Lịch sử quan hệ đặc biệt việt nam lào, lào việt nam trong thời kỳ hiện nay

minh ch ng Nh t, Pháp.

L ch s quan h đ c bi t Vi t Nam-Lào, Lào-Vi t Nam trong th ị ử ệ ặ ệ ệ ệ ời

kỳ hi n ệ nay

(TCTG) - T p chí gi i thi u n i dung tài li u tuyên truy n v L ch ạ ớ ệ ộ ệ ề ề ị

s quan h đ c bi t Vi t Nam-Lào, Lào-Vi t Nam, nh m cung c p ử ệ ặ ệ ệ ệ ằ ấ

nh ng thông tin c n thi t ph c v Cu c thi “Tìm hi u l ch s ữ ầ ế ụ ụ ộ ể ị ử quan h đ c bi t Vi t Nam-Lào, Lào-Vi t Nam” ệ ặ ệ ệ ệ

L I M Đ U Ờ Ở Ầ

Trong l ch s quan h qu c t t x a t i nay, quan hị ử ệ ố ế ừ ư ớ ệ

đ c bi t Vi t Nam - Lào, Lào – Vi t Nam là m t đi n ặ ệ ệ ệ ộ ểhình, m t t m gộ ấ ương m u m c, hi m có v s g n ẫ ự ế ề ự ắ

k t b n ch t, thu chung, trong sáng và đ y hi u quế ề ặ ỷ ầ ệ ả

gi a hai dân t c đ u tranhữ ộ ấ vì đ c l p, t do và ti n ộ ậ ự ế

b xã h i ộ ộQuan h đ c bi t Vi t Nam - Lào, Lào - Vi t Nam phát tri n t quan ệ ặ ệ ệ ệ ể ừ

h truy n th ng, do Ch t ch H Chí Minh xây d ng n n móng và ệ ề ố ủ ị ồ ự ềchính Người cùng đ ng chí Kayx n Phômvih n, đ ng chí Xuphanuvôngồ ỏ ả ồ

và các th h lãnh đ o hai Đ ng, hai Nhà nế ệ ạ ả ước, nhân dân hai nước dày công vun đ p; đ t dắ ặ ướ ựi s lãnh đ o c a Đ ng C ng s n Đông Dạ ủ ả ộ ả ương,

Đ ng Nhân dân Cách m ng Lào và Đ ng C ng s n Vi t Nam Quan h ả ạ ả ộ ả ệ ệ

đ c bi t Vi t Nam - Lào, Lào - Vi t Nam tr i qua nhi u th thách kh cặ ệ ệ ệ ả ề ử ắnghi t, đ y hy sinh, gian kh vì đ c l p, t do, h nh phúc c a hai dân ệ ầ ổ ộ ậ ự ạ ủ

t c và nhân dân hai nộ ước, đã tr thành ở quy lu t s ng còn và s c m nh ậ ố ứ ạ

kỳ di u ệ đ a t i nhi u th ng l i vĩ đ i c a Vi t Nam và Lào trong đ u ư ớ ề ắ ợ ạ ủ ệ ấtranh gi i phóng dân t c, trong xây d ng và b o v đ t nả ộ ự ả ệ ấ ước, cùng phát tri n theo đ nh hể ị ướng xã h i ch nghĩa Đ i v i nhân dân hai ộ ủ ố ớ

nước Vi t Nam, Lào, quan h đ c bi t đệ ệ ặ ệ ược coi là lẽ s ng, là tình nghĩa ố

ru t th t thân thi t ộ ị ế , trước sau nh m t, dù gian nan nguy hi m đ n ư ộ ể ế

ch ng nào cũng không th chia tách đừ ể ược

Trong b i c nh toàn c u hóa hi n nay, s nghi p đ i m i, m c a, h i ố ả ầ ệ ự ệ ổ ớ ở ử ộ

nh p qu c t mà nhân dân hai nậ ố ế ước đang ti n hành đã t o ra nh ng ế ạ ữxung l c m i, đ ng th i đ t ra nh ng yêu c u khách quan v gia tăng ự ớ ồ ờ ặ ữ ầ ề

m i quan h đ c bi t gi a Vi t Nam - Lào; Lào - Vi t Nam v i nh ng ố ệ ặ ệ ữ ệ ệ ớ ữ

phương th c m i và nh ng n i dung m i ứ ớ ữ ộ ớ

Nh m không ng ng chăm lo b o v , vun đ p và phát huy vai trò c a ằ ừ ả ệ ắ ủ

m i quan h đ c bi t Vi t Nam - Lào, Lào - Vi t Nam trong hi n t i và ố ệ ặ ệ ệ ệ ệ ạ

tương lai vì s trự ường t n và phát tri n ph n vinh c a hai dân t c, hai ồ ể ồ ủ ộ

B Chính tr Đ ng C ng s n Vi t Nam và Đ ng Nhân dân Cách m ng ộ ị ả ộ ả ệ ả ạLào đã h p tác th c hi n d án nghiên c u, biên so n “L ch s quan ợ ự ệ ự ứ ạ ị ử

h đ c bi t Vi t Nam - Lào; Lào - Vi t Nam (1930-2007)” Sau h n 4 ệ ặ ệ ệ ệ ơnăm ti n hành, các s n ph m c a d án bao g m: S n ph m chính ế ả ẩ ủ ự ồ ả ẩ

“L ch s quan h đ c bi t Vi t Nam - Lào, Lào - Vi t Nam (1930-2007) ị ử ệ ặ ệ ệ ệ ;

B biên niên l ch s ; B Văn ki n; B H i ký và B phim tài li u B n ộ ị ử ộ ệ ộ ồ ộ ệ ảhùng ca Vi t - Lào” đã hoàn thành và đã đệ ược xu t b n ph c v nhân ấ ả ụ ụdân hai nước và đ c gi trên th gi i.ộ ả ế ớ

Th c hi n ch trự ệ ủ ương c a lãnh đ o c p cao hai nủ ạ ấ ước Vi t Nam và Lào ệ

v vi c tuyên truy n r ng rãi các k t qu c a d án, thi t th c chào ề ệ ề ộ ế ả ủ ự ế ự

m ng năm “Đoàn k t h u ngh Vi t Nam - Lào 2012”, Ban Tuyên giáo ừ ế ữ ị ệTrung ương Đ ng C ng s n Vi t Nam ph i h p v i Ban Tuyên hu n ả ộ ả ệ ố ợ ớ ấ

Đ ng Nhân dân Cách m ng Lào ti n hành biên so n cu n: ả ạ ế ạ ố L ch s ị ử quan h đ c bi t Vi t Nam - Lào, Lào - Vi t Nam (1930 -2007) ệ ặ ệ ệ ệ (Tài

li u tuyên truy n)ệ ề Cu n sáchố được biên so n d a trên các s n ph m ạ ự ả ẩ

d án ự L ch s quan h đ c bi t Vi t Nam - Lào, Lào - Vi t Nam (1930 ị ử ệ ặ ệ ệ ệ -2007) do Nhà xu t b n Chính tr qu c gia Hà N i xu t b n năm 2011.ấ ả ị ố ộ ấ ả

Cu n sách trình bày nh ng nét chính y u ch ng đố ữ ế ặ ường l ch s quan hị ử ệ

đ c bi t Vi t Nam - Lào, Lào - Vi t Nam t năm 1930 đ n 2007; nêu ặ ệ ệ ệ ừ ế

b t nh ng thành qu , vai trò to l n c a m i quan h đ c bi t gi a hai ậ ữ ả ớ ủ ố ệ ặ ệ ữdân t c đ i v i ti n trình cách m ng m i nộ ố ớ ế ạ ỗ ước trong su t quá trình ố

đ u tranh cách m ng cũng nh trong công cu c xây d ng và b o v ấ ạ ư ộ ự ả ệ

T qu c hi n nay dổ ố ệ ướ ựi s lãnh đ o c a Đ ng C ng s n Vi t Nam và ạ ủ ả ộ ả ệ

Đ ng nhân dân cách m ng Lào.ả ạ

Cu n sách ph n ánh đ m nét vai trò c a các nhà lãnh t c a hai Đ ng, ố ả ậ ủ ụ ủ ảhai Nhà nước; nh ng hy sinh cao c c a nhi u th h cán b , đ ng ữ ả ủ ề ế ệ ộ ảviên, chi n sĩ các l c lế ự ượng vũ trang và nhân dân hai nước trong vi c ệ

xây đ p m i quan h đ c bi t d a trên nguyên t c bình đ ng, tôn ắ ố ệ ặ ệ ự ắ ẳ

tr ng l n nhau, h p tác, giúp đ nhau m t cách trong sáng v m i ọ ẫ ợ ỡ ộ ề ọ

m t, t c p Trung ặ ừ ấ ương đ n các đ a phế ị ương

Cu n sách th hi n rõ quan h đ c bi t Vi t Nam-Lào, Lào - Vi t Nam ố ể ệ ệ ặ ệ ệ ệ

th y chung, son s t, là tài s n vô giá, là ngu n s c m nh, nhân t b o ủ ắ ả ồ ứ ạ ố ả

đ m th ng l i s nghi p cách m ng c a m i nả ắ ợ ự ệ ạ ủ ỗ ước

Cu n sách là tài li u tuyên truy n, giáo d c nh m nâng cao nh n th c ố ệ ề ụ ằ ậ ứchính tr , tình c m c a nhân dân hai nị ả ủ ước Vi t Nam và Lào, đ c bi t là ệ ặ ệ

th h tr ; đ b n bè th gi i hi u rõ b n ch t t t đ p, trong sáng ế ệ ẻ ể ạ ế ớ ể ả ấ ố ẹ

c a m i quan h Vi t- Lào; đ ng th i kh ng đ nh quan đi m, đủ ố ệ ệ ồ ờ ẳ ị ể ường

l i, ch trố ủ ương c a hai Đ ng, hai nủ ả ước trong vi c duy trì, c ng c và ệ ủ ốtăng cường m i quan h đ c bi t c a hai dân t c.ố ệ ặ ệ ủ ộ

Ch ươ ng I

D ƯỚ Ự I S LÃNH Đ O C A Đ NG C NG S N ĐÔNG D Ạ Ủ Ả Ộ Ả ƯƠ NG, HAI DÂN T C VI T NAM VÀ LÀO Đ U TRANH GIÀNH Đ C L P, T DO Ộ Ệ Ấ Ộ Ậ Ự (1930 - 1945)

I C S HÌNH THÀNH QUAN H Đ C BI T VI T NAM – LÀO, LÀO – Ơ Ở Ệ Ặ Ệ Ệ

h Vi t Nam – Lào, Lào – Vi t Nam là m i quan h nhân hòa, n y sinh ệ ệ ệ ố ệ ả

t đ i s ng thích ng v i t nhiên và d ng xây xã h i c a bi t bao th ừ ờ ố ứ ớ ự ự ộ ủ ế ế

h c ng đ ng dân c hai nệ ộ ồ ư ước có nhi u l i ích tề ợ ương đ ng, cao h n ồ ơ

h t là v n m nh hai dân t c g n bó v i nhau r t khăng khít và đế ậ ệ ộ ắ ớ ấ ược phát tri n thành quan h đ c bi t ch a t ng có trong l ch s quan h ể ệ ặ ệ ư ừ ị ử ệ

qu c t ố ế

Quan h đoàn k t đ c bi t Vi t Nam – Lào, Lào – Vi t Nam hình thành ệ ế ặ ệ ệ ệnên không h do ý mu n ch quan c a b t kỳ bên nào, cũng không ề ố ủ ủ ấ

ph i là m t hi n tả ộ ệ ượng nh t th i mà b t ngu n t v trí đ a – chi n ấ ờ ắ ồ ừ ị ị ế

lượ ủc c a hai nước, t b n ch t nhân văn, nừ ả ấ ương t a l n nhau c a hai ự ẫ ủdân t c có cùng l i ích c b n v đ c l p, t ch và nguy n v ng ộ ợ ơ ả ề ộ ậ ự ủ ệ ọ

chính đáng thi t tha v hòa bình và phát tri n ế ề ể Quan h truy n th ng ệ ề ố

h u ngh Vi t Nam – Lào, Lào – Vi t Nam đ ữ ị ệ ệ ượ c nâng thành quan h ệ

đ c bi t k t khi lãnh t Nguy n Ái Qu c (t c Ch t ch H Chí Minh) ặ ệ ể ừ ụ ễ ố ứ ủ ị ồ thành l p Đ ng C ng s n Vi t Nam vào đ u năm 1930 và sau đó (tháng ậ ả ộ ả ệ ầ

10 năm 1930), Đ ng đ ả ượ c đ i tên thành Đ ng C ng s n Đông D ổ ả ộ ả ươ ng,

ti n thân c a Đ ng C ng s n Vi t Nam và Đ ng Nhân dân cách m ng ề ủ ả ộ ả ệ ả ạ Lào sau này

- Cùng t a l ng vào dãy Tr ự ư ườ ng S n hùng vĩ ơ

Vi t Nam và Lào có v trí đ a – chi n lệ ị ị ế ược quan tr ng vùng Đông ọ ởNam Á do n m k con đằ ề ường giao thương hàng h i hàng đ u th gi i, ả ầ ế ớ

n i li n Đông B c Á, Nam Á qua Tây Thái Bình Dố ề ắ ương và n Đ Ấ ộ

Dương, n i có ngu n tr lơ ồ ữ ượng d u khí và ti m năng tài nguyên ầ ề

khoáng s n khá d i dào, m t tiêu đi m c a s tranh giành l i ích và ả ồ ộ ể ủ ự ợ

nh h ng gi a các n c l n và các trung tâm quy n l c qu c t

Dãy Trường S n, biên gi i t nhiên gi a Vi t Nam và Lào là b c tơ ớ ự ữ ệ ứ ường thành hi m y u, t o đi u ki n cho hai nể ế ạ ề ệ ướ ự ưc t a l ng vào nhau, ph i ố

h p giúp đ l n nhau trong chi n tranh b o v T qu c c a m i ợ ỡ ẫ ế ả ệ ổ ố ủ ỗ

nước T i đây, có nhi u v trí chi n lạ ề ị ế ược kh ng ch nh ng đ a bàn ố ế ữ ịthen ch t v kinh t và qu c phòng r ng l n c a c hai nố ề ế ố ộ ớ ủ ả ước, có th ể

tr thành đi m t a v ng ch c cho Vi t Nam và Lào trong s nghi p ở ể ự ữ ắ ệ ự ệxây d ng và b o v đ t nự ả ệ ấ ước

Do đi u ki n t nhiên và s phát tri n kinh t - xã h i c a Vi t Nam ề ệ ự ự ể ế ộ ủ ệ

và Lào có nhi u đi m tề ể ương đ ng, l i v a có nh ng nét khác bi t, ồ ạ ừ ữ ệtrong hoàn c nh toàn c u hóa và h i nh p qu c t ngày nay, hai nả ầ ộ ậ ố ế ước hoàn toàn có th b sung cho nhau b ng ti m năng, th m nh c a ể ổ ằ ề ế ạ ủ

m i nỗ ướ ề ịc v v trí đ a lý, tài nguyên, ngu n nhân l c, th trị ồ ự ị ường cũng

nh s phân vùng kinh t và phân công lao đ ng h p lý đ h p tác ư ự ế ộ ợ ể ợcùng phát tri n ể

- Nhân dân hai n ướ c giàu lòng nhân ái, bao dung và văn hóa c a ủ hai dân t c có nhi u nét t ộ ề ươ ng đ ng ồ

Vi t Nam và Lào đ u là nh ng qu c gia đa dân t c, có l ch s phát ệ ề ữ ố ộ ị ửtri n lâu đ i trên bán đ o Đông Dể ờ ả ương Quá trình c ng c , ho c sinh ộ ư ặ

s ng xen cài c a nh ng c dân Vi t Nam và c dân Lào trên đ a bàn ố ủ ữ ư ệ ư ịbiên gi i c a hai nớ ủ ước đã ph n ánh sinh đ ng, liên t c m i quan h ả ộ ụ ố ệ

c i ngu n và quan h ti p xúc t xa x a c a nhân dân hai nộ ồ ệ ế ừ ư ủ ước

Huy n tho i kh i nguyên v qu b u m đã tr thành bi u tề ạ ở ề ả ầ ẹ ở ể ượng cao

đ p v ngu n g c chung và tình đoàn k t keo s n gi a các dân t c hai ẹ ề ồ ố ế ơ ữ ộbên dãy Trường S n Cho đ n nay, các dân t c anh em s ng khu v c ơ ế ộ ố ở ựbiên gi i hai nớ ước v n còn nuôi dẫ ưỡng ni m t hào và truy n mãi cho ề ự ềnhau nh ng câu chuy n v đ o lý làm ngữ ệ ề ạ ười vô cùng sâu s c mà ông ắ

bà x a đ l i ư ể ạ

S hài hòa gi a lòng nhân ái và tinh th n c ng đ ng là m t nét đ c s cự ữ ầ ộ ồ ộ ặ ắtrong tri t lý nhân sinh ngế ười Vi t Nam cũng nh ngệ ư ười Lào Ng n ạ

ng Lào có câu: ữ “Nói h p lòng thì xin ăn cho cũng ch ti c, nói trái ý thì ợ ả ế

d u xin mua cũng ch ng bán” (V u th c kh , kh kin cò bò thi (bò kh ẫ ẳ ầ ự ọ ỏ ỉ thi), v u bò th c kh kh x cò bò kh i) ầ ự ọ ỏ ừ ả Đó cũng là nh ng tình c m ữ ảbình d nh ng chân thành mà ngị ư ười dân nước Vi t dành cho ngệ ười

b n láng gi ng c a mình, còn đạ ề ủ ượ ư ạc l u l i trong th t ch c : ư ị ổ “ng ườ i Lào thu n h u ch t phác” ầ ậ ấ [1], trong giao d ch buôn bán thì ị “h vui lòng ọ

tr c ng đ ng, coi tr ng lu t t c, tôn kính ngị ộ ồ ọ ậ ụ ười già…

S tự ương đ ng gi a văn hóa ồ ữ làng – n ướ c a ng c ủ ười Vi t và văn hóa ệ

b n - m ả ươ c a ng ng ủ ười Lào b t ngu n t chính n n t ng chung c a ắ ồ ừ ề ả ủvăn minh nông nghi p lúa nệ ướ ởc Đông Nam Á Nh lòng nhân ái bao ờ

la và đ i s ng tâm linh phong phú, trong đó có nh ng nh hờ ố ữ ả ưởng sâu

đ m c a đ o Ph t mà trong cách đ i nhân x th c a mình, nhân dân ậ ủ ạ ậ ố ử ế ủ

Vi t Nam và nhân dân Lào bao gi cũng nêu cao nh ng ph m ch t yêu ệ ờ ữ ẩ ấ

thương và hướng thi n ệ

- Nhân dân hai n ướ c có truy n th ng bang giao hòa hi u, c u ề ố ế ư mang đùm b c l n nhau t lâu đ i, cu i th k XIX cùng b th c ọ ẫ ừ ờ ố ế ỷ ị ự dân Pháp xâm l ượ c và đ t ách cai tr tàn b o ặ ị ạ

Trong th i kỳ phong ki n, đ c đi m n i b t v quan h gi a nhân dânờ ế ặ ể ổ ậ ề ệ ữhai nước và m i bang giao gi a các tri u đ i là thân thi n, h u h o ố ữ ề ạ ệ ữ ả

Gi a hai dân t c không có s áp b c và nô d ch nhau, không có hi m ữ ộ ự ứ ị ềkhích và thù h n nhau; m t khác, nhân dân hai nằ ặ ướ ạc l i có c ngàn ảnăm giúp đ , che ch l n nhau, là láng gi ng chí c t c a nhau ỡ ở ẫ ề ố ủ

Cu i th k XIX, th c dân Pháp ti n hành xâm lố ế ỷ ự ế ược và đ t ách đô h ặ ộlên Vi t Nam (1883), Campuchia (1863) và Lào (1893) Vi c th c dân ệ ệ ựPháp sáp nh p cậ ưỡng b c ba nứ ước Vi t Nam, Lào, Campuchia v n có ệ ố

n n văn hóa, ngôn ng , tôn giáo, phong t c t p quán khác nhau thành ề ữ ụ ậ

m t th c th “Đông Dộ ự ể ương thu c Pháp”, ch ng nh ng h y b tính ộ ẳ ữ ủ ỏ

ch t qu c gia c a m i nấ ố ủ ỗ ước, mà còn bi n Đông Dế ương tr thành m t ở ộ

đ a bàn chia rẽ sâu s c gi a các dân t c M t m t, th c dân Pháp tìm ị ắ ữ ộ ộ ặ ự

m i cách th c hi n âm m u “chia đ tr ” trong n i b t ng nọ ự ệ ư ể ị ộ ộ ừ ước và

gi a ba nữ ước Đông Dương v i nhau; gây thù h n và ch ng đ i gi a ớ ằ ố ố ữ

Vi t Nam v i Lào, Lào v i Vi t Nam, hòng xuyên t c và phá ho i tình ệ ớ ớ ệ ạ ạ

h u ngh truy n th ng Vi t Nam – Lào, Lào – Vi t Nam M t khác, v ữ ị ề ố ệ ệ ặ ềkhách quan, Đông Dương bi n đ i thành m t đ n v hoàn toàn m i, có ế ổ ộ ơ ị ớ

nh ng m i ràng bu c ch t chẽ v chính tr , quân s , kinh t , xã h i, ữ ố ộ ặ ề ị ự ế ộvăn hóa,…và vì th , phong trào đ u tranh gi i phóng dân t c c a nhân ế ấ ả ộ ủdân Vi t Nam, Lào, Campuchia nh t đ nh có tác đ ng, nh hệ ấ ị ộ ả ưởng m t ậthi t l n nhau ế ẫ

