dân phường xây dựng kế hoạch, thống nhất mục tiêu giáodục và tổ chức chỉ đạo các xã, thị trấn thực hiện nghiêm túc các nội dung, nhiệm

vụ để đạt các mục tiêu đã đề ra.

Xin được kinh phí thực hiện kế hoạch từ nguồn kinh phí ngân sách củađịa phương cho phong trào Toàn dân xây dựng đời sống văn hóa tại địa bàn khudân cư

1.4.6 Hình thức huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình.

Văn hóa ứng xử là sự thể hiện triết lý sống, lối sống, lối suy nghĩ, lối hànhđộng của một cộng đồng người trong việc ứng xử và giải quyết mối quan hệgiữa con người với tự nhiên, với xã hội Văn hóa ứng xử nói chung được thểhiện ở các lĩnh vực cuộc sống như: Lối sống, lý tưởng, niềm tin, tình yêu nghềnghiệp, văn hóa chấp hành luật pháp, nội quy, quy định trong nhà trường; vănhóa thực hiện công vụ; văn hóa giao tiếp; văn hóa ăn mặc…; việc ứng xử vớimôi trường tự nhiên và xã hội Bản chất của văn hóa ứng xử là đạo đức, tìnhcảm, là lý trí, sự nhẫn nhịn và nhường nhịn… Tuy nhiên, có nhiều hiện tượngtrong văn hóa ứng xử chưa phù hợp với cuộc sống hiện tại, những biểu hiện vềlối sống, cách ứng xử nặng về tính cá nhân, ích kỷ, vụ lợi đang xảy ra trong xãhội hiện nay

1.4.7 Kiểm tra, đánh giá kết quả huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình.

Quán triệt nghị quyết TW 5 khóa VIII về xây dựng và phát triển nền vănhóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc “thực hiện kế hoạch của Ban chỉđạo toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” và nghị quyết mà Đại hội Đạibiểu Đảng bộ xã Phú Lập về phát triển kinh tế, văn hóa xã hội, tăng cường xâydựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc Đây là cuộc vận động lớn nhằm địnhhướng thay đổi một lối sống, xây dựng một nếp sống văn hóa tiên tiến Vì vậy,Ban chỉ đạo đã xác định đúng phương châm, phương thức vận động gắn liền xâydựng ấp văn hóa, gia đình văn hóa với lợi ích thiết thực của từng người dân và

hộ gia đình, cộng đồng xóm ấp Xây dựng nếp sống văn hóa, hoạt động ngày vìngười nghèo là một nhiệm vụ chiến lược, một chủ trương lớn của Đảng và nhànước, xây dựng những nền tảng, xây dựng văn hóa lâu dài trong cộng đồng dân

cư Đây là lĩnh vực tổng hợp của nhiều ngành hướng về cơ sở xây dựng một nếpsống tốt đẹp, vui tươi lành mạnh, của các tầng lớp nhân dân, giữ gìn và phát huybản sắc văn hóa của dân tộc UBND phường 4 đã thành lập ban vận động “Toàndân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” của 23 tổ dân phố để xâydựng kế hoạch đăng ký triển khai thực hiện có hiệu quả Ban chỉ đạo xã đã đẩymạnh phong trào xuống các ấp về xây dựng ấp văn hóa, xây dựng gia đình vănhóa, xây dựng ấp không có tệ nạn xã hội, tuyên truyền vận động nhân dân thựchiện quyền và nghĩa vụ của công dân, thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở,phối hợp với các ban ngành, đoàn thể thông qua các buổi họp dân, các buổi sinhhoạt ở các chi, tổ hội đã tuyên truyền phổ biến cho nhân dân hiểu rõ các nộidung của cuộc vận động xây dựng ấp văn hóa, các tiêu chí của cuộc vận động

“Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tiêu chí xây dựng gia đình vănhóa, các cơ quan, đơn vị, trường học, trạm y tế xây dựng cơ quan văn hóa Ban chỉ đạo xã hàng năm tập trung xây dựng kế hoạch chỉ đạo các phong trào,thống nhất cách bình xét, thẩm định khu dân cư văn hóa

Tổ chức tuyên truyền về thực hiện 4 giảm: giảm ma túy, mại dâm, giảm tộiphạm, giảm tai nạn giao thông do ban chỉ đạo Xây dựng đời sống văn hóa, đô thịvăn minh thành phố phát động

Nhìn chung, công tác triển khai thực hiện cuộc vận động đã được Đảng ủy,UBND xã xác định là nhiệm vụ trọng tâm thường xuyên trong cuộc vận động

“Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” và đã đem lại kết quả đángkhích lệ

Kết quả bình xét gia đình văn hóa hàng năm đạt kết quả cao Năm 2018Tổng số hộ đạt danh hiệu gia đình văn hóa 4001/4015 hộ chiếm tỉ lệ 99,65%