Do có cùng m t k thù và chung m t c nh ng b xâm lộ ẻ ộ ả ộ ị ược và áp b c, ứphát huy truy n th ng đoàn k t h u ngh s n có, nhân dân ba nề ố ế ữ ị ẵ ước

Vi t Nam, Lào, Campuchia d dàng đ ng c m, liên k t t nhiên v i ệ ễ ồ ả ế ự ớnhau và t nguy n ph i h p v i nhau trong m t v n m nh chung đ u ự ệ ố ợ ớ ộ ậ ệ ấtranh ch ng th c dân Pháp xâm lố ự ược, giành đ c l p, t do ộ ậ ự

T phong trào C n Vừ ầ ương dưới ng n c yêu nọ ờ ướ ủc c a Vua Hàm Nghi

và Tôn Th t Thuy t (tháng 7 năm 1885) đ n nh ng năm 20 th k XX,ấ ế ế ữ ế ỷ

di n ra nhi u cu c kh i nghĩa và các ho t đ ng đ u tranh c a nhân ễ ề ộ ở ạ ộ ấ ủdân Vi t Nam Nhi u phong trào trong s đó nh n đệ ề ố ậ ượ ự ủc s ng h ộgiúp đ c a nhân dân Lào t i vùng sát biên gi i Lào – Vi t, ch y dài t ỡ ủ ạ ớ ệ ạ ừ

H Lào, Trung Lào lên Thạ ượng Lào Đ c bi t, trong nh ng năm đ u ặ ệ ữ ầ

th k XX, cu c kh i nghĩa H Lào do Ông K o và Ông Cômmađăm ế ỷ ộ ở ạ ẹlãnh đ o (1901- 1937) ph i h p v i nghĩa quân dân t c X đăng Tây ạ ố ợ ớ ộ ơ ởNguyên (Vi t Nam); phong trào ch ng Pháp c a ngệ ố ủ ười Mông Tây B cở ắ

Vi t Nam do Ch u Ph p tchây lãnh đ o (1918 - 1922) lan r ng trên ệ ạ ạ ắ ạ ộ

đ a bàn nhi u t nh biên gi i hai nị ề ỉ ớ ước thu c Thộ ượng Lào và Tây B c ắ

Vi t Nam, gây cho quân Pháp nhi u thi t h i ệ ề ệ ạ

Tuy các phong trào trên đ u b chính quy n th c dân đàn áp, d p t t, ề ị ề ự ậ ắsong m i quan h gi a nhân dân Vi t Nam và nhân dân Lào trong ố ệ ữ ệ

nh ng năm đ u ch ng s xâm lữ ầ ố ự ược và ách áp b c, bóc l t c a th c dânứ ộ ủ ựPháp cho th y nh n th c c a hai dân t c v xây d ng kh i đoàn k t ấ ậ ứ ủ ộ ề ự ố ế

đ u tranh tr nên m t nhu c u t t y u khách quan Vi c xác đ nh con ấ ở ộ ầ ấ ế ệ ị

đường c u nứ ước đúng đ n và xây d ng m i quan h đoàn k t gi a cácắ ự ố ệ ế ữdân t c trên bán đ o Đông Dộ ả ương là nh ng nhi m v c p bách đ t ra ữ ệ ụ ấ ặcho các nhà lãnh đ o phong trào yêu nạ ước và cách m ng t i x này.ạ ạ ứ

- Ch t ch H Chí Minh s m xác đ nh con đ ủ ị ồ ớ ị ườ ng gi i phóng dân ả

t c Vi t Nam và dân t c Lào ộ ệ ộ

Trong nh ng th p k đ u th k XX, chính Nguy n Ái Qu c (t c Ch ữ ậ ỷ ầ ế ỷ ễ ố ứ ủ

t ch H Chí Minh sau này), v i lòng yêu nị ồ ớ ước n ng nàn và ngh l c phi ồ ị ự

thường, vượt lên m i khó khăn, gian kh , đã t mình khám phá th ọ ổ ự ế

gi i t b n ch nghĩa và các dân t c thu c đ a, nh m phát hi n chân lýớ ư ả ủ ộ ộ ị ằ ệ

c u nứ ước Ngườ ếi ti p nh n và v n d ng sáng t o ch nghĩa Mác – ậ ậ ụ ạ ủLênin vào đi u ki n c th c a Đông Dề ệ ụ ể ủ ương đ xác đ nh con để ị ường

gi i phóng các dân t c Vi t Nam, Lào, Campuchia theo quỹ đ o cách ả ộ ệ ạ

m ng vô s n ạ ả

Trong quá trình tìm đường c u nứ ướ ủc c a mình, Nguy n Ái Qu c r t ễ ố ấquan tâm đ n tình hình Lào Ngế ười không ch lên án ch đ th c dân ỉ ế ộ ựPháp nói chung mà còn t cáo c th s tàn b o c a th c dân Pháp ố ụ ể ự ạ ủ ự ởLào[3] H i Vi t Nam Cách m ng Thanh niên - m t trong nh ng t ộ ệ ạ ộ ữ ổ

ch c ti n thân c a Đ ng C ng s n Vi t Nam do Nguy n Ái Qu c tr c ứ ề ủ ả ộ ả ệ ễ ố ự

ti p sáng l p vào tháng 6 năm 1925 t i Qu ng Châu (Trung Qu c), ế ậ ạ ả ố

đ n tháng 2 năm 1927, H i này gây d ng đế ộ ự ượ ơ ở ạc c s t i Lào Thông qua ho t đ ng c a H i Vi t Nam Cách m ng Thanh niên Lào, ạ ộ ủ ộ ệ ạ ở

Nguy n Ái Qu c th y đây là đi u ki n thu n l i đ ngễ ố ấ ề ệ ậ ợ ể ười Vi t Nam ệ

v a tham gia cu c v n đ ng c u nừ ộ ậ ộ ứ ướ ạc t i Lào, v a sát cánh cùng nhân ừdân Lào xây d ng m i quan h đoàn k t khăng khít gi a Vi t Nam – ự ố ệ ế ữ ệLào, Lào – Vi t Nam H i Vi t Nam Cách m ng Thanh niên đã l p H i ệ ộ ệ ạ ậ ộ

Ái h u, H i Vi t ki u yêu nữ ộ ệ ề ước, m các l p hu n luy n cách m ng ở ớ ấ ệ ạtrên đ t Lào Trên th c t , t n a sau nh ng năm 20 th k XX, Lào là ấ ự ế ừ ử ữ ế ỷ

m t đ u c u tr c ti p truy n bá ch nghĩa Mác – Lênin và t tộ ầ ầ ự ế ề ủ ư ưởng

c u nứ ước m i c a Nguy n Ái Qu c vào Đông Dớ ủ ễ ố ương Năm 1928, đích thân Người bí m t t ch c kh o sát th c đ a t i Làoậ ổ ứ ả ự ị ạ [4]càng cho th y ấ

m i quan h g n bó m t thi t gi a cách m ng Vi t Nam và cách m ngố ệ ắ ậ ế ữ ạ ệ ạLào Cũng trong năm này, chi b Thanh niên c ng s n đ u tiên độ ộ ả ầ ược thành l p t i Viêng Chăn, đ ng th i đậ ạ ồ ờ ường dây liên l c gi a nhi u th ạ ữ ề ị

tr n Lào v i Vi t Nam đấ ở ớ ệ ượ ổc t ch c ứ

Nh v y, ư ậ Lào tr thành đ a bàn đ u tiên trên hành trình tr v Đông ở ị ầ ở ề

D ươ ng c a Nguy n Ái Qu c ủ ễ ố , n i b sung nh ng c s th c ti n m i ơ ổ ữ ơ ở ự ễ ớcho công tác chính tr , t tị ư ưởng và t ch c c a Ngổ ứ ủ ườ ềi v phong trào

gi i phóng dân t c ba nả ộ ở ước Đông Dương Quá trình Nguy n Ái qu c ễ ố

đ t n n móng cho quan h đ c bi t Vi t Nam – Lào, Lào – Vi t Nam ặ ề ệ ặ ệ ệ ệbáo hi u bệ ước ngo t l ch s tr ng đ i s p t i c a cách m ng Vi t ặ ị ử ọ ạ ắ ớ ủ ạ ệNam cũng nh cách m ng Lào.ư ạ

II ĐOÀN K T Đ U TRANH CH NG CH Đ THU C Đ A (1930-1939)Ế Ấ Ố Ế Ộ Ộ Ị

Cu i nh ng năm 20 th k XX, do k t qu tr c ti p c a quá trình ố ữ ế ỷ ế ả ự ế ủtruy n bá ch nghĩa Mác - Lênin, t tề ủ ư ưởng gi i phóng dân t c c a ả ộ ủ

đ ng chí Nguy n Ái Qu c, cùng v i s phát tri n c a phong trào công ồ ễ ố ớ ự ể ủnhân và phong trào yêu nước, nh ng đi u ki n khách quan và ch ữ ề ệ ủquan cho vi c thành l p Đ ng c a giai c p công nhân Đông Dệ ậ ả ủ ấ ở ương,

H i ngh xác đ nh rõ con độ ị ị ường gi i phóng và phát tri n c a dân t c ả ể ủ ộ

Vi t Nam là làm t s n dân quy n cách m ng và th đ a cách m ng đệ ư ả ề ạ ổ ị ạ ể

đi t i xã h i c ng s n Nhi m v c a cách m ng t s n dân quy n là ớ ộ ộ ả ệ ụ ủ ạ ư ả ề

th c hi n quy n đ c l p dân t c, quy n t do, dân ch c a nhân dân ự ệ ề ộ ậ ộ ề ự ủ ủ

Đ ng là đ i tiên phong c a giai c p vô s n, đóng vai trò lãnh đ o cách ả ộ ủ ấ ả ạ

m ng H i ngh ch trạ ộ ị ủ ương k t h p tinh th n yêu nế ợ ầ ước chân chính k tế

v i tinh th n qu c t trong sáng.ớ ầ ố ế

Hai nước Vi t Nam và Lào có cùng hoàn c nh l ch s b th c dân Pháp ệ ả ị ử ị ự

th ng tr , có cùng m c tiêu và khát v ng đ c l p, t do, nên con đố ị ụ ọ ộ ậ ự ường

gi i phóng và phát tri n c a dân t c Vi t Nam theo t tả ể ủ ộ ệ ư ưởng Nguy n ễ

Ái Qu c đố ược H i ngh thành l p Đ ng C ng s n Vi t Nam thông qua, ộ ị ậ ả ộ ả ệcũng là con đường phù h p, ch a đ ng nh ng gi i pháp gi i phóng ợ ứ ự ữ ả ảdân t c Lào kh i ách nô l , đ a đ t nộ ỏ ệ ư ấ ước Lào đ n th nh vế ị ượng

S ra đ i c a Đ ng C ng s n Vi t Nam đánh d u m t bự ờ ủ ả ộ ả ệ ấ ộ ước ngo t l ch ặ ị

s tr ng đ i, ch m d t th i kỳ kh ng ho ng v lý lu n, đử ọ ạ ấ ứ ờ ủ ả ề ậ ường l i và ố

l c lự ượng lãnh đ o phong trào đ u tranh vì đ c l p, t do c a dân t c ạ ấ ộ ậ ự ủ ộ

Vi t Nam, đ ng th i, thúc đ y phong trào đ u tranh yêu nệ ồ ờ ẩ ấ ướ ủc c a nhân dân Lào chuy n bi n theo khuynh hể ế ướng cách m ng vô s n.ạ ả

S ra đ i c a Đ ng C ng s n Vi t Nam - ti n thân c a Đ ng C ng ự ờ ủ ả ộ ả ệ ề ủ ả ộ

s n Đông D ả ươ ng m đ u nh ng trang s v vang c a quan h ở ầ ữ ử e ủ ệ

đ c bi t Vi t Nam - Lào, Lào - Vi t Nam ặ ệ ệ ệ

Tháng 10 năm 1930, H i ngh Ban Ch p hành Trung ộ ị ấ ương Đ ng C ng ả ộ

s n Vi t Nam quy t ngh đ i tên Đ ng C ng s n Vi t Nam thành Đ ngả ệ ế ị ổ ả ộ ả ệ ả

C ng s n Đông Dộ ả ương; th o lu n và thông qua ả ậ Lu n c ậ ươ ng chánh tr , ị

Án ngh quy t v tình hình hi n t i Đông D ị ế ề ệ ạ ở ươ ng và nhi m v c n kíp ệ ụ ầ

c a Đ ng ủ ả cùng các văn ki n quan tr ng khác.ệ ọ

Lu n cậ ương chánh tr và các văn ki n đị ệ ược H i ngh thông qua xác ộ ị

đ nh: cách m ng Đông Dị ạ ương trong lúc đ u là m t cu c “cách m ng tầ ộ ộ ạ ư

s n dân quy n”, sau đó b qua th i kỳ t b n “tranh đ u th ng lên conả ề ỏ ờ ư ả ấ ẳ

đường xã h i ch nghĩa”ộ ủ [5]; v n đ c t y u c a cách m ng t s n dân ấ ề ố ế ủ ạ ư ảquy n là ch ng đ qu c và ch ng phong ki n; giai c p vô s n và giai ề ố ế ố ố ế ấ ả

c p nông dân là hai đ ng l c chính; cách m ng Đông Dấ ộ ự ạ ương ph i liên ả

h m t thi t v i cách m ng vô s n th gi i; cách m ng Đông Dệ ậ ế ớ ạ ả ế ớ ạ ương

mu n giành đố ược th ng l i ph i có m t Đ ng C ng s n có m t đắ ợ ả ộ ả ộ ả ộ ường

l i chính tr đúng, có k lu t, t p trung, m t thi t liên l c v i qu n ố ị ỷ ậ ậ ậ ế ạ ớ ầchúng và t ng tr i tranh đ u lãnh đ o.ừ ả ấ ạ

V i nh ng văn ki n trên, nh t là Lu n cớ ữ ệ ấ ậ ương chánh tr c a Đ ng C ngị ủ ả ộ

s n Đông Dả ương, H i ngh đã xác l p các nguyên t c, phộ ị ậ ắ ương hướng,

đường l i chính tr và nh ng nhi m v c b n cho phong trào cách ố ị ữ ệ ụ ơ ả

m ng c a ba dân t c Đông Dạ ủ ộ ở ương H i ngh đã đ t phong trào cách ộ ị ặ

m ng Vi t Nam và phong trào cách m ng Lào dạ ệ ạ ướ ựi s lãnh đ o c a ạ ủ

Đ ng C ng s n Đông Dả ộ ả ương cũng nh xác đ nh c th , toàn di n h n ư ị ụ ể ệ ơ

v m t lý lu n cho m i quan h gi a phong trào cách m ng Vi t Nam ề ặ ậ ố ệ ữ ạ ệ

và phong trào cách m ng Lào ạ

Trong su t quá trình lãnh đ o phong trào cách m ng, Đ ng C ng s n ố ạ ạ ả ộ ảĐông Dương còn đ ra nh ng ch trề ữ ủ ương và gi i pháp c th ch đ o ả ụ ể ỉ ạcác c p b Đ ng và phong trào cách m ng Đông Dấ ộ ả ạ ương cũng nh tăng ư

cường s quan h m t thi t, nự ệ ậ ế ương d a l n nhau c a hai dân t c Vi tự ẫ ủ ộ ệNam và Lào trên hành trình đ u tranh giành t do, đ c l p cho m i ấ ự ộ ậ ỗdân t c.ộ

T gi a năm 1930, phong trào đ u tranh c a nhân dân Vi t Nam bùng ừ ữ ấ ủ ệlan trong c nả ước, đ nh cao là Xôvi t Ngh - Tĩnh Do s c n k v ỉ ế ệ ự ậ ề ề

m t đ a lý, phong trào đ u tranh c a nhân dân Vi t Nam nhanh chóng ặ ị ấ ủ ệtác đ ng và nh hộ ả ưởng đ n phong trào đ u tranh c a nhân dân các ế ấ ủdân t c Lào Các chi b Đ ng và đoàn th qu n chúng Lào đã ti n ộ ộ ả ể ầ ở ếhành nhi u cu c đ u tranh v i nhi u hình th c đòi tăng lề ộ ấ ớ ề ứ ương, gi m ả

gi làm, ph n đ i nhà trờ ả ố ường đu i m t s h c sinh, ph n đ i ch m ổ ộ ố ọ ả ố ủ ỏ

sa th i công nhân, đòi gi m thu và ch ng chính sách ngả ả ế ố ược đãi c a ủnhà c m quy n, ng h phong trào cách m ng Vi t Nam, ch ng âm ầ ề ủ ộ ạ ệ ố

m u đ ch gây thù h n và kỳ th gi a ngư ị ằ ị ữ ười Vi t và ngệ ười Lào… Tiêu

bi u là các cu c đ u tranh c a công nhân b n tàu Viêng Chăn, công ể ộ ấ ủ ếnhân m Bò Nèng, Phôn T u (t nh Khăm Mu n), c a ch em buôn bán ỏ ị ỉ ộ ủ ị

nh ch Viêng Chăn đòi tăng lỏ ở ợ ương, gi m gi làm và ph n đ i ch ả ờ ả ố ủ

m sa th i công nhân, đòi gi m thu và ch ng chính sách ngỏ ả ả ế ố ược đãi

c a nhà c m quy n (cu i năm 1930); các cu c đình công, đòi tăng ủ ầ ề ố ộ

lương và ng h phong trào Xôvi t Ngh -Tĩnh (Vi t Nam) c a công ủ ộ ế ệ ệ ủnhân Lào làm đường L c Sao, các cu c r i truy n đ n, treo c đ búa ạ ộ ả ề ơ ờ ỏ

li m do các t ch c cách m ng Viêng chăn, các đô th g n tr c giaoề ổ ứ ạ ở ở ị ầ ụthông qu c l 13 ven sông Mê Kông…(năm 1931); cu c bãi th đòi ố ộ ộ ị

gi m thu và ph n đ i s ngả ế ả ố ự ược đãi c a nhà ch c trách c a ch em ủ ứ ủ ịbuôn b n nh ch Viêng Chăn, đ u tranh ph n đ i nhà trả ỏ ở ợ ấ ả ố ường đu i ổ

m t s h c sinh c a chi b đoàn thanh niên c ng s n trộ ố ọ ủ ộ ộ ả ường ti u h c ể ọPháp - Vi t Viêng Chăn (năm 1933); các cu c đ u tranh c a công ệ ở ộ ấ ủnhân m Phôn T u, công nhân trỏ ị ường kỹ ngh th c hành Viêng Chăn, ệ ự

th ngh kéo xe bò, công nhân xợ ề ưởng d t Kapph Viêng Chăn, công ệ ạ ởnhân làm đường 13, đường 9, công nhân v n t i thu (năm 1934) …ậ ả ỷCùng v i các cu c đ u tranh c a công nhân, ti u thớ ộ ấ ủ ể ương, nông dân

trong nhi u t nh c a Lào đã ti n hành đ u tranh ch ng s u Trong các ề ỉ ủ ế ấ ố ư

cu c đ u tranh đó, nh ng ngộ ấ ữ ười Vi t sinh s ng Lào đã tích c c tham ệ ố ở ựgia, sát cánh cùng nhân dân Lào

T trong phong trào đ u tranh c a nhân dân Lào, nhi u ngừ ấ ủ ề ười con u ư

tú c a nhân dân Lào nh các đ ng chí Khăm X ng X vilay, Xav t ủ ư ồ ẻ ỉ ắ

Ph ukh o (Xú lin), Thítph i Bănchông, Phănđi… đỉ ả ủ ược k t n p vào ế ạ

Đ ng C ng s n Đông Dả ộ ả ương

Trên c s s phát tri n c a t ch c Đ ng Lào, Ban Ch p hành Đ ngơ ở ự ể ủ ổ ứ ả ở ấ ả

b lâm th i Ai Laoộ ờ (t c X u lâm th i Ai Lao) đứ ứ ỷ ờ ược thành l p vào ậtháng 9 năm 1934 S ra đ i c a X u Ai Lao là m t d u m c quan ự ờ ủ ứ ỷ ộ ấ ố

tr ng trong l ch s đ u tranh yêu nọ ị ử ấ ướ ủc c a nhân dân các b t c Lào, ộ ộ

kh ng đ nh trên th c t vai trò lãnh đ o c a Đ ng b Lào đ i v i cách ẳ ị ự ế ạ ủ ả ộ ố ớ

m ng Lào cũng nh đánh d u m t bạ ư ấ ộ ước phát tri n m i trong quan h ể ớ ệ

gi a phong trào cách m ng hai nữ ạ ước Vi t Nam - Lào, Lào - Vi t Nam ệ ệTháng 3 năm 1935, Đ i h i Đ i bi u l n th nh t c a Đ ng C ng s n ạ ộ ạ ể ầ ứ ấ ủ ả ộ ảĐông Dương di n ra Đ i h i nh n m nh t m quan tr ng c a vi c liênễ ạ ộ ấ ạ ầ ọ ủ ệ

h p m t thi t các dân t c Đông Dợ ậ ế ộ ương đ ch ng k thù chung trên c ể ố ẻ ơ

s l y nguyên t c chân th t, t do và bình đ ng cách m ng làm căn ở ấ ắ ậ ự ẳ ạ

b n Đ i h i Đ ng C ng s n Đông Dả ạ ộ ả ộ ả ương l n th nh t đánh d u s ầ ứ ấ ấ ựkhôi ph c h th ng t ch c Đ ng và phong trào cách m ng trong x , ụ ệ ố ổ ứ ả ạ ứthúc đ y nhân dân hai nẩ ước Vi t Nam - Lào đoàn k t đ u tranh ch ng ệ ế ấ ố

h phong trào cách m ng Vi t Nam b ng nh ng vi c làm thi t th c, ộ ạ ệ ằ ữ ệ ế ự

c th , nh g i ti n ng h báo ụ ể ư ử ề ủ ộ Đ i Nay ờ c a nh ng ngủ ữ ườ ội C ng s n ả ở

mi n B c Vi t Nam Trong các cu c đ u tranh các khu m , công ề ắ ệ ộ ấ ở ỏ ở

trường làm đường s 9, s 13, trố ố ở ường kỹ ngh th c hành Viêng ệ ựChăn , công nhân m , h c sinh và binh lính ngỏ ọ ười Vi t đã đoàn k t ệ ếcùng công nhân, h c sinh và binh lính ngọ ười Lào đ u tranh là nh ng ấ ữhình nh đ p v m i liên h m t thi t gi a nh ng ngả ẹ ề ố ệ ậ ế ữ ữ ười lao đ ng hai ộdân t c.ộ

Có th nói, trong nh ng năm 1930-1939, dể ữ ướ ựi s lãnh đ o c a Đ ng ạ ủ ả

C ng s n Đông Dộ ả ương, các cu c đ u tranh c a nhân dân Vi t Nam và ộ ấ ủ ệLào đã nh hả ưởng l n nhau, góp ph n thúc đ y s phát tri n phong ẫ ầ ẩ ự ểtrào cách m ng m i nạ ỗ ước S đoàn k t đ u tranh trong th i gian này ự ế ấ ờ

là c s đ nhân dân 2 nơ ở ể ước Vi t Nam - Lào ti p t c nệ ế ụ ương d a l n ự ẫnhau, cùng ph i h p đ u tranh ti n t i kh i nghĩa giành chính quy n ố ợ ấ ế ớ ở ề

m i n c

ở ỗ ướ

III GIÚP NHAU Đ U TRANH GIÀNH CHÍNH QUY N TH NG L I (1939 Ấ Ề Ắ Ợ

- 1945)

Tháng 9 năm 1939, Chi n tranh th gi i th II bùng n Đông ế ế ớ ứ ổ Ở

Dương, chính quy n thu c đ a th ng tay đàn áp phong trào đ u tranh ề ộ ị ẳ ấcách m ng c a nhân dân Vi t Nam và nhân dân Lào, ra s c v vét s c ạ ủ ệ ứ ơ ứ

ngườ ứ ủ ởi s c c a Đông Dương ph c v chi n tranh đ qu c.ụ ụ ế ế ố

Trướ ự ồc s t n vong c a v n m nh các dân t c Đông Dủ ậ ệ ộ ương, Trung

ng Đ ng C ng s n Đông D ng liên ti p t ch c các cu c h i ngh

quan tr ng đ bàn ch trọ ể ủ ương và bi n pháp lãnh đ o phong trào đ u ệ ạ ấtranh c a nhân dân đi đ n th ng l i Đ c bi t, H i ngh Ban Ch p ủ ế ắ ợ ặ ệ ộ ị ấhành Trung ương Đ ng tháng 5- 1941 di n ra t nh Cao B ng (Vi t ả ễ ở ỉ ằ ệNam) do lãnh t Nguy n Ái Qu c ch trì đã quy t đ nh đ t nhi m v ụ ễ ố ủ ế ị ặ ệ ụ

gi i phóng dân t c lên hàng trả ộ ước tiên c a cách m ng Đông Dủ ạ ươ , ng

gi i quy t v n đ dân t c trong khuôn kh t ng nả ế ấ ề ộ ổ ừ ước và thành l p ậ ở

m i nỗ ước m t m t tr n dân t c th ng nh t r ng rãi H i ngh kh ng ộ ặ ậ ộ ố ấ ộ ộ ị ẳ

đ nh: sau khi đánh đu i Pháp - Nh t thì các dân t c sẽ tuỳ theo ý mu nị ổ ậ ộ ố

có th t ch c thành liên bang c ng hoà dân ch ho c đ ng riêng ể ổ ứ ộ ủ ặ ứthành m t qu c gia dân t c và “ộ ố ộ S t do đ c l p c a các dân t c sẽ ự ự ộ ậ ủ ộ

đ ượ c th a nh n và coi tr ng” ừ ậ ọ [6]

Nh ng ch trữ ủ ương đúng đ n trên đây c a Đ ng C ng s n Đông Dắ ủ ả ộ ả ương

đã d n đẫ ường cho nhân dân Vi t Nam và nhân dân Lào phát huy m nhệ ạ

mẽ tinh th n đ c l p, t ch , phát huy s c m nh c a m i dân t c, ầ ộ ậ ự ủ ứ ạ ủ ỗ ộ

đ ng th i tăng cồ ờ ường m i liên h m t thi t gi a nhân dân 2 nố ệ ậ ế ữ ước cùng ti n lên trong s nghi p đánh Pháp, đu i Nh t,.ế ự ệ ổ ậ

T i Lào, t năm 1940, khi phong trào cách m ng g p khó khăn, b đ ch ạ ừ ạ ặ ị ị

kh ng b , m t s sĩ quan, c nh sát, trí th c và công ch c ngủ ố ộ ố ả ứ ứ ười Lào có tinh th n dân t c lánh sang Thái Lan, tìm đầ ộ ường liên l c v i Đ ng ạ ớ ồ

minh ch ng Nh t, Pháp H liên l c v i t ch c Vi t ki u Thái Lan ố ậ ọ ạ ớ ổ ứ ệ ề ở

đ ho t đ ng ể ạ ộ

Bên c nh s ho t đ ng c a l c lạ ự ạ ộ ủ ự ượng Lào yêu nước, b ph n Vi t ộ ậ ệ

ki u t i Lào cũng đ y m nh ho t đ ng ph i h p v i nhân dân Lào ề ạ ẩ ạ ạ ộ ố ợ ớ

đ u tranh nh m th c hi n m c tiêu đ c l p dân t c Vi t Nam và ấ ằ ự ệ ụ ộ ậ ộ ở ệLào T năm 1943, “ừ Ban v n đ ng Vi t ki u Lào - Thái ậ ộ ệ ề ” được thành l pậ

và nhanh chóng ti n hành gây d ng c s trên đ a bàn Lào Đ n năm ế ự ơ ở ị ế

1944, Ban V n đ ng Vi t ki u chuy n thành ậ ộ ệ ề ể H i Vi t ki u c u qu c ộ ệ ề ứ ố

Đ th ng nh t vi c ch đ o phong trào cách m ng, phát tri n l c ể ố ấ ệ ỉ ạ ạ ể ự

lượng cách m ng, nh ng đ ng chí trung kiên trong H i Vi t ki u c u ạ ữ ồ ộ ệ ề ứ

qu c thành l p ố ậ Đ i Tiên phong ộ [7] đ ch đ o phong trào cách m ng ể ỉ ạ ạ ở

Lào Đ i Tiên phong ộ làm nhi m v và đóng vai trò c a X u lâm th i ệ ụ ủ ứ ỷ ờ

Ai Lao Dướ ựi s lãnh đ o c a ạ ủ Đ i Tiên phong ộ , các chi b Đ ng Viêng ộ ả ởChăn, Bò Nèng, Thà Kh c, Sav nnàkh t l n lẹ ẳ ẹ ầ ượ ượ ủt đ c c ng c Phong ốtrào yêu nước trong h c sinh, viên ch c Lào đọ ứ ược nhen nhóm, phong trào yêu nướ ủc c a Vi t ki u hai bên b sông Mê Kông phát tri n ệ ề ở ờ ể

m nh Đ u năm 1945, “ạ ầ T ng h i Vi t ki u c u qu c toàn Thái - Lào ổ ộ ệ ề ứ ố ” -

m t chi nhánh c a M t tr n Vi t Minh độ ủ ặ ậ ệ ược thành l p nh m hậ ằ ưởng

ng và tham gia công cu c giành đ c l p c a x s

Trong khi phong trào đ u tranh c a nhân dân 2 dân t c Vi t Nam và ấ ủ ộ ệLào đang phát tri n m nh mẽ thì ngày 9-3-1945, phát xít Nh t ti n ể ạ ậ ếhành cu c đ o chính l t Pháp, đ c chi m Đông Dộ ả ậ ộ ế ương Chúng th c thi ựcác chính sách cai tr thâm đ c và tàn b o c Vi t Nam và Lào Trị ộ ạ ở ả ệ ướctình hình đó, Ban Thường v Trung ụ ương Đ ng C ng s n Đông Dả ộ ả ương

h p và sau đó ban hành Ch th “ọ ỉ ị Nh t Pháp b n nhau và hành đ ng c a ậ ắ ộ ủ chúng ta” ch trủ ương phát đ ng cao trào kháng Nh t c u nộ ậ ứ ước làm

ti n đ cho T ng kh i nghĩa Cao trào kháng Nh t c u nề ề ổ ở ậ ứ ước phát tri nể

r t m nh mẽ Vi t Nam đã tác đ ng và h tr tích c c, m nh mẽ các ấ ạ ở ệ ộ ỗ ợ ự ạ

l c lự ượng yêu nước Lào đ u tranh giành đ c l p.ấ ộ ậ

T i Lào, sau ngày đ o chính l t Pháp, phát xít Nh t v n duy trì b máyạ ả ậ ậ ẫ ộ

th ng tr cũ c a th c dân Pháp, ch thay th v trí các quan ch c ngố ị ủ ự ỉ ế ị ứ ười Pháp trước đây b ng các võ quan Nh t Chúng kích đ ng tinh th n dânằ ậ ộ ầ

t c h p hòi, tuyên truy n thuy t Đ i Đông Á c a Nh t đ chia rẽ nhânộ ẹ ề ế ạ ủ ậ ểdân Lào v i nhân dân các nớ ước Đông Dương Chúng ti n hành v vét ế ơ

s c ngứ ườ ứ ủ ởi, s c c a Lào đ ph c v vi c kéo dài chi n tranh xâm ể ụ ụ ệ ế

lược Các t ng l p nhân dân Lào ngày càng nh n rõ b m t th t c a ầ ớ ậ ộ ặ ậ ủquân phát xít Nh t, mu n vùng lên đánh đ chúng, giành l i đ c l p ậ ố ổ ạ ộ ậdân t c B ph n Vi t ki u cũng đ y m nh ho t đ ng cùng nhân dân ộ ộ ậ ệ ề ẩ ạ ạ ộLào g p rút chu n b m i m t ti n t i m c tiêu kh i nghĩa giành chínhấ ẩ ị ọ ặ ế ớ ụ ởquy n ề

Th c hi n ch trự ệ ủ ương c a ủ Đ i Tiên phong, ộ “T ng h i Vi t ki u c u ổ ộ ệ ề ứ

qu c toàn Thái - Lào ố ” nhanh chóng xây d ng và c ng c các chi n khu ự ủ ố ế các t nh Sacon Nakhon, Nakhon Phanôm, N ng Khai, M cđah n

(Thái Lan) đ hu n luy n quân s nam n thanh niên, c p t c xây ể ấ ệ ự ữ ấ ố

d ng l c lự ự ượng vũ trang, bán vũ trang chu n b kh i nghĩa giành chính ẩ ị ởquy n Lào M t chi b Đ ng cùng các đoàn th Vi t ki u c u qu c ề ở ộ ộ ả ể ệ ề ứ ố

được thành l p t i Viêng Chăn.ậ ạ

Cũng t sau ngày Nh t đ o chính, nhi u t ch c chính tr khác nhau ừ ậ ả ề ổ ứ ịhình thành đ m u c u n n đ c l p cho dân t c Lào ể ư ầ ề ộ ậ ộ

Vào tháng 4 năm 1945, t i Thái Lan, nhóm ngạ ười Lào đang ho t đ ng ạ ộ

t i đây thành l p t ch c “Lào Ítxal ” (Lào t do) T ch c này t p ạ ậ ổ ứ ạ ự ổ ứ ậ

h p các công ch c, h c sinh có tinh th n yêu nợ ứ ọ ầ ước, ch trủ ương d a ựvào phe Đ ng Minh ch ng Nh t đ giành đ c l p ồ ố ậ ể ộ ậ

Tháng 5 năm 1945, m t t ch c yêu nộ ổ ứ ước khác c a ngủ ười Lào cũng ra

đ i là “Lào pên Lào” (Nờ ước Lào c a ngủ ười Lào), g i t t là “Lopolo”, ọ ắ

g m nh ng công ch c, trí th c, sĩ quan ngồ ữ ứ ứ ười Lào t p h p nhau đ ậ ợ ể

đ u tranh giành đ c l p cho Lào ấ ộ ậ

Đ i Tiên phong,ộ T ng h i Vi t ki u c u qu c toàn Thái - Lào đã ti n ổ ộ ệ ề ứ ố ếhành liên h v i các t ch c “Lào Ítxal ” và “Lào pên Lào” đ bàn vi c ệ ớ ổ ứ ạ ể ệ

ph i h p ho t đ ng, thu hút và t ch c hu n luy n chính tr , quân s ố ợ ạ ộ ổ ứ ấ ệ ị ựcho thanh niên Lào - Vi t.ệ

Gi a lúc cao trào kháng Nh t c a nhân dân Vi t Nam và nhân dân Lào ữ ậ ủ ệđang phát tri n vô cùng m nh mẽ thì m t s ki n quan tr ng di n ra: ể ạ ộ ự ệ ọ ễ

Nh t B n đ u hàng Đ ng minh vô đi u ki n vào ngày 14- 8 -1945 L cậ ả ầ ồ ề ệ ự

lượng quân đ i phát xít Nh t Đông Dộ ậ ở ương m t tinh th n, hoang ấ ầmang, r u rã, các chính quy n tay sai c a Nh t Vi t Nam và Lào ệ ề ủ ậ ở ệ ởhoàn toàn b tê li t t o c h i ngàn năm có m t cho nhân dân Đông ị ệ ạ ơ ộ ộ

Dương vùng lên giành đ c l p.ộ ậ

Trong th i đi m l ch s đó, H i ngh c a Đ ng C ng s n Đông Dờ ể ị ử ộ ị ủ ả ộ ả ương

h p t ngày 14 đ n 15 tháng 8 năm 1945 t i t nh Tuyên Quang (Vi t ọ ừ ế ạ ỉ ệNam) phát đ ng T ng kh i nghĩa giành chính quy n Vi t Nam, ộ ổ ở ề Ở ệ

cu c T ng kh i nghĩa di n ra sôi đ ng và k t thúc th ng l i hoàn toàn ộ ổ ở ễ ộ ế ắ ợtrên c nả ước trong vòng 15 ngày Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Chính ph ủlâm th i Vi t Nam Dân ch C ng hoà ra m t qu c dân Ch t ch H Chíờ ệ ủ ộ ắ ố ủ ị ồMinh đ c b n ọ ả Tuyên ngôn đ c l p ộ ậ tr nh tr ng tuyên b v iị ọ ố ớ nhân dân

c nả ước và th gi i khai sinh nế ớ ước Vi t Nam Dân ch C ng hoà.ệ ủ ộ

Th ng l i c a cách m ng Tháng Tám năm 1945 Vi t Nam đã đ p tanắ ợ ủ ạ ở ệ ậ

b máy th ng tr đ u não c a phát xít Nh t và th c dân Pháp Đông ộ ố ị ầ ủ ậ ự ở

Dương, t o đi u ki n thu n l i cho cu c kh i nghĩa giành chính ạ ề ệ ậ ợ ộ ở

quy n c a nhân dân Lào.ề ủ

Tuy nhiên, Lào tình hình di n bi n r t ph c t p Các l c lở ễ ế ấ ứ ạ ự ượng cách

m ng yêu nạ ước ch y u m i đủ ế ớ ược xây d ng và phát tri n m t s ự ể ở ộ ốthành ph , th tr n d c sông Mê Kông M t khác, trong chính gi i Lào ố ị ấ ọ ặ ớcũng còn nhi u khuynh hề ướng khác nhau v con đề ường giành đ c l p ộ ậcho đ t nấ ước Lào Trong khi đó, th c dân Pháp đã hi n di n trên đ t ự ệ ệ ấLào, đang ráo ri t chu n b l c lế ẩ ị ự ượng tr l i thay th Nh t Núp dở ạ ế ậ ưới danh nghĩa Đ ng minh, th c dân Pháp còn cho ngồ ự ười liên l c v i ạ ớ

Hoàng thân Ph txar t đ thế ạ ể ương lượng cho th c dân Pháp đự ược ti n ếvào Viêng Chăn

Trong hoàn c nh đó, X u Ai Lao nhanh chóng l p Ban ch đ o kh i ả ứ ỷ ậ ỉ ạ ởnghĩa Viêng Chăn và đ ra ch trề ủ ương ph i h t s c kh n trả ế ứ ẩ ương võ trang cho Vi t Ki u đ có đ s c m nh đ i phó v i đ ch, r i cùng toànệ ề ể ủ ứ ạ ố ớ ị ồ

th nhân dân Lào vùng d y giành chính quy n t tay phát xít Nh t và ể ậ ề ừ ậđánh đu i quân Pháp n u chúng tr l i Ban ch đ o ch trổ ế ở ạ ỉ ạ ủ ương ph i ảtranh th cho đủ ược chính gi i Lào, nh t là nh ng ngớ ấ ữ ườ ếi ti n b trong ộchính quy n, c nh sát, b o an… tuyên truy n cho h th y rõ không có ề ả ả ề ọ ấcon đường nào khác là ph i đ u tranh võ trang gi i phóng đ t nả ấ ả ấ ước; xúc ti n v n đ ng Hoàng thân Ph txar t cho phép Vi t Ki u đế ậ ộ ế ạ ệ ề ượ ổc t

ch c l i nh m b o v tính m ng tài s n c a mình, đ ng th i góp s c ứ ạ ằ ả ệ ạ ả ủ ồ ờ ứcùng nhân dân Lào đ ng d y giành đ c l p, ch ng xâm lăng ứ ậ ộ ậ ố

Ban ch đ o còn t p h p Đoàn thanh niên Vi t ki u c u qu c làm l c ỉ ạ ậ ợ ệ ề ứ ố ự

lượng xung kích, t ch c đ ng viên các t ng l p Vi t ki u cùng v i ổ ứ ộ ầ ớ ệ ề ớ

nh ng ngữ ười yêu nước Lào hăng hái tham gia các ho t đ ng cách ạ ộ

m ng; ti n hành ti p xúc v i U ban Lào pên Lào Viêng Chăn đ ạ ế ế ớ ỷ ở ể

th ng nh t hành đ ng Ban ch đ o và chi b Đ ng Viêng Chăn còn ố ấ ộ ỉ ạ ộ ả ở

c ngử ười vào lãnh đ o cu c th ng l i đ u tranh c a h n 500 công ạ ộ ắ ợ ấ ủ ơnhân xưởng d t Kappha đòi Nh t giao nhà máy cho Lào và tr n ệ ậ ả ợ

lương cho công nhân

Trước nh ng ho t đ ng c a Ban ch đ o kh i nghĩa, các chính gi i Làoữ ạ ộ ủ ỉ ạ ở ớ

nh n rõ th t tâm đoàn k t c a Vi t ki u đ i v i Lào U ban Lào pên ậ ậ ế ủ ệ ề ố ớ ỷLào và t nh trỉ ưởng Viêng Chăn là Khăm M o r t tích c c ph i h p v i ạ ấ ự ố ợ ớBan ch đ o kh i nghĩa, v n đ ng l c lỉ ạ ở ậ ộ ự ượng quân đ i, c nh sát, b o anộ ả ả