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống văn hóa gia đình

1.5.1 Yếu tố chủ quan:

Chủ thể ảnh hưởng đến huy động các lực lượng cộng đồng là những ngườiđại diện cho cấp chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể như: UBND, Hội đồngnhân dân, Trưởng bản, Tổ trưởng tổ dân phố, Lực lượng công an, Trưởng banbảo vệ dân phố, Trạm Y tế, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội; Hiệutrưởng các đơn vị nhà trường; Hội Cựu chiến binh; Hội người cao tuổi; Hội Liênhiệp Phụ nữ; Bí thư Đoàn thanh niên; Hội phụ huynh Để phối hợp cộng đồngdân cư thực hiện tốt công tác giáo dục phòng chống ma túy thì hơn ai hết nhữngngười đại diện nằm trong Ban phòng chống ma túy cần có sự tổng hòa nhữngphẩm chất tâm lý của một nhà chính trị, nhà tổ chức, am hiểu về chuyên môn, lànhà giáo dục biểu hiện qua năng lực, phẩm chất và phong cách trong tổ chức cáchoạt động và quản lý Công tác huy động cộng đồng dân cư trong xây dựng nếpsống gia đình biểu hiện cụ thể:

- Có tư chất của người làm chính trị: Biết sử dụng quyền lực như một

“phương tiện”, một “công cụ” để quá trình tổ chức, quản lý, điều hành công tácphối hợp huy động các lực lượng cộng đồng trong việc xây dựng nếp sống vănhóa gia đình Trong xã hội họ là người đại diện cho quyền lực xã hội, của tổchức, của nhân dân, bảo vệ quyền lợi, lợi ích hợp pháp cho nhân dân đem lạicuộc sống bình yên cho nhân dân Thế nhưng trên thực tế chúng ta thấy nhiềucán bộ làm công tác chính trị đã nhấn mạnh quyền lực của cá nhân dẫn đến lộngquyền, lộng hành hoặc quá đề cao vai trò đại diện quyền lực của tổ chức nên dẫnđến tình trạng kém tinh thần trách nhiệm, đại khái, thậm chí “vô cảm”

- Có tư chất của một nhà tổ chức với nghĩa là người định hướng hợp tác

và điều hành: Đòi hỏi phải có tư duy chiến lược, tầm nhìn xa, trông rộng, biếtthiết kế công việc, biết nhìn nhận đúng người, đúng việc Có năng lực tổ chứctrên các phương diện như: sử dụng con người, xây dựng đội ngũ và tổ chức cán

bộ tốt; xây dựng bộ máy, cơ cấu và hình thành phương thức hoạt động khoa học;

tổ chức các hoạt động cụ thể có tính thiết thực và hiệu quả trong công tác xâydựng nếp sống gia đình

1.5.2 Các yếu tố khách quan:

- Yếu tố thuộc về gia đình: Có thể nói gia đình là môi trường xã hội đầutiên của trẻ em Những chuẩn mực văn hóa xã hội được học sinh tiếp nhận trựctiếp từ phía gia đình thông qua bố mẹ và các thành viên trong gia đình Vì vậy,môi trường cuộc sống gia đình có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và pháttriển tâm lý cũng như nhân cách của thanh niên Không khí gia đình vô cùngquan trọng, ảnh hưởng lớn đến quá trình tiếp cận và trưởng thành của thanhniên Với chức năng nuôi dưỡng, quản lý, giáo dục con em, là nơi có nhiều thờigian nhất, có nhiều thuận lợi nhất về mọi phương diện để giúp các em nhận rõđược tác hại ghê gớm của ma túy và từ đó có cách phòng chống tốt nhất

- Tác động của mặt trái cơ chế thị trường có ảnh hưởng tiêu cực không nhỏđến nếp sống sinh hoạt hàng ngày và các mối quan hệ xã hội của con người, đếncác giá trị văn hóa truyền thống, thuần phong phong mỹ tục Một bộ phận cán

bộ, Đảng viên, công chức và gia đình chưa thực sự gương mẫu đi đầu trong xâydựng nếp sống văn hóa ở cơ sở chưa thực sự nghiêm túc chỉ thị số 27/CT-TWcủa Bộ chính trị, còn phô trương, lãng phí trong việc cưới, việc tang còn biểuhiện mê tín dị đoan trong lễ hội và sinh hoạt đời sống

Tốc độ phát triển nhanh chóng của quá trình đô thị hóa, hiện đại hóa, cũnggây xáo trộn biến động đối với đời sống xã hội, cơ cấu dân cư, địa bàn cư trú tạothêm những khó khăn trong tổ chức xây dựng nếp sống văn hóa ở cơ sở

- Sự phát triển về kinh tế - chính trị xã hội của đất nước: Ngày nay, cùngvới sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế - thị trường là sự chuyển biếnmạnh mẽ trong đời sống xã hội, kéo theo quá trình phát triển văn hóa, lối sốngthực dụng, văn hóa phẩm đồi truỵ, phim ảnh, thông tin không lành mạnh trêninternet, các luồng văn hoá, tư tưởng từ bên ngoài tác động trực tiếp đến lối sốngcủa đoàn viên, thanh niên và cũng chính học sinh là những người nhanh nhạyvới cái mới, dễ dàng tiếp thu và chấp nhận cái mới, là đối tượng bị ảnh hưởngnhiều nhất Điều này làm cho một bộ phận học sinh không thích ứng kịp, chưađược trang bị đầy đủ kỹ năng để thích nghi, dẫn đến tình trạng tụt hậu, khôngtheo kịp bước tiến của sự phát triển Từ đó, dễ này sinh những vấn đề xã hội,