đi theo cách m ng, t ch c đ i b o an h n h p Lào - Vi t đ t v ạ ổ ứ ộ ả ỗ ợ ệ ể ự ệ

Nh s v n đ ng tích c c c a t nh trờ ự ậ ộ ự ủ ỉ ưởng Viêng Chăn, Ban ch đ o ỉ ạ

kh i nghĩa Viêng Chăn, Hoàng thân Ph txar t đã đ ng ý cho Vi t ki u ở ế ạ ồ ệ ề

đượ ổc t ch c các đ i t v đ gi gìn tr t t tr an; cho phép H i Vi t ứ ộ ự ệ ể ữ ậ ự ị ộ ệ

ki u c u qu c đề ứ ố ược ho t đ ng công khai.ạ ộ

Ngày 23 tháng 8 năm 1945, m t cu c mít tinh l n di n ra t i khu v c ộ ộ ớ ễ ạ ự

ch M i có đông đ o nhân dân Lào và Vi t ki u tham gia Ông Khăm ợ ớ ả ệ ề

M o thay m t Chính ph Vạ ặ ủ ương qu c và U ban Lao pên Lao Viêng ố ỷChăn tuyên b Vi t ki u đố ệ ề ược quy n t ch c các đ i t v ; kêu g i ề ổ ứ ộ ự ệ ọ

Vi t ki u đoàn k t v i nhân dân Lào, giúp đ Chính ph Lào, cùng ệ ề ế ớ ỡ ủnhau ch ng Pháp, giành đ c l p dân t c cho hai nố ộ ậ ộ ước Cu c mít tinh đãộtăng cường lòng tin và tình đoàn k t Lào - Vi t Nam, làm cho các l c ế ệ ự

lượng Vi t ki u và l c lệ ề ự ượng Lào yêu nước càng g n bó ắ

Cu c mít tinh ngày 23 tháng 8 năm 1945 đánh d u cu c kh i nghĩa ộ ấ ộ ởViêng Chăn giành được th ng l i mà không t n xắ ợ ố ương máu Đó là do có

s lãnh đ o đúng đ n, k p th i và khôn khéo c a X u Ai Lao mà tr c ự ạ ắ ị ờ ủ ứ ỷ ự

ti p là Ban Ch đ o kh i nghĩa đã phát huy đế ỉ ạ ở ượ ức s c m nh đoàn k t ạ ế

c a các l c lủ ự ượng yêu nước Lào - Vi t, đ c bi t là đông đ o Vi t ki u ệ ặ ệ ả ệ ề Viêng Chăn; tranh th đ c s ng h c a chính gi i Lào, k c

nh ng ngữ ười trong chính quy n Về ương qu c Th ng l i c a cu c kh i ố ắ ợ ủ ộ ởnghĩa Viêng Chăn đã thúc đ y và t o đi u ki n cho các đ a phở ẩ ạ ề ệ ị ương khác trên đ t Lào đ ng lên kh i nghĩa th ng l i.ấ ứ ở ắ ợ

Th ng l i c a cu c Cách m ng Tháng Tám -1945 Vi t Nam và kh i ắ ợ ủ ộ ạ ở ệ ởnghĩa giành chính quy n th ng l i Lào di n ra g n nh đ ng th i và ề ắ ợ ở ễ ầ ư ồ ờ

đ u ít đ máu, minh ch ng cho s lãnh đ o đúng đ n, k p th i, sáng ề ổ ứ ự ạ ắ ị ờ

t o c a Đ ng C ng s n Đông Dạ ủ ả ộ ả ương, th hi n rõ tính hi u qu c a ể ệ ệ ả ủ

tình đoàn k t đ u tranh c a nhân dân Vi t Nam và nhân dân Lào, m ế ấ ủ ệ ở

ra k nguyên m i v quan h đ c bi t Lào - Vi t Nam, Lào - Vi t Nam ỷ ớ ề ệ ặ ệ ệ ệcùng đoàn k t giúp đ nhau vì nh ng m c tiêu chung c a c hai dân ế ỡ ữ ụ ủ ả

t c.ộ

Nh n rõ t m quan tr ng c a m i quan h hai dân t c, Ch t ch H Chí ậ ầ ọ ủ ố ệ ộ ủ ị ồMinh đã c đ i di n c a Chính ph Vi t Nam dân ch c ng hoà đ n ử ạ ệ ủ ủ ệ ủ ộ ếLào đ xác l p quan h v i Chính ph Lào Ngay sau khi nể ậ ệ ớ ủ ước Vi t ệNam dân ch c ng hoà ra đ i, Ch t ch H Chí Minh m i Hoàng thân ủ ộ ờ ủ ị ồ ờXuphanuvông đang Vinh ra Hà N i và ti p Hoàng thân vào ngày 4 ở ộ ếtháng 9 năm 1945 Cu c g p g đã có tác đ ng m nh mẽ, quy t đ nh ộ ặ ỡ ộ ạ ế ị

đ i v i Hoàng thân trong vi c ch n l a con đố ớ ệ ọ ự ường làm cách m ng ạNgày 3-10-1945, t i cu c mít tinh c a hàng v n nhân dân t nh ạ ộ ủ ạ ỉ

Sav nnàkh t đón chào Hoàng thân Xuphanuvông tr v tham gia ẳ ẹ ở ềchính ph Lào, Hoàng thân tuyên b : “ủ ố Quan h Lào - Vi t t nay sẽ m ệ ệ ừ ở

ra m t k nguyên m i ộ ỷ ớ ” Hình nh, uy tín, quy t tâm làm cách m ng, ả ế ạ

c u nứ ước và nh ng l i nói t t đ p c a Hoàng thân v quan h Lào - ữ ờ ố ẹ ủ ề ệ

Vi t đã tác đ ng l n lao đ n s hệ ộ ớ ế ự ưởng ng, tham gia cách m ng c a ứ ạ ủcác t ng l p nhân dân Lào, càng t o thêm ch t keo g n k t tình c m ầ ớ ạ ấ ắ ế ả

c a nhân dân Lào v i Vi t ki u cũng nh v i Vi t Nam.ủ ớ ệ ề ư ớ ệ

Sau khi kh i nghĩa Lào giành th ng l i, Vi t ki u và nhân dân Lào ở ở ắ ợ ệ ề ởViêng Chăn phát đ ng phong trào quyên góp, mua s m vũ khí, rèn giáo ộ ắmác r t sôi n i; t ch c tu n tra canh gác các ng đấ ổ ổ ứ ầ ả ường, khu ph , ốlàng b n, gi gìn tr t t , tr an, ngăn ng a tr m cả ữ ậ ự ị ừ ộ ướp, c nh gi i đ i ả ớ ố

v i quân Pháp đang lăm le t n công vào thành ph ớ ấ ố

Đượ ực s giúp đ c a Ban ch đ o kh i nghĩa Viêng Chăn, sau m t ỡ ủ ỉ ạ ở ở ộ

th i gian hi p thờ ệ ương, hai t ch c yêu nổ ứ ước là H i “Lào pên Lào” và t ộ ổ

ch c “Lào Ítxal ” đã h p nh t thành l p U ban kh i s (Khan Phu ứ ạ ợ ấ ậ ỷ ở ự ạ

co kan), g p rút ti n hành thành l p Chính ph Trung ấ ế ậ ủ ương và d th oự ả

Hi n pháp t m th i ế ạ ờ

Sáng ngày 12 tháng 10 năm 1945, trong cu c mít tinh l n t i sân v n ộ ớ ạ ậ

đ ng thành ph Viêng Chăn, Chính ph Lào Ítxal v a độ ố ủ ạ ừ ược thành l p ậ

đã làm l ra m t và tr nh tr ng tuyên b trễ ắ ị ọ ố ước toàn th nhân dân n n ể ề

đ c l p c a qu c gia Lào Hàng v n nhân dân Lào, g m công nhân, ộ ậ ủ ố ạ ồnông dân, h c sinh, thanh niên, viên ch c, ngọ ứ ười buôn bán và Vi t ki uệ ềtham gia cu c mít tinh đã ph n kh i hô vang các kh u hi u hoan ộ ấ ở ẩ ệ

nghênh n n đ c l p c a Lào, hoan nghênh Chính ph m i, c súy tinh ề ộ ậ ủ ủ ớ ổ

th n Lào - Vi t đoàn k t Chính ph Lào ch trầ ệ ế ủ ủ ương: “Nhân dân Lào thân thi n v i nhân dân Vi t Nam và quy t tâm cùng nhân dân Vi t ệ ớ ệ ế ệ Nam đánh đu i b n th c dân Pháp ra kh i Đông D ổ ọ ự ỏ ươ ” ng [8] Th tủ ướng Khăm M o tuyên b v i Vi t ki u: “ạ ố ớ ệ ề mong r ng ba n ằ ướ c Vi t, Miên, Lào ệ

b t tay nhau đ ki n thi t qu c gia ắ ể ế ế ố ”[9]

* * *

1930-1945 là th i kỳ nhân dân hai nờ ước Vi t Nam và Lào nệ ương t a ự

l n nhau trong quá trình đ u tranh giành đ c l p, t do dẫ ấ ộ ậ ự ướ ựi s lãnh

đ o c a Đ ng C ng s n Đông Dạ ủ ả ộ ả ương M i quan h đó đó xu t phát t ố ệ ấ ừ

nh ng đi u ki n v đ a lý, chính tr , kinh t , văn hoá, đ c bi t t yêu ữ ề ệ ề ị ị ế ặ ệ ừ

c u khách quan c a công cu c đ u tranh gi i phóng dân t c, mang ầ ủ ộ ấ ả ộ

b n ch t qu c t vô s n, mang l i hi u qu rõ r t ả ấ ố ế ả ạ ệ ả ệ

Trong ti n trình l ch s đó, b ph n nhân sĩ, trí th c ti n b và các ế ị ử ộ ậ ứ ế ộ

t ng l p nhân dân Lào có vài trò quy t đ nh quá trình phát tri n c a ầ ớ ế ị ể ủphong trào cách m ng Lào cũng nh trong vi c duy trì và phát tri n ạ ư ệ ể

m i quan h gi a hai dân t c Vi t Nam - Lào Ngố ệ ữ ộ ệ ười Vi t Lào là m t ệ ở ộ

l c lự ượng tích c c trong phong trào cách m ng Lào và là nhân t quan ự ạ ố

tr ng xây đ p m i quan h đ c bi t gi a hai dân t c.ọ ắ ố ệ ặ ệ ữ ộ

S ra đ i c a Chính ph nự ờ ủ ủ ước Vi t Nam Dân ch C ng hoà (ngày 2 ệ ủ ộtháng 9 năm 1945) và Chính ph Lào Ítxal (ngày 12 tháng 10 năm ủ ạ1945) cùng nh ng mong mu n c a hai bên v xây d ng m i quan h ữ ố ủ ề ự ố ệhoàn h o và v ng chãi h n trả ữ ơ ước là m t trong nh ng c s đ a tình ộ ữ ơ ở ưđoàn k t, giúp đ nhau lên t m liên minh chi n đ u.ế ỡ ầ ế ấ

1 LIÊN MINH CHI N Đ U VI T NAM - LÀO, LÀO - VI T NAM CH NG Ế Ấ Ệ Ệ Ố

TH C DÂN PHÁP XÂM LỰ ƯỢC (1945 – 1954)

Sau khi giành l i đạ ược chính quy n, nhân dân hai nề ước Vi t Nam, Lào ệ

h n lúc nào h t, ch mong mu n đơ ế ỉ ố ượ ốc s ng trong hòa bình, ti p t c ế ụ

h p tác, cùng nhau b o v n n đ c l p và xây d ng l i đ t nợ ả ệ ề ộ ậ ự ạ ấ ước Chính ph hai nủ ước đã ký Hi p ệ ướ ươ c t ng tr Lào – Vi t ợ ệ [10] và Hi p ệ

đ nh v t ch c Liên quân Lào - Vi t ị ề ổ ứ ệ [11], đ t c s pháp lý đ u tiên ặ ơ ở ầcho s h p tác giúp đ và liên minh chi n đ u ch ng k thù chung c aự ợ ỡ ế ấ ố ẻ ủhai dân t c Vi t - Lào.ộ ệ

B t ch p nguy n v ng chính đáng c a nhân dân hai nấ ấ ệ ọ ủ ước Vi t Nam vàệLào, th c dân Pháp ngang nhiên gây chi n tranh hòng áp đ t l i ách ự ế ặ ạ

th ng tr c a chúng Đông Dố ị ủ ở ương M c dù Ch t ch H Chí Minh và ặ ủ ị ồ

Đ ng C ng s n Đông Dả ộ ả ương luôn nêu cao thi n chí, tìm m i cách ngănệ ọ

ch n chi n tranh, nh ng th c dân Pháp hi u chi n v n l n t i, quy t ặ ế ư ự ế ế ẫ ấ ớ ếchi m l i Đông Dế ạ ương

Ngày 23 tháng 9 năm 1945, th c dân Pháp đự ượ ự ồc s đ ng lõa c a quân ủAnh, n súng đánh chi m thành ph Sài Gòn Ti p đó, chúng m r ng ổ ế ố ế ở ộchi n tranh ra toàn Nam B , Nam Trung B c a Vi t Nam, sang ế ộ ộ ủ ệ

Campuchia, H Lào, r i toàn cõi Đông Dạ ồ ương

Trước nguy c t n vong n n đ c l p dân t c c a ba nơ ồ ề ộ ậ ộ ủ ước Vi t Nam – ệLào - Campuchia, ngày 25-11-1945, Ban ch p hành Trung ấ ương Đ ng ả

C ng s n Đông Dộ ả ương ra Ch thỉ ị Kháng chi n ki n qu c ế ế ố đ ch đ o s ể ỉ ạ ựnghi p gi i phóng dân t c c a ba nệ ả ộ ủ ước Đông Dương Ch th ch ỉ ị ủ

trươ : “Th ng nh t m t tr n Vi t- Miên- Lào ch ng Pháp xâm lng ố ấ ặ ậ ệ ố ược”

và nêu rõ nhi m v : “Tăng cệ ụ ường công tác vũ trang tuyên truy n v n ề ậ

đ ng qu n chúng nhân dân thôn quê, làm cho m t tr n kháng Pháp ộ ầ ở ặ ậ

c a Lào – Vi t lan r ng và chi n tranh du kích n y n thôn quê, ủ ệ ộ ế ả ở ở

đ ng bao vây l i quân Pháp n i sào huy t c a chúng và quét s ch ặ ạ ở ơ ệ ủ ạchúng kh i đ t Lào”ỏ ấ [12]

Ch th ỉ ị Kháng chi n ki n qu c ế ế ố c a Đ ng đã xác đ nh nh ng nét c b n ủ ả ị ữ ơ ả

v đề ường l i, ch trố ủ ương kháng chi n ch ng th c dân Pháp d a trên ế ố ự ự

c s liên minh chi n đ u Vi t Nam – Lào – Campuchia ơ ở ế ấ ệ

Theo tinh th n đó, quân và dân các đ a phầ ị ương vùng giáp ranh biên

gi i Vi t Nam – Lào ph i h p đánh quân Pháp nhi u n i U ban ớ ệ ố ợ ở ề ơ ỷKháng chi n hành chính và B ch huy Chi n khu 4ế ộ ỉ ế [13] (Vi t Nam) ệthành l p Ban ch huy các m t tr n đậ ỉ ặ ậ ường 8, đường 9 và c m t s ử ộ ố

đ n v ph i h p v i b đ i Lào, v a đánh đ ch Na Pê, Xê Pôn, huy n ơ ị ố ợ ớ ộ ộ ừ ị ở ệ

l Căm C t ,v a làm công tác tuyên truy n, v n đ ng nhân dân gây ỵ ớ ừ ề ậ ộ

d ng c s , l c lự ơ ở ự ượng kháng chi n H i Vi t ki u c u qu c các t nh, ế ộ ệ ề ứ ố ở ỉthành ph c a Lào đ ng viên, kêu g i thanh niên tích c c gia nh p l c ố ủ ộ ọ ự ậ ự

lượng Liên quân Lào- Vi t Ch trong m t th i gian ng n, Liên quân ệ ỉ ộ ờ ắLào- Vi t đệ ược thành l p nhi u n i, tr thành l c lậ ở ề ơ ở ự ượng vũ trang cách m ng, hăng hái chi n đ u ch ng quân xâm lạ ế ấ ố ược

Tiêu bi u cho tình đoàn k t và liên minh chi n đ u c a Liên quân Lào-ể ế ế ấ ủ

Vi t trong năm đ u c a cu c kháng chi n là tr n chi n đ u b o v ệ ầ ủ ộ ế ậ ế ấ ả ệThà Kh c ngày 21 tháng 3 năm 1946 Đây là tr n đánh l n nh t c a ẹ ậ ớ ấ ủLiên quân Lào – Vi t k t ngày thành l p, đã nêu m t t m gệ ể ừ ậ ộ ấ ương sáng ng i v lòng dũng c m, m t bi u tờ ề ả ộ ể ượng cao đ p v tình đoàn ẹ ề

k t, g n bó keo s n gi a quân và dân hai nế ắ ơ ữ ước Vi t Nam – Lào Tinh ệ

th n chi n đ u và s hy sinh c a cán b , chi n sĩ Liên quân Lào- Vi t, ầ ế ấ ự ủ ộ ế ệtrong đó có chi n sĩ Vi t Nam Lê Thi u Huy đã “nh c nh cho thanh ế ệ ệ ắ ởniên Lào, cho nhân dân Lào, luôn luôn b n b chi n đ u đ gi t đ ề ỉ ế ấ ể ế ế

qu c xâm lăng và giành đ c l p th c s cho đ t nố ộ ậ ự ự ấ ước”[14]

Trướ ức s c ti n công t c a quân Pháp, đ i di n Chính ph hai nế ồ ạ ủ ạ ệ ủ ước

Vi t Nam, Lào đã th ng nh t ch trệ ố ấ ủ ương v a chi n đ u tiêu hao sinh ừ ế ấ

l c đ ch, ngăn c n bự ị ả ước ti n c a chúng, v a ch đ ng t ch c cho ế ủ ừ ủ ộ ổ ứnhân dân Lào và Vi t ki u di t n ra kh i thành ph Đ b o toàn l c ệ ề ả ỏ ố ể ả ự

lượng, đ u tháng 4 -1946, m t b ph n các c quan c a Chính ph ầ ộ ộ ậ ơ ủ ủ

đ c l p lâm th i Lào Ítxal độ ậ ờ ạ ược chuy n lên Lu ng Pha bang, đ ng ể ổ ồ

th i các l c lờ ự ượng vũ trang cách m ng Lào và Vi t ki u chuy n hạ ệ ề ể ướng

v vùng nông thôn, r ng núi ho t đ ng, chu n b kháng chi n lâu dài ề ừ ạ ộ ẩ ị ế

T gi a năm 1946, sau khi quân Pháp chi m l i m t s t nh b c vĩ ừ ữ ế ạ ộ ố ỉ ở ắtuy n 16 c a Lào, các l c lế ủ ự ượng kháng chi n Lào chuy n sang phía ế ểĐông ti n hành chi n tranh du kích Đế ế ượ Ủc y ban Kháng chi n hành ếchính Chi n khu 4 (Vi t Nam) giúp đ , H i ngh cán b các t nh ế ệ ỡ ộ ị ộ ỉ

Sav nnàkh t, Khăm Mu n, Xiêng Kho ng và H a Phăn h p t i Vinh, ẳ ẹ ộ ả ủ ọ ạ

t nh Ngh An (10-1946) đ th ng nh t l c lỉ ệ ể ố ấ ự ượng và hành đ ng H i ộ ộngh đã quy t đ nh thành l p ị ế ị ậ U ban gi i phóng Đông Lào ỷ ả [15] đ ch ể ỉ

đ o cu c đ u tranh t i vùng Đông Lào và đ ra phạ ộ ấ ạ ề ương hướng đ y ẩ

m nh công tác vũ trang tuyên truy n, xây d ng c s chính tr , c ng ạ ề ự ơ ở ị ủ

c các l c lố ự ượng vũ trang cách m ng Lào, phát tri n chi n tranh du ạ ể ếkích ch ng th c dân Pháp và tay sai.ố ự

Đáp ng yêu c u c a cách m ng Lào, B T l nh Chi n khu 4 (Vi t ứ ầ ủ ạ ộ ư ệ ế ệNam) đã c m t s cán b và đ n v sang ph i h p, h tr các đ a ử ộ ố ộ ơ ị ố ợ ỗ ợ ị

phương Đông Lào xây d ng c s kháng chi n Đ u năm 1947, Khu ở ự ơ ở ế ầ

u và U ban Kháng chi n hành chính Chi n khu 4 thành l p ỷ ỷ ế ế ậ Phòng Biên chính làm nhi m v giúp ệ ụ U ban gi i phóng Đông Lào ỷ ả c ng c , ủ ốphát tri n các l c lể ự ượng cách m ng và yêu nạ ước Lào Nhi u t nh thu c ề ỉ ộChi n khu 4 cũng t ch c ế ổ ứ Ban Biên chính đ liên h , ph i h p và giúp ể ệ ố ợ

đ các đ a phỡ ị ương Lào k c n đ y m nh đ u tranh Đ ng th i, l c ề ậ ẩ ạ ấ ồ ờ ự

lượng vũ trang các t nh Thanh Hóa, Ngh An, Hà Tĩnh, Qu ng Bình, ỉ ệ ả

Qu ng Tr ph i h p ch t chẽ v i b đ i Lào tăng cả ị ố ợ ặ ớ ộ ộ ường ho t đ ng gâyạ ộ

c s trong vùng đ ng bào dân t c ít ngơ ở ồ ộ ườ ởi biên gi i, t o ch đ ng ớ ạ ỗ ứchân đ tuyên truy n, v n đ ng nhân dân các b t c Lào ng h và ể ề ậ ộ ộ ộ ủ ộtham gia kháng chi n.ế

B ng m i s n l c, các l c lằ ọ ự ỗ ự ự ượng vũ trang Vi t – Lào đã t ng bệ ừ ước

t o d ng đạ ự ược ni m tin trong nhân dân, xây d ng thêm nhi u c s ề ự ề ơ ởkháng chi n và m r ng đ a bàn ho t đ ng ra kh p các t nh c a Đông ế ở ộ ị ạ ộ ắ ỉ ủLào

Quán tri t tinh th n H i ngh Trung ệ ầ ộ ị ương Đ ng C ng s n Đông Dả ộ ả ương

m r ng (1.1948) v nh ng ch trở ộ ề ữ ủ ương m i và nhi m v c a cách ớ ệ ụ ủ

m ng Vi t Nam đ i v i cách m ng Lào, Trung ạ ệ ố ớ ạ ương Đ ng C ng s n ả ộ ảĐông Dương và B T ng Ch huy Quân đ i qu c gia và dân quân Vi t ộ ổ ỉ ộ ố ệNam quy t đ nh tăng cế ị ường l c lự ượng sang ph i h p và giúp đ nhân ố ợ ỡdân Lào đ y m nh kháng chi n Th c hi n ch trẩ ạ ế ự ệ ủ ương trên, trong năm 1948, lãnh đ o hai nạ ước Vi t Nam, Lào đã th ng nh t quy t tâm ệ ố ấ ế

và ti n t i thành l p ế ớ ậ M t tr n Tây B c Lào ặ ậ ắ [16] nh m xúc ti n vi c xây ằ ế ệ

d ng căn c đ a Tây B c Lào, n i li n v i khu Tây B c c a Vi t Nam; ự ứ ị ắ ố ề ớ ắ ủ ệthành l p ậ Ban xung phong Lào B c ắ [17], đ xây d ng căn c đ a Lào B c ể ự ứ ị ắ

v ng ch c, làm ch d a cho vi c xây d ng và phát tri n th tr n ữ ắ ỗ ự ệ ự ể ế ậchi n tranh nhân dân; thành l p ế ậ Đoàn võ trang công tác mi n Tây ề , làm nhi m v giúp cách m ng Lào khu v c phía nam t nh H a Phăn và ệ ụ ạ ở ự ỉ ủphía b c t nh Xiêng Kho ng và thành l p ắ ỉ ả ậ Khu Đ c bi t ặ ệ ở Qu ng Nam ả(Vi t Nam) đ làm ch d a xây d ng căn c H Lào.ệ ể ỗ ự ự ứ ở ạ

Ho t đ ng trong đi u ki n vô cùng gian kh , các l c lạ ộ ề ệ ổ ự ượng Vi t Nam ệtham gia chi n đ u trên kh p các m t tr n Lào đã l p nhi u chi n ế ấ ắ ặ ậ ậ ề ếcông, góp ph n t o ra bầ ạ ước phát tri n m i cho cu c kháng chi n c a ể ớ ộ ế ủnhân dân hai nước và đ l i nh ng n tể ạ ữ ấ ượng t t đ p v tình đoàn k t ố ẹ ề ế

Vi t – Lào.ệ

Nh v y, trong nh ng năm 1945-1948, liên minh chi n đ u Vi t Nam -ư ậ ữ ế ấ ệLào t ng bừ ước được hình thành, phát tri n và thu để ược nhi u k t qu ,ề ế ảgóp ph n thúc đ y quan h đoàn k t chi n đ u Vi t Nam - Lào g n bóầ ẩ ệ ế ế ấ ệ ắ

m t thi t h n.ậ ế ơ

Vào đ u năm 1949, căn c vào s phát tri n c a cách m ng ba nầ ứ ự ể ủ ạ ước Đông Dương, H i ngh cán b l n th sáu Trung ộ ị ộ ầ ứ ương Đ ng (1.1949), ảquy t đ nh ế ị “m r ng m t tr n Lào - Miên ở ộ ặ ậ ”, trong đó nh n m nh yêu ấ ạ

c u m r ng M t tr n Kháng chi n Lào và Campuchia, c ng c các l cầ ở ộ ặ ậ ế ủ ố ự

lượng Vi t Nam làm nhi m v qu c t hai nệ ệ ụ ố ế ở ước này, tăng cường thêm cán b , xây d ng và m r ng các căn c Lào Th c hi n ch ộ ự ở ộ ứ ở ự ệ ủ

trương c a Trung ủ ương Đ ng v M t tr n Lào – Miên, B T ng T ả ề ặ ậ ộ ổ ư

l nh Quân đ i nhân dân Vi t Nam xác đ nh nhi m v h tr hai nệ ộ ệ ị ệ ụ ỗ ợ ước Lào, Campuchia gi i phóng kh i ách th c dân Pháp theo phả ỏ ự ương châm:

v n đ ng nhân dân và đ cán b Lào,Campuchia t đ m trách công ậ ộ ể ộ ự ả

vi c; cán b Vi t Nam ch làm c v n; thành l p quân gi i ệ ộ ệ ỉ ố ấ ậ ả phóng Lào

Theo tinh th n đó, Vi t Nam đã c nhi u cán b ph i h p v i l c ầ ệ ử ề ộ ố ợ ớ ự

lượng kháng chi n Lào m l p hu n luy n quân s và h c t p chính ế ở ớ ấ ệ ự ọ ậ

tr Ngày 20-1-1949, ị Đ i Látxavông ộ được thành l p t i vùng căn c ậ ạ ứ

Xi ng Kh (H a Phăn), do đ ng chí Kayx n Phômvih n làm T ng Ch ề ọ ủ ồ ỏ ả ổ ỉhuy

S ki n này đánh d u m t bự ệ ấ ộ ước trưởng thành c a l c lủ ự ượng kháng chi n Lào, đ ng th i kh ng đ nh tính đúng đ n c a phế ồ ờ ẳ ị ắ ủ ương châm đoàn k t, h p tác gi a cách m ng hai nế ợ ữ ạ ước Vi t Nam và Lào ệ

Trước bước phát tri n m i c a cách m ng Lào, H i ngh Ban Ch p ể ớ ủ ạ ộ ị ấhành Trung ương Đ ng C ng s n Đông Dả ộ ả ương (15- 6-1949) ra ngh ịquy t v s giúp đ c a Vi t Nam đ i v i cách m ng Lào Trung ế ề ự ỡ ủ ệ ố ớ ạ ương

Đ ng C ng s n Đông Dả ộ ả ương kh ng đ nh quy t tâm c a Vi t Nam ẳ ị ế ủ ệtrong vi c tăng cệ ường th c hi n nhi m v qu c t Lào d a trên m tự ệ ệ ụ ố ế ở ự ộ

s nguyên t c ch y u nh : Th c hi n quy n dân t c t quy t đi đôi ố ắ ủ ế ư ự ệ ề ộ ự ế

v i đ y m nh đoàn k t, liên minh trên c s tôn tr ng ch quy n c a ớ ẩ ạ ế ơ ở ọ ủ ề ủ

Lào; chú tr ng xây d ng đ i ngũ cán b ; c ng c , nâng cao s c m nh ọ ự ộ ộ ủ ố ứ ạchi n đ u c a b máy lãnh đ o kháng chi n Lào; cán b , chi n sĩ Vi t ế ấ ủ ộ ạ ế ộ ế ệNam công tác Lào ph i ph c tùng Chính ph Lào, ph i tôn tr ng và ở ả ụ ủ ả ọđoàn k t v i cán b Lào Trong các ho t đ ng ph i h p chung, ph i có ế ớ ộ ạ ộ ố ợ ả

s th ng nh t c a lãnh đ o c hai bên Vi t Nam và Lào.ự ố ấ ủ ạ ả ệ

Các quan đi m, nguyên t c c a Đ ng nêu trên là ể ắ ủ ả nh ng đ nh h ữ ị ướ ng quan tr ng cho s h p tác và h tr cách m ng Lào, góp ph n quy t ọ ự ợ ỗ ợ ạ ầ ế

đ nh t o s th ng nh t trong t t ị ạ ự ố ấ ư ưở ng và hành đ ng c a cán b , chi n ộ ủ ộ ế

sĩ Vi t Nam làm nhi m v qu c t chi n tr ệ ệ ụ ố ế ở ế ườ ng Lào

D a trên nh ng bi n chuy n m i c a cách m ng hai nự ữ ế ể ớ ủ ạ ước Vi t Nam ệ

và Lào, ngày 30 tháng 10 năm 1949, Ban Thường v Trung ụ ương Đ ng ả

C ng s n Đông Dộ ả ương quy t đ nh các l c lế ị ự ượng quân s c a Vi t Namự ủ ệ

đượ ửc c làm nhi m v qu c t t i Lào t ch c thành h th ng riêng ệ ụ ố ế ạ ổ ứ ệ ố

và l y danh nghĩa là ấ Quân tình nguy n ệ Quan h chi n đ u gi a Quân ệ ế ấ ữ

đ i Vi t Nam và Quân đ i Lào Ítxal độ ệ ộ ạ ược quy đ nh rõ theo nguyên ị

t c: Ch huy và tác chi n thì Vi t Nam làm ch huy trắ ỉ ế ệ ỉ ưởng Vũ trang tuyên truy n thì làm chung, ph i h p ch huy.ề ố ợ ỉ

Vi c xác đ nh danh nghĩa quân tình nguy n Vi t Nam t i Lào đã đánh ệ ị ệ ệ ạ

d u bấ ước phát tri n và trể ưởng thành c a các l c lủ ự ượng quân s Vi t ự ệNam chi n đ u trên chi n trế ấ ế ường Lào; đ ng th i t o c s quan tr ngồ ờ ạ ơ ở ọ

đ tăng cể ường quan h đoàn k t, giúp đ l n nhau gi a quân đ i hai ệ ế ỡ ẫ ữ ộ

nước Vi t Nam và Lào trong cu c chi n đ u ch ng k thù chung.ệ ộ ế ấ ố ẻ

Căn c vào th c ti n phát tri n c a cách m ng Lào, H i ngh toàn ứ ự ễ ể ủ ạ ộ ị

qu c l n th ba bàn v vi c chuy n m nh sang t ng ph n công (21.1-ố ầ ứ ề ệ ể ạ ổ ả3.2.1950) nh n đ nh: Kháng chi n Lào đã t o đậ ị ế ở ạ ược th và l c m i, ế ự ớ

có c s chính tr , l c lơ ở ị ự ượng vũ trang, có căn c kháng chi n và chính ứ ếquy n đ a phề ị ương Đ giành th ng l i to l n h n n a, H i ngh ch ể ắ ợ ớ ơ ữ ộ ị ủ

trương: Đ y m nh cu c kháng chi n và xây d ng cẩ ạ ộ ế ự ương lĩnh chính tr ị

c a cách m ng Lào; đ ng th i nh n m nh m t s yêu c u c th nh :ủ ạ ồ ờ ấ ạ ộ ố ầ ụ ể ưXây d ng m t tr n dân t c th ng nh t, thành l p Chính ph Kháng ự ặ ậ ộ ố ấ ậ ủchi n Lào, tăng cế ường l c lự ượng vũ trang, tích c c ph i h p tác chi n ự ố ợ ế

v i chi n trớ ế ường chung, chú tr ng công tác xây d ng Đ ng và phát ọ ự ảtri n đ ng viên là công nông, trí th c ti n b ngể ả ứ ế ộ ười Lào

Th c hi n ch trự ệ ủ ương c a Trung ủ ương Đ ng C ng s n Đông Dả ộ ả ương,

Đ i h i Qu c dân Lào (M t tr n Lào kháng chi n) h p t ngày 13 đ n ạ ộ ố ặ ậ ế ọ ừ ếngày 15.8.1950, t i Tuyên Quang (Vi t Nam) quy t đ nh thành l p ạ ệ ế ị ậChính ph Kháng chi n Lào, l p M t tr n dân t c th ng nh t Lào, t c ủ ế ậ ặ ậ ộ ố ấ ứNeo Lào Ítxal , do Hoàng thân Xuphanuvông làm Ch t ch kiêm Th ạ ủ ị ủ

tướng Chính ph Đ i h i đã đ ra Củ ạ ộ ề ương lĩnh chính tr 12 đi m, trong ị ể

đó nh n m nh yêu c u tăng cấ ạ ầ ường đoàn k t qu c t , trế ố ế ước h t là v i ế ớ

Vi t Nam và Campuchia, cùng nhau đánh đu i k thù chung là th c ệ ổ ẻ ựdân Pháp xâm lược và can thi p Mỹ, góp ph n b o v hòa bình th ệ ầ ả ệ ế

gi i ớ

Thành công c a Đ i h i Qu c dân Lào ch ng t ủ ạ ộ ố ứ ỏ đ ườ ng l i, quan đi m ố ể

c a Đ ng C ng s n Đông D ủ ả ộ ả ươ ng v nhi m v xây d ng th c l c cách ề ệ ụ ự ự ự

m ng Lào đã đi vào th c ti n cu c s ng, t o ra b ạ ự ễ ộ ố ạ ướ c phát tri n m i ể ớ cho cu c kháng chi n Lào, làm cho th và l c c a cách m ng Lào ộ ế ở ế ự ủ ạ

đ ượ c tăng c ườ ng, liên minh chi n đ u gi a hai n ế ấ ữ ướ c Lào và Vi t Nam ệ

c ng c v ng ch c h n ủ ố ữ ắ ơ

Tóm l i, s ph i h p, giúp đ , liên minh đoàn k t chi n đ u gi a Vi t ạ ự ố ợ ỡ ế ế ấ ữ ệ– Lào, Lào- Vi t, trong nh ng năm 1945-1950, đã góp ph n đ a l i ệ ữ ầ ư ạ

nh ng th ng l i căn b n cho s nghi p cách m ng c a hai nữ ắ ợ ả ự ệ ạ ủ ước, t o ạ

ti n đ , đi u ki n thu n l i cho s phát tri n c a m i quan h liên ề ề ề ệ ậ ợ ự ể ủ ố ệminh, đoàn k t chi n đ u Vi t Nam - Lào trong nh ng năm ti p theo ế ế ấ ệ ữ ế

c a cu c kháng chi n ch ng th c dân Pháp xâm lủ ộ ế ố ự ược

Bước sang năm 1951, c c di n chi n tranh bi n chuy n ngày càng có ụ ệ ế ế ể

l i cho cách m ng Vi t Nam, Lào và Campuchia, t o đi u ki n đ a ợ ạ ệ ạ ề ệ ưquan h đoàn k t, ph i h p chi n đ u gi a nhân dân ba nệ ế ố ợ ế ấ ữ ước Đông

Dương sang m t giai đo n m i Song, th c dân Pháp độ ạ ớ ự ượ ự ợc s tr giúp

c a đ qu c Mỹ v n tăng củ ế ố ẫ ường chi n tranh, gây khó khăn cho cu c ế ộkháng chi n t ng nế ở ừ ước, làm c n tr quá trình ph i h p chi n đ u ả ở ố ợ ế ấ

gi a nhân dân ba nữ ước Vi t Nam, Lào và Campuchia.ệ

Trước tình hình đó, Đ i h i đ i bi u l n th hai c a Đ ng C ng s n ạ ộ ạ ể ầ ứ ủ ả ộ ảĐông Dương đã h p t ngày 11 đ n 19- 2-1951, t i xã Vinh Quang ọ ừ ế ạ(nay là xã Kim Bình),huy n Chiêm Hóa, t nh Tuyên Quang (Vi t Nam) ệ ỉ ệ

Đ ng chí Cay x n Phômvih n, Trồ ỏ ả ưởng đoàn đ i bi u Lào tham gia ạ ểĐoàn Ch t ch đ i h i.ủ ị ạ ộ

Bàn v quan h đoàn k t, h p tác gi a cách m ng ba nề ệ ế ợ ữ ạ ước Đông

Dương, Báo cáo chính trị do Ch t ch H Chí Minh trình bày trủ ị ồ ước Đ i ạ

h i nh n m nh: Vi t Nam kháng chi n, Lào, Campuchia cũng kháng ộ ấ ạ ệ ếchi n; th c dân Pháp và can thi p Mỹ là k thù chung c a c ba dân ế ự ệ ẻ ủ ả

t c Vi t Nam, Lào và Campuchia Do đó, Vi t Nam ph i ra s c giúp đ ộ ệ ệ ả ứ ỡLào, Campuchia kháng chi n và đi đ n thành l p M t tr n th ng nh t ế ế ậ ặ ậ ố ấcác dân t c Vi t Nam – Lào – Campuchia.ộ ệ

Đ i h i đã thông qua Ngh quy t v đạ ộ ị ế ề ường l i, nhi m v chung và đ ố ệ ụ ề

ra ch trủ ương xây d ng m i nự ở ỗ ước Vi t Nam, Lào, Campuchia m t ệ ộ

đ ng cách m ng, có cả ạ ương lĩnh riêng phù h p v i hoàn c nh c th đợ ớ ả ụ ể ểlãnh đ o cu c kháng chi n t ng nạ ộ ế ở ừ ước đ n th ng l i hoàn toàn ế ắ ợ Ở

Vi t Nam, Đ i h i quy t đ nh đ a Đ ng ra ho t đ ng công khai, l y ệ ạ ộ ế ị ư ả ạ ộ ấtên là Đ ng Lao đ ng Vi t Nam Đ ng Lao đ ng Vi t Nam có nghĩa v ả ộ ệ ả ộ ệ ụ

ph i h p và giúp đ các t ch c cách m ng Lào, Campuchia xây d ng ố ợ ỡ ổ ứ ạ ựchính đ ng mácxít đ lãnh đ o cu c kháng chi n c a hai nả ể ạ ộ ế ủ ước giành

l y th ng l i cu i cùng.ấ ắ ợ ố

Trong Đ i h i, các báo cáo t p trung phân tích đ c đi m: Đông Dạ ộ ậ ặ ể ương

là m t chi n trộ ế ường; làm rõ âm m u ra s c c ng c Lào, Campuchia ư ứ ủ ốlàm căn c kéo dài chi n tranh đ ch ng l i cách m ng Vi t Nam c a ứ ế ể ố ạ ạ ệ ủ

th c dân Pháp và yêu c u th ng nh t l c lự ầ ố ấ ự ượng, th ng nh t hành ố ấ

đ ng gi a ba dân t c đ đ y m nh kháng chi n đ n toàn th ng Đ i ộ ữ ộ ể ẩ ạ ế ế ắ ạ

h i th ng nh t v phộ ố ấ ề ương châm chi n lế ược trên chi n trế ường toàn Đông Dương là: Vi t Nam đ m trách chi n trệ ả ế ường chính vì đ i b ạ ộ

ph n binh l c c a đ ch đóng Vi t Nam, còn Lào và Campuchia là n i ậ ự ủ ị ở ệ ơ

đ ch s h , l c lị ơ ở ự ượng khá m ng, nên gi vai trò chi n trỏ ữ ế ường ki m ề

ch , ph i h p Đ tăng cế ố ợ ể ường s ph i h p chi n đ u gi a ba nự ố ợ ế ấ ữ ước Đông Dương, Đ i h i kh ng đ nh: Vi t Nam có nhi m v giúp đ nhânạ ộ ẳ ị ệ ệ ụ ỡdân Lào và nhân dân Campuchia v c v t ch t và tinh th n, nh t là ề ả ậ ấ ầ ấgiúp đào t o cán b , kinh nghi m t ch c đ u tranh, phát tri n chi n ạ ộ ệ ổ ứ ấ ể ếtranh du kích, xây d ng l c lự ự ượng vũ trang, xây d ng căn c đ a ự ứ ị

V i vi c xác đ nh rõ thêm v trí, vai trò c a cách m ng m i nớ ệ ị ị ủ ạ ỗ ước và đ ề

ra phương hướng, bi n pháp tăng cệ ường liên minh chi n đ u, Đ i h i ế ấ ạ ộ

l n th II c a Đ ng C ng s n Đông Dầ ứ ủ ả ộ ả ương đã m ra ch ng đở ặ ường phát tri n m i c a quan h đoàn k t chi n đ u gi a nhân dân ba ể ớ ủ ệ ế ế ấ ữ

nước Vi t Nam, Lào, Campuchia.ệ

Theo sáng ki n c a Đ ng Lao đ ng Vi t Nam, ngày 11-3-1951 H i ế ủ ả ộ ệ ộngh liên minh nhân dân ba nị ước Đông Dương khai m c t i xã Kim ạ ạBình, huy n Chiêm Hóa, t nh Tuyên Quang Các đ i bi u đ i di n M t ệ ỉ ạ ể ạ ệ ặ

tr n Liên Vi t c a Vi t Nam, c a M t tr n Lào Ítxal , c a M t tr n ậ ệ ủ ệ ủ ặ ậ ạ ủ ặ ậ

Kh me Ítxar c đã th o lu n và nh t trí thành l p kh i liên minh nhân ơ ắ ả ậ ấ ậ ốdân Vi t Nam – Lào – Campuchia theo nguyên t c t nguy n, bình ệ ắ ự ệ

đ ng, tẳ ương tr và tôn tr ng ch quy n c a nhau, cùng nhau đánh ợ ọ ủ ề ủ

đu i b n th c dân, đ qu c xâm lổ ọ ự ế ố ược, giành đ c l p th c s cho nhân ộ ậ ự ựdân Đông Dương H i ngh đ ra chộ ị ề ương trình hành đ ng chung và c ộ ử

y ban liên minh g m đ i di n c a ba n c Vi t Nam, Lào,

Campuchia

Vi c thành l p kh i liên minh nhân dân Vi t Nam – Lào – Campuchia ệ ậ ố ệ

là th ng l i có ý nghĩa chi n lắ ợ ế ược, t o c s nâng cao quan h đoàn ạ ơ ở ệ

k t và ph i h p chi n đ u gi a nhân dân ba nế ố ợ ế ấ ữ ước Đông Dương, là đòngiáng m nh mẽ vào chính sách “chia đ tr ” c a b n th c dân, đ qu c.ạ ể ị ủ ọ ự ế ố

Ch p hành Ngh quy t Đ i h i l n th II c a Đ ng, các đ ng chí Lào là ấ ị ế ạ ộ ầ ứ ủ ả ồ

đ ng viên Đ ng C ng s n Đông Dả ả ộ ả ương đã t ch c thành “ổ ứ Nhóm Nhân dân Lào” làm nòng c t lãnh đ o phong trào và chu n b cho vi c thành ố ạ ẩ ị ệ

l p đ ng chính tr c a Lào Đ ng th i, Trung ậ ả ị ủ ồ ờ ương Đ ng Lao đ ng ả ộ

Vi t Nam quy t đ nh cho các đ ng viên c a mình đang ho t đ ng ệ ế ị ả ủ ạ ộ ởLào thành l p các t ch c Đ ng Lao đ ng Vi t Nam đ v a lãnh đ o ậ ổ ứ ả ộ ệ ể ừ ạ

l c lự ượng Vi t Nam th c hi n nghĩa v qu c t t i Lào, v a giúp ệ ự ệ ụ ố ế ạ ừ

“Nhóm Nhân dân Lào” gi v ng sinh ho t và lãnh đ o kháng chi n ữ ữ ạ ạ ế

Ph i h p v i “ố ợ ớ Nhóm Nhân dân Lào”, các t ch c Đ ng Lao đ ng Vi t ổ ứ ả ộ ệNam kh p Thở ắ ượng, Trung, H Lào tri n khai giáo d c cho đ ng viên ạ ể ụ ả

c Vi t Nam và Lào n m v ng m c tiêu, yêu c u xây d ng chính đ ng ả ệ ắ ữ ụ ầ ự ảmácxít c a Lào đ lãnh đ o kháng chi n th ng l i Nh đó, công tác ủ ể ạ ế ắ ợ ờphát tri n đ ng Lào có nhi u ti n b , bể ả ở ề ế ộ ước đ u t o c s v m t t ầ ạ ơ ở ề ặ ổ

ch c cho vi c ti n t i thành l p đ ng cách m ng c a Lào.ứ ệ ế ớ ậ ả ạ ủ

Th c hi n ý đ giành l i quy n ch đ ng chi n lự ệ ồ ạ ề ủ ộ ế ược, t năm 1951 ừ

th c dân Pháp tăng cự ường kh ng b , càn quét gây nhi u khó khăn choủ ố ềkháng chi n c a Vi t Nam và Lào, nh t là làm cho hi u qu liên minh ế ủ ệ ấ ệ ảchi n đ u gi a hai nế ấ ữ ước b h n ch , không phát huy cao đị ạ ế ược kh ảnăng ph i h p chi n trố ợ ế ường

Trước tình hình đó, Đ ng và Chính ph Vi t Nam, đ ng đ u là Ch t chả ủ ệ ứ ầ ủ ị

H Chí Minh luôn coi nhi m v giúp cách m ng Lào nh mình t giúp ồ ệ ụ ạ ư ựmình đ cùng ph i h p chi n đ u, đánh đu i k thù chung, giành đ c ể ố ợ ế ấ ổ ẻ ộ

l p t do cho m i nậ ự ỗ ước trên bán đ o Đông Dả ương Th m nhu n quan ấ ầ

đi m qu c t cao c c a Đ ng Lao đ ng Vi t Nam và c a Ch t ch H ể ố ế ả ủ ả ộ ệ ủ ủ ị ồChí Minh, nhân dân Vi t Nam t ti n tuy n đ n h u phệ ừ ề ế ế ậ ương s n sàng ẵchia s nh ng thu n l i, cùng kh c ph c khó khăn, c nhi u ngẻ ữ ậ ợ ắ ụ ử ề ười con yêu d u c a mình sang ph i h p cùng b n Lào đ y m nh chi n ấ ủ ố ợ ạ ẩ ạ ếtranh du kích, phát tri n l c lể ự ượng kháng chi n Trong năm 1951, đã ế

có h n 12.000 cán b , chi n sĩ Vi t Nam tình nguy n sang ho t đ ng ơ ộ ế ệ ệ ạ ộ chi n tr ng Lào

ho t đ ng ch y u nh ban xung phong công tác, vũ trang tuyên ạ ộ ủ ế ư

truy n, đ i đ i đ c l p, b đ i Vi t Nam cùng cán b Lào đi sâu vào ề ạ ộ ộ ậ ộ ộ ệ ộcác làng b n, th c hi n “ba cùng” v i dân, tuyên truy n v n đ ng nhânả ự ệ ớ ề ậ ộdân tham gia kháng chi n, xây d ng c s chính tr và l c lế ự ơ ở ị ự ượng vũ trang đ a phị ương D a vào s ng h c a nhân dân các b t c Lào, ự ự ủ ộ ủ ộ ộquân tình nguy n Vi t Nam cùng b đ i Lào Ítxal t ch c t p kích, ệ ệ ộ ộ ạ ổ ứ ậ

ph c kích, đ p tan nhi u cu c càn quét, l n chi m c a đ ch, gi v ng ụ ậ ề ộ ấ ế ủ ị ữ ữcác khu căn c kháng chi n, góp ph n làm thay đ i so sánh l c lứ ế ầ ổ ự ượng

có l i cho cách m ng Lào, t o đi u ki n thu n l i cho hai nợ ạ ạ ề ệ ậ ợ ước ph i ố

h p đ y m nh kháng chi n đ n th ng l i ợ ẩ ạ ế ế ắ ợ

Ngày 14-9-1952, H i ngh cán b Liên minh nhân dân Vi t Nam – Lào –ộ ị ộ ệCampuchia h p t i Vi t B c (Vi t Nam) đ ki m đi m tình hình th c ọ ạ ệ ắ ệ ể ể ể ự

hi n các ngh quy t c a H i ngh Liên minh tháng 3 năm 1951 và đ raệ ị ế ủ ộ ị ề

phương hướng ph i h p chi n đ u trong th i gian t i Đ n d và nói ố ợ ế ấ ờ ớ ế ựchuy n v i H i ngh , Ch t ch H Chí Minh kh ng đ nh: Cu c kháng ệ ớ ộ ị ủ ị ồ ẳ ị ộchi n ch ng th c dân Pháp và can thi p Mỹ là s nghi p chung c a ba ế ố ự ệ ự ệ ủdân t c Vi t Nam, Lào, Campuchia Đoàn k t ch t chẽ gi a ba nộ ệ ế ặ ữ ước

nh t đ nh sẽ đi t i th ng l i, nh t đ nh sẽ giành đấ ị ớ ắ ợ ấ ị ược đ c l p t do ộ ậ ựcho m i nỗ ước G p g các đ i bi u c a quân tình nguy n Vi t Nam t iặ ỡ ạ ể ủ ệ ệ ạLào v d h i ngh , Ngề ự ộ ị ười căn d n: Ph i ch p hành s lãnh đ o c a ặ ả ấ ự ạ ủ

Chính ph Kháng chi n Lào, tuy t đ i không đủ ế ệ ố ượ ực t cao, t đ i, bao ự ạ

bi n; ph i luôn luôn đoàn k t v i cán b , chi n sĩ và nhân dân Lào.ệ ả ế ớ ộ ế

H i ngh cán b M t tr n liên minh nhân dân Đông Dộ ị ộ ặ ậ ương tháng

9-1952 đã góp ph n th t ch t và thúc đ y tình đoàn k t h p tác, tầ ắ ặ ẩ ế ợ ương

tr l n nhau gi a ba nợ ẫ ữ ước Vi t Nam, Lào, Campuchia lên bệ ước phát tri n m i, tr thành nhân t quan tr ng đ a cu c kháng chi n c a ba ể ớ ở ố ọ ư ộ ế ủdân t c đ n th ng l i hoàn toàn.ộ ế ắ ợ

V i s c g ng, n l c c a b n thân và cùng v i s đoàn k t và ph i ớ ự ố ắ ỗ ự ủ ả ớ ự ế ố

h p c a Vi t Nam, trong hai năm 1951-1952 cu c kháng chi n c a ợ ủ ệ ộ ế ủnhân dân Lào đã giành được k t qu quan tr ng v m i m t chính tr , ế ả ọ ề ọ ặ ịquân s , văn hóa xã h i, ngo i giaoự ộ ạ Trong các vùng gi i phóng và khu ả

du kích, chính quy n các c p đề ấ ược thành l p t trung ậ ừ ương đ n đ a ế ị

phương v i đ i ngũ cán b ngày càng phát tri n và trớ ộ ộ ể ưởng thành Uy tín và hi u l c c a y ban quân, dân, chính nâng cao, đông đ o nhân ệ ự ủ Ủ ảdân các b t c Lào tích c c tham gia kháng chi n L c lộ ộ ự ế ự ượng vũ trang cách m ng Lào l n m nh c v s lạ ớ ạ ả ề ố ượng và ch t lấ ượng, ph i h p ch tố ợ ặchẽ v i b đ i tình nguy n Vi t Nam chi n đ u liên t c, d o dai trên ớ ộ ộ ệ ệ ế ấ ụ ẻ

kh p các đ a bàn Thắ ị ượng, Trung và H Lào ạ Trong vùng đ ch ị ki m soát ể , phong trào đ u tranh chính tr n ra nhi u n i, các c s cách m ng ấ ị ổ ở ề ơ ơ ở ạphát tri n Viêng Chăn, Xav nnakh t, P c Xê…K t qu ho t đ ng ể ở ẳ ệ ạ ế ả ạ ộ

ph i h p đ u tranh gi a Vi t Nam và Lào trong hai năm 1951-1952 đãố ợ ấ ữ ệgóp ph n t o thêm th và l c m i cho cu c kháng chi n c a nhân dân ầ ạ ế ự ớ ộ ế ủhai nước, đ ng th i chu n b các y u t c n thi t đ phát huy s c ồ ờ ẩ ị ế ố ầ ế ể ứ

m nh liên minh chi n đ u Vi t – Lào trong cu c kháng chi n ch ng ạ ế ấ ệ ộ ế ố

th c dân Pháp và can thi p Mỹ.ự ệ

Đ u năm 1953, sau th t b i m t tr n Tây B c (Vi t Nam), th c dân ầ ấ ạ ở ặ ậ ắ ệ ựPháp tăng cường l c lự ượng S m N a đ b o v khu v c Thở ầ ư ể ả ệ ự ượng Lào Do đó, có đ p tan đậ ược căn c S m N a, gi i phóng Thứ ầ ư ả ượng Lào,

Vi t Nam m i có đi u ki n ph i h p v i Lào m r ng khu căn c , xây ệ ớ ề ệ ố ợ ớ ở ộ ứ

d ng h u phự ậ ương kháng chi n và phá th b trí chi n lế ế ố ế ượ ủc c a đ ch ị ở

mi n B c Đông Dề ắ ương

Tháng 4 năm 1953, Chính ph Vi t Nam Dân ch C ng hòa và Chính ủ ệ ủ ộ

ph Kháng chi n Lào quy t đ nh m chi n d ch Thủ ế ế ị ở ế ị ượng Lào Quân đ iộ

Vi t Nam (g m 10 trung đoàn ch l c và các đoàn quân tình nguy n ệ ồ ủ ự ệđang ho t đ ng Thạ ộ ở ượng Lào) ph i h p v i quân đ i Lào Ítxal (g mố ợ ớ ộ ạ ồ

5 đ i đ i và hàng nghìn dân quân du kích) ph i h p ti n công theo ạ ộ ố ợ ế

hướng ch y u là S m N a, hủ ế ầ ư ướng ph i h p đố ợ ở ường s 7, l u v c ố ư ựsông N m U và giành th ng l i (tháng 5-1953), gi i phóng toàn b t nhậ ắ ợ ả ộ ỉ

S m N a, m t ph n Xiêng Kho ng và Phôngxalỳ.ầ ư ộ ầ ả

V i th ng l i c a chi n d ch Thớ ắ ợ ủ ế ị ượng Lào, h u phậ ương kháng chi n ế

c a Lào đã n i thông v i vùng t do c a Vi t Nam, t o th ph i h p ủ ố ớ ự ủ ệ ạ ế ố ợchi n lế ược gi a Vi t Nam và Lào, góp ph n đ a cu c kháng chi n c a ữ ệ ầ ư ộ ế ủnhân dân ba nước Đông Dương ti n lên m t bế ộ ước m i.ớ

T sau chi n th ng Thừ ế ắ ượng Lào, Ban Cán s Đ ng Lao đ ng Vi t Nam ự ả ộ ệ Lào đã ph i h p và giúp b n thành l p “

Đ ng ả Nhân dân Lào” Công tác xây d ng đ ng Lào ti n thêm m t ự ả ở ế ộ

bước m i, đ t đớ ạ ược k t qu căn b n v chính tr , t ch c, t o đi u ế ả ả ề ị ổ ứ ạ ề

ki n cho vi c thành l p chính đ ng cách m ng c a Lào Trên th c t , ệ ệ ậ ả ạ ủ ự ế

Ban V n đ ng thành l p Đ ng ậ ộ ậ ả Nhân dân Lào đã cùng M t tr n Lào ặ ậÍtxal lãnh đ o quân và dân Lào đ y m nh kháng chi n, ph i h p ch tạ ạ ẩ ạ ế ố ợ ặchẽ v i nhân dân Vi t Nam, Campuchia chi n đ u, đánh b i các th ớ ệ ế ấ ạ ủ

đo n chi n tranh xâm lạ ế ượ ủc c a th c dân Pháp và can thi p Mỹ.ự ệ

Bước vào Đông Xuân 1953- 1954, quân và dân ba nước Vi t Nam, Lào, ệCampuchia ti p t c đ y m nh ti n công trên kh p các chi n trế ụ ẩ ạ ế ắ ế ường,

bu c th c dân Pháp ph i th c thi k ho ch Nava (tháng 7-1953), hy ộ ự ả ự ế ạ

v ng sau 18 tháng sẽ giành l i th ch đ ng trên chi n trọ ạ ế ủ ộ ế ường

Trước tình hình trên, tháng 9-1953, B Chính tr Trung ộ ị ương Đ ng Laoả

đ ng Vi t Nam đ ra phộ ệ ề ương châm “Tích c c, ch đ ng, c đ ng, linh ự ủ ộ ơ ộ

ho t” ạ và thông qua k ho ch tác chi n Đông Xuân 1953 – 1954 nh m ế ạ ế ằ

đ y m nh kháng chi n Vi t Nam và tăng cẩ ạ ế ở ệ ường ph i h p v i quân ố ợ ớdân Lào gi i phóng Phôngxalỳ, đánh đ ch Trung, H Lào và Đông B c ả ị ở ạ ắCampuchia

Tháng 12-1953 m t b ph n quân ch l c Vi t Nam g m ba trung ộ ộ ậ ủ ự ệ ồđoàn ph i h p v i b đ i Lào Ítxal và quân tình nguy n Vi t Nam t iố ợ ớ ộ ộ ạ ệ ệ ạLào m chi n d ch Trung, H Lào Chi n th ng c a Liên quân Vi t – ở ế ị ạ ế ắ ủ ệLào góp ph n làm phá s n k ho ch t p trung quân c a Nava, bu c ầ ả ế ạ ậ ủ ộ

đ ch ph i phân tán l c lị ả ự ượng đ i phó trên nhi u chi n trố ề ế ường, t o ạ

đi u ki n c ng c , phát tri n th ph i h p chi n lề ệ ủ ố ể ế ố ợ ế ược gi a hai nữ ước

Vi t Nam và Lào.ệ

Trên chi n trế ường chính, t đ u tháng 12-1953, trừ ầ ướ ức s c ti n công ế

c a b đ i ch l c Vi t Nam, quân Pháp ph i b Lai Châu, rút v c ủ ộ ộ ủ ự ệ ả ỏ ề ố

th Đi n Biên Ph và tăng củ ở ệ ủ ường l c lự ượng, bi n n i đây thành m t ế ơ ộ

t p đoàn c đi m m nh nh t Đông Dậ ứ ể ạ ấ ở ương

Cu i năm 1953, B Chính tr Trung ố ộ ị ương Đ ng Lao đ ng Vi t Nam ả ộ ệquy t đ nh m chi n d ch Đi n Biên Ph nh m gi i phóng hoàn toàn ế ị ở ế ị ệ ủ ằ ảvùng Tây B c Vi t Nam, t o đi u ki n cho quân và dân Lào gi i phóng ắ ệ ạ ề ệ ảvùng c c B c Lào Do đ ch ngày càng tăng cự ắ ị ường l c lự ượng phòng th ủ

Đi n Biên Ph , B Ch huy chi n d ch quy t đ nh thay đ i phệ ủ ộ ỉ ế ị ế ị ổ ương châm, t “ừ đánh nhanh, gi i quy t nhanh ả ế ” sang “đánh ch c, ti n ắ ế ch c” ắ

T cu i tháng 1-1954, quân đ i Vi t Nam g m m t đ i đoàn, m t ừ ố ộ ệ ồ ộ ạ ộtrung đoàn và quân tình nguy n Thệ ở ượng Lào ph i h p v i đ i đ i ố ợ ớ ạ ộChămpax c, đ i đ i đ a phắ ạ ộ ị ương t nh Lu ng Ph bang và b n trung đ i ỉ ổ ạ ố ộ

b đ i đ a phộ ộ ị ương huy n c a Lào ti n công phòng tuy n sông N m U, ệ ủ ế ế ậ

c t đ t “ắ ứ con đ ườ ng liên l c ạ chi n l ế ượ ” c a đ ch v i Điên Biên Ph c ủ ị ớ ủ

Th ng l i c a chi n d ch đã đ y t p đoàn c đi m c a đ ch vào th ắ ợ ủ ế ị ẩ ậ ứ ể ủ ị ếhoàn toàn b cô l p, t o đi u ki n thu n l i cho quân và dân Vi t Nam ị ậ ạ ề ệ ậ ợ ệ

th c hi n tr n quy t chi n chi n lự ệ ậ ế ế ế ượ ở ệc Đi n Biên Ph ủ

Ngày 13-3-1954, quân và dân Vi t Nam m đ u cu c ti n công t p ệ ở ầ ộ ế ậđoàn c đi m Đi n Biên Ph Ph i h p v i chi n trứ ể ệ ủ ố ợ ớ ế ường chính Vi t ệNam, quân và dân Lào liên t c đ y m nh các ho t đ ng quân s t ụ ẩ ạ ạ ộ ự ừ

B c xu ng Nam Lào đ ki m ch l c lắ ố ể ề ế ự ượng đ ch, đ ng th i ng h ị ồ ờ ủ ộ

M t tr n Đi n Biên Ph 300 t n g o chi n l i ph m thu đặ ậ ệ ủ ấ ạ ế ợ ẩ ược sau chi n th ng Thế ắ ượng Lào và 400 viên đ n pháo 105 ly thu đạ ượ ủc c a

đ ch B n Naphào.ị ở ạ

Tr i qua 55 ngày đêm chi n đ u gian kh , quy t li t và anh dũng, ả ế ấ ổ ế ệngày 7-5-1954 t p đoàn c đi m Đi n Biên Ph b tiêu di t hoàn toàn.ậ ứ ể ệ ủ ị ệChi n công đó đã đánh b i c g ng chi n tranh cao nh t c a th c dân ế ạ ố ắ ế ấ ủ ựPháp được Mỹ vi n tr , giáng m t đòn quy t d nh vào ý chí xâm lệ ợ ộ ế ị ược

c a b n th c dân, đ qu c, góp ph n thúc đ y quá trình tan rã c a ủ ọ ự ế ố ầ ẩ ủ

ch nghĩa th c dân cũ trên ph m vi toàn th gi i Đó là th ng l i to ủ ự ạ ế ớ ắ ợ

l n c a nhân dânVi t Nam và cũng là th ng l i c a kh i đoàn k t, liên ớ ủ ệ ắ ợ ủ ố ếminh chi n đ u gi a quân đ i và nhân dân ba nế ấ ữ ộ ước Vi t Nam, Lào, ệCampuchia, mà Vi t Nam làm tr c t trong s nghi p kháng chi n ệ ụ ộ ự ệ ế

ch ng k thù chung T đây, c c di n chi n tranh Đông Dố ẻ ừ ụ ệ ế ương chuy nể

sang th có l i cho cu c đ u tranh c a nhân dân Vi t ế ợ ộ ấ ủ ệ

Nam,Lào,Campuchia t i H i ngh Gi nev ạ ộ ị ơ ơ

Ngày 8-5-1954, H i ngh qu c t v ch m d t chi n tranh Đông ộ ị ố ế ề ấ ứ ế

Dương khai m c t i Gi nev H i ngh có chín bên tham d , g m Liên ạ ạ ơ ơ ộ ị ự ồ

Xô, Trung Qu c, Hoa Kỳ, Anh, Pháp,Vi t Nam dân ch c ng hòa, Qu c ố ệ ủ ộ ốgia Vi t Nam, Vệ ương qu c Lào, Vố ương qu c Campuchia Các đ i di n ố ạ ệ

l c lự ượng kháng chi n Path t Lào và Kh me Ítxar c có m t t i ế ế ơ ắ ặ ạ

Gi nev nh ng không đơ ơ ư ược m i tham gia h i ngh , vì đ i bi u Pháp, ờ ộ ị ạ ể

Mỹ ph n đ i Do đó, Vi t Nam Dân ch C ng hòa ph i đ i di n cho ả ố ệ ủ ộ ả ạ ệ

l p trậ ường, ti ng nói c a Chính ph Kháng chi n Lào và Campuchia ế ủ ủ ế

T i H i ngh , đ i di n Chính ph Vi t Nam Dân ch C ng hòa tuyên ạ ộ ị ạ ệ ủ ệ ủ ộ

b l p trố ậ ường có tính nguyên t c c a vi c l p l i hòa bình Đông ắ ủ ệ ậ ạ ở

Dương, ph i th a nh n l c lả ừ ậ ự ượng kháng chi n c a Lào và Campuchia ế ủ

do chính ph kháng chi n hai nủ ế ước đó lãnh đ o; các l c lạ ự ượng kháng chi n Lào, Campuchia ph i có khu t p k t c a mình…Cu c đ u tranh ế ả ậ ế ủ ộ ấ

gi a đ i di n Vi t Nam và đ i di n Pháp v phân chia gi i tuy n t m ữ ạ ệ ệ ạ ệ ề ớ ế ạ

th i, khu v c t p k t và đ a v chính tr c a l c lờ ự ậ ế ị ị ị ủ ự ượng kháng chi n Lào,ếCampuchia di n ra gay g t và kéo dài trong nhi u phiên h p ễ ắ ề ọ

Do nh ng th ng l i vang d i c a quân và dân ba nữ ắ ợ ộ ủ ước Vi t Nam, Lào, ệCampuchia trong Đông Xuân 1953-1954, mà đ nh đi m là chi n th ng ỉ ể ế ắ

Đi n Biên Ph , cùng v i phong trào đ u tranh đòi ch m d t chi n ệ ủ ớ ấ ấ ứ ếtranh đang sôi s c trên toàn th gi i, ngày 21-7-1954, đ i phụ ế ớ ố ương

ph i ký tuyên b chung và các hi p đ nh v ch m d t chi n tranh ả ố ệ ị ề ấ ứ ế ởĐông Dương Nước Pháp và các nước tham gia h i ngh cam k t tôn ộ ị ế

tr ng đ c l p, ch quy n, th ng nh t và toàn v n lãnh th c a Vi t ọ ộ ậ ủ ề ố ấ ẹ ổ ủ ệNam, Lào, Campuchia Đó là c s pháp lý qu c t r t quan tr ng đ ơ ở ố ế ấ ọ ểnhân dân ba nước Đông Dương ti n lên giành đ c l p, hoàn thành ế ộ ậ

th ng nh t đ t nố ấ ấ ướ ở ỗ ước m i n c

H i ngh Gi ne v công nh n đ c l p, ch quy n, th ng nh t, toàn ộ ị ơ ơ ậ ộ ậ ủ ề ố ấ

v n lãnh th c a Lào; Path t Lào là l c lẹ ổ ủ ế ự ượng chính tr đ c l p, h p ị ộ ậ ợpháp, có quân đ i, có vùng t p k t hai t nh S m N a và Phôngxalỳ; ộ ậ ế ở ỉ ầ ưcác nhà ch c trách hai phái (Path t Lào và Chính ph Vứ ế ủ ương qu c Lào)ố

sẽ cùng nhau thương lượng đ gi i quy t v n đ chính tr trên c s ể ả ế ấ ề ị ơ ở

b o đ m quy n t do, dân ch c a nhân dân, thành l p chính quy n ả ả ề ự ủ ủ ậ ềliên hi p, hòa h p dân t c thông qua t ng tuy n c t do…ệ ợ ộ ổ ể ử ự

Cùng v i chi n th ng Đi n Biên Ph , vi c ký k t Hi p đ nh Gi ne v ớ ế ắ ệ ủ ệ ế ệ ị ơ ơ

là m t th ng l i quan tr ng c a s nghi p đoàn k t kháng chi n c a ộ ắ ợ ọ ủ ự ệ ế ế ủnhân dân ba nước Đông Dương nói chung, c a hai nủ ước Vi t Nam, Lào ệnói riêng trong cu c kháng chi n lâu dài ch ng th c dân Pháp và can ộ ế ố ựthi p Mỹ Th ng l i đó th hi n ngh l c, quy t tâm c a Vi t Nam và ệ ắ ợ ể ệ ị ự ế ủ ệLào trong cu c chi n đ u ch ng k thù chung, k t tinh s c m nh ộ ế ấ ố ẻ ế ứ ạđoàn k t đ c bi t, liên minh chi n đ u gi a nhân dân và quân đ i hai ế ặ ệ ế ấ ữ ộ

nước, t o n n móng v ng ch c cho s ph i h p, liên minh chi n đ u ạ ề ữ ắ ự ố ợ ế ấ

gi a Vi t Nam và Lào ngày càng nâng cao trong cu c kháng chi n ữ ệ ộ ế

[3] Xem: Nguy n Ái Qu c: “B n án ch đ th c dân Pháp”ễ ố ả ế ộ ự trong H Chíồ

Minh: Toàn t p ậ , Nxb Chính tr qu c gia, Hà N i, 1995, t 2.ị ố ộ

[4] Ban Ch đ o nghiên c u lý lu n và th c ti n Trung ỉ ạ ứ ậ ự ễ ương Đ ng ảNhân dân cách m ng Lào: ạ L ch s Đ ng Nhân dân cách m ng Lào (Tóm ị ử ả ạ

l ượ , Nxb Chính tr qu c gia, Hà N i, 2005, tr 18 Đ a đi m mà c) ị ố ộ ị ể

Nguy n Ái Qu c đ t chân đ n Lào đễ ố ặ ế ược xác đ nh là b n Xiêng V ng, ị ả ảhuy n No ng B c, t nh Khăm Mu n Th c hi n Ngh quy t c a B ệ ỏ ố ỉ ộ ự ệ ị ế ủ ộChính tr Trung ị ương Đ ng Nhân dân cách m ng Lào nhân d p k ả ạ ị ỷ

ni m 120 năm ngày sinh c a Ch t ch H Chí Minh (19 tháng 5 năm ệ ủ ủ ị ồ

1890 – 19 tháng 5 năm 2010), đ ng chí Bun Nhăng Vôlachít, y viên ồ Ủ

B Chính tr , Thộ ị ường tr c Ban bí th , Phó Ch t ch nự ư ủ ị ước C ng hòa Dânộ

ch Nhân dân Lào và đ ng chí H Đ c Vi t, y viên B Chính tr , Bí ủ ồ ồ ứ ệ Ủ ộ ị

th Trung ư ương Đ ng, Trả ưởng ban T ch c Trung ổ ứ ương Đ ng C ng ả ộ

s n Vi t Nam đã d l đ ng th xây d ng Khu l u ni m Ch t ch H ả ệ ự ễ ộ ổ ự ư ệ ủ ị ồChí Minh t i b n Xiêng V ng, huy n No ng B c, t nh Khăm Mu n.ạ ả ả ệ ỏ ố ỉ ộ

[5] Đ ng C ng s n Vi t Nam, ả ộ ả ệ Văn ki n Đ ng toàn t p ệ ả ậ , t p 2, Sđd, tr ậ

94

[6] Đ ng c ng s n Vi t Nam, ả ộ ả ệ Văn ki n Đ ng toàn t p ệ ả ậ , t p 7, Sđd, ậtr.113

[7] M t s tài li u vi t là Đ i ti n v (Conl văngn ) ộ ố ệ ế ộ ề ệ ả ạ

[8] Báo C Gi i phóng - C quan c a Đ ng C ng s n Đông Dờ ả ơ ủ ả ộ ả ương, s ố

[13] T năm 1948,đ i thành Liên khu 4 ừ ổ

[14] Th c a Hoàng thân Xu-pha-nu-vông g i c Lê Thư ủ ử ụ ướ c đ ngày 7 ề tháng 11 năm 1951 Phòng T li u Vi n nghiên c u Đông Nam Á.ư ệ ệ ứ

[15] U ban này g m 9 ngỷ ồ ười, do ông Nuh c Phumxav n làm ch t ch, ắ ẳ ủ ịông Thao Ô làm phó ch t ch, ông Tu Lăn làm u viên quân s và ông ủ ị ỷ ựXingcapo làm u viên chính tr ỷ ị

[16] Tây B c Lào - vùng phía tây c a B c Lào - g m t nh Hu i Xài và ắ ủ ắ ồ ỉ ộ

ph n phía Tây t nh Lu ng Pha băng (sau tách thành t nh Xaynha Buly) ầ ỉ ổ ỉĐây là vùng r ng núi đi p trùng, n m sâu trong vùng đ ch ki m soát, ừ ệ ằ ị ể

có biên gi i giáp v i Thái Lan, Mi n Đi n và Trung Qu c Dân c trong ớ ớ ế ệ ố ưvùng ph n l n là các b t c thi u s nh L , C , Mu x , Lan Ten, Cùi, ầ ớ ộ ộ ể ố ư ự ọ ơNghi u…s ng ch y u b ng ngh làm nệ ố ủ ế ằ ề ương r y, chăn nuôi, t c p, ẫ ự ấ

chi n đ u Vi t Nam - Lào, ế ấ ệ Nxb Th gi i 2008, tr 67, thì Ban xung ế ớ

phong Lào B c đắ ược thành l p ngày 24 tháng 8 năm 1948.ậ

2 PHÁT TRI N LIÊN MINH CHI N Đ U VI T NAM - LÀO, LÀO - VI T Ể Ế Ấ Ệ ỆNAM CH NG Đ QU C MỸ XÂM LỐ Ế Ố ƯỢC (1954 – 1975)

V i vi c ký k t Hi p đ nh Gi nev 1954, cách m ng hai nớ ệ ế ệ ị ơ ơ ạ ước Vi t ệNam, Lào bước vào th i kỳ m i: th i kỳ t p trung xây d ng l c lờ ớ ờ ậ ự ự ượng,

đ y m nh đ u tranh đ gi v ng hòa bình và giành đ c l p, th ng ẩ ạ ấ ể ữ ữ ộ ậ ố

nh t m i nấ ở ỗ ước Song, đ qu c Mỹ v n nuôi tham v ng xâm lế ố ẫ ọ ược, ra

s c can thi p vào mi n Nam Vi t Nam và Lào, âm m u bi n n i đây ứ ệ ề ệ ư ế ơthành thu c đ a ki u m i và căn c quân s , đ làm bàn đ p ti n công ộ ị ể ớ ứ ự ể ạ ếcác nước xã h i ch nghĩa Vì v y, nhân dân hai nộ ủ ậ ước Vi t Nam và Lào ệ

ti p t c ph i h p đ u tranh đ b o v thành qu cách m ng v a ế ụ ố ợ ấ ể ả ệ ả ạ ừgiành được

Trước tình hình trên, H i ngh B Chính tr Ban Ch p hành Trung ộ ị ộ ị ấ ương

Đ ng Lao đ ng Vi t Nam (19-10-1954) và H i ngh Ban Ch p hành ả ộ ệ ộ ị ấTrung ương Đ ng Lao đ ng Vi t Nam (11-1954) ra ngh quy t kh ng ả ộ ệ ị ế ẳ

đ nh ti p t c tăng cị ế ụ ường tình h u ngh và đoàn k t gi a nhân dân hai ữ ị ế ữ

nước Vi t Nam, Lào và đ ra yêu c u ph i h p hai bên cùng th c hi n ệ ề ầ ố ợ ự ệcác nhi m v , trệ ụ ước m t t p trung xây d ng l c lắ ậ ự ự ượng vũ trang Lào; xây d ng, c ng c hai t nh S m N a và Phôngxalỳ thành căn c đ u ự ủ ố ỉ ầ ư ứ ấtranh c a Lào; đào t o, b i dủ ạ ồ ưỡng đ i ngũ cán b cho cách m ng Lào…ộ ộ ạ

Đ ng th i, tháng 11- 1954, H i ngh Trung ồ ờ ộ ị ương M t tr n Lào Íxal vàặ ậ ạChính ph Kháng chi n Lào xác đ nh nhi m v trung tâm c a cách ủ ế ị ệ ụ ủ

m ng Lào trong giai đo n hi n t i là: B o v và xây d ng hai t nh t p ạ ạ ệ ạ ả ệ ự ỉ ậ

k t thành căn c cách m ng c a c nế ứ ạ ủ ả ước, xây d ng, phát tri n các l c ự ể ự

lượng vũ trang Chính ph Kháng chi n và B Qu c phòng Lào đ ngh ủ ế ộ ố ề ị

Vi t Nam xây d ng k ho ch và c đoàn c v n quân s giúp Lào c ngệ ự ế ạ ử ố ấ ự ủ

c , xây d ng Quân đ i Path t Lào.ố ự ộ ế

N i dung các quan đi m nêu trên c a B Chính tr , Ban Ch p hành ộ ể ủ ộ ị ấTrung ương Đ ng Lao đ ng Vi t Nam, c a Trung ả ộ ệ ủ ương M t tr n Lào ặ ậÍtxal và Chính ph Kháng chi n Lào đã ạ ủ ế v ch ra nh ng đ nh h ạ ữ ị ướ ng quan tr ng, có ý nghĩa quy t đ nh t o c s đ th ng nh t ph ọ ế ị ạ ơ ở ể ố ấ ươ ng

th c h p tác, giúp đ l n nhau gi a cách m ng hai n ứ ợ ỡ ẫ ữ ạ ướ c Vi t Nam và ệ Lào trong giai đo n m i, giai đo n chuy n t chi n tranh sang hòa ạ ớ ạ ể ừ ế bình

Th c hi n ch trự ệ ủ ương trên, hai nước Vi t Nam, Lào đã ph i h p hoàn ệ ố ợthành nhi m v chuy n quân t p k t theo quy đ nh c a Hi p đ nh ệ ụ ể ậ ế ị ủ ệ ị

Gi nev và Hi p đ nh đình chi n Lào 1954 Đ ng th i, B Qu c ơ ơ ệ ị ế ở ồ ờ ộ ốphòng Vi t Nam quy t đ nh thành l p Đoàn C v n quân s (Đoàn ệ ế ị ậ ố ấ ự100) giúp các đ n v Quân đ i Path t Lào h c t p v chính tr , quân ơ ị ộ ế ọ ậ ề ị

s , nâng cao trình đ chi n đ u; ph i h p v i B Ch huy t i cao Lào ự ộ ế ấ ố ợ ớ ộ ỉ ốnghiên c u, th ng nh t k ho ch tác chi n và phứ ố ấ ế ạ ế ương th c t ch c ứ ổ ứkhu chi n đ u b o v hai t nh S m N a và Phôngxalỳ Trên c s đó, ế ấ ả ệ ỉ ầ ư ơ ởcác c quan, đ n v Path t Lào các khu v c đóng quân có c v n Vi tơ ơ ị ế ở ự ố ấ ệNam giúp đ đã t ch c các đ i chuyên trách làm công tác xây d ng c ỡ ổ ứ ộ ự ơ

s qu n chúng, hở ầ ướng d n dân s n xu t, t ch c khám, ch a b nh ẫ ả ấ ổ ứ ữ ệcho nhân dân, d y văn hoá cho thanh niên, tuyên truy n v tình đoàn ạ ề ề

k t quân dân hai nế ước Vi t - Lào Các c quan chính quy n hai t nh ệ ơ ề ở ỉ

S m N a, Phôngxalỳ tích c c phát đ ng nhân dân tăng gia s n xu t, ầ ư ự ộ ả ấ

th c hi n các ch trự ệ ủ ương c a Chính ph Kháng chi n Lào Nh đó, đ iủ ủ ế ờ ờ

s ng c a nhân dân các b t c Lào trên đ a bàn hai t nh đố ủ ộ ộ ị ỉ ượ ảc c i thi n ệđáng k , c s qu n chúng để ơ ở ầ ược tăng cường, c ng c ngày càng v ng ủ ố ữ

ch c Trong s 1572 b n đã có 1327 b n xây d ng đắ ố ả ả ự ượ ơ ởc c s đoàn

th cách m ng và l c lể ạ ự ượng du kích nhi u n i, nhân dân tích c c đi Ở ề ơ ựdân công, đ ng viên con em tham gia Quân đ i Path t Lào ộ ộ ế

Vi c các l c lệ ự ượng Path t Lào hoàn thành chuy n quân t p k t, k p ế ể ậ ế ị

th i tri n khai k ho ch xây d ng, phát tri n l c lờ ể ế ạ ự ể ự ượng và s n sàng ẵchi n đ u gi v ng đ a bàn t p k t đã t o đi u ki n ban đ u r t quanế ấ ữ ữ ị ậ ế ạ ề ệ ầ ấ

tr ng đ c ng c ,tăng cọ ể ủ ố ường th c l c cho cách m ng Lào, đ ng th i ự ự ạ ồ ờcũng là nhân t tích c c đ phát huy m i quan h đoàn k t, giúp đ ố ự ể ố ệ ế ỡ

l n nhau gi a quân đ i và nhân dân hai nẫ ữ ộ ước Vi t Nam - Lào.ệ

Trướ ực s chuy n bi n m i c a cách m ng Lào, Đ i h i thành l p ể ế ớ ủ ạ ạ ộ ậ

Đ ng Nhân dân Lào đả ược ti n hành t ngày 22 tháng 3 đ n ngày 6 ế ừ ếtháng 4 năm 1955 t i t nh S m N a Tham d Đ i h i có 19 đ i bi u ạ ỉ ầ ư ự ạ ộ ạ ểthay m t g n 300 đ ng viên trong c nặ ầ ả ả ước Đ i h i đã xác đ nh nhi m ạ ộ ị ệ

v chung trong giai đo n này là đoàn k t lãnh đ o toàn dân ph n đ u ụ ạ ế ạ ấ ấhoàn thành s nghi p gi i phóng dân t c, th c hi n m t nự ệ ả ộ ự ệ ộ ước Lào hoàbình, dân ch , th ng nh t và đ c l p Đ i h i đ raủ ố ấ ộ ậ ạ ộ ề Ch ươ ng trình hành

đ ng 12 đi m ộ ể , thông qua Báo cáo chính trị; Đi u l c a Đ ng ề ệ ủ ả và b u ầBan Ch đ o toàn qu c g m 5 ngỉ ạ ố ồ ười, do đ ng chí Cayx n Phômvih n ồ ỏ ảlàm Trưởng ban ch đ o ỉ ạ

Vi c Đ ng Nhân dân Lào ra đ i đã t o c s v ng ch c đ tăng cệ ả ờ ạ ơ ở ữ ắ ể ường

s lãnh đ o c a Đ ng đ i v i cách m ng Lào, đ ng th i là nhân t ự ạ ủ ả ố ớ ạ ồ ờ ố

tr ng y u, có ý nghĩa quy t đ nh thúc đ y quan h đoàn k t, giúp đ ọ ế ế ị ẩ ệ ế ỡ

l n nhau gi a cách m ng hai nẫ ữ ạ ước Lào - Vi t Nam.ệ

Đáp ng yêu c u đoàn k t r ng rãi l c lứ ầ ế ộ ự ượng cách m ng trong giai ạ

đo n m i, t ngàyạ ớ ừ 6 đ n 31 tháng 1 năm 1956, U ban Trung ế ỷ ương Neo Lào Ítxal ti n hành Đ i h i đ i bi u toàn qu c l n th II t i t nh ạ ế ạ ộ ạ ể ố ầ ứ ạ ỉ

S m N a Đ i h i thông qua Cầ ư ạ ộ ương lĩnh chính tr 12 đi m, trong đó ị ểnêu lên nhi m v ch y u c a M t tr n v đoàn k t toàn dân; gi ệ ụ ủ ế ủ ặ ậ ề ế ữ

v ng và phát tri n l c lữ ể ự ượng yêu nước; tranh th s đ ng tình, ng hủ ự ồ ủ ộ

c a nhân dân yêu chu ng hòa bình th gi i ; tích c c chăm lo đ i s ng ủ ộ ế ớ ự ờ ố

v t ch t và tinh th n c a nhân dân… Đ i h i quy t đ nh đ i tên Neo ậ ấ ầ ủ ạ ộ ế ị ổLào Ítxal thành Neo Lào H c X t (M t tr n Lào yêu nạ ắ ạ ặ ậ ước) ; đ i tên tổ ờbáo Lào Ítxal , c quan ngôn lu n c a M t tr n, thành Lào H c X t ạ ơ ậ ủ ặ ậ ắ ạ

Đ i h i b u Ban ch p hành Trung ạ ộ ầ ấ ương Neo Lào H c X t, g m 47 đ i ắ ạ ồ ạ

bi u, đ i di n các t ng l p nhân dân, các dân t c, tôn giáo trong c ể ạ ệ ầ ớ ộ ả

nước, do Hoàng thân Xuphanuvông làm Ch t ch.ủ ị

Thành công c a Đ i h i đ i bi u l n th II Neo Lào H c X t đánh d u ủ ạ ộ ạ ể ầ ứ ắ ạ ấ

bước phát tri n m i c a cách m ng Lào và m ra tri n v ng m i cho ể ớ ủ ạ ở ể ọ ớ

s tăng cự ường h p tác, giúp đ l n nhau gi a cách m ng hai nợ ỡ ẫ ữ ạ ước Vi tệnam – Lào.

Sau khi Đ ng Nhân dân Lào đả ược thành l p, các l c lậ ự ượng yêu nước Lào v i s ph i h p, h tr tích c c c a các t c v n quân s và dân ớ ự ố ợ ỗ ợ ự ủ ổ ố ấ ựchính Vi t Nam đã liên ti p đánh b i các cu c ti n công c a các th ệ ế ạ ộ ế ủ ế

l c phái h u trong chính quy n và quân đ i Viêng Chăn vào vùng căn ự ữ ề ộ

c cách m ng, gây cho đ ch nhi u thi t h i Nh ng th ng l i đó tác ứ ạ ị ề ệ ạ ữ ắ ợ

đ ng tích c c đ n xu hộ ự ế ướng và nguy n v ng c a các t ng l p nhân ệ ọ ủ ầ ớdân Lào các đô th , m t vài n i đã xu t hi n phong trào ch ng đ ở ị ộ ơ ấ ệ ố ế

qu c Mỹ và tay sai, ng h đố ủ ộ ường l i hoà bình, trung l p c a Path t ố ậ ủ ếLào đ th ng nh t qu c gia ể ố ấ ố

Trong b i c nh đó, ngày 2 tháng 11 năm 1957, Hoàng thân ố ả

Xuphanuvông, đ i di n Neo Lào H c X t và Hoàng thân Xuvana ạ ệ ắ ạ

Phuma, đ i di n Chính ph Vạ ệ ủ ương qu c Lào ký tuyên b chung tho ố ố ảthu n thành l p Chính ph Liên hi p, có Neo Lào H c X t tham gia ậ ậ ủ ệ ắ ạ.Ngày 18 tháng 12 năm 1957, Neo Lào H c X t t ch c l chuy n giao ắ ạ ổ ứ ễ ể

t nh S m N a và t nh Phôngxalỳ cho Chính ph Liên hi p dân t c Ti pỉ ầ ư ỉ ủ ệ ộ ế

đó, ngày 25 tháng 12 năm 1957, c quan đ i di n Neo Lào H c X t ơ ạ ệ ắ ạchính th c ra m t và ho t đ ng công khai, h p pháp t i th đô Viêng ứ ắ ạ ộ ợ ạ ủChăn

Nhân d p giành đị ược th ng l i trong cu c đ u tranh th c hi n hoà ắ ợ ộ ấ ự ệ

h p dân t c, th ng nh t qu c gia, thành l p Chính ph Liên hi p, ngàyợ ộ ố ấ ố ậ ủ ệ

10 tháng 1 năm 1958, Ban Ch đ o Đ ng Nhân dân Lào g i th cho ỉ ạ ả ử ư

Ch t ch H Chí Minh và Ban Ch p ành Trung ủ ị ồ ấ ương Đ ng Lao đ ng ả ộ

Vi t Nam kh ng đ nh: « ệ ẳ ị S dĩ cách m ng Lào đ t đ ở ạ ạ ượ c nh ng th ng ữ ắ

l i to l n đó là do tinh th n đoàn k t đ u tranh anh dũng kiên c ợ ớ ầ ế ấ ườ ng

c a nhân dân, cán b , chi n sĩ Lào d ủ ộ ế ướ ự i s lãnh đ o c a Đ ng Nhân ạ ủ ả dân Lào, đ ng th i cũng do s đóng góp quan tr ng c a đ ng chí và ồ ờ ự ọ ủ ồ Trung ươ ng Đ ng Lao đ ng Vi t Nam đã h t lòng theo dõi, giúp đ ả ộ ệ ế ỡ chúng tôi trong m i giai đo n c a cách m ng ỗ ạ ủ ạ » [1]

Theo hi p đ nh đệ ị ược ký k t gi a 2 bên v t ng tuy n c b sung có ế ữ ề ổ ể ử ổNeo Lào H c X t tham gia và lu t b u c s a đ i ti n b do phía Neo ắ ạ ậ ầ ử ử ổ ế ộLào H c X t đ ngh , 7 gi sáng ngày 4 tháng 5 năm 1958, c nắ ạ ề ị ờ ả ước Lào

ti n hành tuy n c b sung 21 ngh sĩ L n đ u tiên t t c các c tri ế ể ử ổ ị ầ ầ ấ ả ửtrong toàn qu c đố ược quy n đi b phi u Các ng c viên c a Path t ề ỏ ế ứ ử ủ ế

Lào và phía hòa bình, trung l p đ u giành th ng l i, v i 13/21 gh ậ ề ắ ợ ớ ếtrong qu c h i ố ộ

K t qu trên cùng v i vi c thành l p Chính ph liên hi p dân t c l n ế ả ớ ệ ậ ủ ệ ộ ầ

th nh t là th ng l i quan tr ng c a các l c lứ ấ ắ ợ ọ ủ ự ượng Path t Lào, đ ng ế ồ

th i nêu cao tính hi u qu c a quan h đoàn k t, h p tác, giúp đ l n ờ ệ ả ủ ệ ế ợ ỡ ẫnhau gi a cách m ng hai nữ ạ ước Vi t Nam - Lào.ệ

Trong tình th đó, t cu i năm 1958, đ qu c Mỹ và bè lũ tay sai đ y ế ừ ố ế ố ẩ

m nh các ho t đ ng l t l ng, t ng bạ ạ ộ ậ ọ ừ ước xoá b các hi p ỏ ệ ước hoà h p ợdân t c đã độ ược ký k t đ cu i cùng tr ng tr n xoá b Chính ph liên ế ể ố ắ ợ ỏ ủ

hi p và hoà h p dân t c Chúng cho quân bao vây nh m tệ ợ ộ ằ ước vũ khí hai ti u đoàn vũ trang c a Path t Lào, b t giam m t s lãnh t Neo ể ủ ế ắ ộ ố ụLào H c X t và m nhi u cu c kh ng b , càn quét nh m tiêu di t l c ắ ạ ở ề ộ ủ ố ằ ệ ự

lượng cách m ng ạ

Trước tình hình Lào có nhi u di n bi n ph c t p, ngày 4 tháng 5 năm ề ễ ế ứ ạ

1959, B Chính tr Đ ng Lao đ ng Vi t Nam trao đ i ý ki n v i đ i ộ ị ả ộ ệ ổ ế ớ ạ

di n Đ ng Nhân dân Lào v tình hình và nhi m v trệ ả ề ệ ụ ước m t c a cáchắ ủ

m ng Lào B Chính tr c a hai Đ ng đã th ng nh t v yêu c u đ y ạ ộ ị ủ ả ố ấ ề ầ ẩ

m nh đ u tranh Lào, trạ ấ ở ước m t ph i tích c c xây d ng, phát tri n ắ ả ự ự ể

l c lự ượng m i m t đ s n sàng chuy n sang ho t đ ng quân s r ng ọ ặ ể ẵ ể ạ ộ ự ộrãi trên c nả ước; đ ng th i ti p t c giồ ờ ế ụ ương cao ng n c hòa bình, ọ ờtrung l p, hòa h p dân t c đ tranh th d lu n trong và ngoài nậ ợ ộ ể ủ ư ậ ước

Ch p hành ch trấ ủ ương c a Trung ủ ương Đ ng Nhân dân Lào, đêm ngày ả

17 tháng 5 năm 1959, cán b , chi n sỹ Ti u đoàn 2 c a Neo Lào H c ộ ế ể ủ ắ

X t đóng t i Cánh Đ ng Chum - Xiêng Kho ng đã dũng c m, m u trí, ạ ạ ồ ả ả ưphá vòng vây đ ch đ rút ra vùng r ng núi phía đông, giáp v i Vi t ị ể ừ ớ ệNam Tr i qua 15 ngày đêm v a hành quân v a chi n đ u, đả ừ ừ ế ấ ượ ự ỗc s h

tr , giúp đ c a Vi t Nam, Ti u đoàn 2 đã v căn c vùng núi Kày ợ ỡ ủ ệ ể ề ứ ở

Kh n, biên gi i Lào - Vi t Nam an toàn S ki n Ti u đoàn 2 rút lui ẳ ớ ệ ự ệ ểthành công, ti p t c ho t đ ng chi n đ u là m t th ng l i c a cách ế ụ ạ ộ ế ấ ộ ắ ợ ủ

m ng Lào, làm tăng thêm l c lạ ự ượng th c hi n và phát huy quan h ự ệ ệđoàn k t, ph i h p đ u tranh gi a quân và dân hai nế ố ợ ấ ữ ước Vi t Nam, ệLào

Trướ ực s can thi p tr ng tr n c a đ qu c Mỹ vào Lào, H i ngh ệ ắ ợ ủ ế ố ộ ị

Trung ương Đ ng Nhân dân Lào (3-6-1959) xác đ nh cu c đ u tranh ả ị ộ ấ

cách m ng c a nhân dân Lào đang chuy n sang m t giai đo n m i, ạ ủ ể ộ ạ ớgiai đo n t đ u tranh công khai h p pháp là ch y u, chuy n sang ạ ừ ấ ợ ủ ế ể

đ u tranh vũ trang là ch y u, k t h p v i các hình th c đ u tranh ấ ủ ế ế ợ ớ ứ ấkhác Th ng nh t v i quan đi m trên c a Đ ng Nhân dân Lào, H i ố ấ ớ ể ủ ả ộngh B Chính tr Đ ng Lao đ ng Vi t Nam (2-7-1959) đ ra ch ị ộ ị ả ộ ệ ề ủ

trương chi vi n cách m ng Lào đáp ng yêu c u xây d ng, phát tri n ệ ạ ứ ầ ự ể

l c lự ượng trong tình hình m i và coi đây là m t nhi m v qu c t h t ớ ộ ệ ụ ố ế ế

s c quan tr ng, có ý nghĩa to l n đ i v i cách m ng Vi t Nam B ứ ọ ớ ố ớ ạ ệ ộChính tr Đ ng Lao đ ng Vi t Nam đã quy t đ nh c l c lị ả ộ ệ ế ị ử ự ượng giúp Lào xây d ng và phát tri n Ti u đoàn 2 thành ba ti u đoàn, đ ng th i ự ể ể ể ồ ờ

b sung vũ khí, quân trang, quân d ng và t ch c hu n luy n v kỹ ổ ụ ổ ứ ấ ệ ềthu t, chi n thu t cho các đ n v Path t Lào ậ ế ậ ơ ị ế

S ph i h p ch t chẽ gi a Đ ng Lao đ ng Vi t Nam và Đ ng Nhân dânự ố ợ ặ ữ ả ộ ệ ảLào nói trên là đ ng l c quan tr ng thúc đ y cách m ng Lào phát ộ ự ọ ẩ ạtri n, góp ph n quan tr ng vào vi c c ng c và phát tri n m i quan ể ầ ọ ệ ủ ố ể ố

h đoàn k t chi n đ u gi a cách m ng hai nệ ế ế ấ ữ ạ ước Vi t Nam – Lào ệTheo yêu c u c a Trung ầ ủ ương Đ ng Nhân dân Lào v vi c gi i thoát ả ề ệ ảcác đ ng chí lãnh đ o c a Neo Lào H c X t b chính quy n Ph i ồ ạ ủ ắ ạ ị ề ủ

Xánánicon b t giam l ng t i Viêng Chăn, Quân u Trung ắ ỏ ạ ỷ ương Vi t ệNam quy t đ nh thành l p m t t công tác đ c bi t g m 9 ngế ị ậ ộ ổ ặ ệ ồ ười, ph iố

h p v i các đ ng chí Lào ho t đ ng bí m t trong n i thành đ th c ợ ớ ồ ạ ộ ậ ộ ể ự

hi n nhi m v Đêm 23 r ng ngày 24 tháng 5 năm 1960 dệ ệ ụ ạ ướ ựi s lãnh

đ o c a Thành u Viêng Chăn, c s n i thành ph i h p v i t công ạ ủ ỷ ơ ở ộ ố ợ ớ ổtác đ c bi t Vi t Nam và binh lính, sĩ quan canh gác đã đ a Hoàng thânặ ệ ệ ưXuphanuvông và 15 đ ng chí b b t ra kh i tr i giam Phôn Khênh v ồ ị ắ ỏ ạ ềcăn c an toàn.ứ

Vi c gi i thoát các cán b lãnh đ o Lào thành công là ngu n c vũ, ệ ả ộ ạ ồ ổ

đ ng viên tinh th n to l n đ i v i l c lộ ầ ớ ố ớ ự ượng cách m ng và yêu nạ ước Lào, góp ph n c ng c , nâng cao ý nghĩa sâu s c c a tình đoàn k t ầ ủ ố ắ ủ ếchi n đ u, giúp đ l n nhau gi a quân và dân hai nế ấ ỡ ẫ ữ ước Vi t Nam - ệLào

Trong khi cách m ng Lào có bạ ước phát tri n m i thì Chính ph Vể ớ ủ ương

qu c Lào lâm vào kh ng ho ng nghiêm tr ng, d n đ n cu c đ o chínhố ủ ả ọ ẫ ế ộ ả(9-8-1960) c a Ti u đoàn dù 2 Viêng Chăn, do đ i úy Koongle ch huy ủ ể ạ ỉ

Trước tình hình trên, Trung ương Đ ng Nhân dân Lào ra ch trả ủ ương:

m r ng khu căn c , xây d ng chính quy n cách m ng ; tích c c xây ở ộ ứ ự ề ạ ự

d ng căn c đ a t nh S m N a…Th ng nh t v i ch trự ứ ị ỉ ầ ư ố ấ ớ ủ ương trên c a ủ

Đ ng Nhân dân Lào, H i ngh B Chính tr Trung ả ộ ị ộ ị ương Đ ng Lao đ ng ả ộ

Vi t Nam (12-11-1960) xác đ nh phệ ị ương hướng nhi m v qu c t c aệ ụ ố ế ủ

Vi t Nam Lào trong lúc này t p trung vào: ph i h p chi n đ u b o ệ ở ậ ố ợ ế ấ ảtoàn l c lự ượng, kéo dài th i gian c m c đ t o th t n công m i; ờ ầ ự ể ạ ế ấ ớ

c ng c h u phủ ố ậ ương Viêng Chăn, c ng c căn c đ a S m N a…Theo ủ ố ứ ị ầ ư

đ ngh c a Đ ng Nhân dân Lào và Chính ph c a Phu ma do y ban ề ị ủ ả ủ ủ Ủ

đ o chính thành l p, Vi t Nam đã c cán b và m t b ph n pháo binhả ậ ệ ử ộ ộ ộ ậsang Viêng Chăn, đ ng th i các Quân khu 4, Quân khu Tây B c (Vi t ồ ờ ắ ệNam) kh n trẩ ương ph i h p v i các l c lố ợ ớ ự ượng vũ trang Lào ti n công ế

đ ch sát biên gi i, h tr tích c c cho cu c chi n đ u b o v Viêng ị ở ớ ỗ ợ ự ộ ế ấ ả ệChăn

Th c hi n s ch đ o trên, các l c lự ệ ự ỉ ạ ự ượng vũ trang yêu nước Lào và b ộ

đ i tình nguy n Vi t Nam đã ph i h p chi n đ u dũng c m, đ y lùi ộ ệ ệ ố ợ ế ấ ả ẩnhi u cu c ti n công c a đ ch vào Th đô Viêng Chăn, đ ng th i m ề ộ ế ủ ị ủ ồ ờ ở

r ng ti n công đ ch nhi u n i, gi i phóng nhi u vùng r ng l n, ộ ế ị ở ề ơ ả ề ộ ớtrong đó có nhi u đ a bàn chi n lề ị ế ược quan tr ng, nh Cánh đ ng ọ ư ồChum, Xiêng Kho ng…Đ n đ u năm 1961, l c lả ế ầ ự ượng cách m ng Lào ạ

đã giành được nhi u th ng l i m i quan tr ng: m r ng vùng gi i ề ắ ợ ớ ọ ở ộ ảphóng t Cánh đ ng Chum t i S m N a; l c lừ ồ ớ ầ ư ự ượng vũ trang Path t Làoế

được tăng cường, phát tri n t 2 ti u đoàn lên 10 ti u đoàn, t o thêm ể ừ ể ể ạ

s c m nh đ y đ ch vào th lúng túng, b đ ng ứ ạ ẩ ị ế ị ộ

Nh ng k t qu đó là th ng l i c a đữ ế ả ắ ợ ủ ường l i hòa bình, trung l p, hòa ố ậ

h p dân t c c a Đ ng Nhân dân Lào và cũng là th ng l i c a s ph i ợ ộ ủ ả ắ ợ ủ ự ố

h p, đoàn k t chi n đ u gi a hai Đ ng và nhân dân hai nợ ế ế ấ ữ ả ước Vi t ệNam – Lào

T đ u năm 1961, đ qu c Mỹ và quân đ i Sài Gòn đ y m nh vi c ừ ầ ế ố ộ ẩ ạ ệđánh phá hòng ngăn ch n vi c v n chuy n c a Đoàn 559 trên tuy n ặ ệ ậ ể ủ ếĐông Trường S n Đ đáp ng yêu c u chi vi n ngày càng l n cho ơ ể ứ ầ ệ ớ